<\/a>XIX. yy. saray bahçeleri genellikle formal düzen biçiminde kendini göstermi\u015ftir. Y\u0131ld\u0131z saray bahçelerindeki gibi, saray binas\u0131 yan\u0131 ba\u015f\u0131nda formal düzen ile, uzakla\u015ft\u0131kça informal düzenin birlikte uyguland\u0131\u011f\u0131na da rastlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu durumda formal düzenli kesim k\u0131s\u0131tl\u0131 yayg\u0131nl\u0131kta bulundu\u011fundan, bahçe anlat\u0131m\u0131nda çok s\u0131n\u0131rl\u0131 bir yeri vard\u0131r. Formal tutumun, a\u015f\u0131r\u0131 oldu\u011fu ve tek ba\u015f\u0131na uyguland\u0131\u011f\u0131 Dolmabahçe ve Beylerbeyindeki durumlarda ise, bahçeyi içinde ya\u015fan\u0131l\u0131rl\u0131ktan, pencereden seyredilecek bir tabloya dönü\u015ftürdü\u011fü görülmü\u015ftür.\n<\/p>\n\nTürk bahçe kültüründe abart\u0131lm\u0131\u015f ‘Natüralist' e\u011filim XIX. yy. sonu ile XX.yy. ba\u015flar\u0131nda görülmü\u015ftür. \u0130stanbul'daki bir çok saray ve kas\u0131r bahçelerinin Rönesans ve Barok parter ve su ö\u011feleri, yerlerini do\u011fal biçimdeki düzenlemelere terk etmi\u015ftir. Türk Bahçe zevkinin fonksiyonel bir tarz\u0131 olan setli bahçelerde bir bir ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131, Korusu ve Emirgan Korusunda da görüldü\u011fü gibi geometrik ye\u015fil parterler ve planda aksiyalite kaybolmu\u015f, onlar\u0131n yerine \u0130ngiliz Bahçesi tarz\u0131nda kavisli yollar, serbest a\u011faç gruplar\u0131 ve do\u011fal çim alanlar\u0131 hakim olmu\u015ftur.\n<\/p>\n
\nXIX. yüzy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru Natüralistlik anlat\u0131ma dayanan \u0130ngiliz bahçe stili Osmanl\u0131 bahçelerinde yerle\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Sultan Abdülmecid dönemine gelindi\u011finde, bu yüzy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda hala bir dereceye kadar varl\u0131\u011f\u0131ndan söz edebilece\u011fimiz bahçe gelene\u011fimizin karakteristi\u011fi art\u0131k iyice silinmeye ba\u015flam\u0131\u015f, do\u011fay\u0131 kopya etme özentisi adeta ta\u015fk\u0131nl\u0131k haline gelmi\u015f ye bunun bir yans\u0131mas\u0131 olan grotto motifleri hemen her bahçede yer alm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n
\nSaray yap\u0131s\u0131n\u0131n mimari stiline uygun olarak yarat\u0131lmaya çal\u0131\u015f\u0131lan bahçelerde mimari yap\u0131 bahçenin uyumlu stili ayn\u0131 \u015fekilde korunmal\u0131d\u0131r. Barok bahçe stili özelliklerine uygun olarak tasarlanm\u0131\u015f Dolmabahçe Saray\u0131 bahçesi, 2. Devir Rönesans bahçe stili özelliklerine uygun olarak tasarlanm\u0131\u015f Beylerbeyi Saray\u0131 bahçesi ve Natüralistlik bahçe stili özelliklerine uygun olarak tasarlanm\u0131\u015f Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131 bahçesinde hep bu bahçe sanatlar\u0131n\u0131n, izlerinin devam ettirilmeye, çal\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 öncelikli hedef olmal\u0131d\u0131r\n<\/p>\n
\nSaray bahçelerindeki mimari ünitelerden kö\u015fk, kameriye, limonluklar ve ku\u015f kafesleri gibi yap\u0131lar belli aral\u0131klarla bak\u0131m alt\u0131na al\u0131nmal\u0131, özellikle Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131 bahçesindeki dökme demir malzemeden yap\u0131lm\u0131\u015f olan kameriyeler korozyona u\u011framalar\u0131 önlenmelidir. Saray bahçelerindeki at\u0131l durumda bulunan limonluklar onar\u0131larak tekrardan aktif hale getirilebilir.\n<\/p>\n
\nSaray bahçelerinin genelinde çiçekli a\u011façlara ve çal\u0131lara pek fazla yer verilmemi\u015f; renk daha çok ye\u015filin tonlar\u0131yla, a\u011façlar\u0131n yapraklar\u0131nda meydana gelen mevsimsel de\u011fi\u015fimlerle sa\u011flanmaya çal\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra su, çim, heykel ve çiçek parterleriyle de alanlar da renk yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Dolmabahçe ve Beylerbeyi Saray\u0131 bahçelerindeki geometrik ve formal stilde düzenlenmi\u015f çiçek, parterlerindeki mevsimlik çiçeklerin seçiminde tek tür veya en fazla iki tür rengin bir arada kullan\u0131lmas\u0131na özel önem gösterilmi\u015f oldu\u011fu dikkati çekmektedir. Çiçek tarhlar\u0131n\u0131n geometrik formlar\u0131 da parterlerin çevresine ufak boylu \u015fim\u015firler (Buxus sp.) dikilerek ortaya ç\u0131kar\u0131lmaya çal\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 görülmektedir. XIX. yüzy\u0131l \u0130stanbul saray bahçelerinde bu özellikler dikkate al\u0131narak, yap\u0131lacak mevsimlik çiçek tarhlar\u0131 düzenlemelerinde hem geçmi\u015fte olu\u015fturulmu\u015f olan geometrik formlar korunmal\u0131, hem de her bir tarhta yaln\u0131zca tek tip renk kullan\u0131lmas\u0131na dikkat edilmelidir.Dolmabahçe ve Beylerbeyi Saray\u0131 bahçesindeki çiçek parterleri bu özellikle uygun tasarlanm\u0131\u015fken, Natüralistlik bahçe stiline uygun olarak do\u011fal formlarda tasarlanm\u0131\u015f olan Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131 bahçelerinde ise daha çok içinde bulunduklar\u0131 k\u0131r ve ormanl\u0131k alan\u0131n özelliklerine uygun mevsimlik çiçek parterleri olu\u015fturulmu\u015ftur. Bu sayede saray bahçesi, k\u0131r ve ormanl\u0131k alan\u0131n bir uzant\u0131s\u0131 olarak hissedilmi\u015ftir.\n<\/p>\n
\nÜlkemizdeki tüm tarihi bahçelerin orijinalitelerine uygun bir \u015fekilde korumas\u0131n\u0131n ve bak\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131labilmesi için öncelikle bu bahçelere ait geçmi\u015f dönem plan, foto\u011fraf ve gravürler detayl\u0131 olarak incelenmeli, bu çal\u0131\u015fmalar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda alanlar\u0131n mimari ve bitkisel tüm tasar\u0131m özellikleri ortaya konularak kapsaml\u0131 ve gerçe\u011fine uygun bir çal\u0131\u015fma gerçekle\u015ftirilmelidir. Ancak bu \u015fekilde gerçekle\u015ftirilecek çal\u0131\u015fmalar sayesinde bahçelerin orijinal izleri korunup, yozla\u015ft\u0131r\u0131lmadan gelecek nesillere aktar\u0131labilir.\n<\/p>\n
\nOsmanl\u0131 bahçesinin içinde 'kat\u0131 kal\u0131plardan uzak ya\u015fanabilirlik' özelli\u011fi hiçbir zaman kaybolmam\u0131\u015ft\u0131r. Etkisinde kal\u0131nan ve aktar\u0131lan Avrupa üsluplar\u0131, Osmanl\u0131 saray ve kö\u015fk bahçelerini, bitkisel aç\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u0130stanbul' un iklim ko\u015fullar\u0131 nedeniyle tür yönünden fazlaca de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fratmam\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n
\nÖzetlemek gerekirse, Türk bahçelerinde gerek Rönesans ve Barok formalizmi, gerek Uzakdo\u011fu kaynakl\u0131 \u0130ngiliz Natüralizmi, geni\u015f ölçüde uygulama bulamam\u0131\u015ft\u0131r. Bunda Türk toplumunun ya\u015fam biçimi, bahçe kültürü kadar, arazi yap\u0131s\u0131 ve iklim özelliklerinin etkisi olmu\u015ftur. Her iki ak\u0131m\u0131nda uygulama alan\u0131 ancak \u0130stanbul'da hükümdarlar\u0131n, devlet adamlar\u0131n\u0131n, zengin soylular\u0131n sahip olduklar\u0131 malikânelerin büyük bahçe ve korular\u0131nda k\u0131smen ve bir ‘Moda'y\u0131 a\u015fmayan çapta kalm\u0131\u015ft\u0131r. Saray ve kas\u0131rlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda yal\u0131 ve kö\u015fk ve bahçelerinden özelikle bo\u011faz\u0131n iki yakas\u0131nda bulunan ve günümüze kadar gelebilen örnekte, Türk bahçe kültürünün izlerini hala bulmak mümkündür. Aksiyal olmayan genel planlar\u0131, birbirine birkaç basamak ile ba\u015flayan setleri, selsebil, çe\u015fme ve havuz detaylar\u0131ndaki sadeli ve bo\u011faz peyzaj\u0131n\u0131n ye\u015fil örtüsünde hakim olan yapra\u011f\u0131n\u0131 döken ulu a\u011façlar\u0131n Servi, Çam, Sedir ve Erguvan türleri ile kombinasyonlar\u0131, Türk Bahçe zevkini temsil eder. \n<\/p>\n
\nSonuç olarak ülkenin her yönden s\u0131k\u0131nt\u0131lar içinde oldu\u011fu günlerde üretilen XIX. yüzy\u0131l Osmanl\u0131 Saraylar\u0131, Avrupa'dan al\u0131nan borç paralarla ve toplumun kültürüne yabanc\u0131 üsluplarla yap\u0131lm\u0131\u015f olsa da, o eserin kültürel mirasç\u0131s\u0131 olan bugünün insan\u0131na dü\u015fen görev, onu sanatsal ve kültürel bir de\u011ferlendirmeyle koruyup ya\u015fatmaya çal\u0131\u015fmak olmal\u0131, bunu yaparken, XIX.yüzy\u0131ldan itibaren geli\u015fen, giderek silinmeye ba\u015flayan Osmanl\u0131 bahçesi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 yeniden canland\u0131racak planlama ve uygulama çal\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flan\u0131lmal\u0131, Osmanl\u0131 bahçesinin nitelikleri üzerinde daha fazla durularak, ça\u011fda\u015f yorumlar getirilmelidir. Osmanl\u0131 mimarisinde ve çevre düzenlemelerinde, ortam ko\u015fullar\u0131 ve gelenekler göz ard\u0131 edilerek, tepeden inme bir biçimde devam eden olumsuz anlamdaki taklitçilikten vazgeçilmelidir.\n<\/p>\n
\nKaynak<\/strong>;FAHR\u0130 MUTLU,2006, "X\u0131x. Yüzy\u0131l osmanl\u0131 saray bahçelerinde bat\u0131l\u0131la\u015fma'n\u0131n tasar\u0131ma etkilerinin Peyzaj tasar\u0131m ilkeleri aç\u0131s\u0131ndan irdelenmesi<\/strong>",B.Ü.Fenbilimleri Enst. Yüksek Lisans Tezi, \u0130STANBUL<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Bahçe sanat\u0131 tarihi süreç içinde farkl\u0131 kavramlar çerçevesinde geli\u015fme göstermi\u015ftir. Kültür, dinsel inançlar ve ya\u015fam tarz\u0131ndaki çe\u015fitlilik direkt olarak bahçe sanat\u0131n\u0131n ortaya ç\u0131kmas\u0131 ve geli\u015fmesinde etkili olan ö\u011feler olmu\u015ftur. XVIII. yüzy\u0131lda Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi' nin Fransa' yi ziyareti s\u0131ras\u0131nda gördü\u011fü Versailles Saray\u0131 bahçesinden etkilenerek izlenimlerini \u0130stanbul' a ve padi\u015faha ta\u015f\u0131mas\u0131 sonucu gerçekle\u015ftirilmi\u015f olan Sadabad […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[406],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-2331","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-peyzaj"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2331","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2331"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2331\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":172147,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2331\/revisions\/172147"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2331"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2331"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2331"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=2331"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}