{"id":16519,"date":"2011-05-20T16:38:00","date_gmt":"2011-05-20T16:38:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:58:00","modified_gmt":"2025-10-23T09:58:00","slug":"organik-urunler-dogal-mi-degil-mi-16519","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/organik-urunler-dogal-mi-degil-mi-16519","title":{"rendered":"Organik \u00dcr\u00fcnler Do\u011fal m\u0131? De\u011fil mi?"},"content":{"rendered":"

Organik Tar\u0131m Kanunundaki yasal tan\u0131m\u0131ndan yola ç\u0131karak Organik ürünlerin asl\u0131nda herkesin dü\u015fündü\u011fünün aksine pek de do\u011fal olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Organik Tar\u0131m Yönetmeli\u011fine göre bir dizi inorganik ya da organik kimyasallar\u0131n pestisit olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, hatta E serisi kimyasallar\u0131n kullan\u0131m\u0131na da izin verildi\u011fini anlatm\u0131\u015f ve sonuçta “E\u011fer paran\u0131z çoksa ve ruhunuza iyi geliyorsa tabii ki organik yemeye devam ediniz. Ancak, organik g\u0131dalar\u0131n öyle dü\u015fündü\u011fünüz gibi pek de do\u011fal olmad\u0131\u011f\u0131, bunun yan\u0131nda daha besleyici ya da daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gerçe\u011fini de akl\u0131n\u0131zdan ç\u0131karmay\u0131n\u0131z.” demi\u015ftim.<\/p>\n

Bu yaz\u0131da ise organik ürünlerin do\u011fal olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biraz daha irdeleyece\u011fiz. Önce do\u011fal nedir? Ona bakal\u0131m:<\/div>\n
Do\u011fada bulunan ya da do\u011fa taraf\u0131ndan üretilen \u015feylere do\u011fal denir. Yani, Japonya’da meydana gelen deprem ve tsunami do\u011fald\u0131r; ormandan toplad\u0131\u011f\u0131n\u0131z zehirli mantarlar do\u011fald\u0131r; bunlar\u0131n neden oldu\u011fu ölüm do\u011fald\u0131r. Ölüm do\u011fald\u0131r, zira do\u011fadaki tüm canl\u0131lar do\u011far, büyür ve ölürler. \u015eeker hastal\u0131\u011f\u0131 olan bir insan\u0131n insülin noksanl\u0131\u011f\u0131ndan ölmesi do\u011fald\u0131r, ama insülin i\u011fnesi do\u011fal de\u011fildir. \u0130nsanlar\u0131n enfeksiyon kaparak hastalanmas\u0131 do\u011fald\u0131r; ama antibiyotikler ile tedavi olmas\u0131 do\u011fal de\u011fildir. Do\u011fadaki tüm hayvanlar gibi insanlar için de ç\u0131plakl\u0131k do\u011fald\u0131r, giysi giymek ise do\u011fal de\u011fildir. Erkeklerin sakall\u0131 olmas\u0131 do\u011fald\u0131r, t\u0131ra\u015f olmak do\u011fal de\u011fildir. Çöpün kokmas\u0131 do\u011fald\u0131r. Baz\u0131 insanlar\u0131n canavar ruhlu olmas\u0131, etraf\u0131ndaki insanlara zarar vermesi do\u011fald\u0131r.<\/div>\n
 <\/div>\n
Yani do\u011fal olan her \u015fey iyi, güzel ve zarars\u0131z olmak zorunda de\u011fildir. Yurdumuzda binlerce do\u011fal bitki vard\u0131r, bunlardan ancak çok az bir k\u0131sm\u0131 yemeye uygundur, bir k\u0131sm\u0131 zehirlidir. Bu do\u011fal ancak zehirli bitkileri yerseniz do\u011fal olarak ölürsünüz. Kolunuzun k\u0131r\u0131lmas\u0131 do\u011fald\u0131r, ama kolunuzun doktor taraf\u0131ndan alç\u0131ya al\u0131nmas\u0131 do\u011fal de\u011fildir. Bebeklerin beyinsiz ya da sakat do\u011fmalar\u0131 do\u011fald\u0131r; beyin tümörünü ameliyat ile ald\u0131rmak do\u011fal de\u011fildir. Tuz do\u011fald\u0131r, ama baz\u0131lar\u0131 için tuz zararl\u0131 hatta ölümcüldür. Et yemek do\u011fald\u0131r, ama eti pi\u015firip yemek do\u011fal de\u011fildir.<\/div>\n
 <\/div>\n
Do\u011faüstü güçler do\u011fal de\u011fildir, ama do\u011faüstü güçlere inanmak do\u011fald\u0131r; ruha iyi gelir. Okumak yazmak do\u011fal de\u011fildir. Abdestiniz geldi\u011fi yerde “def-i tabiî” yapmak do\u011fald\u0131r, ama uygar de\u011fildir. Uygarl\u0131\u011f\u0131n kendisi do\u011fal de\u011fildir. Hayvanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131nda monogami do\u011fald\u0131r, ama ço\u011funda de\u011fildir. A\u015f\u0131k olmak, üremek do\u011fald\u0131r, ama evlilik do\u011fal de\u011fildir.<\/div>\n
 <\/div>\n
Do\u011fal olan nedir ne de\u011fildir örneklerini art\u0131rmak mümkün. Bununla beraber, ön yarg\u0131lardan ba\u011f\u0131ms\u0131z dü\u015fündü\u011fünüzde, do\u011fadaki atomlardan olu\u015fan moleküllerin ve bu moleküllerden olu\u015fan tüm organizmalar\u0131n ya da maddelerin do\u011fal oldu\u011funu görmeniz gerekir. Demek ki burada ayr\u0131m yap\u0131lmas\u0131 gereken, insan akl\u0131 ve çabas\u0131 ile ortaya konulmu\u015f olanlar ile kendili\u011finden ortaya ç\u0131kanlard\u0131r.<\/div>\n
 <\/div>\n
Adem ile Havva cennetten kovulduktan yani do\u011fadan koptuktan sonra ak\u0131llar\u0131n\u0131 kullanarak ate\u015fi bulmu\u015f, avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 ya\u015famlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda dahi ta\u015flar\u0131 yontarak aletler geli\u015ftirmi\u015f, yava\u015f ekip biçmeye ba\u015flam\u0131\u015f yani tar\u0131msal üretime yerle\u015fik düzene geçmi\u015flerdir. Tüm bunlar insan\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri do\u011faya kar\u015f\u0131 bir mücadele içerisinde oldu\u011funu, insanlar\u0131n ak\u0131llar\u0131n\u0131 kullanarak ya\u015famlar\u0131n\u0131 daha iyiye do\u011fru götürme çabalar\u0131n\u0131 gösteriyor.<\/div>\n
 <\/div>\n
Önceki yaz\u0131mda belirtti\u011fim gibi organik ürünler modern tar\u0131m yöntemleriyle yeti\u015ftirilen ürünlerden daha do\u011fal de\u011fildir. Bununla beraber, köyünden kopup evini, tarlas\u0131n\u0131 terk edip \u015fehirlere göç etmi\u015f insanlardaki özellikle de  “entel” tak\u0131m\u0131ndaki organik ya da do\u011fa a\u015fk\u0131n\u0131n nedenlerini anlamakta yarar var.<\/div>\n
 <\/div>\n
Bundan tahminen 10 000 y\u0131l kadar önce insanl\u0131k tar\u0131m devrimini gerçekle\u015ftirdi. Ate\u015fin bulunmas\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, tar\u0131ma geçi\u015fi belki devrim de\u011fil de evrim olarak tan\u0131mlamak daha uygun olacakt\u0131r. Avc\u0131 toplay\u0131c\u0131 topluluklar, bizim Güneydo\u011fu Anadolu’yu da içine alan Mezopotamya’n\u0131n verimli topraklar\u0131nda tar\u0131ma ba\u015flad\u0131lar; ilk yerle\u015fim yerlerini kurdular, uygarl\u0131\u011f\u0131n ilk ad\u0131mlar\u0131n\u0131 att\u0131lar. Art\u0131k bir aileyi beslemek için 1 km kare gibi çok geni\u015f bir alana de\u011fil çok daha az bir alana ihtiyaç vard\u0131. Baz\u0131lar\u0131 ekip yeti\u015ftiriyor, biçtiklerini di\u011ferleriyle payla\u015f\u0131yordu. Dolay\u0131s\u0131 ile insanlar, di\u011fer hayvanlardan farkl\u0131la\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Art\u0131k herkes kendi g\u0131das\u0131n\u0131 temin etmek için gün boyu yiyecek aramak, meyve toplay\u0131p hayvan avlamak zorunda de\u011fildi, kimi ekip-biçmeye yararl\u0131 alet yapabilirdi, kimi evleri tap\u0131naklar\u0131 in\u015fa edebilir, kimi asker olup bunlar\u0131 korur, kimi bu toplulu\u011fu yönetebilirdi! Kimi \u015fiir yaz\u0131p resim yapabilir, kimileri uzay\u0131 uzaydaki y\u0131ld\u0131zlar\u0131 gözlemleyip bunlar\u0131 yorumlayabilirdi. Nas\u0131l olsa bir grup tarlalar\u0131 ekip biçiyor herkes için yeterince g\u0131da sa\u011flayabiliyordu. Evet, yeni bir uygarl\u0131k do\u011fmu\u015ftu; tar\u0131m ve g\u0131da üretimi de bu uygarl\u0131\u011f\u0131n temeliydi. Ama bugün tüketti\u011fi g\u0131dalar\u0131 bakkaldan veya süpermarketten alan ya da karn\u0131 ac\u0131kt\u0131kça lokantaya gidip karn\u0131n\u0131 doyuran günümüz insanlar\u0131 bunun ne kadar fark\u0131nda?  \u015eöyle bir inceledi\u011fimiz zaman, dünyan\u0131n baz\u0131 geli\u015fmi\u015f bölgelerinde 200 ki\u015fiden ancak 1 ki\u015finin tar\u0131mla u\u011fra\u015f\u0131p g\u0131da üretti\u011fini, geriye kalan 199 ki\u015finin de farkl\u0131 i\u015flerle u\u011fra\u015f\u0131p hayatlar\u0131n\u0131 kazand\u0131klar\u0131n\u0131 görüyoruz. Yani tek bir ki\u015fi 199 ki\u015fiyi besleyecek kadar g\u0131da üretir hale gelmi\u015f. Peki bu nas\u0131l olmu\u015f?<\/div>\n
 <\/div>\n
Rönesansla birlikte bilimsel ara\u015ft\u0131rmaya olan ilginin artmas\u0131 sadece kimya ve fizik alanlar\u0131nda de\u011fil botanik, zooloji, entomoloji gibi tar\u0131m için önemli temel alanlarda da görülmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u0130nsanlar s\u0131rf yeni bitkiler toplamak için k\u0131talararas\u0131 seyahatlere ç\u0131k\u0131yor yeni ke\u015ffedilen ülkelerden bitkiler toplay\u0131p botanik bahçeleri kuruyorlard\u0131. Bu tip faaliyetler art\u0131k manast\u0131r ve kilise bahçelerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f hemen her önemli \u015fehirde botanik bahçeleri kurulmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ziyaret etti\u011fim onlarca botanik bahçesi aras\u0131nda, 1545’de Padova’da kurulan botanik bahçesi ile \u0130ngilterede’ki 250 y\u0131ll\u0131k Kew Gardens san\u0131r\u0131m Bat\u0131’da bitki bilimine verilen önemin geçmi\u015fini aç\u0131klar.<\/div>\n
 <\/div>\n
Tabii ki burada, Kristof Kolomb’un Amerika’y\u0131 ke\u015ffinden bahsetmeden geçemeyiz. Amerika’n\u0131n ke\u015ffedilmesi, gemicili\u011fin geli\u015fmesi, yeni yerlerin bulunup sömürgele\u015ftirilmesi beraberinde yeni bitki türlerinin de bulunarak Avrupa’ya ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 bunun yan\u0131nda eski dünya bitki türlerinin de Amerika’ya götürülmesine yol açm\u0131\u015ft\u0131r. Yabanc\u0131 literatürde “Columbian Exchange” denilen bu bitki al\u0131\u015fveri\u015fi dünyada önemli sosyo-ekonomik geli\u015fmelerin de temeli say\u0131labilir. Bat\u0131l\u0131 emperyalist devletlerin yeni k\u0131tay\u0131, Afrika’y\u0131 ve Güneydo\u011fu Asya’y\u0131 sömürgele\u015ftirmeleri bu makalenin konusu de\u011fil. Ancak, patates, domates, kuru fasulye, m\u0131s\u0131r, balkaba\u011f\u0131, dolmal\u0131k ve sivri biber, ayçiçe\u011fi gibi önemli tar\u0131m bitkileri Orta ve Güney Amerika orijinlidir. Dolay\u0131s\u0131 ile bizim “yerli domates” tutkunlar\u0131n\u0131n, Fatih Sultan Mehmet’in \u0130stanbul’u fethedip insanl\u0131k tarihinde yeni bir ça\u011f açt\u0131\u011f\u0131 halde hayat\u0131nda hiç domates ya da pilav üstü kuru fasulye yiyemeden bu dünyadan göçüp gitti\u011fini bilmeleri gerekir. Söz domatesten aç\u0131lm\u0131\u015fken, çocuklu\u011fumuzda banadura (Adana-Hatay civar\u0131nda domatese verilen isim) May\u0131s sonu Haziran ba\u015f\u0131 ç\u0131kan yazl\u0131k bir sebzeydi. \u015eimdiki gibi y\u0131l\u0131n her ay\u0131 domates, biber, patl\u0131can olmazd\u0131. K\u0131\u015f aylar\u0131nda domates al\u0131p, ondan sonra da tad\u0131ndan \u015fikayet etmenin mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak zor! Zaten domatesin Türkiye’ye geli\u015fi de 1900’lü y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda Fransa ard\u0131ndan Suriye üzerinden olmu\u015ftur; gelen çe\u015fit de muhtemelen Marmande’d\u0131r.  Ba\u015fka bir ifadeyle, Eski Dünya ile Yeni Dünya aras\u0131ndaki bitki gen kaynaklar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fimi, özellikle 17. yüzy\u0131ldan itibaren tar\u0131msal üretim faaliyetlerini ve yemek kültürlerini de önemli ölçüde de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir.<\/div>\n
 <\/div>\n
Darwin’in “Türlerin Kökeni” adl\u0131 eseri herkes taraf\u0131ndan okunmam\u0131\u015fsa bile bilinir. Evrim teorisi de o gün bugündür tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Ama tar\u0131mc\u0131lar özellikle de bitki \u0131slahç\u0131s\u0131 ve genetikçiler için ufuk açan di\u011fer bir eseri vard\u0131r ki bunu bizde kimse bilmez. Evcille\u015ftirilmi\u015f bitki ve hayvanlardaki de\u011fi\u015fimi anlatan 1868 tarihli “The Variation of Animals and Plants Under Domestication” kitab\u0131 bahçe bitkileri \u0131slah\u0131nda ç\u0131\u011f\u0131r açm\u0131\u015f olan Luther Burbank’i (McDonalds’da sat\u0131lan patatesi ve halen yedi\u011fimiz birçok sebze ve yarma \u015feftali gibi meyve çe\u015fidini geli\u015ftiren \u0131slahç\u0131) oldu\u011fu kadar geneti\u011fin babas\u0131 say\u0131lan Mendel’i de derinden etkilemi\u015ftir. <\/div>\n
 <\/div>\n
K\u0131sacas\u0131, insano\u011flu yakla\u015f\u0131k 10 000 y\u0131l önce kendi etraf\u0131nda yeti\u015fen bitki türleri aras\u0131nda en uygun olanlar\u0131 seçip evcille\u015ftirmeye ba\u015flam\u0131\u015f, bunlar\u0131 gözlemleyip nas\u0131l daha elveri\u015fli ve daha verimli hale getirece\u011fini ara\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Gerek botanik gerekse genetik bilimindeki geli\u015fmeler ve bilgi birikimi bu süreci h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Örne\u011fin Amasya elmas\u0131 kendi haline b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, yani do\u011fal olarak kendili\u011finden yay\u0131lan tohumlar\u0131yla ço\u011fald\u0131\u011f\u0131nda yeni a\u011façlar\u0131n hepsi birbirinden farkl\u0131 olur; ayn\u0131 Amasya elmas\u0131n\u0131 elde etmeniz pek mümkün olmaz. Theophrastus’un eserlerinden, insanlar\u0131n en az antik Yunan’dan beri olumlu özellikleri olan bitkileri seçip klonlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 görüyoruz. Bizim teknoloji kar\u015f\u0131tlar\u0131 klonlama deyimini pek sevmeseler de da\u011fdaki ahlat a\u011fac\u0131na armut a\u015f\u0131lamak ya da kendi gelen elma a\u011fac\u0131 (çö\u011für) üzerine Amasya elmas\u0131 a\u015f\u0131lamak veya klonlamak insan\u0131n do\u011fa üzerindeki müdahalesinin binlerce y\u0131ld\u0131r devam etti\u011finin en somut örneklerinden birisidir. “A\u015f\u0131 kiraz\u0131”n\u0131n da yabani kirazlara göre iri olmas\u0131, seçilen kirazlardan al\u0131nan a\u015f\u0131 gözlerinin, a\u015f\u0131 ustalar\u0131 taraf\u0131ndan yabani kirazlar üzerine göz veya kalem a\u015f\u0131s\u0131 yap\u0131larak ço\u011falt\u0131lmas\u0131 ile elde edilir. <\/div>\n
 <\/div>\n
Bu örneklerden de yedi\u011fimiz ço\u011fu meyve ve sebzenin binlerce y\u0131ld\u0131r insanlar taraf\u0131ndan de\u011fi\u015ftirilip geli\u015ftirildi\u011fini görebiliyorsunuzdur umar\u0131m. Bundan bir iki y\u0131l önce ç\u0131kan “Amatör Tar\u0131mc\u0131lar Kültü” ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131da da artan dünya nüfusunu beslemede “Ye\u015fil Devrim” olarak adland\u0131r\u0131lan yeni tar\u0131m tekniklerinin önemli katk\u0131lar\u0131 oldu\u011fu anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ne var ki, “Ye\u015fil Devrim” bir taraftan üretim art\u0131\u015f\u0131 sa\u011flarken, öte taraftan a\u015f\u0131r\u0131 kimyasal girdi kullan\u0131m\u0131 nedeniyle önemli çevre sorunlar\u0131n\u0131 da beraberinde getirmi\u015ftir. Bunun sonucu, çevreye duyarl\u0131 sürdürülebilir tar\u0131m tekniklerinin kullan\u0131m\u0131 kaç\u0131n\u0131lmaz olmu\u015ftur.<\/div>\n
 <\/div>\n
Bu arada, siz okuyucular\u0131n baz\u0131 günümüz gerçeklerini görmelerini arzu ediyorum. Evet, insanlar\u0131n nüfusu 15 milyona dayanm\u0131\u015f \u0130stanbul gibi bir metropolde ya\u015faman\u0131n olu\u015fturdu\u011fu bask\u0131 belki de romantik duygularla k\u0131rsal ya\u015fama, organik tar\u0131ma özlem duymalar\u0131 do\u011fald\u0131r. Ama biz burada belli bir refah düzeyini yakalam\u0131\u015f ya\u015farken, tarlada bahçede birilerinin bizim için do\u011fal ürünler yeti\u015ftirmelerini beklemek ve daha da önemlisi bunca nüfusu do\u011fal ürünlerle doyurabilmeleri gerçekçi de\u011fildir. Bunun nedenlerini önümüzdeki say\u0131da anlataca\u011f\u0131m.<\/div>\n
 <\/div>\n
Özetle, bugün büyük \u015fehirlerde oturanlar\u0131n \u015fu veya bu nedenle organik ya da do\u011fal ürünlere duymu\u015f olduklar\u0131 özlem ve bunun yaratt\u0131\u011f\u0131 talep, baz\u0131 giri\u015fimci ruhlar\u0131n olu\u015fan bu pazar talebine yönelik “organik” ya da “do\u011fal” ürün markalar\u0131n\u0131 ak\u0131ll\u0131ca kullanmalar\u0131na yol açm\u0131\u015ft\u0131r. Yani organik ürünler ne gerçek anlamda do\u011fal ne de hiçbir kimyasal girdi kullan\u0131lmadan üretilmi\u015f ürünlerdir. Organik ürünler, tüm dünyada kanun ve yönetmeliklerle belirlenmi\u015f bir dizi kimyasal\u0131n kullan\u0131m\u0131yla ve belli standartlara göre üretilmi\u015f ürünlerdir.<\/div>\n
 <\/div>\n
 <\/div>\n
 <\/div>\n
 <\/div>\n
 <\/div>\n
 <\/div>\n
 <\/div>\n
\n
Prof. Dr. Selim Çetiner, Sabanc\u0131 Üniversitesi, \u0130stanbul <\/span><\/div>\n

<\/span><\/div>\n
cetiner@sabanciuniv.edu<\/span><\/div>\n<\/div>\n

<\/p>\n

Bu yaz\u0131 Prof. Dr. Selim \u00c7ET\u0130NER<\/strong> kategorisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Organik Tar\u0131m Kanunundaki yasal tan\u0131m\u0131ndan yola ç\u0131karak Organik ürünlerin asl\u0131nda herkesin dü\u015fündü\u011fünün aksine pek de do\u011fal olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Organik Tar\u0131m Yönetmeli\u011fine göre bir dizi inorganik ya da organik kimyasallar\u0131n pestisit olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, hatta E serisi kimyasallar\u0131n kullan\u0131m\u0131na da izin verildi\u011fini anlatm\u0131\u015f ve sonuçta “E\u011fer paran\u0131z çoksa ve ruhunuza iyi geliyorsa tabii ki organik yemeye devam ediniz. […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-16519","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16519","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16519"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16519\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170605,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16519\/revisions\/170605"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16519"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16519"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16519"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=16519"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}