{"id":2329,"date":"2007-07-16T11:30:00","date_gmt":"2007-07-16T11:30:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T10:01:09","modified_gmt":"2025-10-23T10:01:09","slug":"yildiz-sarayi-ve-saray-bahcesi-2329","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/yildiz-sarayi-ve-saray-bahcesi-2329","title":{"rendered":"YILDIZ SARAYI VE SARAY BAH\u00c7ES\u0130"},"content":{"rendered":"

1. Konumu ve Tarihsel Geli\u015fimi <\/strong><\/p>\n

\n\"yldzsry\"<\/i><\/span>Bizans kaynaklar\u0131nda ad\u0131 geçen, 'Darphne' olarak erken Bizans \u015fiirlerinde övülen ve defne ormanlar\u0131 içinde sevimli Pan'\u0131n flütünü çald\u0131\u011f\u0131 hayal edilen alanlar olarak tasvir edilen, Osmanl\u0131 döneminde ise hazineye ait de\u011ferli bir alan olan Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131'n\u0131n bulundu\u011fu Be\u015fikta\u015f tepesi, çok güzel olan manzaras\u0131 sayesinde ilk olarak Kanuni Sultan Süleyman'\u0131n dikkatini çekmi\u015f ve Hazine-i Hassa 'ya kay\u0131tl\u0131 olan bu alan 'Koru-u Hümayun' ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r (Gülersoy, 1979; Pamay, 1985).\n<\/p>\n

\n1600'lü y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda 'Kazanc\u0131o\u011flu Bahçesi' ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bu \u015fah\u0131s mal\u0131 alan, padi\u015fah mülkleri aras\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. III. Selim de, buran\u0131n güzelli\u011fine hayran kalm\u0131\u015f ve annesi Mihri\u015fah Sultan için bir kas\u0131r yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r (Pamay, 1985; Kuban, 1996; Demirkaya, 1999).\n<\/p>\n

  <\/p>\n

\nSultan II. Mahmud döneminde ise koru, askerlerin talim yeri olarak önem kazanm\u0131\u015f ve II. Mahmud, gözdesi 'Y\u0131ld\u0131z' için bir de kö\u015fk yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Abdülmecid ise, 1842 y\u0131l\u0131nda annesi Bezm-i Alem Sultan için 'Kars-\u0131 Dil Ku\u015fa' adl\u0131 yeni bir kö\u015fk yapt\u0131rm\u0131\u015f, bu arada di\u011fer kö\u015fkler y\u0131kt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Pamay, 1985).\n<\/p>\n

\n1876 May\u0131s ay\u0131nda tahta geçen II. Abdülhamid, Dolmabahçe Saray\u0131'nda oturmaktan çekinmi\u015f, Abdülhaziz tahttan indirilirken Dolmabahçe Saray\u0131'n\u0131n denizden ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 göz önünde bulundurarak özellikle bu saray\u0131n denizden ve karadan her an ku\u015fat\u0131lma tehlikesinden rahats\u0131z olmu\u015f, 7 Nisan 1877'de Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131'na gitmi\u015f ve bu ta\u015f\u0131nmadan sonra buras\u0131 "Y\u0131ld\u0131z Saray-\u0131 Hümayunu" ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r (\u015eehsuvaro\u011flu, 1955; Ülgen, 1997) (\u015eekil 4.38).\n<\/p>\n

\nAh\u015fap kas\u0131rlar ve kö\u015fkler d\u0131\u015f\u0131nda, Osmanl\u0131lar'\u0131n son saray\u0131 Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131'd\u0131r. II. Abdülhamid, daha önceki sultanlar\u0131n kö\u015fklerinin bulundu\u011fu Y\u0131ld\u0131z'da, muhte\u015fem bir korunun içinde, Be\u015fikta\u015f'a ve güzel manzaral\u0131 bahçelere bakan tepelerde, bütün \u0130stanbul'u ve Bo\u011faziçi'ni gören, yakla\u015f\u0131k 500.000 m2 yüzölçümlü bir bahçe bir konut kompleksi in\u015fa ettirmi\u015ftir. K\u0131sacas\u0131 19. yüzy\u0131lda gelenek haline gelen her sultan\u0131n kendi saray\u0131n\u0131 yapt\u0131rma müsrifli\u011fi, II. Abdülhamid zaman\u0131nda da Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131'n\u0131n in\u015fas\u0131 ile sürmü\u015ftür Sultan II. Abdülhamid, otuz üç senelik saltanat  dönemi s\u0131ras\u0131nda Y\u0131ld\u0131z'\u0131n etraf\u0131n\u0131 emniyeti sa\u011flamak amac\u0131yla, birçok k\u0131\u015flalarla, yüksek ve kal\u0131n  duvarlarla çevirtmi\u015f, ayr\u0131ca büyük bahçeler, parklar ortas\u0131ndaki Y\u0131ld\u0131z kas\u0131rlar\u0131na kalabal\u0131k Harem tak\u0131mlar\u0131n\u0131, maiyet-i seniyyeyi bar\u0131nd\u0131racak daireler ilave ettirmi\u015ftir. Bu arada, Hasbahçe ile koruluk, Ortaköy s\u0131rtlar\u0131na kadar geni\u015fletilmi\u015f, k\u0131sa zamanda buras\u0131 küçük bir \u015fehir halini alm\u0131\u015f ve saray 1877'den 1922'ye kadar, tam 44 y\u0131l boyunca Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu'nun yönetim merkezi olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (\u015eehsuvaro\u011flu, 1955; Demirkaya, 1999).\n<\/p>\n

\n19. yüzy\u0131lda Osmanl\u0131 sivil mimarisine göre biçimlendirilmi\u015f kö\u015fk ve kas\u0131rlardan meydana gelen Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131, II: Abdülhamid'in \u015eale, Çad\u0131r, Malta Kö\u015fkleri'ni katmas\u0131 ile geni\u015flemi\u015f ve onun saray\u0131 olmu\u015ftur. II. Abdülhamid, ayr\u0131ca bir Harem dairesi, bir tiyatro, zengin bir kütüphane ve atölyeler yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r (Aslanapa, 1986, 1993).\n<\/p>\n

\nOsmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu'nun Dolmabahçe Saray\u0131'ndan sonra geni\u015f kapsaml\u0131 olarak tasarlanan son yap\u0131lar toplulu\u011fu olan Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131, yüksek duvarlarla çevrili olup ana mekanlar üç avlunun çevresinde s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n

\nBirinci avluda Çit Kasr\u0131, Büyük Mabeyn, Yaveran Dairesi ve Silahhane gibi resmi daire ve hizmet yap\u0131lar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Birinci avlunun güneyinde saray\u0131n kütüphanesi, rasathanesi ve bir ara saray eczanesi olarak da kullan\u0131lan Güvercinlik Kö\u015fkü yer almaktad\u0131r (Ülgen, 1997).\n<\/p>\n

\nSaltanat Kap\u0131s\u0131'yla geçilen ve içten ikinci bir duvarla çevrili olan ikinci avluda harem ve sultana ait dairelerden Harem yap\u0131lar\u0131, Gedikli Cariyeler Dairesi ve Tiyatro yer almaktad\u0131r. Sultan ve ailesinin kullan\u0131m\u0131na ayr\u0131lan bu bölüm, Özel Bölüm olarak da adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r (Ülgen, 1997).\n<\/p>\n

\nY\u0131ld\u0131z Saray\u0131'n\u0131n D\u0131\u015f Bahçe ya da Üçüncü Avlu olarak bilinen bölümde, bugün saray\u0131n en iyi korunmu\u015f, etraf\u0131 duvarlarla çevrili \u015eale Merasim Kö\u015fkü ile Malta, Cihannüma ve Çad\u0131r Kö\u015fkleri gibi yap\u0131lar yer almaktad\u0131r (Ülgen, 1997). Malta ve Çad\u0131r Kö\u015fkleri, bugün \u0130stanbul Belediyesi'ne ait olan ve "Y\u0131ld\u0131z Park\u0131" ad\u0131yla an\u0131lan koruluk içind e kalm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\nY\u0131ld\u0131z Saray\u0131'n\u0131n yap\u0131m prensiplerinde, sahildeki Dolmabahçe ve Ç\u0131ra\u011fan Saraylar\u0131'n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ve yeni olu\u015flar\u0131 gibi nedenlerle, burada büyük boyutlu saray yap\u0131m\u0131n\u0131 önlemi\u015f, kö\u015fk ve pavyon biçiminde küçük boyutlu yap\u0131la\u015fmay\u0131 te\u015fvik etmi\u015ftir. Sonunda Topkap\u0131 Saray\u0131'n\u0131 an\u0131msatan bir yerle\u015fme ve yap\u0131m modeli ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r (TBMM, 1993).\n<\/p>\n

\nY\u0131ld\u0131z Saray\u0131'n\u0131n binalar\u0131, Topkap\u0131 Saray\u0131'n\u0131n kö\u015fklerini and\u0131ran ve Osmanl\u0131 mimarisinin özelliklerini ta\u015f\u0131yan müstakil binalard\u0131r. Geni\u015f bahçelerin derinliklerinde do\u011fayla uyum içinde serpi\u015ftirilmi\u015f bu binalar\u0131n görüntüde \u015fehirle hiçbir ba\u011flant\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, uzaktan bile görülmemektedir. Padi\u015fah\u0131n Y\u0131ld\u0131z'daki varl\u0131\u011f\u0131 ise yaln\u0131zca Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131'n\u0131n görkemli an\u0131tsal giri\u015finden ve yüksek duvarlar\u0131ndan hissedilebilmektedir.\n<\/p>\n

\nYap\u0131lar\u0131 ve bahçeleri ile 50 hektar\u0131 bulan saray kompleksi, farkl\u0131 büyüklük ve formda tasarlanm\u0131\u015f rustik havuzlardan, adalardan, sera ve limonluklardan, çay-kahve kö\u015fklerinden, metal \u015femsiye ve vazo biçimindeki çiçeklerden, kameriyelerden olu\u015fan özgün bir de\u011fer halinde ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Burada kullan\u0131lan yap\u0131lar\u0131n do\u011fal görünümlü olmalar\u0131 oldukça önemli olmu\u015ftur.\n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\nYap\u0131lar\u0131n birbiriyle ili\u015fkilerinde ve mekanlar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131nda geometri ve aksiyalite gözetilmemi\u015f, konumland\u0131rmada ve özellikle ekleme ve ba\u011flant\u0131larda spontane davran\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Böylece yap\u0131lar aras\u0131nda yer yer küçük meydanlarla geni\u015fleyen bir tür sokak dokusu ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu e\u011fim farklar\u0131ndan do\u011fan setlemeler, yap\u0131lar\u0131 birbirine ba\u011flayan galerilerin alt\u0131ndaki tonozlu geçitler ve büyük yap\u0131lara eklenen pavyonlar\u0131n girinti ve ç\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131yla ve dar aral\u0131kl\u0131 teraslarla biçimlenen bir doku olu\u015fturmu\u015ftur (Batur, A.).\n<\/p>\n

\nSarkis ve Agop Balyan'\u0131n ard\u0131ndan, Alexander Vallaury ve Raimondo d'Aronco ile di\u011fer mimarlar hem saray, hem de bahçelerde de\u011fi\u015fik yorum ve biçimlerle çal\u0131\u015fmalar ortaya koymu\u015flard\u0131r (Sözen,1991; Ülgen, 1997).\n<\/p>\n

\nÜnlü \u0130talyan mimar Raimondo d'Aronco, 1893'te \u0130stanbul'a geldikten k\u0131sa bir süre sonra, Art Nouveau, en gözde üsluplardan biri haline gelmi\u015ftir (Kuban, 1996).\n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\n2. Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131  Bahçesi<\/strong>\n<\/p>\n

\nY\u0131ld\u0131z Saray bahçesi, d\u0131\u015ftan savunma amac\u0131yla oldu\u011fu söylenen, fakat nöbet kuleleri, nöbetçi gezinme setleri gibi bilinen savunma ö\u011feleri bulunmayan ay\u0131r\u0131c\u0131 duvarlarla çevrilmi\u015ftir. Genel çevrelemenin d\u0131\u015f\u0131nda duvar içeride de sürdürülmü\u015f, padi\u015faha ve hareme ait yap\u0131lar\u0131 ve Hasbahçe'yi içeren k\u0131s\u0131m, ikinci bir duvarla daha çevrilmi\u015ftir.\n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\nBöylece saray arazisi; resmi daireler ve saray hizmet binalar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu Resmi Bölüm, harem ve padi\u015faha ait saraylar, kö\u015fkler, Hasbahçe'nin bulundu\u011fu Özel Bölüm, büyük gezinti park\u0131 ve d\u0131\u015f kö\u015fklerin bulundu\u011fu D\u0131\u015f Bahçe ile Çevre Yap\u0131lar\u0131 olarak birbirine biti\u015fik, fakat görsel olarak birbirine kapal\u0131 dört bölüme ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n

\nSaray\u0131n etraf\u0131 yüksek duvarlarla çevrilmi\u015f, giri\u015f ve ç\u0131k\u0131\u015flar dört büyük d\u0131\u015f kap\u0131yla sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Saray bahçesini çevreleyen kale duvar\u0131 gibi surun, dört taraf\u0131nda birçok kap\u0131lar\u0131 bulunsa da, bunlardan yaln\u0131z üç tanesi aç\u0131k tutulmu\u015ftur. Harem Kap\u0131s\u0131'ndan içeriye girilince, kar\u015f\u0131ya öncekinden daha yüksek ve daha kal\u0131n bir duvar gelmektedir. \u0130\u015fte, Abdülhamid'in Harem dairelerinin bulunduklar\u0131 yerleri d\u0131\u015f dünyadan gizlenen duvar budur. Y\u0131ld\u0131z'\u0131n iç bahçesi bu duvar\u0131n arkas\u0131ndad\u0131r (Ezgü, 1962).\n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\nResmi Bölüm, Y\u0131ld\u0131z'\u0131n formel yerle\u015fme ve bahçe düzenine sahip olan bölümüdür. Buna ra\u011fmen belirli bir geometrik ili\u015fkiyi Büyük Mabeyn çevresi d\u0131\u015f\u0131nda bulmak mümkün de\u011fildir. Büyük Mabeyn bahçesi aksiyal bak\u0131\u015f\u0131ml\u0131 ve geometrik düzenlidir. Yine de bu düzen, tarhlar\u0131n geometrisi ile s\u0131n\u0131rl\u0131 tutulmu\u015f, do\u011fal geli\u015fimine b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f çiçek kümeleri ve a\u011façlar\u0131 yumu\u015fat\u0131lm\u0131\u015f, Büyük Mabeyn Saray\u0131'n\u0131n önündeki dikdörtgen biçimli formel stildeki bahçenin kuzeyini Çit Kasr\u0131, do\u011fusunu Yaveran Dairesi s\u0131n\u0131rlamakta, kuzeydo\u011fu kö\u015fesindeki büyük Harem Kap\u0131s\u0131 ile de Özel Bölüm'e geçilmektedir (Batur, A.; Yalt\u0131r\u0131k, vd., 1997).\n<\/p>\n

\nBahçeler; do\u011fal stilde planlanm\u0131\u015f ve Natüralistik \u0130ngiliz bahçe stilinde bir dokuya kavu\u015fturulmu\u015ftur. Plan\u0131n ana çizgileri ve bitki dokusunun önemli elemanlar\u0131, bugüne kadar gelmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Bahçenin peyzaj düzenlemesinde hakim olan anlay\u0131\u015f, bahçenin çok geni\u015f ve e\u011fimli olmas\u0131na da ba\u011fl\u0131 olarak, do\u011fala benzer pitoresk görünümü, tasar\u0131m\u0131n ana çizgisi olarak kabul eden, fakat yer yer yap\u0131lara ili\u015fkin formel bahçe adac\u0131klar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131n\u0131 da öngören karma bir tutumdur. Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131 bahçesi çevresinde bulunan koruluk alan, bahçenin bir uzant\u0131s\u0131 \u015feklinde dü\u015fünülmü\u015ftür (Alt\u0131noluk, 1986; Ayd\u0131n 1993; Pamay, 1982).\n<\/p>\n

\nY\u0131ld\u0131z Saray\u0131 bahçeleri, yap\u0131tlar yak\u0131n\u0131ndaki formel stildeki bahçelerin giderek do\u011fal stile dönü\u015fmesi niteli\u011fini ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Burada do\u011fala dönü\u015fme, formelin do\u011fala dönü\u015fmesi \u015feklinde de\u011fil de, do\u011fal düzen içinde formel stildeki bahçe adac\u0131klar\u0131na yer verilmesi \u015feklinde kendini göstermektedir.\n<\/p>\n

\nBilindi\u011fi kadar\u0131yla park ve bahçelerin düzenlemesine 1850'de ba\u015flanm\u0131\u015f, bu i\u015f için yurtd\u0131\u015f\u0131ndan ça\u011fr\u0131lan uzmanlardan yararlanm\u0131\u015ft\u0131r (Ezgü, 1962; Evyapan, 1972).\n<\/p>\n

\nA. \u0130ç Bahçe (Hasbahçe ve Harem Bahçesi )<\/strong>\n<\/p>\n

\nY\u0131ld\u0131z korusundaki ilk çevre düzenlemeleri Abdülaziz döneminde yap\u0131lm\u0131\u015f ve bitkisel peyzaj\u0131n düzenlemesinde Abdülaziz i\u015fçileri bizzat çal\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ç bahçeler, özellikle Hasbahçe ise II. Abdülhamid döneminde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu dönemde, hatta daha önceleri, saray için, baz\u0131 yabanc\u0131lara park-bahçe planlar\u0131 çizdirilmi\u015f, yine ayn\u0131 amaçla Alman, Frans\u0131z, \u0130talyan bahçe uzmanlar\u0131 görevlendirilmi\u015f, süs fidanlar\u0131n\u0131n birço\u011fu d\u0131\u015f ülkelerden getirilmi\u015f, yerli tür fidanlar ise ülke içindeki ormanlardan söktürülerek sa\u011flanm\u0131\u015f ve kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu arada Hasbahçe ve di\u011fer iç bahçelerde süs ve üretim seralar\u0131 yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, hatta Küçük Mabeyn çat\u0131s\u0131nda bir k\u0131\u015f bahçesi kurulmu\u015ftur (Ayd\u0131n, a993; Pamay, 1985).\n<\/p>\n

\nSultan II. Abdülhamid'in yaln\u0131z kendine ve aile üyelerine ait olan iç bahçede bir çok limonluk ve k\u0131\u015f bahçeleri yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, duvar kenarlar\u0131na seralar yap\u0131larak hem bahçeler renklendirilmi\u015f, hem de Beylerbeyi Saray\u0131 bahçesindeki kö\u015fklerin yap\u0131lma amac\u0131nda oldu\u011fu gibi yüksek duvarlar\u0131n s\u0131k\u0131c\u0131 görünümü giderilmi\u015ftir, Ayr\u0131ca, avlu duvarlar\u0131na çe\u015fme, kaskad yap\u0131lmas\u0131, Osmanl\u0131 bahçelerinin ortak bir özelli\u011fi olmakla birlikte; buradaki durumun, yap\u0131m ekonomisi aç\u0131s\u0131ndan bir yarar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ve \u0131s\u0131 kayb\u0131n\u0131 azaltmak amac\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 fikri de savunulmaktad\u0131r (Alt\u0131noluk, 1986; Ezgü, 1962).\n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\nOldukça fazla bir e\u011fim üzerinde kurulmu\u015f olan Selaml\u0131k Bahçesi'nde, e\u011fimin da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131nda setleme de\u011fil de, suyun \u015felale \u015feklinde akmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak ani bir dü\u015fü\u015f yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\nSultan II. Abdülhamid, saray\u0131n iç bahçesine kendi ad\u0131 ile an\u0131lan geni\u015f ve egzotik görünü\u015flü bir havuz yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu havuzda yer alan adada yapt\u0131r\u0131lan kö\u015fk, tipik bir hayvan kafesi görünümündedir. Bu kö\u015fkte çe\u015fitli ku\u015f türleri ve süs bal\u0131klar\u0131 yeti\u015ftirilmi\u015ftir. Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131'nda renkli bir çevre olu\u015fturan bu hayvanlar, bak\u0131ml\u0131 bahçeler içinde egzotik kaskadlar, havuzlar, adalar ve do\u011faya uygun Abdülhamid dönemi yap\u0131lar\u0131 ile bütün olu\u015fmu\u015ftur.\n<\/p>\n

\n1909 Y\u0131l\u0131nda II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesiyle bu hayvanlar da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f, bahçelerde süren ya\u015fam  sona ermi\u015ftir. Günümüzde ise hayvan kafeslerinin hemen hemen tamam\u0131 yok olmu\u015f veya bak\u0131ms\u0131zl\u0131ktan kullan\u0131lamaz hale gelmi\u015ftir.\n<\/p>\n

\nKurulu\u015fu üzerinde büyük bir titizlikle durulmu\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan Selaml\u0131k Bahçesi'nin biçimlendirilmesi uzun y\u0131llar alm\u0131\u015ft\u0131r (en az 20-30 y\u0131l) ) (Ayd\u0131n, 1993; Pamay, 1985).\n<\/p>\n

\nB. Havuz, Kameriyeler ve Seralar<\/strong>\n<\/p>\n

\nSaray bahçesinin birçok yerinde kullan\u0131lm\u0131\u015f olan su ö\u011fesi, tabii formlar içinde kullan\u0131lm\u0131\u015f, bu tabii formlu su ö\u011feleri bir incelip bir geni\u015fleyerek nihayet bir akarsu halinde bahçeyi dola\u015fm\u0131\u015f ve ç\u0131k\u0131p gitmi\u015ftir. Do\u011fal formlarda olu\u015fturulmu\u015f bu su ö\u011feleri, tipik Natüralistik \u0130ngiliz bahçesinin özelliklerini yans\u0131tmaktad\u0131r. Bahçelerin de\u011fi\u015fik konumland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bulunan bu havuzlar\u0131n üzerinde betondan yap\u0131lm\u0131\u015f, dal \u015feklinde korkuluklar\u0131 bulunan köprüler yer almaktad\u0131r.\n<\/p>\n

\nSelaml\u0131k Bahçesi, Romantik-Pitoresk üslupta düzenlenmi\u015ftir. Bahçenin ana motifi, ortas\u0131nda bir adac\u0131k bulunan yapay göldür. 300m. uzunlu\u011funda, 15-40m. geni\u015fli\u011finde, 1.20 m. derinli\u011findeki 'Hamid Havuzu', 'Hasbahçe'nin eksenini olu\u015fturmaktad\u0131r. Hasbahçe'nin peyzaj düzenlenmesinde bütün toprak kaz\u0131larak tesviye edilmi\u015f, 300 m. uzunlu\u011funda ve 15-20 m. geni\u015fli\u011findeki \u0131rmak \u015feklinde havuzun in\u015fas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f, etraf\u0131nda boy boy ve çe\u015fitli birçok a\u011façlar yeti\u015ftirilmi\u015f, türlü hayvanlar, çe\u015fitli ku\u015flar getirilmi\u015f, bunlar için zarif yuvalar ve ku\u015fhaneler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Suyun yer yer daralt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ise yanlar\u0131 dal taklidi korulularla çevrili köprüler kullan\u0131lm\u0131\u015f, gölün kuzey ucu ise geni\u015fletilerek Küçük Mabeyn ve Harem kö\u015fkleri önünde bir nimfeum ve kaskad düzenlenmi\u015ftir (Evyapan, 1974; Alt\u0131noluk, 1986; Ayd\u0131n, 1993).\n<\/p>\n

\nBöylece Hasbahçe'deki e\u011fim ve iyi hesaplanm\u0131\u015f kot farklar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bahçe, Pitoresk stile dönü\u015ftürülmeye çal\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Selaml\u0131k Bahçesi içindeki gerek yer yer bir nehri and\u0131ran yapma göl, gerekse üzerinde yer alan köprüler ve karaya biti\u015fti\u011fi yerdeki nimfeum, grotto ve kaskatlar, tipik Natüralistik \u0130ngiliz bahçesindekiler gibidir.\n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\nSultan Abdülhamid saltanat\u0131yla ça\u011fda\u015f olmak üzere, zamana denk dü\u015fen Arts and Crafts, Art Nouveau, Jugendstil gibi ça\u011f\u0131n ilerici ak\u0131mlar\u0131 mimari stil olarak Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131 seralar\u0131nda hissedilmektedir (Alt\u0131noluk, 1986).\n<\/p>\n

\nArt Nouveau stilindeki Çit Kasr\u0131 Limonlu\u011fu olarak bilinen yap\u0131n\u0131n boydan boya sar\u0131 renkli bir malzeme ile kaplanm\u0131\u015f ve limonluk ilk yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zamanki kimli\u011fi kaybetmi\u015ftir. Bu limonlu\u011fun önemli bir özelli\u011fi, limonlu\u011fun \u0131s\u0131tma sisteminin, Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131'n\u0131n kalorifer tertibat\u0131na ba\u011fl\u0131 olmas\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n

\nIs\u0131tma olanaklar\u0131na da sahip bulunan seralar genellikle k\u0131\u015f aylar\u0131nda, bahar ve güz aylar\u0131n\u0131n so\u011fuk günlerinde; kö\u015fkler yaz-k\u0131\u015f; kaskad ve kameriyeler ise yaz mevsimiyle bahar ve güz aylar\u0131n\u0131n s\u0131cak günlerinde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u015fekilde, y\u0131l boyunca, ama de\u011fi\u015fik mekanlarda, bir kullan\u0131m bütünlü\u011fü sa\u011flanm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r (Ayd\u0131n, 1993).\n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\nLimonluklar kaloriferle ve s\u0131cak hava dola\u015f\u0131m\u0131 ile \u0131s\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, s\u0131cak iklim bitkileri de olsalar bunlar uzun süre ya\u015fayamam\u0131\u015ft\u0131r. II. Abdülhamid bu nadir bitkilerden mahrum kalmamak için \u0130talya, Fransa ve Almanya'dan devaml\u0131 taze fidandan getirtmi\u015f, saray ziyafetlerinde salonlar\u0131 ba\u015ftan ba\u015fa çiçekler ve fidanlarla süsletmi\u015ftir (Ezgü, 1962).\n<\/p>\n

\nEndüstri devrimiyle birlikte, 19. yüzy\u0131lda gündeme gelen dökme demir ürünleri, ba\u015fta saray olmak üzere giderek bir kullan\u0131m yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 göstermi\u015ftir. Birço\u011fu Avrupa'dan sipari\u015f edilerek getirtilen bu dökme demir ürünleri, saray bahçelerinde vazo, çe\u015fme, korkuluk, fener, ayd\u0131nlatma eleman\u0131, kap\u0131, oturma eleman\u0131 gibi donat\u0131 elemanlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra; sera, limonluk ve kameriye gibi yap\u0131larda da kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n

\nY\u0131ld\u0131z Saray\u0131 bahçesinde be\u015f metal ve bir rustik karakterli olmak üzere alt\u0131 kameriye bulunmaktad\u0131r. Bunlar\u0131n iki tanesi, \u0130ç Bahçe'de in\u015fa edilmi\u015ftir. \u0130lki III. Selim Çe\u015fmesi yan\u0131ndaki alt\u0131gen planl\u0131 rustik kameriyedir. Tarihi Tilia tomentosa<\/em> (\u0131hlamur) a\u011fac\u0131n\u0131n gölgesindeki bu kameriye ve oturma elemanlar\u0131; kum, çimento, kireç ve sudan meydana gelen kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n, metalden olu\u015fturulan ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 sisteme, birbirini saran a\u011faç dallar\u0131 biçiminde s\u0131vanmas\u0131yla yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ç Bahçe'deki ikinci kameriye ise Cihannuma Kö\u015fkü yak\u0131n\u0131ndaki sekizgen planl\u0131 metal kameriyedir.\n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\nC. Yürüme Yollar\u0131<\/strong>\n<\/p>\n

\nY\u0131ld\u0131z Saray\u0131 bahçesinde sirkülasyonu sa\u011flayan yollar, arazinin tesviye e\u011frilerine uygun, tatl\u0131 kavisler yapacak \u015fekilde planlanm\u0131\u015ft\u0131r. Sert zemin malzemesi, di\u011fer saray bahçelerimizde oldu\u011fu gibi çak\u0131l-kum kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 olup, Bozhane kumudur. Günümüzde \u015eale Kö\u015fkü'nün de bulundu\u011fu Üçüncü Avlu bahçesi hala  bu malzeme ile dö\u015feli bulunmakta, yollar\u0131n iki taraf\u0131nda ise beyaz dere ta\u015flar\u0131 kullan\u0131larak ya\u011fmur suyu olu\u011fu yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu görülmektedir. Havuz ve göletlerin çevresinde kullan\u0131lan dö\u015feme malzemeleri ise s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f toprakt\u0131r.\n<\/p>\n

\nD. Bitkisel Elemanlar<\/strong>\n<\/p>\n

\nSaray\u0131n bulundu\u011fu alan\u0131n a\u011façland\u0131r\u0131lmas\u0131 arazinin form ve hareketlerine uygun \u015fekilde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yuvarlak tepe tac\u0131na sahip a\u011façlar, hareketli çizgileriyle manzaraya yumu\u015fak bir fon te\u015fkil etmi\u015fken; sütun formunda olanlar, sonsuzluk içinde statik bir vurgu etkisi yaratm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n

\nY\u0131ld\u0131z Saray\u0131 \u0130ç Bahçesi bitkisel peyzaj düzenlemesinde kullan\u0131lm\u0131\u015f olan önemli egzotik a\u011faç ve çal\u0131lar; 100 ya\u015f\u0131n\u0131 geçmi\u015f an\u0131tsal boyutlardaki Taxus baccata L. 'Fastigiata' <\/em>(konik porsuk), Cephalotaxus harringonia <\/em>(Japon yalanc\u0131 porsu\u011fu), Calocedrus decurrens <\/em>(Kaliforniya su sediri) ve kanal \u015feklinde uzanan havuzun kenar\u0131ndaki ota\u011f\u0131 çad\u0131r\u0131 görünümündeki , boyutlar\u0131 ve habitusu muhte\u015fem Quercus ilex <\/em>(p\u0131rnal me\u015fe)'dir. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, boylu a\u011façlar\u0131n gölgesinde yeti\u015fmi\u015f ve günümüze kadar ula\u015fabilmeyi ba\u015farm\u0131\u015f olan Osmanl\u0131 saray çimleri de önemli türde yer örtücüler olarak saray bahçesinde bulunmaktad\u0131r.\n<\/p>\n

\nBitkisel materyalin tür seçiminde, yaprakl\u0131 ulu a\u011façlar a\u011f\u0131rl\u0131k kazanm\u0131\u015fken; Ulmus<\/em> glabra<\/em> (karaa\u011faç), Fagus slyvatica<\/em> (kay\u0131n) Tilia tomentosa<\/em> (\u0131hlamur), Castanea sativa<\/em> (at kestanesi), Platanus orientalis<\/em> (ç\u0131nar) gibi yaprakl\u0131 boylu a\u011façlar d\u0131\u015f\u0131nda, özellikle Cedrus sp.<\/em> (sedir) ve Cupressus sempervirens<\/em> (servi) türleri ibreli tür olarak esas\u0131 te\u015fkil etmi\u015ftir. Saray bahçesinin genelinde çiçekli a\u011façlara ve çal\u0131lara yer verilmedi\u011fi, rengin daha çok ye\u015filin tonlar\u0131yla, mevsimlerde de\u011fi\u015fen yaprak ve gövde görünümleri ile sa\u011flanmaya çal\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 görülmektedir.\n<\/p>\n

\nE. D\u0131\u015fbahçe (Y\u0131ld\u0131z Korusu)<\/strong>\n<\/p>\n

\nD\u0131\u015fbahçe de, gölet \u015feklindeki geni\u015f havuz, a\u011faç topluluklar, bitkisel kompozisyonlar, k\u0131vr\u0131ml\u0131 patikalar, arazideki e\u011fimler, alçalma ve yükselmeler naturalistik \u0130ngiliz bahçesi etkisini göstermi\u015ftir.\n<\/p>\n

\nSaray bahçesindeki bitkisel düzenlemelerde kas\u0131r ve kö\u015fklerin yak\u0131n çevreleri hariç, korulu\u011fun do\u011fal yap\u0131s\u0131 ve bitki örtüsüne çok fazla müdahale edilmemi\u015ftir.\n<\/p>\n

\nY\u0131ld\u0131z Saray\u0131 ve Bahçesi'nin bulundu\u011fu alanda geçmi\u015fte padi\u015fahlar\u0131n güzelli\u011fe hayran olarak, çe\u015fitli kas\u0131r, kö\u015fk ve çe\u015fme gibi yap\u0131lar yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 19. yüzy\u0131lda sadece padi\u015fah ve yak\u0131n çevresinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 koruluk, II. Abdülhamid taraf\u0131ndan deniz kenar\u0131ndaki yoldan itibaren günümüzde hala mevcut bulunan bir köprü ile Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131'ndan yeni saray\u0131 olan Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131'na ba\u011flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu dönemde baz\u0131 yabanc\u0131 bahç\u0131van ve mimarlar\u0131n çal\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 koruluk ve park, çe\u015fitli düzenlemelerle son \u015feklini alm\u0131\u015ft\u0131r (Evyapan, 1974).\n<\/p>\n

\nF. Sonuçlar<\/strong>\n<\/p>\n