{"id":1971,"date":"2007-06-30T09:03:00","date_gmt":"2007-06-30T09:03:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T10:01:11","modified_gmt":"2025-10-23T10:01:11","slug":"hava-kirliligi-1971","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/hava-kirliligi-1971","title":{"rendered":"Hava Kirlili\u011fi"},"content":{"rendered":"

Doç. Dr. Tuba ÖZADALI
\n\"\"Dünyan\u0131n birçok büyük \u015fehirlerindeki kirlili\u011fi, bugünlerde hasm\u0131m\u0131zda büyük çapta yer almaktad\u0131r. Atmosferdeki kirletici ajanlar\u0131n birikimi ile, bu hâdise kendinden söz ettirmektedir. Hava kirleticilerinin veya hava kirlili\u011finin ekolojik ehemmiyeti ve tesiri henüz yeni yeni anla\u015f\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Hava kirlili\u011fi, malûm oldu\u011fu üzere insanlar ve hususiyle göz, bo\u011faz ve bron\u015flar gibi organlara büyük nisbette tesir etmektedir. Ayn\u0131 zamanda bu ajanlar\u0131n kanserojenik (kanser yap\u0131c\u0131) yap\u0131da oldu\u011fu da bugün tesbit edilmi\u015f bulunmaktad\u0131r. <\/p>\n

\nBaz\u0131 mikroorganizmalar havay\u0131 kirletici ajanlar\u0131n insan hücresi üzerinde meydana getirdi\u011fi düzensizli\u011fin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda indikatör olarak kullan\u0131labilir.<\/p>\n

Hava kirlili\u011fini meydana getiren birçok sebebler vard\u0131r. Meselâ, orman yang\u0131nlar\u0131, eksozdan ç\u0131kan dumanlar, fabrika bacalar\u0131 vs. Bugün hava kirlili\u011fi neticesi meydana gelen hava zehirlenmesi bilhassa Ankara'da büyük bir mesele olmu\u015ftur. 1969 y\u0131l\u0131nda Ankara'da yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmaya göre \u015fehrin üzerine çöken zehir bulutunda 70.000 ton karbonmonoksit, 50.000 ton kükürtoksit, 25.000 ton kurum, 15.000 ton azotoksit, 15.000 ton Hidrokarbon tesbit edilmi\u015fdi. Bu yo\u011fun gaz birikimi ast\u0131m, bron\u015fit, nezle, zatüre, akci\u011fer kanseri, akci\u011fer veremi gibi solunum hastal\u0131klar\u0131n\u0131 meydana getirmekte, ayr\u0131ca müzmin, romatizma, damar sertli\u011fi, kalp hastal\u0131\u011f\u0131 ve çe\u015fitli sinirsel hastal\u0131klara yol açmaktad\u0131r.<\/p>\n

Hava kirletici ajanlar atmosfere, kimyevî ve mikrobiyolojik faaliyetler neticesinde girebilmektedirler. Hava kirlili\u011finin var oldu\u011fu \u015fehir çevresinde havan\u0131n terkibi, fosil kaynakl\u0131 yak\u0131tlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 ile de\u011fi\u015ftirilebilir. Ço\u011fu \u015fehirlerimizde hava kirlili\u011finin birinci kayna\u011f\u0131 otomobillerdir. Bu kaynak bütün hava kirleticilerinin % 60'\u0131n\u0131 te\u015fkil etmektedir. Endüstrinin ve güç santrallerinden kaynaklanan kirleticilerin nisbeti % 30'a tekabül etmektedir. Hava kirlili\u011finin % 10'u ise, merkezî \u0131s\u0131tma ve çöplerin yak\u0131lmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r.
\n\"\"
\nHavay\u0131 kirleten ajanlar\u0131n en önemlileri CO2, CO, Kükürt ve Azot oksitleri, hidrokarbonlar ve partiküllerdir.
\n\"\"
\nTabloda otomobillerin, hidrokarbon ve azot oksitlerinin atmosfere yay\u0131lmas\u0131nda mes'ûl durumda oldu\u011fu görülmektedir. Endüstri ve güç santralleri gibi kirletici ajan kaynaklan, kükürt oksitlerinin hemen hepsinden mes'ûldür. CO, benzinin otomobiller taraf\u0131ndan yak\u0131lmas\u0131 ile meydana gelir. K\u0131smî yo\u011funlu\u011fu 100 ppm.'e kadar ula\u015fabilir. CO ise yak\u0131tlar\u0131n yak\u0131lmas\u0131ndan ve heterotrofik (ba\u015fka canl\u0131larla beslenebilen, kendi besinini kendisi yapam\u0131yan) canl\u0131lar\u0131n solunumundan istihsal edilmektedir. Ye\u015fil bitkilerce de bu ajan kullan\u0131lmaktad\u0131r. Hava kirlili\u011finde mühim yeri olan endüstriyel kaynakl\u0131 hava kirleticilerinin nisbeti son 60 y\u0131lda 15 kat artm\u0131\u015ft\u0131r. Buna mukabil bitki prodüktivitesi hiçbir zaman bu art\u0131\u015fa paralel olarak yükselmemi\u015ftir. CO2'in atmosferde büyük nisbetlerde birikimi, ilim adamlar\u0131nca yeryüzünde "Sera tesiri"ne sebep olaca\u011f\u0131n\u0131 dü\u015fündürmü\u015ftür. Buna göre, güne\u015fin k\u0131sa dalga boylu \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n atmosferdeki CO2 tabakas\u0131ndan geçmesi ile dünya \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n yükselece\u011fini yine CO2 in, güne\u015fin k\u0131rm\u0131z\u0131 ötesi \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 absorbe edip tekrar yeryüzüne geri gönderilece\u011fini ve böylelikle de dünya atmosferindeki CO2 miktar\u0131n\u0131n yükselmesi ile, dünya \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n yükselece\u011fini savunmu\u015flard\u0131r. Dünya atmosferindeki C02 miktar\u0131n\u0131n her % 10 art\u0131\u015f\u0131 için, atmosferik \u0131s\u0131n\u0131n 0,5 °C yükselece\u011fini de hesab etmi\u015flerdir. Fakat az önce de yine ilim adamlar\u0131nca hesap edilen, son 60 y\u0131lda atmosferin kirletici ajan\u0131 olan CO2 in, 15 kat artmas\u0131na ra\u011fmen bugün dünyam\u0131zda bu art\u0131\u015fa paralel olarak atmosferin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131nda mühim de\u011fi\u015fmeler olmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun muhtemel sebebi, atmosferdeki, insanlar\u0131n ya\u015famas\u0131na imkân vermeyecek kadar s\u0131cakl\u0131k yükselmesine sebep olacak CO2 birikiminin okyanuslarca absorblanmas\u0131 neticesinde art\u0131\u015f\u0131na mani olunmas\u0131d\u0131r. Bu düzen ve denge herhalde dünyadaki bütün canl\u0131lar\u0131n ihtiyac\u0131n\u0131 ve okyanuslardaki hayat \u015fartlar\u0131n\u0131 bilen birisi taraf\u0131ndan ayarlanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Baz\u0131 kirletici ajanlar\u0131n mühim miktar\u0131 ya tabii mikrobiolojik faaliyetlerin bir neticesi olarak, veya insan faaliyetleri neticesi meydana gelmi\u015f art\u0131klar\u0131n parçalanmas\u0131 esnas\u0131nda ortaya ç\u0131kar. Mikrobiyolojik faaliyetler ile hava kirletilmesine sebep olan bu organizmalar, baz\u0131 hallerde yine kendi faaliyetleri neticesi ortadan kald\u0131rabilirler. \u015eöyle ki, her y\u0131l 3 ila 10 milyon ton aras\u0131 CO2'in okyanuslarda üretildi\u011fi hesap edilmi\u015fse de, okyanuslardaki CO2'in esas kayna\u011f\u0131n\u0131n ne oldu\u011fu sorusu hâlâ zihinleri me\u015fgul etmektedir. Ancak yine de bu CO2'in kayna\u011f\u0131n\u0131n okyanuslarda ya\u015fayan bakteriler ve algler olabilece\u011fi tahmin edilmektedir. Bu kadar yüksek miktarlarda okyanuslarda üretilen CO2'in atmosferimizde yüksek yo\u011funluklarda bulunmay\u0131\u015f\u0131 ise tesirli bir \u015fekilde CO2'in bir tak\u0131m yollardan kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir. Nitekim birçok mikroorganizma fotosentezde "C" kayna\u011f\u0131 olarak CO2'i kullanmaktad\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde toprak mikrofloras\u0131 (toprakta ya\u015fayan bakteriler ve algler), populasyon ve tabii yüklerin dengelenmesi için kâfi miktarda CO2'i kullanarak atmosferde CO2'i yok edici birer kurtar\u0131c\u0131 olarak i\u015f gördürülmektedir.<\/p>\n

Yine son 50 y\u0131lda, endüstri ve teknikte olan ilerlemeler neticesinde, atmosferimizde CO2 miktar\u0131nda korkunç derecede art\u0131\u015flar olmaktad\u0131r. Fakat bu art\u0131\u015flar insanl\u0131\u011f\u0131n hayat\u0131n\u0131 tehdit etmemektedir. Çünki bu e\u015fsiz düzeni kuran Zât, bunda da kendisini göstermi\u015f ve okyanuslar\u0131 CO2 tutucusu olarak vazifelendirmi\u015ftir. Atmosferde insanl\u0131k için zarar verebilecek seviyeye eri\u015fen CO2, deniz algleri (bir hücreli ye\u015fil bitkiler) taraf\u0131ndan kullan\u0131lmak üzere okyanuslarda erir. Daha sonra bu karbonun büyük bir k\u0131sm\u0131 okyanus taban\u0131nda, dolomit, kalsiyum karbonat (kireç ta\u015f\u0131) \u015feklinde biriktirilerek zarars\u0131z hale getirilir. Bu yönü ile okyanuslar atmosferin CO2 kirlenmesine kar\u015f\u0131 kuvvetli bir tamponlama tesirine sahip k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Atmosferi kirletici ajanlar\u0131n art\u0131\u015f\u0131 e\u011fer bu \u015fekilde tamponlanmasayd\u0131 ne olurdu, biraz da onun üzerinde dural\u0131m: 1952 y\u0131l\u0131nda Londra'da atmosferi kirletici ajanlar\u0131n hayat\u0131 tehdit edici hudutlar\u0131n biraz üzerine ç\u0131kmas\u0131 ile 4000'den çok insan\u0131n hayat\u0131n\u0131 kaybetmesine sebep olmu\u015ftur.<\/p>\n

Birçok kirletici ajanlar da kanserojeniktir. Kirli havan\u0131n yo\u011fun oldu\u011fu bölgelerde en çok görülen kanserojenik hidrokarbonlar 3,4 -benzipiren ve 1,2,5,6- dibenzenthracen'dir. Tablo 3. de dünyan\u0131n baz\u0131 büyük \u015fehirlerindeki 3,4 benzipren kesafeti görülmektedir.<\/p>\n

Tablo'da görüldü\u011fü gibi 3,4 -Benzipiren'in Oslo ve Moskova'da dü\u015fük olu\u015fu, otomobillerin az say\u0131da olu\u015fundan kaynaklanmaktad\u0131r. Bron\u015fitis -emfizeme kronik bir akci\u011fer hastal\u0131\u011f\u0131d\u0131r ve hava kirletici ajanlar ile bu hastal\u0131\u011f\u0131n daha da belirginle\u015fti\u011fi görülmektedir. Normal akci\u011ferlerdeki hava oksijeninin kana transferi milyonlarca küçük hücreler ve hava kesecikleri (alveol'ler) vas\u0131tas\u0131yla yap\u0131lmaktad\u0131r. Hastal\u0131kl\u0131 ci\u011ferlerde ise bu alveoller i\u015f yapamaz, böylece oksijen transfer edici çok az say\u0131da membran'lar (zar) taraf\u0131ndan bu i\u015fin yap\u0131lmas\u0131 da mümkün olamaz, ayn\u0131 zamanda oksijen ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 bron\u015fiollerin çaplar\u0131 o kadar daral\u0131r ki, oksijenin transferi daha da güçle\u015fir ve netice ölüme kadar gider.\n<\/p>\n

\nhttp:\/\/www.sizinti.com.tr\/konu.sizinti?SIN=73d0772251&k=1699&536727066<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Doç. Dr. Tuba ÖZADALI Dünyan\u0131n birçok büyük \u015fehirlerindeki kirlili\u011fi, bugünlerde hasm\u0131m\u0131zda büyük çapta yer almaktad\u0131r. Atmosferdeki kirletici ajanlar\u0131n birikimi ile, bu hâdise kendinden söz ettirmektedir. Hava kirleticilerinin veya hava kirlili\u011finin ekolojik ehemmiyeti ve tesiri henüz yeni yeni anla\u015f\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Hava kirlili\u011fi, malûm oldu\u011fu üzere insanlar ve hususiyle göz, bo\u011faz ve bron\u015flar gibi organlara büyük nisbette […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[419],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-1971","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cevre"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1971","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1971"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1971\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":172240,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1971\/revisions\/172240"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1971"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1971"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1971"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=1971"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}