{"id":272,"date":"2007-02-10T20:43:00","date_gmt":"2007-02-10T20:43:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T10:02:47","modified_gmt":"2025-10-23T10:02:47","slug":"bugdayda-donme-nedir-donmeyi-etkileyen-faktorler-nelerdir-272","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/bugdayda-donme-nedir-donmeyi-etkileyen-faktorler-nelerdir-272","title":{"rendered":"Bu\u011fdayda d\u00f6nme nedir? D\u00f6nmeyi etkileyen fakt\u00f6rler nelerdir?"},"content":{"rendered":"

Cams\u0131l\u0131k: \u0130rmik verimi ve makarna kalitesini etkileyen kriterler önemli düzeyde yeti\u015ftirme ko\u015fullar\u0131ndan etkilenmektedir. Örne\u011fin 1000 dane a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n çevre ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak 20-60 gr aras\u0131nda de\u011fi\u015fti\u011fi saptanm\u0131\u015ft\u0131r.
\n             Yüksek s\u0131cakl\u0131k, yetersiz su, hastal\u0131klar ve yeti\u015ftirme tekni\u011fi uygulamalar\u0131 bu kriteri etkilemektedir.
\n             Bin dane a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 dü\u015fük oldu\u011fu zaman dane k\u0131r\u0131\u015f\u0131k ve c\u0131l\u0131z olmakta, irmik verimi olumsuz yönde etkilenmektedir.
\n             Cams\u0131l\u0131k ile protein miktar\u0131 çevre ko\u015fullar\u0131ndan önemli düzeyde etkilenmektedir. Çe\u015fit ve yeti\u015ftirme tekni\u011fi uygulamalar\u0131 cams\u0131l\u0131k miktar\u0131na etkili olmas\u0131na ra\u011fmen as\u0131l belirleyici faktör iklim ko\u015fullar\u0131d\u0131r. Cams\u0131l\u0131k ve protein miktar\u0131n\u0131 etkileyen d\u0131\u015f faktörler, bitkinin olum dönemlerinin süresini etkileyen faktörlerdir. Danedeki ni\u015fasta birikimi sar\u0131 olum süresi k\u0131sa oldu\u011funda az, uzun oldu\u011funda ise fazla olmaktad\u0131r. Fakat k\u0131sa sar\u0131 olum süresinde cams\u0131l\u0131k ve protein miktar\u0131 fazla olurken, uzun sar\u0131 olum süresinde dü\u015fük olmaktad\u0131r. Döllenmeden sonra havan\u0131n ya\u011f\u0131\u015fl\u0131, serin ve nemli geçti\u011fi çevre ko\u015fullar\u0131nda cams\u0131l\u0131k ve protein miktar\u0131nda azalma olmaktad\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n vegatatif geli\u015fme döneminde ya\u011f\u0131\u015f fazla olursa ve generatif geli\u015fme dönemi s\u0131cak ve kurak geçerse bu kriterler de artmaktad\u0131r.
\n Bu\u011fday ve kalitesi kontrol edilebilen ve edilemeyen üretim faktörlerine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Kontrol edilebilen faktörler toprak ko\u015fullar\u0131 ve yeti\u015ftirme tekni\u011fi uygulamalar\u0131d\u0131r. Kontrol edilemeyen üretim faktörleri ise, iklim ko\u015fullar\u0131d\u0131r.
\n             * Makarnal\u0131k bu\u011fday yeti\u015ftirilecek alanlar\u0131n 1. ve 2. s\u0131n\u0131f arazi olmas\u0131 verim ve kalite bak\u0131m\u0131ndan önemlidir.
\n             * Topraklar\u0131n organik madde miktar\u0131 yeterli olmal\u0131d\u0131r. baklagil ekili\u015fi art\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n             * Makarnal\u0131k bu\u011fdaylar fazla a\u011f\u0131r olmayan killi, killi- t\u0131nl\u0131, t\u0131nl\u0131- killi topraklarda iyi yeti\u015fir.
\n             * Ba\u015faklanma ve çiçeklenme dönemindeki ya\u011f\u0131\u015flar özellikle makarnal\u0131k bu\u011fdayda dönmeye neden oldu\u011fundan zaman zaman kaliteyi d\u015fürür.
\n             * Döllenmeyi izleyen dönemde dü\u015fük nem ve yüksek s\u0131cakl\u0131k danenin niteli\u011fini yükseltir.
\n             Dönme ve dönmeyi etkileyen faktörler:
\n             Hangi tür veya çe\u015fide ait olursa olsun bu\u011fday daneleri yap\u0131 bak\u0131m\u0131ndan 3 gruba ayr\u0131l\u0131r.
\n             1- Yumu\u015fak daneli bu\u011fdaylar
\n             2- Sert daneli bu\u011fdaylar
\n             3- Yar\u0131sert daneli bu\u011fdaylar
\n             Yumu\u015fak daneli bu\u011fdaylar\u0131n görünümü beyaz ve unlu yap\u0131dad\u0131r. Sert daneli bu\u011fdaylar\u0131n görünümü ise cam gibi parlakt\u0131r. Yar\u0131 sert daneli bu\u011fdaylar\u0131n görünümü ise k\u0131smen cams\u0131, k\u0131smen yumu\u015fakt\u0131r. \u0130\u015fte bunlara dönmeli dane denir.
\n             Dönme: Asl\u0131nda sert, cams\u0131 yap\u0131l\u0131 danenin, yumu\u015fak, unlu olmas\u0131 veya yumu\u015fak daneli olan çe\u015fitte danelerin az çok sert yap\u0131da olmas\u0131d\u0131r. Danenin yap\u0131s\u0131 bu\u011fday\u0131n kalitesi bak\u0131m\u0131ndan önemlidir. Bu\u011fdayda sertlik artt\u0131kça protein oran\u0131 yüksek olmaktad\u0131r. Makarnal\u0131k bu\u011fdaylar dane yap\u0131lar\u0131na göre genellikle 3 dereceye ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\n             1. derece makarnal\u0131klar %75 cams\u0131 dane
\n             2. derece makarnal\u0131klar %60 cams\u0131 dane
\n             3. derece makarnal\u0131klar %40 cams\u0131 dane kabul edilir.
\n             Bu\u011fday\u0131n protein oran\u0131n\u0131n ve dolay\u0131s\u0131 ile kalitesinin yüksekli\u011fi yeti\u015fti\u011fi ekolojik \u015fartlarla ilgilidir. Sert bu\u011fday çe\u015fitleri Yumsak bu\u011fday bölgelirinde yeti\u015ftirildikleri zaman daneler dönmeye u\u011framakta protein oranlar\u0131 e kaliteleri yumsak bu\u011fdaylardan pek az farkl\u0131 olmaktad\u0131r.
\n             Genel olarak verimi yüksek olan bu\u011fdaylar\u0131n protein oran\u0131 dü\u015füktür. Danedeki dönmenin olmamas\u0131 veya az olmas\u0131 danede protein oran\u0131n\u0131n yüksek bulunmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Buna etki eden sebepler ise ço\u011funlukla çiçeklenme ve bundan sonraki devrede ya\u011f\u0131\u015f ve \u0131s\u0131 ile toprakta ki nitrat miktar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.Çiçeklenme devresinde havaserin,ya\u011f\u0131\u015f ve nisbi nem fazla olursa bitki bol su bulucak ve tohum ba\u011flama devresi uzayacakt\u0131r.
\n             danede ni\u015fasta toplanmas\u0131 esas itibariyle süt erme safhas\u0131nda ba\u015flay\u0131p,bu devrenin sonuna do\u011fru h\u0131zlanarak sar\u0131 olum safhas\u0131n\u0131n sonuna kadar devam etti\u011fi için çiçekten sonraki bu devrenin uzamas\u0131 danede fazla miktarda ni\u015fastan\u0131n toplanmas\u0131na ve protein oran\u0131 dü\u015fük yumsak yap\u0131l\u0131 dane te\u015fekkülüne sebibiyet verir.
\n             Danenin olum (Erme) Devreleri
\n             Süt erme devresi Protein birikmesi): Döllenmeden 20-25 gün sonra, protein %47-50’si sap ve yapraklarda önceden biriktirilmi\u015ftir ve daneye ta\u015f\u0131n\u0131r. Proteinin %50-53’ü ise sonradan sap ve yapraklarda yeniden meydana getirilerek daneye ta\u015f\u0131n\u0131r.
\n             Sar\u0131 erme devresi (Ni\u015fasta birikmesi): Süt ermeden sonraki 10-25 gündür. Proteinin birikmesinin bitip, ni\u015fasta birikmesinin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 devredir. Süt erme devresinde bal pete\u011fi gibi olu\u015fan protein a\u011flar\u0131n\u0131n ni\u015fasta oldu\u011fu devredir.
\n             Fizyolojik erme devresi: Danede biriken besin maddelerinin olu\u015fmas\u0131n\u0131n devam etti\u011fi devredir. Kurak bölgelerde 2-3 gün, k\u0131y\u0131 bölgelerinde ise 5-10 gün devam eder.
\n             Tam erme devresi: Danede su kayb\u0131n\u0131n devam etti\u011fi devredir (su %14,5’un alt\u0131na dü\u015fer).
\n             Ölü erme devresi: Danede su oran\u0131n\u0131n %14’ün alt\u0131na dü\u015ftü\u011fü devredir. Bu devrede dane ba\u015fakç\u0131kla ilgisini kesmi\u015ftir.
\n             Danede ni\u015fasta tanecikleri süt erme devresinde meydana gelen protein a\u011flar\u0131 içerisinde birikir. Bu a\u011flar ermenin ileri devrelerinde su kaybederek büzülür ve k\u0131sal\u0131rlar , aralar\u0131ndaki ni\u015fasta taneciklerini s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. Böylece daha s\u0131k\u0131 yap\u0131l\u0131 olurlar. Dolay\u0131s\u0131yla cams\u0131 görünü\u015f kazan\u0131rlar. \u0130\u015fte endosperm hücreleri içerisindeki protein a\u011flar\u0131 ne kadar s\u0131k ve kal\u0131n ise a\u011flar\u0131n ni\u015fasta danelerini s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131 o kadar fazla olur. Protein a\u011flar\u0131 zay\u0131f ve bunlar aras\u0131na giren ni\u015fasta daneleri fazla olursa, su kaybedip büzülen ve küçülen a\u011flar fazla ni\u015fastan\u0131n bas\u0131nc\u0131na dayanamay\u0131p kopar, bu durumda dane cams\u0131 görünü\u015fünü kaybeder, unlu görünü\u015fü al\u0131r.
\n             Danedeki unlu görünüm toplu i\u011fne ba\u015f\u0131 kadar olabilece\u011fi gibi bütün daneyi de sarabilir. Dane ister cams\u0131, ister unlu olsun danedeki ni\u015fasta oran\u0131 protein oran\u0131ndan yüksektir.
\n             \u0130limizde yeti\u015ftirilen makarnal\u0131k bu\u011fdaylar\u0131n isimleri \u015funlard\u0131r: Kunduru-1149, Çakmak-79, k\u0131z\u0131ltan-91, Alt\u0131nta\u015f-95, Selçuklu-97, Alt\u0131n 40\/98, Y\u0131lmaz-98, Ankara-98, Çe\u015fit, 1252, Mirzabey-2000.
\n             <\/p>\n

Dönmeyi etkileyen faktörleri \u015föyle s\u0131ralayabiliriz.: Tür ve çe\u015fit özelli\u011fi, yazl\u0131k ve k\u0131\u015fl\u0131k ekim, besin maddeleri, ya\u011f\u0131\u015flar, erme devreleri ve hasat zaman\u0131.
\n             Tür ve çe\u015fit özelli\u011fi: Dönme baz\u0131 türlerde daha çok, baz\u0131 türlerde daha az olur. Genel olarak bu\u011fday türlerinden triticum durum türleri cams\u0131 dane verirler. Burada türlerin biyolojik, yazl\u0131k yada k\u0131\u015fl\u0131k olmas\u0131, erkenci yada geç eren türler olmas\u0131 rol oynar. Baz\u0131 çe\u015fitler yazl\u0131k ekilir ve sert daneli olurlar. Makarnal\u0131k bu\u011fdaylar, yurdumuz ve Akdeniz çevresinden ba\u015fka dünyan\u0131n her yerinde yazl\u0131k ekilirler ve dönmesiz dane verirler.
\n             Yazl\u0131k k\u0131\u015fl\u0131k ekim: Alternatif bir çe\u015fit, yazl\u0131k ekildi\u011finde cams\u0131, k\u0131\u015fl\u0131k ekildi\u011finde ço\u011funlukla dönmeli dane verir. Buna örnek olarak Çakmak-79’u verebiliriz. Çakmak-79 alternatif bir çe\u015fittir ve dönmeli dane verir. Yazl\u0131k ekilenlerde dane a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 azd\u0131r, fakat protein yüzdesi k\u0131\u015fl\u0131klardan fazlad\u0131r.
\n             Yazl\u0131k ekimlerde generatif devre k\u0131\u015fl\u0131klardan daha k\u0131sad\u0131r. Ba\u015faklanma ve erme zamanlar\u0131 daha s\u0131ca\u011fa rastlar. Özellikle danede ni\u015fasta birikmesinin oldu\u011fu sar\u0131 erme devresi k\u0131sa sürdü\u011fünden danede dönme yapacak kadar ni\u015fasta birikmesi olmaz.
\n             K\u0131\u015fl\u0131k ekilen bu\u011fdaylarda vejetasyon devresi uzun ve kökler derinlere inmi\u015f olduklar\u0131ndan, ilkbahar s\u0131caklar\u0131ndan yazl\u0131klar kadar zarar görmezler. Generatif devreleri de bu yüzden daha uzun sürer. Bu arada sar\u0131 erme devresinin de uzun sürmesi k\u0131\u015fl\u0131k bu\u011fday danelerinde dönmeyi art\u0131r\u0131r. K\u0131\u015fl\u0131k ekilen bu\u011fdaylar\u0131n daneleri yazl\u0131klara göre daha iri ve a\u011f\u0131rd\u0131r, fakat protein yüzdesi dü\u015füktür. Yazl\u0131k ekilen bu\u011fdaylar\u0131n daneleri ise k\u0131\u015fl\u0131klara göre daha küçük ve c\u0131l\u0131z, fakat protein yüzdesi yüksektir. K\u0131\u015fl\u0131k ekim bol verim sa\u011flarken, yazl\u0131k ekim üstün kalite sa\u011flar.
\n             Besin maddeleri: Tar\u0131ma yeni aç\u0131lan bol hümüslü topraklarda cams\u0131 yap\u0131l\u0131 daneler elde edilir. Bu\u011fdayda üst gübre ve taban gübre olarak kullan\u0131lan azotlu gübrelerde danelerin cams\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Azotlu gübrelerin bitkilere erken devrelerde verilmesi, vejetasyonu h\u0131zland\u0131raca\u011f\u0131ndan bitkide erme devreleri, bu arada danede ni\u015fasta birikmesinin oldu\u011fu sar\u0131 erme devresi de uzar. Bunun sonucu olarak danede dönme fazla olur.
\n             Bünyesinde bol miktarda fosfor bulunan topraklarda bitki kök sistemi iyi geli\u015fti\u011fi için bitki vejetatif devrelerini çabuk atlat\u0131r. Daha erken çiçeklenir. Erme devreleri k\u0131sal\u0131r. Dönme az olur.
\n             Bünyesinde bol potasyum bulunan topraklarda yeti\u015ftirilen bu\u011fdaylarda unlu daneler meydana getirirler. Çünkü potasyum, bitki bünyesinde su bilançosunu düzenler. Fazla potasyum kar\u015f\u0131s\u0131nda bitki- su tüketimini ekonomik \u015fekilde idare eder ve sonuç olarak erme devreleri uzar. Bitkide erme devrelerinin uzamas\u0131 sonucu danedeki unluluk miktar\u0131 artar ve daneler dönmeli olur.
\n             Ya\u011f\u0131\u015flar: Döllenmeden sonra meydana gelen erme devrelerinde havalar\u0131n ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 ve serin geçti\u011fi yerlerde danelerde unluluk artar. Ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n bitki geli\u015fmesinin ilk devresinde bol, generatif devrede az olu\u015fu ise dönmesiz, proteini yüksek ürün sa\u011flar.
\n             Tür ve çe\u015fit özelli\u011fi, ekim zaman\u0131, topra\u011f\u0131n besin maddeleri ne kadar uygun olursa olsun havalar\u0131n erme devrelerinde ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 ve serin seyretti\u011fi yerler ve y\u0131llarda daneler unlu veya dönmeli olur.
\n             Dönmeyi art\u0131ran faktörler genel olarak verimi art\u0131r\u0131r. Orta Anadolu Bölgesi ve geçit bölgelerimiz iklim bak\u0131m\u0131ndan üstün kaliteli ürün almaya elveri\u015flidir. Bu bölge topraklar\u0131ndaki al\u0131nabilir azot ve fosfor miktarlar\u0131 art\u0131r\u0131l\u0131rsa al\u0131nacak ürün kalitesi de yükselecektir.
\n             Ekmeklik ve makarnal\u0131k bu\u011fdaylar\u0131n
\n             dane ve ba\u015fak özellikleri
\n             Makarnal\u0131k ve ekmeklik bu\u011fdaylar aras\u0131ndaki fark:
\n             Dane özellikleri: Ekmeklik bu\u011fdaylarda daneler beyaz veya k\u0131rm\u0131z\u0131 renkte, danenin kar\u0131n çzgisi çukuru az derin ve yan yüzeyler (yanaklar) yuvarlak görünü\u015flüdür. Dane kesiti gev\u015fek ve unsu yap\u0131dad\u0131r. Baz\u0131 ekmeklik çe\u015fitlerden k\u0131rm\u0131z\u0131 daneli olanlar cams\u0131 görünümde olabilirler. Dane kesidinin unsu görünümünde olmas\u0131 protein oran\u0131n\u0131n yüksek olmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r.
\n             Makarnal\u0131k bu\u011fdaylarda dane kehribar renkte, kar\u0131n çizgisi çukuru derin ve belirgindir. Danenin yan yüzeyleri düz ve keskin, uzun ince bir görünü\u015fe sahiptir. Dane ekmekliklere göre daha iri, kesidi ise cams\u0131 ve serttir. Bu sertlik protein oran\u0131n\u0131n ekmeklik bu\u011fdaylara oranla daha yüksek olmas\u0131ndan ileri gelir.
\n             Ba\u015fak özellikleri: Ekmeklik bu\u011fdaylarda ba\u015fakc\u0131klar ba\u015fak ekseni üzerinde seyrek olarak dizilmi\u015flerdir. Ba\u015fak çe\u015fit farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak k\u0131lç\u0131kl\u0131 ve k\u0131lç\u0131ks\u0131z olabilir. Ba\u015fak kavuzlar\u0131 beyazdan koyu kahverengiye kadar de\u011fi\u015febilir.
\n             Ak-702 (Topba\u015f) bu\u011fdaylarda ise ba\u015faklar k\u0131sa ve ba\u015fakç\u0131klar, ba\u015fak ekseni üzerinde s\u0131k olarak dizilmi\u015flerdir. Ba\u015fak uç k\u0131s\u0131mlara do\u011fru daral\u0131r. Ba\u015fak kavuzlar\u0131 beyaz ve k\u0131rm\u0131z\u0131 renkte olan çe\u015fitleri vard\u0131r. Ba\u015faklar\u0131 k\u0131lç\u0131kl\u0131d\u0131r. Kavuzlar\u0131 tüylüdür.
\n             Makarnal\u0131k bu\u011fdaylarda ba\u015fakc\u0131klar, ba\u015fak ekseni üzerinde s\u0131k ve kiremit \u015feklinde dizilmi\u015ftir. Ba\u015fak yanlardan bas\u0131k \u015fekilde görülür.
\n             Makarnal\u0131k bu\u011fdaylar\u0131n ba\u015faklar\u0131 k\u0131lç\u0131kl\u0131d\u0131r. Ba\u015fak kavuzlar\u0131 genellikle koyu kahverengi olup, çe\u015fit özelli\u011fi olarak beyaz kavuzlu olanlar\u0131 da vard\u0131r. D\u0131\u015f kavuzlar iyi geli\u015fmi\u015ftir. Makarnal\u0131k bu\u011fdaylarda çe\u015fit özelli\u011fi olarak ba\u015fa\u011f\u0131n alt\u0131ndaki bo\u011fum aras\u0131n\u0131n üst k\u0131sm\u0131 özle doludur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Cams\u0131l\u0131k: \u0130rmik verimi ve makarna kalitesini etkileyen kriterler önemli düzeyde yeti\u015ftirme ko\u015fullar\u0131ndan etkilenmektedir. Örne\u011fin 1000 dane a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n çevre ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak 20-60 gr aras\u0131nda de\u011fi\u015fti\u011fi saptanm\u0131\u015ft\u0131r.              Yüksek s\u0131cakl\u0131k, yetersiz su, hastal\u0131klar ve yeti\u015ftirme tekni\u011fi uygulamalar\u0131 bu kriteri etkilemektedir.              Bin dane a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 dü\u015fük oldu\u011fu zaman dane k\u0131r\u0131\u015f\u0131k ve c\u0131l\u0131z olmakta, irmik verimi olumsuz yönde […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[425],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-272","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarla-bitkileri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/272","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=272"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/272\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":173059,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/272\/revisions\/173059"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=272"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=272"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=272"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=272"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}