{"id":18952,"date":"2012-08-20T21:03:00","date_gmt":"2012-08-20T21:03:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:57:59","modified_gmt":"2025-10-23T09:57:59","slug":"gida-kriz-beklentisi-bilimsel-arastirma-seferberligini-zorluyor-18952","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/gida-kriz-beklentisi-bilimsel-arastirma-seferberligini-zorluyor-18952","title":{"rendered":"GIDA KR\u0130Z BEKLENT\u0130S\u0130 B\u0130L\u0130MSEL ARA\u015eTIRMA SEFERBERL\u0130\u011e\u0130N\u0130 ZORLUYOR"},"content":{"rendered":"

<\/span><\/p>\n

Her ülke bilimsel ara\u015ft\u0131rma önceliklerini kendi yarar\u0131na göre belirler. Karar vericiler, de\u011fi\u015fen ko\u015fullar kar\u015f\u0131s\u0131nda gecikmeksizin yeniden yönlendirmelere ba\u015fvurur. \u0130\u015fte, küresel \u0131s\u0131nma ve beraberinde gelecek g\u0131da krizi için h\u0131zl\u0131 bir durum de\u011ferlendirmesinin tam zaman\u0131. 2008 krizinin dünyada nelere mal oldu\u011funu ço\u011fumuz unutmam\u0131\u015ft\u0131r. Küresel \u0131s\u0131nma etkilerinin izlendi\u011fi günümüzde, g\u0131da fiyatlar\u0131ndaki dramatik art\u0131\u015flar hepimizi endi\u015felendirmektedir. Kaç\u0131n\u0131lmaz olarak “açl\u0131k kap\u0131da m\u0131?” sorusuna tak\u0131l\u0131yoruz. <\/span><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Gerçekten G\u0131da Krizi Yolda m\u0131<\/span><\/span><\/em><\/strong>?<\/span><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Günlük ekonomi haberlerinde dünya borsalar\u0131nda ana g\u0131da maddelerindeki fiyat art\u0131\u015flar\u0131 çoktan medyam\u0131za yans\u0131d\u0131. Bu fiyat art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n nedeni özellikle temel g\u0131da ürünlerinindeki dü\u015fük  <\/span>rekoltelerinin yava\u015f yava\u015f ortaya ç\u0131kmas\u0131. Asl\u0131nda dünya çap\u0131nda küresel \u0131s\u0131nma ile ilgili ac\u0131 beklenti listeleri y\u0131llard\u0131r duyulmakta idi. Örne\u011fin Orta ve güney Asya’da tah\u0131l veriminin %30 dü\u015fece\u011fi, Afrika’da 2020’lere do\u011fru verimin %50 civar\u0131nda dü\u015fece\u011fi ve birçok bölgenin iklim de\u011fi\u015fiminden nasibini alaca\u011f\u0131 günlük gazete haberleri aras\u0131nda yerlerini almaktad\u0131r. Nitekim içinde bulundu\u011fumuz 2012 y\u0131l\u0131nda bile AB’de de m\u0131s\u0131r rekoltesi %6, Rusya’da bu\u011fday rekoltesi %12 dü\u015fü\u015f ya\u015farken ülkemizde de durum farkl\u0131 de\u011fildir. Saman gibi baz\u0131 ürünlerimizin dahi katlanan fiyatlar\u0131 \u015fimdiden baz\u0131 hayvanc\u0131l\u0131k yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131 cayd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir gerçek. K\u0131sa bir süre önce G20’lerin “biyoyak\u0131tlar\u0131n art\u0131k g\u0131da kaynaklar\u0131ndan el çekmesi” ça\u011fr\u0131s\u0131 g\u0131da krizinin kap\u0131da oldu\u011funun kuvvetli bir belirtisi idi. Son geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda yeniden toplanacak 20 zengin ülkenin g\u0131da krizi ile ne gibi kararlar alacaklar\u0131 merak konusu. <\/span><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

\u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi ve G\u0131da Krizine Kar\u015f\u0131 Neler Yapmam\u0131z Gerekir? <\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Asl\u0131nda dünya g\u0131da ürünleri stoklar\u0131 herhangi bir de\u011fi\u015fiklik göstermemi\u015fse de özellikle kuzey yar\u0131kürede 2012 hasatlar\u0131 pek iç aç\u0131c\u0131 de\u011fildir. Bu verim dü\u015füklü\u011fünün gelecekte devem\u0131 ana sorumuz. Küresel \u0131s\u0131nma verileri maalesef bu saptamay\u0131 do\u011frulamaktad\u0131r. Öyle olunca da  <\/span>var olan ekim alanlar\u0131n\u0131n daha da geni\u015fletilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015flayarak, mevcut arazilerden daha yüksek performens gösterecek tür – çe\u015fit baz\u0131nda bitkisel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n acilen ve yo\u011fun bir biçimde ba\u015flat\u0131lma zorunlulu\u011fu ortaya ç\u0131k\u0131yor. Çorak, asidik ve benzeri sorunlu arazileri Brezilya’da oldu\u011fu gibi yeni yöntemler ve yeni bitkilerle (Brezilya uzak do\u011funun (\u0131Il\u0131mal) soyas\u0131n\u0131 tropik ko\u015fullara adapte ederek soya pazar\u0131nda dünya liderleri aras\u0131na girdi) tar\u0131msal üretimi art\u0131rma f\u0131rsat\u0131n\u0131 yakalamak üzere acil planlara gereksinim ortada. <\/span><\/span><\/span>Yine sosyo-ekonomik yakla\u015f\u0131mlarla sulama ve benzeri altyap\u0131 çal\u0131\u015fmalar\u0131 ile tar\u0131m\u0131 desteklemek politik tercihlerdendir. Genç nufusu tar\u0131msal üretimde tutma; geli\u015fmi\u015f ülkelerde, örne\u011fin, Fransa’da 430 da, Türkiye’de 60 da olan (o da ortalama 7 ayr\u0131 parsel) i\u015fletme büyüklü\u011fünün art\u0131r\u0131lmas\u0131 ve di\u011fer birçok konuda yasal tedbirlere öncelik verilebilir. Bütün sorunlara ra\u011fmen tar\u0131msal ihracat\u0131n\u0131 2011 y\u0131l\u0131nda 18 milyar US$’lara ç\u0131karan Türkiye’nin ileride kar\u015f\u0131m\u0131za ç\u0131kacak küresel \u0131s\u0131nman\u0131n olumsuz etkilerini minumumda tutabilece\u011finin göstergesidir. Bu performans\u0131n devam\u0131 için ilk a\u015famada yar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fecek ko\u015fullar\u0131nda, her farkl\u0131 ekoloji ve üretim – tüketim ko\u015fulu için en tüksek performans\u0131 gösterecek bitki tür ve çe\u015fitlerin \u015fimdiden belirlenmeli, \u0131slah\u0131 için \u015fimdiden yeni bir strateji geli\u015ftirilmelidir. <\/span><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Yar\u0131n\u0131n De\u011fi\u015fen \u0130klim Ko\u015fullar\u0131na Uygun Yeni Bitki Çe\u015fitlerini Nas\u0131l Geli\u015ftirebiliriz?<\/span><\/span><\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

<\/span><\/span> <\/span><\/span>Brezilya’n\u0131n <\/span>Afrika’dan getirdi\u011fi “SAKALLI DARI”y\u0131[1]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> (Brachiaria brizantha – (eski taksonomide Panicum brizantha<\/em>)) genetik materyali hem klasik \u0131slah ve hem de biyoteknoloji materyali olarak kullan\u0131larak öyle yüksek verimlere ula\u015fd\u0131 ki, aç\u0131k alan s\u0131\u011f\u0131rc\u0131l\u0131\u011f\u0131nda dört y\u0131l olan kesim a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na ula\u015f\u0131m 20 aya dü\u015fürüldü. \u015eimdi, ülkemizde yüzlerce kültür bitkisinin çok say\u0131da yeti\u015ftirme biçimi, tüketim amac\u0131 vard\u0131r (ikinci ürün, sera, aç\u0131k alan, makarnal\u0131k – ekmeklik vs) ve dolay\u0131s\u0131yle binlerce yeni çe\u015fidin geli\u015ftirilmesi gerekmektedir. Bir \u0131slah program\u0131nda gereksinim duyulacak genetik materyal toplama, karakterizasyon (fenotipik, moleküler), de\u011ferlendirme, saklama gibi temel a\u015famalar ba\u015fta olmak üzere melezleme, aç\u0131lan materyalin seçimi, ön verim denemeleri, bölge denemeleri gibi birçok i\u015fleme gereksinim duyulur.  <\/span>Bütün bunlar\u0131 y\u0131ll\u0131k rutin ara\u015ft\u0131rmalar için kurulmu\u015f Tar\u0131msal Ara\u015ft\u0131rma Kurulu\u015flar\u0131na b\u0131rakmak söz konusu olamaz. Zaten ülkemizde tohumcu kurulu\u015flara genetik materyal sunacak özel sektör de bulunmad\u0131\u011f\u0131na göre bu konuda yeni bir sisteme gereksinim do\u011fmakta. \u0130\u015fte g\u0131da krizinin kap\u0131m\u0131zda oldu\u011fu \u015fu günlerde, söz konusu bilimsel ara\u015ft\u0131rmar için bir seferberlik ilan\u0131 kaç\u0131n\u0131lmaz görünüyor. Önce olay\u0131n öneminin YÖK ve üniversitelerden ba\u015flanarak, TÜB\u0130TAK, tüm kamu ara\u015ft\u0131rma kurulu\u015flar\u0131na, ba\u015fta TÜRKTED olmak üzere tüm tohumculuk payda\u015flar\u0131na, siyasi parti ve bürokratlara anlat\u0131lmas\u0131 \u015fart. Tek ba\u015fl\u0131 bir organizasyonla ve on binlerce ziraat fakültesi, fen fakültesi ara\u015ft\u0131rma projelerini de devreye sokarak yap\u0131lacak ba\u015flang\u0131çla, gerek özel ve gerekse kamu \u0131slah programlar\u0131n\u0131n genetik materyalini sa\u011flayabilecektir. Bu a\u015famada ilgili bitkiden yararlanan <\/span>ki\u015fi ve kurulu\u015flar\u0131n, örne\u011fin pamuk ulusal konseyi, un sanayiciler birli\u011fi, sebze – meyve ihracatc\u0131 birlikleri gibi yüzlerce destek birimleri devreye sokulabilir. Unutulmamas\u0131 gerekli bir ba\u015fka konu da, Türkiye’de \u0131slahç\u0131 haklar\u0131 yasas\u0131n\u0131n ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131, art\u0131k “hat” (genotip) tescilinin mümkün olabildi\u011fi, yani bir genotipi geli\u015ftirenin, onun royalite hakk\u0131na sahip olabilece\u011fidir. <\/span><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Sonuç olarak denilebilir ki<\/span><\/span><\/em><\/strong>, Türkiye’nin de\u011fi\u015fecek iklim ko\u015fullar\u0131nda, olas\u0131l\u0131kla birçok bitki türü ekim alanlar\u0131n\u0131n yükseklere ve kuzeye kaymas\u0131n\u0131n yan\u0131nda, de\u011fi\u015fen ko\u015fullara uyacak yeni çe\u015fitler geli\u015ftirebildi\u011fi takdirde, büyük bir g\u0131da s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 ya\u015famayabilecektir. Ne varki böylesine hayati bir konuda toplumumuzda fark\u0131ndal\u0131k yaratarak ve tüm olas\u0131 katk\u0131 odaklar\u0131n\u0131 tek bir çat\u0131 alt\u0131nda toplayarak adeta bir bilimsel ara\u015ft\u0131rma seferberli\u011fi ilan etmemiz gerekmektedir.   <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

<\/span><\/span> <\/p>\n

Nazimi Aç\u0131kgöz<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

<\/span><\/span><\/p>\n
\n
<\/span><\/p>\n

[1]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> Bu bitki Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesince ara\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/div>\n

<\/span><\/div>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Her ülke bilimsel ara\u015ft\u0131rma önceliklerini kendi yarar\u0131na göre belirler. Karar vericiler, de\u011fi\u015fen ko\u015fullar kar\u015f\u0131s\u0131nda gecikmeksizin yeniden yönlendirmelere ba\u015fvurur. \u0130\u015fte, küresel \u0131s\u0131nma ve beraberinde gelecek g\u0131da krizi için h\u0131zl\u0131 bir durum de\u011ferlendirmesinin tam zaman\u0131. 2008 krizinin dünyada nelere mal oldu\u011funu ço\u011fumuz unutmam\u0131\u015ft\u0131r. Küresel \u0131s\u0131nma etkilerinin izlendi\u011fi günümüzde, g\u0131da fiyatlar\u0131ndaki dramatik art\u0131\u015flar hepimizi endi\u015felendirmektedir. Kaç\u0131n\u0131lmaz olarak “açl\u0131k […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-18952","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18952","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18952"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18952\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170534,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18952\/revisions\/170534"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18952"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18952"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18952"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=18952"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}