H. Arif USTAO\u011eLU
\nGövdesi kesildi\u011finde görülen iç içe halkalar, a\u011fac\u0131n ya\u015f\u0131 hakk\u0131nda fikir verdi\u011fi gibi, hayat\u0131 boyunca gerçekle\u015fen birçok hâdiseye de i\u015faret eder. Tohumun içine dercedilmi\u015f genetik program\u0131n i\u015fletilmesiyle devreye giren ne\u015fv ü nemâ kanununa tâbi olan a\u011fac\u0131n büyümesi, tohumun merkezinden ba\u015flat\u0131lan iki yönlü bir harekete ba\u011fl\u0131 k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Hareketin biri karanl\u0131k dünyan\u0131n içine (topra\u011fa), di\u011feri ise, güne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ve havan\u0131n oldu\u011fu yeryüzüne (yukar\u0131ya) do\u011frudur. Gövde ve dallar, uzun borular \u015feklindeki hücrelerden in\u015fa edilir. Gövde k\u0131sm\u0131nda lifli yap\u0131daki hücreler çok s\u0131k\u0131 \u015fekilde bir araya getirilmi\u015f ise, a\u011fac\u0131n odun k\u0131sm\u0131 sert; aksi oldu\u011funda ise, yumu\u015fak olmaktad\u0131r. \u0130nsan bedenindeki kan damarlar\u0131na benzer \u015fekilde, gövdenin odun k\u0131sm\u0131ndaki hücrelerin ço\u011fu, ince boru hatlar\u0131yla birbirlerine ba\u011fl\u0131d\u0131r. <\/p>\n
\nHücrelerin boru \u015feklindeki yap\u0131s\u0131 da, odunun güçlü ve dayan\u0131kl\u0131 olmas\u0131na vesile olmaktad\u0131r. A\u011fac\u0131n gövdesi boyunca uzanan bu ince borucuklara su ve besin ta\u015f\u0131ma vazifesi verilmi\u015ftir. Köklerden a\u011fac\u0131n yapraklar\u0131na kadar su ve mineral ta\u015f\u0131yan bu hatlar yan\u0131nda, güne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 (fotosentez) yard\u0131m\u0131yla yapraklarda ürettirilen \u015fekerlerin tamam\u0131n\u0131 köklere ta\u015f\u0131yan ba\u015fka hatlar da vard\u0131r.
\nGövdesinden enine bir kesit al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bir a\u011fac\u0131n; kabuk, kambiyum (kabu\u011fun alt\u0131ndaki ince k\u0131s\u0131m), floem (iç kabuk), diri odun (ksilem) ve öz odun olmak üzere be\u015f tabakadan yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu görülür. <\/p>\n
Kabuk<\/strong> Floem (iç kabuk)<\/strong> "Elhâs\u0131l; herbir a\u011fac\u0131n evveli, öyle bir sandukça ve program, ve âhiri, öyle bir târifename ve nümune; ve zahiri, öyle bir musannâ hulle ve bir münakka\u015f libas; ve bât\u0131n\u0131, öyle bir fabrika ve tezgâht\u0131r ki, bu dört cihet öyle birbirine bak\u0131yorlar. Ve dördün mecmuundan öyle bir sikke-i âzam, belki bir ism-i âzam tezahür eder ki, bilbedahe, bütün kâinat\u0131 idare eden bir Sâni-i Vâhid-i Ehad'den ba\u015fkas\u0131 o i\u015fleri yapamaz. Ve a\u011faç gibi her zîhayat\u0131n evveli, âhiri, zâhiri, bât\u0131n\u0131 birer sikke-i tevhid, birer hâtem-i vahdet, birer mühr-ü ehadiyet, birer turra-i vahdâniyet ta\u015f\u0131yor." (2. \u015eua)<\/p>\n "… E\u011fer bütün icadlar o kudrete verilmezse, o vakit o tek a\u011fac\u0131n in\u015fa ve idaresi, bütün a\u011façlar, belki zeminin icad\u0131 ve idaresi kadar mü\u015fkül olacak. Çünkü o zaman her\u015fey mâni ve sed olur. O hâlde bütün esbap toplansa, bir a\u011fac\u0131n emirden, iradeden gelen ukde-i hayatiye midesinden, zembere\u011finden intizamla meyve, yaprak, dal ve budaklara lâz\u0131m erzak ve cihazat\u0131 gönderemezler. \u0130llâ ki, a\u011fac\u0131n herbir cüz'üne, hattâ herbir zerresine bütün a\u011fac\u0131 ve eczas\u0131n\u0131 ve zerrât\u0131n\u0131 görecek ve bilecek ve yard\u0131m edecek bir göz, bir ihâtal\u0131 ilim, bir harika kudret verilsin." (On Be\u015finci \u015eua) Öz odun<\/strong> \nhttp:\/\/www.sizinti.com.tr\/konu.sizinti?SIN=a1c9ecef92&k=2581&1855973689<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" H. Arif USTAO\u011eLU Gövdesi kesildi\u011finde görülen iç içe halkalar, a\u011fac\u0131n ya\u015f\u0131 hakk\u0131nda fikir verdi\u011fi gibi, hayat\u0131 boyunca gerçekle\u015fen birçok hâdiseye de i\u015faret eder. Tohumun içine dercedilmi\u015f genetik program\u0131n i\u015fletilmesiyle devreye giren ne\u015fv ü nemâ kanununa tâbi olan a\u011fac\u0131n büyümesi, tohumun merkezinden ba\u015flat\u0131lan iki yönlü bir harekete ba\u011fl\u0131 k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Hareketin biri karanl\u0131k dünyan\u0131n içine (topra\u011fa), di\u011feri […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[421],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-1974","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-orman-ve-ormancilik-bilgileri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1974","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1974"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1974\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":172237,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1974\/revisions\/172237"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1974"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1974"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1974"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=1974"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nA\u011fac\u0131n enine büyümesi için, bölünme gücü yüksek bir tabaka olan kambiyuma, ‘kabuk' olarak bilinen, mantara benzer bir doku ürettirilir. Kabuk, gözeneklere sahiptir. Bu gözenekler, hava kirlili\u011fi ve toz ile t\u0131kanabilmektedir. Bu sebeple meselâ ç\u0131nar gibi, birçok a\u011fac\u0131n kabu\u011fu devaml\u0131 yenilenir. Eski kabu\u011funun plâka \u015feklinde dökülmesiyle, temiz gözeneklere sahip yeni kabuklar te\u015fkil edilir.
\nA\u011fac\u0131 korumakla vazifeli d\u0131\u015f kabuk hücreleri uzun ömürlü de\u011fildir. Suya dayan\u0131kl\u0131 bir yap\u0131da olan kabuk, a\u011fac\u0131 birçok yönden korur. Kabukla, a\u011fac\u0131n gövdesi çe\u015fitli böcek, hastal\u0131k ve parazit bitkilerden korundu\u011fu gibi, odunun iç k\u0131sm\u0131nda bulunan hücreler de s\u0131cak ve so\u011fu\u011fa kar\u015f\u0131 korunur. Kabuk ayr\u0131ca odun ve dallar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 su kaybetmesini engellemede de önemli rol oynar. Baz\u0131 a\u011façlar\u0131n kabuklar\u0131, yang\u0131na kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131 hususî bir malzemeyle donat\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, âni ç\u0131kan tesiri az orman yang\u0131nlar\u0131nda bu kabuklar vas\u0131tas\u0131yla a\u011façlar\u0131n hayatta kalabilmeleri sa\u011flan\u0131r.
\nKabuklar\u0131n ço\u011funda, a\u011fac\u0131 korumada rol alan, ak\u0131nt\u0131 durdurucu ‘tanen' gibi kimyevî maddeler bulunur. Tanenlerin tatlar\u0131n\u0131n kötü olmas\u0131, a\u011façlara zarar verebilecek canl\u0131lar\u0131n a\u011façtan beslenmelerine engel olur. Çam, köknar ve okaliptus gibi baz\u0131 a\u011façlar\u0131n kabuklar\u0131nda sak\u0131z ve reçine üretilir. Bu a\u011façlar yaraland\u0131\u011f\u0131nda, sak\u0131z ve reçine ak\u0131nt\u0131s\u0131 ile yara kapat\u0131larak iyile\u015fme h\u0131zland\u0131r\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca, a\u011faç kabuklar\u0131na sentez ettirilen sak\u0131z ve reçineler, antiseptik özelliklere sahip k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan, eskiden beri t\u0131pta kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\nKambiyum<\/strong>
\nÇok ince bir tabaka \u015feklinde yarat\u0131lan kambiyum, gövde ve dallar\u0131n iç kenar\u0131 üzerine, kabu\u011fun hemen alt\u0131na yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Kambiyum, odun ve dallar\u0131n in\u015fas\u0131nda tu\u011fla vazifesi gören bütün hücrelerin faaliyet gösterdikleri yerdir. A\u011faç büyümeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, her bir kambiyum hücresi devaml\u0131 ikiye bölünür. Her büyüme mevsiminde a\u011fac\u0131n geni\u015flemesiyle, yeni bir tabaka meydana getirilir. Kambiyum hücrelerinin sürgünlerin ucunda bölünmesiyle de sürgünlerin uzamas\u0131 temin edilir.
\nFotosentez vas\u0131tas\u0131yla yapraklarda üretilen \u015feker molekülleri ta\u015f\u0131nd\u0131klar\u0131 kambiyum hücrelerinin duvarlar\u0131nda birbirine ba\u011flanarak, yüzlerce zincirden meydana getirilen ve odunun temel maddesi olan selüloz ve lignin yap\u0131l\u0131r. Kambiyum tabakas\u0131, di\u011fer dokulardan biraz daha ye\u015fildir, klorofil ihtiva eden bu hücrelere, fotosentez vas\u0131tas\u0131yla \u015feker ürettirilir. Gövde veya sürgün gençken, kambiyum sadece saydam koruyucu hücrelerden meydana gelen bir tabaka ile örtülür. Bir veya iki büyüme mevsiminden sonra gövde, floem ve kabu\u011fun ince bir tabakas\u0131yla örtülmü\u015f olur. Böylece gövdenin besin ihtiyac\u0131, yapraklardaki klorofiller üzerinden kar\u015f\u0131lan\u0131r.<\/p>\n
\nGövde veya dallar\u0131n d\u0131\u015f k\u0131sm\u0131ndaki kambiyum hücreleri, zaman içerisinde lifli yap\u0131daki floem tabakas\u0131na veya iç kabu\u011fa dönü\u015ftürülür. A\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru boru hatlar\u0131 \u015feklinde dizilmi\u015f floem hücreleri, yapraklarda ürettirilen \u015fekerleri, köklere ta\u015f\u0131makla vazifeli oldu\u011fundan, yol üzerindeki kambiyumun besin ihtiyac\u0131 dolayl\u0131 olarak kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f olur. Baharla a\u011faç k\u0131\u015f uykusundan uyand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, floem damarlar\u0131ndaki besin ak\u0131\u015f\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya do\u011fru ters döndürülerek, floemle, köklerden yukar\u0131ya do\u011fru besin ta\u015f\u0131nmaya ba\u015flan\u0131r. Çünkü yapraklar, yeni \u015feker üretiminin gerçekle\u015ftirildi\u011fi fotosenteze haz\u0131r de\u011fildir. Rahmetin bir cilvesi olarak, büyümekte olan a\u011faca floem vas\u0131tas\u0131yla köklerde depolanan g\u0131da ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f olur. Kambiyum hücrelerinin hususî bir tabakas\u0131 olan ‘mantar kambiyum' adl\u0131 doku zamanla ta\u015f\u0131ma vazifesi üstlenmek üzere floeme eklenir.
\nDiri odun (ksilem) <\/strong>
\nKambiyum hücrelerinin bölünmesiyle ‘diri odun' olarak da bilinen ‘ksilem' yarat\u0131l\u0131r. Kökler vas\u0131tas\u0131yla emilen su, mineral ve di\u011fer besinleri yapraklara kadar ta\u015f\u0131ma vazifesi verilmi\u015f diri odun hücreleri, insan bedenindeki kan damarlar\u0131 gibi, bütün a\u011fac\u0131 saracak kadar uzundur. Diri odun isimli kanallar vas\u0131tas\u0131yla ta\u015f\u0131nan suyun miktar\u0131, yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n mükemmelli\u011fine en güzel delillerden biridir. A\u011faç türüne göre de\u011fi\u015fmekle birlikte, iyi yeti\u015fme \u015fartlar\u0131ndaki olgun bir a\u011façta günde yakla\u015f\u0131k 1.400 litre kadar su ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 kabul edilirse, bir büyüme mevsimi boyunca tonlarca litre su, kökten yapraklara ta\u015f\u0131nmaktad\u0131r. Bu aç\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ormanda bulunan her a\u011fac\u0131, bir su sütunu olarak dü\u015fünmek mümkündür. Su, sebepler plân\u0131nda ‘ozmos' denen bir i\u015flemle ve moleküllerin birbirine yap\u0131\u015fmas\u0131yla, kökler taraf\u0131ndan emilir ve yapraklardan buharla\u015fana kadar, a\u011façlar\u0131n tepesine do\u011fru metrelerce yol kateder. A\u011faç, fotosentez için bu suyun sadece % 1'ini kulland\u0131\u011f\u0131ndan bu süreçte, birçok zincirleme reaksiyon da gerçekle\u015ftirilir. Bunlardan biri, geri kalan suyun, terleme yoluyla (transpiration) yapraklardan havaya geçmesidir. Bu geçi\u015f sayesinde a\u011fac\u0131n s\u0131cak havalarda a\u015f\u0131r\u0131 \u015fekilde \u0131s\u0131nmas\u0131 önlenir. Meselâ, olgun bir me\u015feden buharla\u015fan su, yakla\u015f\u0131k 0,1 kilowattl\u0131k elektrik enerjisinin sebep olabilece\u011fi bir yang\u0131nda ortaya ç\u0131kabilecek miktarda bir \u0131s\u0131y\u0131 emebilir. Yani terleme, \u0131s\u0131y\u0131 emerek, a\u011fac\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 \u0131s\u0131nmas\u0131yla olu\u015fabilecek yang\u0131ndan a\u011fac\u0131 korur.
\nTerlemenin ekolojik bir fonksiyonu da vard\u0131r. Terleme yoluyla havada olu\u015fturulan rutubet, bitkilere ve çevresinde bulunan di\u011fer canl\u0131lara fayda sa\u011flar. Ormanlar\u0131n, ya\u011fmurun ba\u015fl\u0131ca kayna\u011f\u0131 oldu\u011fu hat\u0131rlan\u0131rsa, bilhassa denizden uzak iç kesimlerde, terleme hâdisesi, ya\u011fmur bulutlar\u0131n\u0131n te\u015fekkülü için gerekli \u015fartlardan birini te\u015fkil eder.
\nIl\u0131man iklim a\u011façlar\u0131, sadece y\u0131l\u0131n s\u0131cak dönemlerinde büyüyecek \u015fekilde programlanm\u0131\u015ft\u0131r. Kesilmi\u015f bir odunun yüzeyindeki geni\u015f aç\u0131k renkli y\u0131ll\u0131k halkalar (ilkbahar odunu) a\u011fac\u0131n yeti\u015fme \u015fartlar\u0131n\u0131n iyi oldu\u011funu gösterir. Y\u0131ll\u0131k halkadaki çok koyu renkli çizgi (yaz odunu) ise a\u011fac\u0131n büyümesinin yava\u015flad\u0131\u011f\u0131 döneme aittir. Bundan dolay\u0131 hücreler çok küçük, yo\u011fun ve kal\u0131n hücre duvar\u0131na sahiptir. Di\u011fer yandan tropikal iklime ait a\u011façlar devaml\u0131 büyümeye programland\u0131\u011f\u0131ndan, \u0131l\u0131man iklimdeki a\u011façlar gibi y\u0131ll\u0131k halkalara (ilkbahar, yaz odunu) sahip de\u011fildir. <\/p>\n
\n"… Her a\u011fac\u0131n içinde i\u015fleyen tezgâh öyle bir fabrikad\u0131r ki, o a\u011fac\u0131n bütün ecza ve âzâs\u0131n\u0131 te\u015fkil ve tedvir ve tedbirini gayet hassas mizanla ölçtü\u011fü gibi, bütün ayr\u0131 ayr\u0131 âzâlar\u0131na lâz\u0131m olan maddeleri ve r\u0131z\u0131klar\u0131, gayet mükemmel bir intizam alt\u0131nda sevk ve taksim ve tevzi ile beraber ak\u0131llar\u0131 hayret içinde b\u0131rakan \u015fim\u015fek çakmak gibi bir sür'at ve saati kurmak gibi bir sühulet ve bir orduya ar\u015f demek gibi bir birlik ve beraberlik ile o hârika fabrika i\u015fliyor." (2. \u015eua)<\/p>\n
\n<\/em><\/p>\n
\n‘Öz odun' denen k\u0131s\u0131m, odununun merkezindeki büyüme halkalar\u0131ndan in\u015fa edilir. Öz odun, ya\u015fl\u0131 diri odun (ksilem) oldu\u011fundan, diri odunun bir parças\u0131 say\u0131lmaktad\u0131r. Ancak bütün a\u011façlarda diri odun ile öz odun aras\u0131nda aç\u0131k bir ayr\u0131m olmayabilir. Öz odun, uzun süre su ta\u015f\u0131ma görevinde kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131ndan kurudur ve diri oduna göre daha koyu renklidir. A\u011fac\u0131n hayatî faaliyetlerinde uzun süre vazife almad\u0131klar\u0131 için a\u011fac\u0131n bu k\u0131sm\u0131na ‘ölü odun' da denir. Baz\u0131 a\u011faç türlerinde öz odun, sak\u0131z, reçine ve benzeri maddelerle t\u0131kanabilmektedir. \u0130çi oyuk olan a\u011façlarda, öz odun, a\u011faç ya\u015fland\u0131kça canl\u0131 dokulara nispeten daha fazla çürümü\u015ftür. Bu durumdaki bir a\u011faç, çürük kabul edilmez. Birçok ya\u015fl\u0131 a\u011fac\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 tabiî bir süreç olan bu özellik ile a\u011façlar daha de\u011ferli bir hâle gelmekte ve Osmanl\u0131 ç\u0131narlar\u0131 gibi ‘an\u0131t a\u011façlar' olarak an\u0131lmaktad\u0131r. Bu durumun, a\u011fac\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 zay\u0131flatmamas\u0131 hayret vericidir. Boru \u015feklindeki bu yap\u0131, d\u0131\u015f tesirlerin iletilmesine mâni oldu\u011fundan, muazzam bir dayan\u0131kl\u0131l\u0131k meydana getirir; bu da sert rüzgârlara kar\u015f\u0131 a\u011fac\u0131n ayakta durabilme kapasitesini art\u0131r\u0131r. Sert rüzgârlarda a\u011façlar\u0131n birço\u011funun devrilmesine ra\u011fmen, içi oyuk a\u011façlar\u0131n zarar görmemesi bu hipotezi destekler. Uzun ve yuvarlak kemiklerimizin içinin bo\u015f olmas\u0131ndaki hikmet de ayn\u0131 prensibe ba\u011fl\u0131 k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
\nBir k\u0131sm\u0131 kimyevî yollardan olmak üzere odun hammaddesinden 6.000'den fazla malzeme elde edilebilmektedir: Kâ\u011f\u0131tlar, sepetler, kutular, oyuncaklar, kartonlar, \u015fapkalar, kâ\u011f\u0131t kuma\u015flar, ayakkab\u0131 astarlar\u0131, çantalar, cerrah elbiseleri, sun'î ipek ve kuma\u015flar, selofan, selüloit, patlay\u0131c\u0131 maddeler, foto\u011fraf filmleri, çe\u015fitli plâstikler, dolmakalemler, dü\u011fmeler, tokalar, süngerler, sun'î deriler, kat\u0131 alkol, boyalar, vernikler, tutkallar, ilâçlar, gübreler, terebentin, neftya\u011f\u0131, kolofan, çe\u015fitli ya\u011flar, etil alkol, hayvan yemleri, stabilize yol materyalleri ve kömür ilk akla gelenlerdir.
\nA\u011façlar\u0131n, iklim \u015fartlar\u0131na da birçok olumlu tesiri vard\u0131r. A\u011fac\u0131 ve ye\u015fili bol olan bölgeler daha fazla ya\u011f\u0131\u015f ald\u0131\u011f\u0131ndan, buralarda iklim nispeten daha yumu\u015fakt\u0131r. Bir otoyolun çevresindeki ormanl\u0131\u011f\u0131n, otoyolda olu\u015fan gürültüyü emdi\u011fi tespit edilmi\u015ftir.
\nBu noktada Peygamberimiz'in (sas) insanlara, k\u0131yamet koparken bile ellerindeki fidan\u0131 dikme tavsiyesinin hikmeti daha iyi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Allah (cc), tabiatta yaratt\u0131\u011f\u0131 her canl\u0131 ve hâdisede oldu\u011fu gibi, bir tohumun ye\u015fermesine ve a\u011fac\u0131n yap\u0131s\u0131nda gerçekle\u015ftirdi\u011fi fonksiyonlara da birçok mu'cize ve hikmetler dercetmi\u015ftir. \u0130nsan olarak bize dü\u015fen bu mükemmellikleri görüp anlamak, ibret almak ve onlar\u0131 gerçek sahibine vermektir.\n<\/p>\n