\ndonat\u0131lm\u0131\u015f bitkilerden ne kadar haberdâr\u0131z?
\n* Çöllerin gülü olan alt\u0131nta\u015flara bah\u015fedilen özelliklerin çöl \u015fartlar\u0131nda
\nortaya ç\u0131kan baz\u0131 hikmetleri…
\n* Genel olarak serin yerlerde ya\u015fayan, fakat baz\u0131 türlerinin çöl \u015fartlar\u0131nda
\n56 oC'ye kadar hayatiyetini devam ettirmesine imkân tan\u0131nan
\nalt\u0131nta\u015f bitkisinin enteresan hayat hikâyesi…<\/em><\/strong><\/p>\n
\nHer co\u011frafya ve iklimin kendine has canl\u0131 türlerine ev sahipli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, yap\u0131lan her yeni ke\u015fifle daha iyi anl\u0131yoruz. Rahmet-i Sonsuz her ortama uygun canl\u0131 türleri yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bu hakikate en güzel misâl, çöllerde ya\u015fayan ‘Lithops' isimli bitkidir. Türkçede ‘ta\u015f öpen', ‘ta\u015f emen', ‘inek toyna\u011f\u0131', ‘ya\u015fayan ta\u015f', ‘çiçek açan ta\u015f' <\/em>veya ‘alt\u0131nta\u015f' <\/em>gibi isimlerle ifade edilen bu bitki, bildi\u011fimiz canl\u0131lar\u0131n ya\u015famas\u0131n\u0131n imkâns\u0131z oldu\u011fu Güney Afrika çöllerinde yeti\u015fmektedir. Kuru toprak, kum ve çak\u0131llarla dolu olan bu yerlerde su yoktur. <\/p>\n Güney Afrika çöllerinde ara\u015ft\u0131rma yapan bilim adamlar\u0131n\u0131n dikkatini kumlar aras\u0131nda \u015fekil ve desenleri birbirinin neredeyse ayn\u0131s\u0131 olan çak\u0131l ta\u015flar\u0131 çeker. Ancak bunlar ta\u015f de\u011fil, etraftaki ta\u015flara benzeyen kendilerini saklam\u0131\u015f bitkilerdir. Alt\u0131nta\u015f bitkileri genellikle ba\u015fka bitkinin bulunmad\u0131\u011f\u0131, kavurucu s\u0131cakl\u0131k ve kurakl\u0131\u011f\u0131n hüküm sürdü\u011fü yerlerde hayatlar\u0131n\u0131 sürdürerek Allah'\u0131n, Hayy ve Kayyum isimlerinin tecellisine âyine olmaktad\u0131r.<\/p>\n Afrika'n\u0131n orta, güney ve kuzey bölgelerinde ya\u015f\u0131yan alt\u0131nta\u015f bitkisi (Lithops), Mesambryanthemaceae <\/em>ailesinin su depolama özelli\u011fi olan ve en çok bilinen çe\u015fididir. \u015eu ana kadar 37 türü ve 93 çe\u015fidi tespit edilen bu bitkinin tür ve çe\u015fitleri; çiçeklerinin rengi, meyvelerinin \u015fekli, tohumlar\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131, yapraklar\u0131n\u0131n görünen k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n rengi, deseni, \u015fekli, boyu gibi birçok özelli\u011fiyle birbirinden ayr\u0131l\u0131r. Hattâ olu\u015fturduklar\u0131 kolonideki bitki say\u0131s\u0131 bile bu bitkinin türü hakk\u0131nda bilgi verebilmektedir. Kamuflaj uzman\u0131<\/strong> Bu bitkilerin yapraklar\u0131n\u0131n üst k\u0131sm\u0131nda (epithelium'da) ‘tanin' denen bir kimyevî madde vard\u0131r. Su depolar\u0131 <\/strong> Kas\u0131labilen kökler <\/strong> Ar\u0131 ve çiçek<\/strong> Tozla\u015fmadan sonra tohumlar, 4-8 bölümü olan kapsül \u015feklindeki meyve içinde saklan\u0131r. Kuru havalarda kapal\u0131 olan kapsül, ya\u011fmurlarla \u0131slan\u0131nca aç\u0131l\u0131r. Bu esnada, tohumlar kendilerine verilmi\u015f hususî gerilme gücü ile bir metre kadar uza\u011fa s\u0131çrayarak etrafa yay\u0131l\u0131r. Alt\u0131nta\u015flar\u0131n tohumlar\u0131, ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 hava ve ortam\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131yla kumlu nemli topraklarda üç hafta içinde çok h\u0131zl\u0131 \u015fekilde çimlenir. Ya\u011f\u0131\u015f döneminde kapsülde kalan tohumlar, bir dahaki ya\u011f\u0131\u015f dönemine kadar kapsül içinde saklan\u0131r. <\/p>\n Su kayb\u0131n\u0131 önlemede vazifeli fotosentez sistemi<\/strong> CAM bitkileri, fotosentez yapan di\u011fer bitkilerden farkl\u0131 olarak karbondioksiti atmosferden gece karanl\u0131\u011f\u0131nda almaktad\u0131r. Çünkü yapraklar\u0131ndaki delikler (stomalar) gece aç\u0131labilecek hususiyettedir. Böylece stoma hücreleri ve kom\u015fu hücreler aras\u0131nda gerçekle\u015fen metabolik reaksiyonlar neticesinde ortaya ç\u0131kan madde yo\u011funlu\u011fundaki de\u011fi\u015fmeler, stomalar\u0131n aç\u0131lmas\u0131na sebep te\u015fkil etmektedir. Ortam\u0131n asit-baz dengesindeki de\u011fi\u015fmeler, tetikleyici faktörlerdir. Hücrelerdeki Fosfoenol Pruvate Karboksilaz <\/em>(PEPC) enzimi, gece al\u0131nan karbondioksitin, malik asit \u015feklinde depolanmas\u0131nda vazifelidir. Gündüz \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131n görülmesiyle, yapraklardaki delikler kapan\u0131r. Böylece s\u0131cakl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 su kayb\u0131 engellenir, normal fotosentez reaksiyonlar\u0131 ba\u015flar. Karbondioksit kayna\u011f\u0131 olarak ak\u015famdan al\u0131n\u0131p depolanan karbondioksit kullan\u0131l\u0131r. Bu mekânizmayla, yapraklardaki delikler gündüz saatlerinde di\u011fer bitkilerde oldu\u011fu gibi aç\u0131k de\u011fil, kapal\u0131 tutulur. Stomalar\u0131n gündüz kapal\u0131 olmas\u0131, su kayb\u0131n\u0131 en aza indirir. Ak\u0131l ve \u015fuurdan mahrum bir bitkinin gece ve gündüz aras\u0131ndaki farklar\u0131 bilmesi, stomalar\u0131n\u0131 ve fotosentez reaksiyonlar\u0131n\u0131 en ideal \u015fekilde ayarlamas\u0131 hiç mümkün müdür?<\/p>\n Çöle uygun olarak yarat\u0131lm\u0131\u015f sistemleri, alt\u0131nta\u015f\u0131, çölün gülü yapm\u0131\u015ft\u0131r. Yaprak yüzeylerinin çak\u0131llara benzemesi, onlar\u0131n çöl hayvanlar\u0131na yem olmas\u0131n\u0131 engellerken, gövdelerinin toprak yüzeyinden a\u015fa\u011f\u0131 çekilmesi ve topraktaki en küçük su birikintisini israf etmeden alabilecek bir mekanizmayla donat\u0131lmalar\u0131 da onlar\u0131n en az suyla hayatlar\u0131n\u0131 sürdürebilmeleri için haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca yaprak üst doku hücrelerinde su depolan\u0131rken, güne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt dokulara ihtiyaç olan miktarda geçmesi sa\u011flan\u0131r. Geceleri aç\u0131k olan stomalar vas\u0131tas\u0131yla havadan karbondioksit al\u0131n\u0131rken, gündüzleri kapal\u0131 olan yaprak yüzeyindeki stomalar su kaybetmeden \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 kullanarak fotosentez yaparlar. Alt\u0131nta\u015f bitkisinin kavurucu çöl ortam\u0131nda suyu en güzel \u015fekilde depolamas\u0131; çiçeklerinin ar\u0131n\u0131n fizyolojisine, faaliyetlerine uygun \u015fekil ve zamanda aç\u0131lmas\u0131 ve bu sayede döllenmesi; meydana gelen tohumlar\u0131n ya\u011fmur ya\u011f\u0131ncaya kadar saklan\u0131p gözetilmesi gösteriyor ki, bütün kâinata hâkim olan ve her \u015feye sözü geçen bir Zât, bu minik bitkileri de gözetip koruyor.\n<\/p>\n \nhttp:\/\/www.sizinti.com.tr\/konu.sizinti?SIN=a1c9ecef92&k=2057&1855973689<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Muhammet BALSOY * Kamuflaj sadece canl\u0131lara has bir hususiyet midir, çe\u015fitli kamuflaj teknikleriyle donat\u0131lm\u0131\u015f bitkilerden ne kadar haberdâr\u0131z? * Çöllerin gülü olan alt\u0131nta\u015flara bah\u015fedilen özelliklerin çöl \u015fartlar\u0131nda ortaya ç\u0131kan baz\u0131 hikmetleri… * Genel olarak serin yerlerde ya\u015fayan, fakat baz\u0131 türlerinin çöl \u015fartlar\u0131nda 56 oC'ye kadar hayatiyetini devam ettirmesine imkân tan\u0131nan alt\u0131nta\u015f bitkisinin enteresan hayat hikâyesi… […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[419],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-1975","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cevre"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1975","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1975"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1975\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":172236,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1975\/revisions\/172236"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1975"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1975"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1975"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=1975"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nBu bitkilerin yay\u0131lmas\u0131nda en önemli faktör, su ve toprakt\u0131r. Denizden yakla\u015f\u0131k 2.500 m yükseklikte bulunan bu bitkiler, ço\u011funlukla kurak iklimlerde; kireçli, kumlu, demirli ve ta\u015fl\u0131 topraklarda ya\u015far. Türlerine göre s\u0131cakl\u0131\u011fa dayan\u0131kl\u0131l\u0131klar\u0131 de\u011fi\u015fen bu bitkiler, genel olarak serin yerlerde ya\u015famas\u0131na ra\u011fmen, L. leslei 56 ºC'ye kadar dayanabilmektedir. Ayn\u0131 bölgede bulunan L. turbiniformis ise 45 ºC'den sonra ya\u015fayamamaktad\u0131r. Her iki tür de -10 ºC'de belli bir süre dayanabilmektedir. Yapraklar\u0131 ters dönmü\u015f ve birbirine biti\u015fik iki koni \u015feklinde yarat\u0131lm\u0131\u015f olan bu iki tür; gri, ye\u015filimsi gri, k\u0131rm\u0131z\u0131ms\u0131 ve pembe renklerde olabilmektedir.<\/p>\n
\nÇaplar\u0131 yakla\u015f\u0131k 2-3 cm olan alt\u0131nta\u015flar, \u015fekil ve renk bak\u0131m\u0131ndan bulunduklar\u0131 yerdeki çak\u0131llara benzer. Gövdeleri görülmeyecek kadar küçüktür. D\u0131\u015ftan sadece ters konik yapraklar\u0131n çak\u0131l \u015feklindeki üst k\u0131s\u0131mlar\u0131 görünür. Alt k\u0131s\u0131mlar\u0131 ise toprak alt\u0131ndad\u0131r. Bundan dolay\u0131 çak\u0131l ta\u015flar\u0131yla ayn\u0131 hizada yer al\u0131rlar ve onlardan ay\u0131rt edilmeleri çok zordur. Alt\u0131nta\u015flara ihsan edilen bu kamuflaj tekni\u011fi, onlar\u0131 hayvanlara yem olmaktan da korur. <\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.sizinti.com.tr\/images\/konular\/327\/sari1.jpg\")
Bu madde, görünür ve morötesi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n alttaki dokulara fazla gitmesini engeller ve yapraklar\u0131n mermer gibi de\u011fi\u015fik renk ve desende görünmelerine sebep olur. Bu \u015fekiller sayesinde bitkiler, çok güzel kamufle olmakta ve zararl\u0131lar\u0131ndan korunabilmektedir. Çünkü ta\u015f hiçbir zaman bir hayvan için cazip bir yiyecek de\u011fildir. <\/p>\n
\nBu bitkilerin yapraklar\u0131, su depo edebilecek özellikte yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n oldu\u011fu k\u0131sa dönemde eski yapraklardan besin gönderilerek, yeni yaprak çifti yarat\u0131l\u0131r. Bazen birden fazla yaprak çifti, yani dalc\u0131klar meydana gelir. Dal say\u0131s\u0131n\u0131n 16'ya kadar ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir. Kuruyan yaprak say\u0131s\u0131ndan alt\u0131nta\u015flar\u0131n ya\u015f\u0131 hesaplanabilir. Bu bitkilerin 95 y\u0131l ya\u015fayanlar\u0131 bulunmu\u015ftur. E\u011fer sezon kuraksa, yapraklar yarat\u0131l\u0131\u015f programlar\u0131 gere\u011fi uyku hâline geçer; bitki çiçek ve yaprak vermez.<\/p>\n
\nBitki büyüdükçe kökler kas\u0131l\u0131r ve yaprak k\u0131sm\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru çekilir. Kas\u0131lan kökler sayesinde bitkilerin yakla\u015f\u0131k % 90'\u0131 topra\u011fa gömülür. Böylece buharla\u015fmayla suyunu kaybedebilecek organlar, topra\u011f\u0131n daha alt k\u0131s\u0131mlar\u0131na çekilerek buharla\u015fma azalt\u0131l\u0131r ve bitki kurumaktan korunur. Topra\u011f\u0131n çok kuru olmas\u0131 sebebiyle, bitkideki suyun, difüzyonla topra\u011fa geçme durumu vard\u0131r; bu durum, alt\u0131nta\u015f için bir tehlikedir. Fakat bitkinin kök hücrelerindeki osmotik bas\u0131nç öyle yüksek ayarlanm\u0131\u015ft\u0131r ki, bitkiden d\u0131\u015far\u0131 su ç\u0131kmas\u0131na f\u0131rsat verilmedi\u011fi gibi, civara dü\u015fen en küçük su zerresi bile emilerek içeri al\u0131n\u0131r. <\/p>\n
\nHer y\u0131l ya\u011fmur sezonunda, bu bitkilerin yaprak çifti ortas\u0131ndan yakla\u015f\u0131k 2,5 cm çap\u0131nda papatya benzeri sar\u0131-beyaz, parlak çiçekler açar. Dört-be\u015f gün ya\u015fayabilen ve çok ho\u015f bir koku yayan bu çiçekler gündüz aç\u0131l\u0131r, geceleri ise kapan\u0131r. Çiçeklerin sar\u0131-beyaz renkli ve parlak yarat\u0131lmas\u0131, ayr\u0131ca çe\u015fitleri içinde k\u0131rm\u0131z\u0131 rengin olmamas\u0131 çöldeki ar\u0131lar\u0131 ve alt\u0131nta\u015flar\u0131 ayn\u0131 Zât'\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131na bir i\u015farettir. Sar\u0131 ve beyaz renkler, hem morötesi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi yans\u0131t\u0131r, hem de ar\u0131lar\u0131n onlar\u0131 kolayca bulabilmesine vesile olur. <\/p>\n
\nBitkilere, yapraklar\u0131 üzerinde bulunan küçük delikler (stoma) vas\u0131tas\u0131yla gündüzleri atmosferden CO2 verilir. Köklerin topraktan ald\u0131klar\u0131 su, havadan al\u0131nan CO2 ve güne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ![\"\"](\"http:\/\/www.sizinti.com.tr\/images\/konular\/327\/sari2.jpg\")
kloroplastlarda fotosentez reaksiyonlar\u0131yla besine (glikoz) dönü\u015ftürülür. Fotosentez ile güne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n enerjisi, klorofil denen harika molekül vas\u0131tas\u0131yla, kimyevî enerjiye dönü\u015ftürülüp organik g\u0131dalar\u0131n karbon ba\u011flar\u0131nda depolan\u0131r. Normal ortamlarda deliklerin (stoma) aç\u0131lmas\u0131yla yaprak içindeki su, buharla\u015farak havaya geçer. Kaybedilen suyun olu\u015fturdu\u011fu bas\u0131nç fark\u0131n\u0131n da yard\u0131m\u0131yla bitki, köklerinden tekrar su al\u0131r. Fakat alt\u0131nta\u015flar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 ortam s\u0131cak ve kuru oldu\u011fundan, di\u011fer bitkilerin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi bir fotosentez, onlar\u0131n ölümüne sebep olur. Alt\u0131nta\u015f bitkileri di\u011fer bitkiler gibi olsayd\u0131, her CO2 al\u0131n\u0131\u015f\u0131nda içlerindeki suyu vermek zorunda kalacaklard\u0131. Fakat bu bitkilere Crassulacae Asit Metabolizmas\u0131 (CAM) denen yüksek s\u0131caklarda ve suyun çok az oldu\u011fu kurak yerlerde kaktüs gibi bitkilerin yapt\u0131\u011f\u0131 türden hususî bir fotosentez yapt\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca bu bitkilerde klorofil yapraklar\u0131n daha iç k\u0131s\u0131mlar\u0131na yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Suyu depolayan üst k\u0131s\u0131mdaki dokular, güne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 derinlerdeki klorofil ihtiva eden dokulara iletecek \u015fekilde \u015feffaf yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla güne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 su depolayan birçok hücreden geçtikten sonra klorofil ihtiva eden dokuya ula\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Su depolayan dokular, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n ihtiyaç kadar\u0131n\u0131n geçmesine müsaade edecek ölçüde yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Böylece bitkiye su kayb\u0131n\u0131 engelleyen hususî bir metabolizma olan CAM 4 fotosentezi yapt\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n