{"id":16558,"date":"2011-06-01T08:59:00","date_gmt":"2011-06-01T08:59:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:58:00","modified_gmt":"2025-10-23T09:58:00","slug":"ulkemizde-de-kenelerle-biyolojik-mucadeleye-baslanmalidir-16558","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/ulkemizde-de-kenelerle-biyolojik-mucadeleye-baslanmalidir-16558","title":{"rendered":"\u00dcLKEM\u0130ZDE DE KENELERLE B\u0130YOLOJ\u0130K M\u00dcCADELEYE BA\u015eLANMALIDIR"},"content":{"rendered":"

\nKeneler, insanlar, yabani ve evcil hayvanlar için önemli ektoparazitlerdir. Bilimsel geli\u015fmelere ra\u011fmen Türkiye’de kenelerin mücadelesinde genellikle akarisitler kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu kimyasallar\u0131n bilinçsizce kullan\u0131m\u0131, çevre kirlili\u011fine, g\u0131da maddelerinde ilaç kal\u0131nt\u0131s\u0131na ve kenelerde bu ilaçlara kar\u015f\u0131 dayanakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesine sebep olmaktad\u0131r. <\/span>Bu \u015fekilde geriye dönü\u015fü olmayan zararlar ortaya ç\u0131kmaktad\u0131r<\/span>.<\/span> <\/span><\/span><\/span><\/span>\n<\/p>\n

\nKeneler, tropik ve subtropik iklim ku\u015faklar\u0131nda, gerek bizzat kendileri kan emerek ve gerekse birçok hastal\u0131k etmeninin vektörü olarak hayvan ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit eden en önemli ektoparazitler oldu\u011fu, ya\u015fam döngüsünde yumurtadan sonra takip eden her bir geli\u015fme döneminde konukçular\u0131ndan kan emmek zorunlulu\u011fu ve kan emme esnas\u0131nda salg\u0131lar\u0131 ile konukçular\u0131nda zehirlenmelere ve felçlere yol açt\u0131\u011f\u0131, sekonder enfeksiyonlar için giri\u015f kap\u0131s\u0131 olu\u015fturdu\u011fu, ayr\u0131ca, yo\u011fun popülasyon olu\u015fturmalar\u0131 halinde ise anemi ve özellikle küçük hayvanlarda ölümlere sebep oldu\u011fu, baz\u0131 hastal\u0131klar\u0131 ta\u015f\u0131yarak vektörlük yapt\u0131klar\u0131 ve bu \u015fekilde hayvan ve insanlarda birçok hastal\u0131\u011f\u0131n ortaya ç\u0131kmas\u0131nda rol oynad\u0131klar\u0131, birçok viral (K\u0131r\u0131m–Kongo kanamal\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131 (KKVH)), bakteriyal, riketsiyal, spiroketal ve protozoer hastal\u0131k etmenlerini mekanik veya baz\u0131lar\u0131n\u0131 biyolojik olarak ta\u015f\u0131ma özelli\u011fine de sahip olduklar\u0131 belirtilmektedir.\n<\/p>\n

\nDo\u011fadaki canl\u0131lar\u0131n popülasyonlar\u0131 beslenme ili\u015fkisinin gere\u011fi olarak belirli bir dengede devam etmektedir. Zararl\u0131 türler ile beslenen birçok canl\u0131 türü bulunmaktad\u0131r. Bu canl\u0131lar zararl\u0131lar\u0131 bask\u0131 alt\u0131nda tutarak popülasyon art\u0131\u015f\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlamaktad\u0131rlar. Bu canl\u0131lara do\u011fal dü\u015fman ad\u0131 verilmektedir. Zararl\u0131lar\u0131n popülasyonlar\u0131n\u0131 ekonomik zarar e\u015fi\u011finin alt\u0131nda tutmak amac\u0131yla, zararl\u0131lar\u0131n patojenleri, parazitleri, parazitoitleri veya predatörleri kullan\u0131larak yap\u0131lan mücadele çal\u0131\u015fmalar\u0131na ise biyolojik mücadele ad\u0131 verilir. Yani, biyolojik mücadele, herhangi bir organizman\u0131n yo\u011funlu\u011funu, bu etmenlerin (patojenleri, parazitleri, parazitoitleri veya predatörleri) olmad\u0131\u011f\u0131 zamanki yo\u011funlu\u011fundan daha az düzeyde tutmalar\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131c\u0131 faaliyetler olarak da tan\u0131mlanabilir. Biyolojik mücadele tek ba\u015f\u0131na uygulanabilece\u011fi gibi entegre mücadele programlar\u0131 ile birlikte de uygulanabilir. Biyolojik mücadeleye karar vermeden önce zararl\u0131lar\u0131n do\u011fal dü\u015fmanlar\u0131n\u0131n çok iyi tespit edilmi\u015f olmas\u0131 ve bu do\u011fal dü\u015fmanlar\u0131n etkinliklerinin bilinmesi gereklidir. Günümüzde, entegre mücadele programlar\u0131nda biyolojik mücadele oldukça önemli bir yer tutmaktad\u0131r. Ancak, biyolojik mücadele ile ilgili yap\u0131lacak çal\u0131\u015fmalarda zararl\u0131 türlerin do\u011fal dü\u015fmanlar\u0131 dikkatli bir \u015feklide tespit edilerek, bunlar\u0131n biyolojik ve ekolojik özelliklerinin ortaya konmas\u0131 zorunludur.<\/span>\n<\/p>\n

Kenelerle mücadele konusunda ülkemizde ve dünya genelinde birçok çal\u0131\u015fma yap\u0131lm\u0131\u015f, ancak do\u011faya zarar vermeyen ve kene popülasyonlar\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131nda tutan geçerli ve yayg\u0131n bir metot henüz geli\u015ftirilememi\u015ftir. Yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalar\u0131n ço\u011funlu\u011funun kene türü tespit çal\u0131\u015fmalar\u0131, bunlar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131\u015flar\u0131, hastal\u0131klarla ili\u015fkileri, baz\u0131 kültürel tedbirler ile baz\u0131 kimyasallar\u0131n kullan\u0131mlar\u0131n\u0131 içermektedirler. Ama son y\u0131llarda kene mücadelesi için do\u011faya zarar vermeyen etmenlerin kullan\u0131m\u0131na yönelik çal\u0131\u015fmalara h\u0131z verildi\u011fi de dikkati çekmektedir. Kenelerin biyolojik mücadelesine yönelik dünyada oldukça fazla çal\u0131\u015fman\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 görülmektedir. Do\u011fada kene popülasyonlar\u0131n\u0131 bask\u0131 alt\u0131nda tutan oldukça fazla say\u0131da bakteri, fungus, örümcek, kar\u0131nca, fare, ku\u015f ve di\u011fer canl\u0131lar\u0131n bulundu\u011funu ve bunlar toplu olarak kene popülasyonlar\u0131n\u0131 dengede tutmaktad\u0131rlar. Bunlar içerisinde en ümitvar olanlar\u0131n; B. thuringiensis subsp. kurstaki bakterisi, Metarhizium anisopliae ve Beauveria bassiana funguslar\u0131, Steinernema ve Heterorhabditis cinsilerine ait entomopatojen nematodlar, Ixodiphagus (Hymenoptera: Chalcidoidea: Encyrtidae) cinsine giren parazitoit (asalak) böcek türlerinin yüksek düzeyde parazitleme olu\u015fturduklar\u0131n\u0131 ve arazi \u015fartlar\u0131nda %25 parazitlenme olu\u015fturdu\u011fu bildirilmektedir. Yine, Ixodiphagus hookeri türünün 300 000 di\u015fisi bir kilometrekareye sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda %95 oran\u0131nda keneleri parazitleyece\u011fini ve kene popülasyonunun bir y\u0131l sonra dü\u015febilece\u011fi belirtilmektedir. Balkanlarda, Karadeniz’in Kuzey Ülkelerinde ve Kafkasya’da üç türü bulunan, fakat \u015fimdiye kadar ülkemizde varl\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131lmayan, Ixodiphagus cinsine ait türlerin ülkemizde de bulunma ihtimali çok yüksektir. E\u011fer ülkemizde varl\u0131klar\u0131 tespit edilebilir ve bunlar\u0131n virüs veya di\u011fer hastal\u0131k etmenlerini ta\u015f\u0131mad\u0131klar\u0131 saptan\u0131rsa bu parazitoitlerin etkililik durumu ve kitle üretim imkanlar\u0131 ile ilgili çal\u0131\u015fmalar ülkemizde de yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/o:p><\/span><\/span> <\/span><\/o:p> <\/p>\n

\nYine, Kenelerle beslenen 50 ku\u015f türünün bulundu\u011fu bildirilmektedir. Bununla birlikte, sadece birkaç ku\u015f türünün spesifik olarak kenelerle beslendikleri ve kene popülasyonu üzerinde oldukça önemli bir etkiye sahip olduklar\u0131 belirtilmektedir.<\/span>\n<\/p>\n

\nS\u0131\u011f\u0131rlar ile tavuklar bir arada tutuldu\u011funda 5.5 saatte her bir tavu\u011fun ortalama 338 keneyi, di\u011fer çal\u0131\u015fmalarda ise ku\u015flar\u0131n her beslenme saatinde 9.7-81 keneyi yedi\u011fini bildirilmektedir. Yine, yüksek kene popülasyonlar\u0131nda ortalama kenelerin %69’nu tavuklar\u0131n yedi\u011fi belirtilmektedir.<\/span>\n<\/p>\n

\nAfrika’n\u0131n yerli ku\u015f türleri olan Buphagus africanus ve B. erythrorhynchus türlerinin sadece ektoparazitler ve özellikle de keneler üzerinde beslendikleri kaydetilmektedir. Yakalanan bu ku\u015f türlerinin her birinin midelerinde 16-408 kene bireyinin bulundu\u011fu bildirilmektedir. Yine, kene enfeksiyonuna maruz kalm\u0131\u015f s\u0131\u011f\u0131rlardan 6-7 günde genç bir B. erythrorhynchus taraf\u0131ndan kenelerin larvalar\u0131ndan ortalama 1176, nimflerinden 1549 ve erginlerinden 1293 adet yediklerini, bu sonuçlar bu ku\u015f türünün ergin oluncaya kadar 12 500 larva veya doymu\u015f kenelerin di\u015filerinin %98’ine e\u015f de\u011fer oldu\u011funu ve B. africanus’un B. erythrorhynchus’dan %10 daha fazla kene yedi\u011fini ve daha sald\u0131rgan oldu\u011funu belirtilmektedir. <\/span>\n<\/p>\n

\nB. africanus ve B. erythrorhynchus türlerinin kenelerle mücadelede IPM programlar\u0131nda oldukça önemli bir yer tuttuklar\u0131n\u0131, bu türler sosyal ya\u015fama sahip olduklar\u0131 için minimum 20 bireyinin program uygulanacak alana getirilmesinin gerekli oldu\u011fu kaydedilmektedir.<\/span>\n<\/p>\n

<\/span><\/span><\/o:p> Kenelerle beslenen do\u011fal dü\u015fmanlarla ilgili bilgilerin fazla olmas\u0131na ra\u011fmen pratikte kenelerle biyolojik mücadele ile ilgili birkaç çal\u0131\u015fman\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dikkati çekmektedir. Bunlardan ilk çal\u0131\u015fma, Fransa’dan ABD’ye ve Rusya’ya kene parazitoiti, Ixodiphagus’un ithal edilmesiyle ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Son y\u0131llarda kenelerle biyolojik mücadeleye ilgi h\u0131zla artm\u0131\u015f; çe\u015fitli ku\u015f türleri Brezilya, Kenya ve Zimbabwe’de; parazitoitler Kenya ve ABD’inde; entomopatojen nematodlar M\u0131s\u0131r, \u0130srail ve ABD’inde; entomopatojen funguslar Brezilya, Küba, \u0130srail, Kenya, Güney Afrika ve ABD’inde ve bakteriler Brezilya’da denenmeye ba\u015flanm\u0131\u015f ve ba\u015far\u0131l\u0131 sonuçlar elde edilmi\u015ftir. Bunlar aras\u0131nda en ba\u015far\u0131l\u0131 olan\u0131n ise Zimbabwe’de Buphagus’un ithal edilmesiyle elde edilmi\u015ftir.<\/o:p><\/span><\/span> <\/p>\n

\nKenelere kar\u015f\u0131 biyolojik mücadelenin geli\u015fmesi henüz ba\u015flang\u0131ç a\u015famas\u0131ndad\u0131r. Bu amaçla kullan\u0131lacak ürünlerin kenelere göre düzenlenip ticarile\u015fmesi için bu sahada çal\u0131\u015fan firmalar\u0131n keneler için kullan\u0131labilecek ürünleri üretmesi, depolamas\u0131 ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 için belirli giri\u015fimler yapmas\u0131 gereklidir. Tüketicilerin ise bu ürünlerin depolanmas\u0131, uygulanmas\u0131 ve sonuçlar\u0131n de\u011ferlendirilmesi gibi konularda e\u011fitilmesi gereklidir. Yine, kenelerin biyolojik mücadelesi için alternatif metotlara ihtiyaç bulunmaktad\u0131r ve bunlar\u0131n geli\u015ftirilmesi ile ilgili çal\u0131\u015fmalar yap\u0131lmal\u0131 ve bu konuda çal\u0131\u015fan bilim adam\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131n te\u015fviklerle art\u0131r\u0131lmas\u0131 gereklidir.<\/span>\n<\/p>\n

Laboratuar çal\u0131\u015fmalar\u0131nda B. thuringiensis bakterisinin kenelere kar\u015f\u0131 etkili oldu\u011fu belirlenmi\u015f, fakat bunlar\u0131n etki mekanizmalar\u0131 aç\u0131klanamam\u0131\u015ft\u0131r. Bununla ilgili çal\u0131\u015fmalara h\u0131z verilmelidir. Entomopatojen funguslardan M. anisopliae ve B. bassiana ümitvar olarak görülmekte ve bunlar\u0131n da piyasada baz\u0131 böceklere kar\u015f\u0131 kullan\u0131lmak üzere sat\u0131lan preparatlar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Fakat keneler için kullan\u0131lacak preparatlar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 ve bunlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 cihetine gidilmesi ve ülkemizde de ruhsatland\u0131r\u0131lmas\u0131 gereklidir. Kenelere patojen olan entomopatojen nematodlar için de kenelere has etkili \u0131rklar\u0131n\u0131n elde edilmesi gerekmektedir. Ixodiphagus cinsine giren parazitoit böcekler do\u011fal ko\u015fullarda keneleri tam olarak kontrol edememekte, ancak kitle halinde üretilip kenelerin sorun oldu\u011fu alanlara sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda o dönem için oldukça etkili olabilmektedirler. Dünyada yedi, Balkanlarda, Karadeniz’in Kuzey Ülkelerinde ve Kafkasya’da üç türü bulunan, ancak \u015fimdiye kadar ülkemizde varl\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131lmayan Ixodiphagus cinsine ait türlerin ülkemizde de bulunma ihtimali çok yüksektir. E\u011fer ülkemizde varl\u0131klar\u0131 tespit edilebilir ve bunlar\u0131n virüs veya di\u011fer hastal\u0131k etmenlerini ta\u015f\u0131mad\u0131klar\u0131 saptan\u0131rsa bu parazitoitlerin etkililik durumlar\u0131 ve kitle üretim olanaklar\u0131 ile ilgili çal\u0131\u015fmalara ülkemizde de ba\u015flanmal\u0131d\u0131r. Kene predatörlerinin ço\u011fu polifag olup kene mücadelesinde s\u0131n\u0131rl\u0131 bir etkiye sahip görünmektedirler. Bunlar içerisinde Afrika’daki B. africanus ve B. erythrorhynchus ku\u015f türlerinin keneye has olmalar\u0131 nedeniyle çok etkili bir predatör görünümündedirler. Bunlar\u0131n ülkemize ithali ile ilgili çal\u0131\u015fmalara ba\u015flanmal\u0131d\u0131r.<\/o:p><\/span><\/span>Bütün bu hususlar göz önüne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda kenelerle biyolojik mücadelede bütün do\u011fal dü\u015fmanlar etkili bir \u015fekilde kullan\u0131labildi\u011fi takdirde gelecekteki kene IPM programlar\u0131 ümitvar olarak görülmektedir. Bunun ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 için uygun do\u011fal dü\u015fman\u0131n bulunmas\u0131 ve bunlar\u0131n preparatlar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131, etkiliklerinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 ve pratikte kullan\u0131lacak duruma getirebilmesi için ekonomik olarak üretimlerinin yap\u0131lmas\u0131 gereklidir. Çe\u015fitli arazi çal\u0131\u015fmalar\u0131nda bu do\u011fal dü\u015fmanlar\u0131n tek tek veya bir arada çe\u015fitli kombinasyonlar\u0131 yap\u0131larak bu biyolojik etmenlerin birlikte kullan\u0131lmas\u0131yla kenelere kar\u015f\u0131 bir entegre mücadele stratejisi belirlenmelidir. Yine kimyasal mücadeleye alternatif metotlar\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve uygulamaya konulmas\u0131, pestisitlerin asgari seviyede kullan\u0131lmas\u0131 yoluna gidilerek, do\u011fal dengeyi, çevreyi ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyan mücadele metotlar\u0131n\u0131 ile kene mücadelesi için ülkesel bir IPM program\u0131 mümkün oldukça h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde haz\u0131rlanmal\u0131 ve uygulamaya konulmal\u0131d\u0131r.<\/o:p><\/span><\/span> <\/span><\/o:p><\/o:p> <\/p>\n

\n<\/span>\n<\/p>\n

Kaynaklar<\/o:p><\/span><\/span>Y\u0131ld\u0131r\u0131m, E., 2008. Tar\u0131msal Zararl\u0131larla Mücadele Yöntemleri ve \u0130laçlar. 2. Bask\u0131. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yay\u0131nlar\u0131 No: 219, Ziraat Fakültesi Ofset Tesisi, Erzurum, 350 s.<\/o:p><\/span><\/span>Y\u0131ld\u0131r\u0131m, E., 2008. Kenelerle Biyolojik Mücadele. Atatürk Ü. Zir. Fak. Der.,39 (2): 269-279.<\/o:p><\/span><\/span>Y\u0131ld\u0131r\u0131m, E.,<\/span> 2009. Kenelerle Biyolojik Mücadele. Hasad, 25 (292): 82-84.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/o:p><\/p>\n

<\/p>\n

Bu yaz\u0131 Prof.Dr. Erol YILDIRIM<\/strong> kategorisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Keneler, insanlar, yabani ve evcil hayvanlar için önemli ektoparazitlerdir. Bilimsel geli\u015fmelere ra\u011fmen Türkiye’de kenelerin mücadelesinde genellikle akarisitler kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu kimyasallar\u0131n bilinçsizce kullan\u0131m\u0131, çevre kirlili\u011fine, g\u0131da maddelerinde ilaç kal\u0131nt\u0131s\u0131na ve kenelerde bu ilaçlara kar\u015f\u0131 dayanakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesine sebep olmaktad\u0131r. Bu \u015fekilde geriye dönü\u015fü olmayan zararlar ortaya ç\u0131kmaktad\u0131r. Keneler, tropik ve subtropik iklim ku\u015faklar\u0131nda, gerek bizzat kendileri kan […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-16558","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16558","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16558"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16558\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170600,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16558\/revisions\/170600"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16558"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16558"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16558"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=16558"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}