{"id":2330,"date":"2007-07-16T11:36:00","date_gmt":"2007-07-16T11:36:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T10:01:09","modified_gmt":"2025-10-23T10:01:09","slug":"ciragan-sarayi-ve-saray-bahcesi-2330","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/ciragan-sarayi-ve-saray-bahcesi-2330","title":{"rendered":"\u00c7IRA\u011eAN SARAYI VE SARAY BAH\u00c7ES\u0130"},"content":{"rendered":"

\n1. Konumu ve Tarihsel Geli\u015fimi<\/strong>\n<\/p>\n

\n\"crgn\"<\/i><\/span>Ç\u0131ra\u011fan sözcü\u011fünün asl\u0131 'Çera\u011fan'd\u0131r ve Farsça kökenlidir. 'Çera\u011f' kelimesi, Farsça'dan geçme olarak '\u0131\u015f\u0131k veren, ayd\u0131nl\u0131k veren' anlam\u0131ndad\u0131r. 'Çera\u011fan' kelimesi de, kandillerle yap\u0131lan donanma \u015fenli\u011fi, \u0131\u015f\u0131k anlam\u0131na gelmektedir. 17. yüzy\u0131lda Emlak-\u0131 Hümayun'a geçen ve 'Kazanc\u0131o\u011flu Bahçeleri' olarak bilinen bu k\u0131y\u0131lar Lale Devri'nden itibaren, 19. yüzy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131na kadar mehtapl\u0131 gecelerde düzenlenmeye ba\u015flanan \u0131\u015f\u0131k ve çiçek dolu e\u011flencelere sahnelik etmi\u015ftir. Eskiden beri buradaki kö\u015fklerde yap\u0131lan bu tür gösteriler nedeni ile saraya bu isim verilmi\u015ftir (Gülersoy,1992).\n<\/p>\n

  <\/p>\n

\nSaraya ad\u0131n\u0131 veren Ç\u0131ra\u011fan \u015fenliklerinin çok parlak oldu\u011fu, özellikle Nisan ay\u0131n\u0131n dolunay\u0131nda yap\u0131lan \u015fenlikler s\u0131ras\u0131nda lale dolu kavanozlar dizilip, aralar\u0131na renkli cam küreler konuldu\u011fu, en üst diziye bülbüllerle dolu kafesler yerle\u015ftirildi\u011fi, bütün bunlar\u0131n rengarenk, \u0131\u015f\u0131l \u0131\u015f\u0131l, bir görünüm sergiledi\u011fi, bahçenin belli yerlerine ah\u015fap ya da madenden fenerlerin as\u0131ld\u0131\u011f\u0131, donanma ve \u015fenliklerde çiçek parterlerinin kandillerde \u0131\u015f\u0131kland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Ç\u0131ra\u011fan denilen bu \u015fenlik ve donanmalar III. Ahmed zaman\u0131nda çok ra\u011fbet görmü\u015f, kandil ve me\u015faleli donanmalar 19. yüzy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131na kadar devam etmi\u015ftir (Evyapan, 1972; Eldem, 1976).\n<\/p>\n

\nRa\u015fit Efendi, 1720 y\u0131l\u0131nda padi\u015fah\u0131n bu sarayda a\u011f\u0131rlan\u0131\u015f\u0131yla ilgili yaz\u0131lar\u0131nda geni\u015f bilgi vermi\u015ftir.\n<\/p>\n

\nÇ\u0131ra\u011fan Sahil Saray\u0131, 1800'lü y\u0131llar\u0131n ilk çeyre\u011fine kadar geçen 60-70 y\u0131ll\u0131k süre içinde birkaç kez el de\u011fi\u015ftirmi\u015f; sadrazam buray\u0131 yabanc\u0131 elçileri a\u011f\u0131rlamak ve resmi ziyaretler için kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Sat\u0131\u015f\u0131 için büyük çaba gösterilmesine kar\u015f\u0131n, bu sat\u0131\u015f i\u015flemi gerçekle\u015fmemi\u015f ve 1803 y\u0131l\u0131nda tahta ç\u0131kan III. Selim'in de çabalar\u0131yla in\u015faat tamamlanm\u0131\u015f ve Ç\u0131ra\u011fan'da yeni bir saray yükselmi\u015ftir. Ç\u0131ra\u011fan, tam bir saray kimli\u011fini bu dönemde kazanm\u0131\u015ft\u0131r (Cezar, 1985; Gülersoy, 1995).\n<\/p>\n

\nEski Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131, di\u011fer saraylar\u0131m\u0131zda oldu\u011fu gibi kara taraf\u0131nda ve koruluktan güvenlik ve mahremiyet amac\u0131yla yüksek bir duvarla, deniz taraf\u0131nda ise mermer bir r\u0131ht\u0131m ve onun önünde yükselen demir parmakl\u0131kl\u0131 bir duvarda ayr\u0131lmaktad\u0131r. Saray\u0131n kara taraf\u0131nda iki, deniz taraf\u0131nda ise dört giri\u015f kap\u0131s\u0131 bulunmaktad\u0131r.\n<\/p>\n

\nSaray\u0131n bahçeleri ile ilgili 1850-1858 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yap\u0131lan de\u011fi\u015fikliklere \u015fair ve bestekar Leyla Saz eserlerinde betimlemelerle yer vermi\u015ftir (Sözen, 1991).\n<\/p>\n

\nEski Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131'n\u0131n ömrü çok k\u0131sa olmu\u015f; saray, ah\u015fap yap\u0131 gelene\u011finin de\u011fi\u015ftirilerek, kagire geçme dönemi olan 1859'da Abdülmecid taraf\u0131ndan y\u0131kt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Cezar, 1985).\n<\/p>\n

\n"Sadrazam ve Damat \u0130brahim Pa\u015fa hazretlerinin Be\u015fikta\u015f'ta bina buyurduklar\u0131 sahilhanelerinde bulunan çiçek bahçelerindeki misalsiz laleler gere\u011fi gibi aç\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bir ç\u0131ra\u011fan ziyareti emrettiler. Çiçek tarhlar\u0131 aras\u0131 çe\u015fitli kandiller, fenerler ve \u015famdanlarla tezyin edildi. Davet etti\u011fi padi\u015fah\u0131 a\u011f\u0131rlamak için neler yapmak gerekiyorsa yap\u0131ld\u0131. Padi\u015fah Cemaziyelahirin on yedinci günü seher vakti Daire-i Hümayunlar\u0131 halk\u0131 ve Harem-i Hümayun'daki sultanlarla geldi ve gündüzleri saz ve söz ve baz\u0131 letaif oyunlar\u0131,e\u011flencelerle geçti; geceleri de lalezar\u0131n ç\u0131ra\u011fan\u0131 tema\u015fas\u0131 ile zevkiyab oldular…"\n<\/p>\n

\n"Eski Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131'n\u0131n bahçeleri, bugünkü Mecidiye Camisi'nden ba\u015flayarak, Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131'na kadar devam eden Y\u0131ld\u0131z Bahçeleri'nden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. O devirde, büyük parkta as\u0131rdide a\u011façlar\u0131, çiçek tarlalar\u0131, sebze-meyve bahçeleri, turfanda için limonluklar, ku\u015f kafesleri, suni \u0131rmaklar ve koruluklar vard\u0131. Padi\u015fah mabeyn ad\u0131 verilen bahçede gezmek istedi\u011fi zaman harem a\u011façlar\u0131, bahç\u0131van ve muhaf\u0131zlar\u0131, 'halvet, halvet' nidalar\u0131 ile d\u0131\u015far\u0131 ç\u0131karlard\u0131…"\n<\/p>\n

\nY\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan sonra yeri bir süre bo\u015f kalan Eski Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131 arsas\u0131 üzerine, 1863'te Abdülaziz bir yazl\u0131k saray in\u015fa ettirmek üzere harekete geçmi\u015f ve Sarkis Balyan'\u0131n eseri olan Yeni Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131 1874 y\u0131l\u0131na kadar devam etmi\u015ftir (Cezar, 1971,1985; Tu\u011flac\u0131, 1981; \u0130rez, 1996; Gülersoy, 1998)\n<\/p>\n

\nSultan Abdülaziz, Ç\u0131ra\u011fan'\u0131n nemli oldu\u011funu ileri sürerek, saray\u0131 terk etmi\u015f, Dolmabahçe Saray\u0131'na yerle\u015fmi\u015f, k\u0131sa bir süre sonra da tahttan indirilmi\u015f ve 4 Haziran 1876 günü, hapsedildi\u011fi saray\u0131nda daha sonra çok tart\u0131\u015fma do\u011furan bir biçimde hayattan ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131 da 1910 y\u0131l\u0131nda ç\u0131kan yang\u0131nda yan\u0131p, günümüze yaln\u0131zca d\u0131\u015f duvarlar\u0131yla gelmi\u015ftir.\n<\/p>\n

\nÇ\u0131ra\u011fan Saray\u0131, padi\u015fah konutu olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dönemde arkadaki koruluk saray\u0131n bahçesi olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Laurus nobilis<\/em> (defne) a\u011façlar\u0131n\u0131n ço\u011funlukta bulundu\u011fu bu koruluk, padi\u015fahlar\u0131n gerek avlanma, gerekse de atla gezinti yapmalar\u0131na olanak sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n

\n4.1.4.2. Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131 Bahçesi <\/strong>\n<\/p>\n

\nYeni Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131'n\u0131n bahçesi, Bat\u0131 saraylar\u0131n\u0131n bahçelerine benzer \u015fekilde düzenlenmi\u015f, \u0130ngiltere'den limonluk getirtilmi\u015f, havuzlar yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sultan Abdülaziz buraya bir aslanhane yapt\u0131rtm\u0131\u015f; çe\u015fitli hayvanlar getirtip küçük çapta bir hayvanat bahçesi olu\u015fturmu\u015ftur. Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131'n\u0131n bahçesine ayr\u0131ca çiçek tarhlar\u0131 da yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Lale tarhlar\u0131yla bezenmi\u015f olan bahçelerinden Mabeyn Dairesi'nin bahçesi, Mecidiye Camii'nden Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131'na uzanan Y\u0131ld\u0131z Park\u0131'd\u0131r. Bahçe, sokak üzerinden bugün de mevcut olan bir köprü ile saraya ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r (\u0130nciciyan, 1956).\n<\/p>\n

\nSelman Can, son dönem saray bahçelerinin güzel bir örne\u011fi olan Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131'n\u0131n bahçe düzenlemesine, ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 belgeler ve kaynaklar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda geni\u015f yer vermi\u015ftir.\n<\/p>\n

\nSultan Abdülaziz'in hayvanlara kar\u015f\u0131 olan ilgisinden dolay\u0131 ve özellikle aslan sevgisi nedeniyle bahçede bir aslanhane in\u015fa edilmi\u015fti. Padi\u015fah\u0131n bu tutkusundan dolay\u0131 çe\u015fitli ülkelerden ve yurtiçinden yeti\u015ftirilmek üzere \u0130stanbul'a hayvanlar getirtilmekteydi. Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131 bahçesinde, zürafalar için de bir yer yap\u0131lmas\u0131, burada küçük hayvanat bahçesinin olu\u015fturuldu\u011funu gösteriyor… Saray bahçesini süslenmesi için yapt\u0131r\u0131lan aslan heykellerinden ikisi Ç\u0131ra\u011fan yand\u0131\u011f\u0131nda Dolmabahçe Saray\u0131 bahçesine gönderilmi\u015fti."\n<\/p>\n

\n"Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131, yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalarla oldukça büyük ve düzenli bir bahçeye sahip olmu\u015ftu. Esasen k\u0131y\u0131n\u0131n hemen arkas\u0131nda yer alan koruluk, burada tarih boyunca in\u015fa edilen yap\u0131lar\u0131n do\u011fal bahçesi olma niteli\u011fini de ta\u015f\u0131yordu. Nitekim Sultan II. Mahmud devrinde yap\u0131lan Eski Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131 ile birlikte art\u0131k bu korunum resmen saray\u0131n mabeyn bahçesi olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 görüyoruz.\n<\/p>\n

\nYeni Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131 yap\u0131l\u0131rken bu koruluk, Be\u015fikta\u015f-Ortaköy aras\u0131nda yer alan yol üzerine bir köprü yap\u0131lmak suretiyle saraya ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u0131llarda koruluk içerisinde birtak\u0131m in\u015fa faaliyetlerine giri\u015filir. Malta Kö\u015fkü yap\u0131l\u0131rken, Y\u0131ld\u0131z Kasr\u0131 onar\u0131lm\u0131\u015f, yeni ah\u0131r binalar\u0131 kurulmu\u015f ve birçok set ve yol çal\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n

\nSaray\u0131n ana yap\u0131lar\u0131n\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 alanda da Avrupa saraylar\u0131nda görülen bahçe düzenlemelerine gidilmi\u015ftir. Sultan Abdülmecid'in son dönemlerinde, Eski Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131'n\u0131n y\u0131kt\u0131r\u0131l\u0131p yenisinin in\u015faas\u0131 yolunda yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalar aras\u0131nda bahçesine konulmak üzere \u0130ngiltere'de bir limonluk yapt\u0131r\u0131lmas\u0131 dü\u015fünülmü\u015ftü."\n<\/p>\n

\nY\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, yanmak gibi oldukça büyük hasarlara maruz kalan saray yap\u0131s\u0131yla beraber, tarihi bahçesine ait izlerin hemen hemen tamam\u0131 da bak\u0131ms\u0131zl\u0131k gibi etkenler nedeniyle yok olmu\u015ftur. Bu nedenle günümüzde saray\u0131n tarihi bahçesine ait bahçe duvarlar\u0131, kap\u0131lar\u0131 ve baz\u0131 mimari elemanlar haricinde fikir edinebilece\u011fimiz hiçbir ö\u011fe bulunmamakta, bu da Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131 bahçesine ait tasar\u0131m kriterleri ve restorasyon ilkelerinin saptanmas\u0131na olanak vermemektedir.\n<\/p>\n

\nUzun y\u0131llar terk edilmi\u015f durumda kalan saray ve bahçesi için 1987'de uluslararas\u0131 bir ihale aç\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130hale sonucu otel yap\u0131lmak üzere yeniden restore edilen yap\u0131, 1992 y\u0131l\u0131nda kullan\u0131ma aç\u0131lm\u0131\u015f olup, halen otel olarak hizmet vermektedir (Sözen 1991; Gülersoy, 1992; Aslanapa, 1993; \u0130rez, 1996)\n<\/p>\n

\nÇ\u0131ra\u011fan Saray\u0131 bahçesinin otel in\u015fas\u0131yla beraber günümüzde yeniden ele al\u0131nan peyzaj düzenlemesinde, mekan\u0131n geçmi\u015fte sahip olu\u011fu tarihsel özelliklerine ba\u011fl\u0131 kal\u0131nmad\u0131\u011f\u0131, gerek bitkisel kompozisyonlarda, gerekse de kent mobilyalar\u0131n\u0131n seçiminde tamamiyle modern stildeki uygulama ve objelere yer verildi\u011fi görülmektedir.\n<\/p>\n

\nKaynak<\/strong>;FAHR\u0130 MUTLU,2006, "X\u0131x. Yüzy\u0131l osmanl\u0131 saray bahçelerinde bat\u0131l\u0131la\u015fma'n\u0131n tasar\u0131ma etkilerinin Peyzaj tasar\u0131m ilkeleri aç\u0131s\u0131ndan irdelenmesi<\/strong>",B.Ü.Fenbilimleri Enst. Yüksek Lisans Tezi, \u0130STANBUL<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1. Konumu ve Tarihsel Geli\u015fimi Ç\u0131ra\u011fan sözcü\u011fünün asl\u0131 'Çera\u011fan'd\u0131r ve Farsça kökenlidir. 'Çera\u011f' kelimesi, Farsça'dan geçme olarak '\u0131\u015f\u0131k veren, ayd\u0131nl\u0131k veren' anlam\u0131ndad\u0131r. 'Çera\u011fan' kelimesi de, kandillerle yap\u0131lan donanma \u015fenli\u011fi, \u0131\u015f\u0131k anlam\u0131na gelmektedir. 17. yüzy\u0131lda Emlak-\u0131 Hümayun'a geçen ve 'Kazanc\u0131o\u011flu Bahçeleri' olarak bilinen bu k\u0131y\u0131lar Lale Devri'nden itibaren, 19. yüzy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131na kadar mehtapl\u0131 gecelerde düzenlenmeye […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[406],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-2330","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-peyzaj"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2330","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2330"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2330\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":172148,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2330\/revisions\/172148"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2330"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2330"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2330"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=2330"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}