\n\tDünyam\u0131zdaki modernle\u015fme ve teknolojik geli\u015fmeler her konuda oldu\u011fu gibi sebzecilik konusunda da eskiye göre birçok de\u011fi\u015fimler meydana getirmi\u015ftir. Bu de\u011fi\u015fimlerden birisi de sebze i\u015fletmelerinde ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Her ülkenin kendine özgü bir sistem olu\u015fturmas\u0131 do\u011fald\u0131r. Ancak birbirlerinden de etkilenmeleri kaç\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bu yüzdendir ki sebze i\u015fletmeleri bir tipten di\u011fer bir tipe gerekti\u011finde çabuk olarak dönü\u015febilmektedir. Zaten bu dönü\u015füm yap\u0131lmazsa i\u015fletmeler ekonomik olarak karl\u0131 çal\u0131\u015famaz, günün ko\u015fullar\u0131na ayak uyduramaz ve bu durumdaki i\u015fletmeler de eninde sonunda yok olur gider.<\/p>\n
\n\t\u0130\u015fletmelerdeki de\u011fi\u015fimi meydana getiren çe\u015fitli etmenler vard\u0131r. Bunlar\u0131 \u015fu \u015fekilde s\u0131ralayabiliriz.
\n\ta. Sebze bahçeleri genellikle yerle\u015fim yerlerinin çevresinde kurulur. Yerle\u015fim yerlerindeki nüfus, yeterli nüfus planlamas\u0131 yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131ndan, sosyal ya\u015fam\u0131n köylerde a\u011f\u0131rla\u015fmas\u0131 ve \u015fehirlere göçün artmas\u0131 h\u0131zland\u0131\u011f\u0131ndan devaml\u0131 artmaktad\u0131r. Artan nüfusun bar\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak üzere yap\u0131lan binalar sebze bahçelerinin kapanmas\u0131na yol açmaktad\u0131r. Bunun en güzel örne\u011fini \u0130stanbul’da görmek mümkündür. Bir zamanlar Maltepe, Pendik, Kartal, Çengelköy gibi ilçelerde nadide sebze bahçeleri varken, \u015fimdi bu bahçelerin yerini dev binalar ve fabrikalar alm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. K\u0131y\u0131 \u015feritlerimizdeki bahçeler üzerine turistik tesisler ve yazl\u0131k evler yap\u0131lmaktad\u0131r.
\n\tb. Ülkemizde yollar\u0131n art\u0131k en ücra köylere kadar aç\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, dolay\u0131s\u0131yla seyahat ve nakliyenin daha kolay yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r.
\n\tc. Eskiden nüfusun % 80’i tar\u0131mla u\u011fra\u015f\u0131rken, endüstri ve sanayile\u015fme sonucu nüfusun daha büyük kesimi endüstri ve sanayi alan\u0131na kaym\u0131\u015f ve köylerden \u015fehirlere büyük göç dalgalar\u0131 olu\u015fmu\u015ftur.
\n\td. Ekonomik ko\u015fullardan ileri gelen y\u0131\u011f\u0131lmalar buna etken olmaktad\u0131r.
\n\te. Özel giri\u015fim ve planlamalar artm\u0131\u015f, halk\u0131n refah seviyesi yükselmi\u015ftir. Bu da insanlar\u0131n ya\u015fam tarz\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmektedir.
\n\tf. Teknolojideki yeni bulu\u015flar, eskiden kullan\u0131lan el alet ve gereçlerinin mekanizasyona dönmesine sebep olmaktad\u0131r.
\n\tg. Ula\u015f\u0131m olanaklar\u0131n\u0131n artmas\u0131 iç pazarlarda ve özellikle d\u0131\u015f pazarlarda yeni yeni pazarlar olu\u015fturmu\u015ftur.
\n\th. Çevre etmenlerinin daha kullan\u0131labilir hale gelmesi, yeralt\u0131 s\u0131cak sular\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131, rüzgar ve güne\u015f enerjisinden yaralan\u0131lmas\u0131 da de\u011fi\u015fimlerde rol oynamaktad\u0131r.
\n\ti. Teknik bilgilerin de\u011fi\u015fmesi ve daha faydal\u0131 kullan\u0131m olanaklar\u0131n\u0131n yarat\u0131lmas\u0131 bu de\u011fi\u015fimde etken olmaktad\u0131r.
\n\tSebze i\u015fletmelerini büyüklüklerine, çal\u0131\u015fma \u015fekillerine, kulland\u0131klar\u0131 teknolojik araç ve gereçlere, ülkelerin kendi ko\u015fullar\u0131n\u0131n getirdi\u011fi özelliklere göre s\u0131n\u0131flara ay\u0131rmak mümkündür. \u0130\u015fletmeler büyüklüklerine göre küçük, orta ve büyük i\u015fletmeler olarak ayr\u0131l\u0131r.
\n\tKüçük i\u015fletmeler daha çok aile i\u015fletmesi olup, 5-10 dekar gibi küçük bir arazi parças\u0131 üzerinde mahalli pazarlar\u0131n sebze gereksinimlerini kar\u015f\u0131layacak \u015fekilde yeti\u015ftiricilik yapar. K\u0131smen turfanda ve küçük çapta ser tar\u0131m\u0131yla, ama esas olarak d\u0131\u015far\u0131da, tarlada yeti\u015ftiricili\u011fiyle u\u011fra\u015f\u0131r. El aletleri yan\u0131nda küçük çapl\u0131 bir mekanizasyon görülür.
\n\tOrta büyüklükteki i\u015fletmeler 25-50 dekar arazi kullan\u0131r. Bunlar daha modernize ve mekanize olmu\u015ftur. Öncelikli amaç para kazanmakt\u0131r. Bu yüzden ticari sebzecilik ön plana ç\u0131kar. Üretimleri yurtiçi pazarlar öncelikli olmak üzere k\u0131smen d\u0131\u015f pazarlar\u0131 da kapsar.
\n\tBüyük i\u015fletmeler 50 dekardan daha fazla araziye sahiptir. \u0130ç ve d\u0131\u015f pazarlara hitap eder. Sanayi ve endüstriye mal gönderir ve tam anlam\u0131yla ticari i\u015fletmedir.
\n\tBir çok sebze yeti\u015ftirme kitab\u0131nda sebze i\u015fletmelerinin çal\u0131\u015fma \u015fekillerine göre hobi sebzecili\u011fi, ev veya aile sebzecili\u011fi, köy i\u015fletme sebzecili\u011fi, tarla sebzecili\u011fi ve bahçe sebzecili\u011fi olarak s\u0131n\u0131fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 görürüz. Bu s\u0131n\u0131flama tarz\u0131, bugün art\u0131k eski bir s\u0131n\u0131flama \u015fekli olarak yorumlanmakla birlikte, halen kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan i\u015fletmeleri bu ayr\u0131m \u015fekline göre anlat\u0131p, sonra daha modern ay\u0131rma sistemini verece\u011fiz.
\n\tEski s\u0131n\u0131flamada hobi sebzecili\u011fi, “ki\u015filerin kendi zevkleri için küçük bahçelerinde hiçbir masraftan kaç\u0131nmadan, ekonomik ve ticari aç\u0131dan hiçbir dü\u015fünceye sahip olmadan sebze üretimi” \u015feklinde tarif edilir. Üretilen bir sebzenin maliyeti, pazarda sat\u0131lan sebzeden kat ve kat pahal\u0131 olabilir. Yani kazanç önemli de\u011fildir. Burada esas olan bir \u015feyi üretmek ve üretti\u011fi sebzeleri yemektir. Bu sebzeleri e\u015fe dosta “ben ürettim” diye vererek en büyük zevki almak amaç edinilmi\u015ftir.
\n\tEv ve aile sebzecili\u011fi, ailenin kendi sebze gereksimini kar\u015f\u0131lamas\u0131 yan\u0131nda, fazla olan\u0131 satarak aile bütçesine katk\u0131da bulunmakt\u0131r. Burada kazanç k\u0131smen ön plana ç\u0131kmaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan ekonomi esas al\u0131n\u0131r. Aile kendi fertlerinin çal\u0131\u015fmas\u0131 sonucu üretim yapt\u0131\u011f\u0131ndan ve d\u0131\u015far\u0131ya i\u015fçilik paras\u0131 ödemedi\u011finden karl\u0131 bir üretim yapar. Aile sebzecili\u011finde kullan\u0131lan arazi büyüklü\u011fü, ailedeki fert say\u0131s\u0131na göre de\u011fi\u015fir. Bir insana dü\u015fen y\u0131ll\u0131k sebze miktar\u0131 73-365 kg aras\u0131nda oynar. Biz bunu en dü\u015fük seviye 75 kg olarak alsak, 5 ki\u015filik bir aile için 5×75=375 kg sebze gereklidir. Bir dönümden küçük i\u015fletmelerde ortalama 1-1,5 ton sebze kald\u0131r\u0131l\u0131r. 375 kg sebze için 1\/3 – 1\/2 dekar alan yeterlidir. Nitekim \u015fehir planlamalar\u0131nda, bahçeli iskan dü\u015fünüldü\u011fünde, en az 500 m2 alan ayr\u0131lmaktad\u0131r. Di\u011fer taraftan Dr. Lucas “Gemüsebau” adl\u0131 eserinde 6 nüfuslu bir aile için 615 m2 lik bir alan\u0131n yeterli gelece\u011fini vurgulamaktad\u0131r (KÖYLÜ 1959).
\n\tAile sebzecili\u011finde, süs bitkileri yan\u0131nda sebze ve meyve üretilebilir (\u015eekil 8.1). Bulundu\u011fumuz bölgenin iklim ko\u015fullar\u0131na uyum gösteren domates, biber, patl\u0131can, taze so\u011fan ve sarm\u0131sak, nane, dereotu, tere gibi çe\u015fitli sebzelere yer verilir.
\n\tKöy i\u015fletmecili\u011fi köylerde görülür. \u0130\u015fletme daha çok tarla tar\u0131m\u0131 yapar ve bu\u011fday, arpa, çavdar gibi bu\u011fdaygiller, pancar, tütün, patates üretir. Bunun yan\u0131nda eve yak\u0131n bir bahçede meyve yeti\u015ftiricili\u011fi ve meyvelerin alt\u0131nda da sebze üretimi gerçekle\u015ftirir (\u015eekil 8.2). Sebze üretiminde iki yol izlenir. Birinci yolda, meyvelikler kurulurken, dikilen fidanlar küçük oldu\u011fundan, bu fidanlar\u0131n büyüdükleri zamanki taç geni\u015flikleri esas al\u0131narak 5-10 m gibi aral\u0131klarla dikilir. Küçük fidanlar aras\u0131nda kalan bo\u015fluklarda, fidanlar büyüyüp, taç geni\u015flikleri bu bo\u015fluklar\u0131 kapat\u0131ncaya kadar geçen birkaç y\u0131ll\u0131k süre içinde sebze üretilir. Böylece bu i\u015flem geçici bir üretim tarz\u0131 olup, maksat geçen süre içinde araziyi de\u011ferlendirmektir. \u0130kinci yol ticari amaç ta\u015f\u0131r, uzun bir süre için planlan\u0131r. Meyve a\u011façlar\u0131n\u0131n taç geni\u015fli\u011fi 5-10 m oldu\u011fundan, bu taç geni\u015fli\u011finden daha fazla aral\u0131kla, örne\u011fin 20-30m aral\u0131kla a\u011façlar dikilerek, taç geni\u015fli\u011finden arta kalan bo\u015flukta devaml\u0131 sebze yeti\u015ftiricili\u011fi yap\u0131l\u0131r. Üretilen sebzelerle kendi sebze gereksinimleri kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 gibi, fazlas\u0131 mahalli pazarlarda sat\u0131l\u0131r.
\n\t\u015eekil 8.1. Aile i\u015fletmesinde bahçe plan\u0131
\n\t\u015eekil 8.2. Köy i\u015fletmecili\u011finde meyve a\u011façlar\u0131 alt\u0131nda sebze üretimi
\n\tTarla sebzecili\u011fi büyük alanlarda yap\u0131lan, hem tüketim ve hem de sanayi gereksinimine olanak veren bir üretim tarz\u0131d\u0131r. Kural olarak pazardan ve yerle\u015fim alanlar\u0131ndan uzak yerlerde yap\u0131l\u0131r. Sebzelerin kalitesinin biraz dü\u015fmesi önemli de\u011fildir. Fakat olabildi\u011fince ayn\u0131 kalitede olmas\u0131 istenir. Kantite (birim alandan daha fazla ürün alma) önem kazan\u0131r. Her i\u015fletmenin pazara ve endüstriye ayr\u0131 ayr\u0131 ürün göndermesi maliyeti artt\u0131r\u0131r. Bu i\u015fin kooperatifler kanal\u0131yla ve özel ta\u015f\u0131mac\u0131 kurulu\u015flar\u0131n\u0131n devreye girmesiyle yap\u0131lmas\u0131 daha do\u011frudur. Ürünün büyük bir k\u0131sm\u0131 konserve fabrikalar\u0131na gönderilecekse, ürünün sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde fabrikaya ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 konservenin kalitesi için \u015fartt\u0131r. Bu yüzden bu i\u015fletmeler fabrika yak\u0131nlar\u0131nda kurulmal\u0131d\u0131r.
\n\tBüyük alanlarda çal\u0131\u015fmak, ancak idare intensitesinin azalt\u0131lmas\u0131yla normal hale getirilir. Böylece özellikle bahçe sebze yeti\u015ftiricili\u011fine göre maliyeti daha dü\u015fük üretim mümkün olur. \u0130dare intensitesinin azalt\u0131lmas\u0131 i\u015fletmede makinele\u015fmeyle gerçekle\u015ftirilir. Ayr\u0131ca insan gücüyle çal\u0131\u015fmalardaki gün say\u0131s\u0131 azalt\u0131lmal\u0131 ve çal\u0131\u015fma \u015fekli rasyonalize edilmelidir. Bir di\u011fer husus da çal\u0131\u015fma intensitesi az olan yeti\u015ftiricilik metotlar\u0131 seçilmeli, iklim ve hava durumuna, vejetasyon süresine ba\u011fl\u0131 olarak sebzeler çapa bitkileri ve hububatla ekim nöbetine sokulmal\u0131d\u0131r. Böylece sebzecilik tarla tar\u0131m\u0131nda ek bir potansiyel olarak devreye girmeli ve sebzecilik alan\u0131 genel i\u015fletme alan\u0131 içinde belli bir oran\u0131 geçmemelidir. Fakat i\u015fletmede sulama olanaklar\u0131 varsa, sebzelerden elde edilen gelir, tarla bitkilerinden al\u0131nan gelirin 1-2 kat\u0131 fazla oldu\u011fundan, zamanla i\u015fletmede sebzecilik alan\u0131 ister istemez büyür. Hatta baz\u0131 i\u015fletmeler \u015fekil de\u011fi\u015ftirmek suretiyle, tarla bitkileri ve sebze mü\u015fterek yeti\u015ftiricili\u011finden vazgeçip, pür sebze yeti\u015ftiricili\u011fine dönebilir. Bu kararda dikkatli davran\u0131lmal\u0131d\u0131r. Çünkü sebzelerde meydana gelen fiyat de\u011fi\u015fmeleri, tarla bitkilerine göre fazlad\u0131r. Bizce bu i\u015fletmelerde sebzeye ayr\u0131lacak alan % 10-15 civar\u0131nda olmal\u0131, e\u011fer mutlaka sebzeye ayr\u0131lan alan büyütülmek isteniyorsa, bu art\u0131\u015f hiçbir zaman % 50’yi geçmemelidir. \u0130\u015fletmede sebzecilik alan\u0131 büyüdükçe, i\u015fletmeyi idare edenlerin sebzecilik alan\u0131ndaki bilgilerinin de artmas\u0131 veya bu konuda bilgisi olan elemanlar\u0131n çal\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir.
\n\tTarla sebzecili\u011finde toprak \u0131slah\u0131, yani melerasyon yap\u0131lmaz. Sürme, çapalama v.s. gibi toprak i\u015flemeleri, gübreleme, sulama ve mücadele i\u015fleri mümkün oldu\u011funca mekanizasyonla yap\u0131l\u0131r. Yeti\u015ftiricilikte tohum ekim makinelerinin kullan\u0131lmas\u0131 öncelik kazan\u0131r. Fide dikim makinas\u0131 varsa o zaman fide dikimi ile yeti\u015ftiricilik yap\u0131labilir. Hasad\u0131n bir iki seferde bitirilmesi ve mümkün oldu\u011funca hasat makinelerinin devreye sokulmas\u0131 tavsiye olunur. Bütün bu i\u015flerin mekanizasyona çevrilmesiyle, insan çal\u0131\u015ft\u0131rma gücünün yüksekli\u011fini azalt\u0131r ve bu yolla da maliyeti dü\u015fürmek mümkün olur. Gerçi domates, h\u0131yar, so\u011fan, fasulye, bezelye, p\u0131rasa, havuç gibi sebzelerde bütün çal\u0131\u015fmalar\u0131 mekanize hale getirmek mümkünse de, her makine bir veya iki sebzede kullan\u0131labildi\u011finden, i\u015fletmede çok say\u0131da makineye gereksinim duyulur. Makine park\u0131n\u0131n büyümesi ve makinelerin al\u0131\u015f, bak\u0131m ve tamir fiyat\u0131n\u0131n yükselmesi, belli i\u015f alanlar\u0131nda ve çok k\u0131sa süre için bu makinelerin kullan\u0131lmas\u0131, onlar\u0131n i\u015fletme içerisinde ekonomik çal\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlar ve rantable (kullan\u0131\u015fl\u0131) olmas\u0131n\u0131 önler. Bunun için d\u0131\u015f ülkelerde makine park\u0131 köyün ortak mal\u0131 olarak veya kooperatifler kanal\u0131yla gerçekle\u015ftirilir. Ortaklara kiralan\u0131r. Böylece makinalar\u0131n kullan\u0131m süresi uzad\u0131\u011f\u0131ndan rantabilitesi artar.
\n\t\u0130\u015fletmeler bulunduklar\u0131 bölgenin iklim ve toprak durumuna göre yeti\u015ftirecekleri sebzeleri belirler. Örnek olarak, so\u011fan tar\u0131m\u0131 yap\u0131lacaksa t\u0131nl\u0131 killi topraklar ve 4-6 ayl\u0131k bir vejetasyon süresi ve hasat s\u0131ras\u0131nda ya\u011f\u0131\u015f\u0131 olmayan kurak bir bölge seçilmelidir. H\u0131yar, domates ve fasulye için 6-8 ayl\u0131k vejetasyon süresi içinde ortalama s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 yüksek, h\u0131yar için nemli, fasulye için k\u0131smen nemli yerler tercih edilmelidir. Ku\u015fkonmaz tar\u0131m\u0131 için ilkbahar aylar\u0131 uzun ve \u0131l\u0131man olan kumlu, kumlu t\u0131nl\u0131 topraklar en idealdir.
\n\tTarla sebzecili\u011finde daha çok karnabahar, lahana, h\u0131yar, so\u011fan, p\u0131rasa, sarm\u0131sak, turp, pancar, havuç, yer fasulyesi, bezelye, yer domatesi, kabak, k\u0131v\u0131rc\u0131k ve marul, \u0131spanak, kavun ve karpuz gibi sebzeler üretilir.
\n\tBahçe sebzecili\u011fi, tarla sebzecili\u011finin bir üst intensite basama\u011f\u0131d\u0131r. Yüksek yat\u0131r\u0131m ve i\u015fçilik giderlerine kar\u015f\u0131n, fazla karla di\u011fer sebzecilik i\u015fletmelerinden ayr\u0131l\u0131r. Çal\u0131\u015fma ve kapital intensitesinin yüksek olmas\u0131, birim alanda çal\u0131\u015fan insan gücü say\u0131s\u0131n\u0131n fazla olmas\u0131ndan ve birim alana yap\u0131lan yüksek in\u015faat ve i\u015fletme giderlerinden ileri gelir. Örne\u011fin, bahçe sebzecili\u011finde in\u015faat maliyetleri yüksek olmas\u0131 sebebiyle serlerin, s\u0131cak yast\u0131klar\u0131n, hangarlar\u0131n, so\u011fuk hava depolar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131, \u0131s\u0131tma ve so\u011futma tesislerinin kurulmas\u0131, de\u011fi\u015fik hasat, bak\u0131m alet ve makinelerinin sat\u0131n al\u0131nmas\u0131 mecburiyeti yan\u0131nda, birde bu i\u015fletmelerin yerle\u015fim yerlerine yak\u0131n kurulmas\u0131 ve arazi al\u0131m fiyatlar\u0131n\u0131n da oldukça yüksek olmas\u0131 gösterilebilir. Yerle\u015fim alanlar\u0131n\u0131n h\u0131zl\u0131 büyümesi sebze i\u015fletmelerinin yerlerini b\u0131rak\u0131p, yerle\u015fim alan\u0131na uzak yeni yerlere ta\u015f\u0131nmas\u0131na sebep olur (\u015eekil 8.3). Bu ta\u015f\u0131nma, maliyeti artt\u0131ran di\u011fer önemli bir husustur.
\n\t\u0130\u015fletme yerinin seçilmesi ayr\u0131 bir öneme haizdir. Çok çe\u015fitli etmenler bu seçimde rol al\u0131r. Bunlar iklim, yol, su, yerle\u015fim birimleri, pazar v.s. gibi çok çe\u015fitlidir. \u0130leriki konularda daha detayl\u0131 olarak bu bilgileri tart\u0131\u015fmaya açaca\u011f\u0131z, ancak burada önemli olan birkaç tanesini ele al\u0131p aç\u0131klayaca\u011f\u0131z.
\n\t\u0130\u015fletmeler, taze tüketime ürün yeti\u015ftirdiklerinden, ürünün her an sat\u0131lmas\u0131 ve al\u0131c\u0131 bulmas\u0131 için kalabal\u0131k \u015fehir kenarlar\u0131nda, endüstri bölgelerinde kurulmal\u0131d\u0131r. Pazar ne kadar yak\u0131n olursa ürün tazeli\u011fini ve kalitesi yitirmeden, o kadar çabuk yollan\u0131r. Pazara erken giren ürün mal\u0131n az oldu\u011fu bir zamanda yüksek fiyatla al\u0131c\u0131 bulur. Ayr\u0131ca nakliye giderleri de azal\u0131r.
\n\tBahçe sebzecili\u011fi 5-100 dekar alan üzerinde yap\u0131l\u0131r. Alan azald\u0131kça makineyle çal\u0131\u015fmak güçle\u015fir. Bu yüzden insan gücü fazlala\u015f\u0131r. \u0130\u015fletmede aile fertleri yan\u0131nda daimi ve\/veya i\u015fin yo\u011fun oldu\u011fu dönemlerde geçici i\u015fçi çal\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Fakat d\u0131\u015fardan tutulan i\u015fçi say\u0131s\u0131 fazla ve bunlar\u0131 çal\u0131\u015ft\u0131rma süresi uzun olmamal\u0131d\u0131r. \u0130\u015fletmeyi kuranlar ve yanlar\u0131nda çal\u0131\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 i\u015fçiler mümkün oldu\u011funca tecrübeli olmal\u0131d\u0131r.
\n\t\u0130\u015fletmede karl\u0131l\u0131\u011f\u0131 artt\u0131rmak üzere, birim alan\u0131n y\u0131l boyunca devaml\u0131 kullan\u0131lmas\u0131 mecburiyeti vard\u0131r. Bunun için d\u0131\u015f ko\u015fullar dikkate al\u0131narak çal\u0131\u015fma hem d\u0131\u015far\u0131da ve hem de kapal\u0131 alanlarda yap\u0131l\u0131r. Sebze çe\u015fitleri mevsimin iklim ko\u015fullar\u0131na uyacak \u015fekilde, bir ekim nöbeti esas al\u0131narak yeti\u015ftirilir.
\n\tEski i\u015fletme \u015fekilleri güncelli\u011fini yitirmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, bizde ve baz\u0131 d\u0131\u015f ülkelerde ve bölgelerde k\u0131smen kullan\u0131lmaktad\u0131r. Eski i\u015fletme \u015fekillerinin güncelli\u011fini kaybetmesine \u015fimdi aç\u0131klayaca\u011f\u0131m\u0131z nedenler sebep olmaktad\u0131r.
\n\tEskiden aile, köy, tarla ve bahçe sebzecili\u011fi aras\u0131nda yeti\u015ftirme yöntemleri, çal\u0131\u015fma biçimleri ve ürünü piyasaya veya endüstriye yollamas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan büyük farklar\u0131n
\n\tA. 10-15 sene önce sebze bahçesi iken
\n\tB. Yerle\u015fim bölgesi olmu\u015f ve çocuklar\u0131n top oynad\u0131\u011f\u0131 bahçe
\n\t\u015eekil 8.3. Yerle\u015fim Alanlar\u0131nda Kurulmu\u015f Sebze \u0130\u015fletmelerinin Durumu A ve B.
\n\tbulunmaktayd\u0131 ve bu durum i\u015fletme \u015fekillerini birbirinden ay\u0131rmaktayd\u0131. Bundan dolay\u0131d\u0131r ki bahçe sebzecili\u011fi, tarla sebzecili\u011fine kar\u015f\u0131 daima bir üst intensite basama\u011f\u0131 kabul edilmi\u015ftir. Bahçe sebzecili\u011finde, küçük alanlar üzerinde, daha çok insan gücüne dayal\u0131 entansif bir yeti\u015ftiricilik yap\u0131l\u0131r ve ürünler insanlar\u0131n taze tüketimi için pazarlara yollan\u0131r. Tarlaya direkt tohum ekiminden çok, yast\u0131klar, serler gibi özel tesisler içinde fide yeti\u015ftirerek bitkiler tarlaya veya örtü alt\u0131na dikilir. Böylece tarlada geçen yeti\u015ftirme süreci k\u0131salt\u0131larak, ayn\u0131 yerde birkaç ürün elde edilir. \u0130\u015fletmede örtü alt\u0131 yeti\u015ftiricili\u011fi yap\u0131larak bütün bir y\u0131l boyu sebze üretmeye çal\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n tarla sebzecili\u011fi de, büyük alanlar üzerinde, makine gücü esas al\u0131narak entansif bir yeti\u015ftiricilik yap\u0131l\u0131r ve ürünler daha çok sanayi kesimine gönderilir ve sadece mevsim ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131 kal\u0131narak yeti\u015ftiricilik yap\u0131l\u0131r.
\n\tTeknolojinin geli\u015fmesiyle, makineli tar\u0131m için büyüklü\u011fü ve kapasitesi farkl\u0131 çok de\u011fi\u015fik tipte makineler geli\u015ftirilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu yüzden eskiden sadece büyük araziler üzerinde ve tarla sebzecili\u011finde uygulanabilen mekanizasyon, bahçe ve hatta sera sebzecili\u011finde bile kullan\u0131l\u0131r hale gelmi\u015ftir. Ekonomik ko\u015fullar i\u015fletmelerin kar edebilmesi ve devaml\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 sürdürebilmesi için, zaten onlar\u0131 entansif çal\u0131\u015fmaya zorlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum da, tarla sebzecili\u011fi ile bahçe sebzecili\u011fini birbirine yakla\u015ft\u0131rarak, birbirinden ayr\u0131lamaz \u015fekle girmi\u015ftir. Köy i\u015fletme sebzecili\u011fi de h\u0131zla tarla sebzecili\u011fine dönü\u015fmü\u015ftür. Yerle\u015fim alanlar\u0131nda bahçeli iskan\u0131n hemen hemen kalkm\u0131\u015f olmas\u0131, bu alanlarda yap\u0131lan aile sebzecili\u011finin bitmesine yol açm\u0131\u015ft\u0131r. Eskiden içi içe olan d\u0131\u015far\u0131da bahçede, tarlada yap\u0131lan sebzecilikle, turfanda ve ser sebzecili\u011fi içinden turfanda ve ser sebzecili\u011fi ayr\u0131 bir de\u011fer kazanarak, d\u0131\u015far\u0131da tarlada veya bahçe yap\u0131lan sebzecili\u011fin kategorisinden ayr\u0131lm\u0131\u015f ve sebzecilikte en üst intensite basama\u011f\u0131 olarak ayr\u0131 bir i\u015fletme \u015fekline dönü\u015fmü\u015ftür. Böylece günümüzde sebze i\u015fletmeleri 2 s\u0131n\u0131fa ayr\u0131lmaktad\u0131r.
\n\ta. D\u0131\u015f ko\u015fullarda sebzecilik yapan i\u015fletmeler (Bahçe veya Tarla sebzecili\u011fi)
\n\tb. Örtü alt\u0131 alt\u0131nda sebzecilik yapan i\u015fletmeler (Örtü alt\u0131 sebzecili\u011fi)
\n\tBu kitapta biz d\u0131\u015f ko\u015fullar alt\u0131nda yap\u0131lan sebzecili\u011fe ait bilgileri verece\u011fiz. Yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z di\u011fer kitaplarda ise örtü alt\u0131 sebzecili\u011fini anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130steyen Günay’\u0131n yay\u0131nlar\u0131 aras\u0131ndan bu konular\u0131 bulabilir. [GÜNAY (1980) Cilt I. Serler (tan\u0131m\u0131, \u0130n\u015fas\u0131 ve Klimas\u0131 ile), GÜNAY (1981) Serler (Özel Sebze Yeti\u015ftiricili\u011fi), GÜNAY ve OKUR (1999) Sera Topra\u011f\u0131, GÜNAY ve KÜTÜK (1999) Serde Gübreleme, GÜNAY (1999) Ser Klimas\u0131, GÜNAY ve BÜLBÜL (1999) Sera Ürünlerinin Pazarlanmas\u0131]<\/p>\n
\n\t Prof. Dr. Atila Günay<\/p>\n
<\/p>\n