Toprak milli ekonomimizin temeli say\u0131lan tar\u0131msal faaliyet ana üretim faktörüdür. Ülke ekonomisine besin maddesi üretmek nüfusun büyük kesimine çal\u0131\u015fma imkan\u0131 sa\u011flamak ve tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131 kesimlere i\u015f gücü vermek suretiyle katk\u0131da bulunan, üretilemeyen ve yenilenemeyen bir k\u0131t üretim faktörü özelli\u011fi gösteren bu do\u011fal kayna\u011f\u0131n korunmas\u0131 gelecek için hayati bir önem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Ülkemizin 78 milyon hektar olan toprak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 28 milyon hektar\u0131n\u0131 tar\u0131m arazisi olu\u015fturmaktad\u0131r. Bir tar\u0131m ülkesi olan yurdumuzda nüfusumuzu yeterli ve dengeli bir \u015fekilde besleyebilmek tar\u0131msal üretimimizi art\u0131rmak zorunda oldu\u011fumuz bir gerçektir. Tar\u0131ma aç\u0131labilecek alanlar\u0131n son s\u0131n\u0131ra dayand\u0131\u011f\u0131 ülkemizde birim alandan kaliteli, yüksek verim ve bir y\u0131lda birden fazla ürün elde etmenin yollar\u0131 belirlenmelidir.
\n Tar\u0131mda vazgeçilemeyecek en önemli konu topra\u011f\u0131n do\u011fru ve bilinçli bir \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Topraklar\u0131m\u0131z\u0131n do\u011fru kullan\u0131lmas\u0131 için toprak sahiplerinin bilmesi gereken en önemli husus; topra\u011f\u0131n canl\u0131 bir varl\u0131k oldu\u011fu ve her canl\u0131 gibi sevgiye, korumaya ve öncelikle besine ihtiyac\u0131 oldu\u011funu bilmeleridir.
\nHububat tar\u0131m\u0131 yap\u0131lan yerlerde çiftçiler farkl\u0131 sebeplerden dolay\u0131 hasattan sonra tarlada kalan bitki art\u0131klar\u0131n\u0131 yakmaktad\u0131rlar. Ancak yak\u0131larak yok edilen organik maddenin topra\u011f\u0131n agregasyonu, havalanmas\u0131, su ve besin maddelerinin tutulma ve kullan\u0131lmas\u0131na olan etkilerini göz ard\u0131 etmektedirler. Ülkemiz genel alan\u0131n\u0131n % 72'sinde su, % 2'sinde ise rüzgar erozyonu mevcuttur. Bu yüzden su ve rüzgar erozyonuna kar\u015f\u0131 topra\u011f\u0131n korunmas\u0131 için gerekli olan bitki örtüsünün yok olmas\u0131na sebep oldu\u011fundan bitki art\u0131klar\u0131n\u0131n yak\u0131lmas\u0131 önerilmemektedir. Ayr\u0131ca, an\u0131z yakma ile kom\u015fu tarla, ba\u011f ve bahçelerdeki mahsuller, ormanlar, hangarlar, \u015fantiyeler, tar\u0131m alet ve makineleri, telefon ve elektrik direkleri, toprak verimlili\u011finde çok önemli bir yere sahip olan her türlü faydal\u0131 hayvanlar, böcekler ve mikro canl\u0131lar yand\u0131\u011f\u0131ndan tar\u0131msal ve hukuksal problemler do\u011fmakta ve milli servetlerimiz kaybolmaktad\u0131r.<\/p>\n
An\u0131z Yakman\u0131n Sebepleri
\n1. Tarlada bulunan yabanc\u0131 ot tohumlar\u0131yla birlikte bitki art\u0131klar\u0131nda bulunan ha\u015fere ve hastal\u0131klar\u0131n imhas\u0131.
\n2. Yabanc\u0131 ot popülasyonunu azaltmak ve araziyi bitki art\u0131klar\u0131ndan temizleyerek iyi bir tohum yata\u011f\u0131 haz\u0131rlamak, ikinci ürün ekilecek tarlalarda an\u0131zl\u0131 tarlan\u0131n sürülme zorlu\u011funu ortadan kald\u0131rmak ve mibzerin uygun ekim yapmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak.
\n3. An\u0131z\u0131n toprakta çürümesinin uzun zaman almas\u0131, bunun da bir sonraki ürün verimini olumsuz yönde etkilemesi.
\n4. An\u0131z\u0131 otlatmaya gelen hayvan sürülerinin an\u0131za biti\u015fik mahsullere zarar verece\u011fi dü\u015füncesi ile çiftçilerimiz an\u0131z yakma yoluna gitmektedirler. <\/p>\n
An\u0131z Yakman\u0131n Topra\u011f\u0131n Fiziksel Özelliklerine Etkileri
\nGenellikle an\u0131z\u0131n yak\u0131lmas\u0131n\u0131n toprak organik maddesi ve suya dayan\u0131kl\u0131 agregatlar\u0131n azalmas\u0131na ve yüzey ak\u0131\u015f\u0131n artmas\u0131na sebep oldu\u011fu bilinmektedir. Bitki örtüsünün yak\u0131lmas\u0131 sonucu ya\u011f\u0131\u015f sular\u0131 bitkiler taraf\u0131ndan tutulamayaca\u011f\u0131 için ya\u011fmur damlalar\u0131 do\u011frudan topra\u011fa çarparak yüzey ak\u0131\u015f ve dolay\u0131s\u0131yla erozyon da artacakt\u0131r. <\/p>\n
Agregat stabilitesi ile topra\u011fa ilave edilen organik materyaller aras\u0131nda pozitif bir ili\u015fki mevcuttur. Topra\u011fa organik materyal ilavesi topra\u011f\u0131n geçirgenli\u011fini art\u0131r\u0131c\u0131 yönde rol oynamaktad\u0131r. An\u0131z yakma ile ç\u0131plakla\u015fan topraklar s\u0131k\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan su geçirgenli\u011fi azalmaktad\u0131r.
\nBir ara\u015ft\u0131rmada, uzun süreli an\u0131z yak\u0131lan topra\u011f\u0131n erozyona daha müsait bir yap\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131, ortalama a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 çap de\u011ferlerinin 1.33 mm'den 1.22 mm'ye dü\u015ftü\u011fü belirlenmi\u015ftir. <\/p>\n
An\u0131z Yakman\u0131n Topra\u011f\u0131n Kimyasal Özelliklerine Etkileri
\nAn\u0131z yakman\u0131n topra\u011f\u0131n kimyasal özellikleri üzerine etkileri an\u0131z yakma esnas\u0131nda meydana gelen s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131 ve özellikle an\u0131z külünün kimyasal yap\u0131s\u0131ndan ileri gelmektedir. Bu faktörlerin etkisi ise; an\u0131z yakman\u0131n zaman\u0131, an\u0131z\u0131n kimyasal yap\u0131s\u0131 ve miktar\u0131, toprak derinli\u011fi, topra\u011f\u0131n fiziksel, kimyasal ve biyolojik özellikleri ve an\u0131z yakma faaliyetlerinin ne kadar süre ile yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131yla ilgilidir.
\nBir y\u0131ll\u0131k an\u0131z yakma ile topra\u011f\u0131n C\/N oran\u0131, amonyum ve nitrat azotlar\u0131 ile fosfor kapsamlar\u0131 artm\u0131\u015f, ve pH, organik madde, polisakkarit ve suya dayan\u0131kl\u0131 agregat miktarlar\u0131nda azalma meydana gelmi\u015ftir (Tablo 1 ve 2).
\nTablo 1. An\u0131zl\u0131 ve An\u0131z\u0131 Yak\u0131lm\u0131\u015f Tarlalar\u0131n Pulluk Tabakas\u0131ndan Al\u0131nan Toprak Örneklerinin Baz\u0131 Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri
\nParametreler An\u0131zl\u0131 An\u0131z\u0131 Yak\u0131lm\u0131\u015f
\nC\/N
\nNH4-N (ppm)
\nNO3-N (ppm)
\nFaydal\u0131 P (ppm)
\nToplam N (%)
\npH
\nOrg. C (%)
\nPolisakkarit (mg\/100 g)
\nSuya dayan\u0131kl\u0131 agregat (%) 8.8
\n3.68
\n24.5
\n8.38
\n0.16
\n7.6
\n1.48
\n261
\n29.8 9.2
\n5.33
\n27.6
\n12.63
\n0.16
\n7.4
\n1.47
\n237
\n22.7<\/p>\n
Tablo 2. An\u0131z Kullanma Metotlar\u0131n\u0131n 0-15 cm'lik Toprak Kat\u0131n\u0131n Organik Madde \u0130çeri\u011fine Etkileri
\nAn\u0131z Kullan\u0131m Yöntemleri Organik Madde (%)
\nTopra\u011fa kar\u0131\u015ft\u0131rma
\nTarladan uzakla\u015ft\u0131rma
\nYakma 2.29
\n2.08
\n1.97<\/p>\n
An\u0131z\u0131n yak\u0131lmay\u0131p tarlada ayr\u0131\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda ortaya ç\u0131kan alkol, organik asit, asetik asit ve fenol bile\u015fikleri gibi kimyasal maddelerin kültür bitkilerinde enzimlerin etkilerini engellemek suretiyle geli\u015fimi yava\u015flatmaktad\u0131rlar. <\/p>\n
\nAn\u0131z Yakman\u0131n Topra\u011f\u0131n Biyolojik Özelliklerine Etkileri
\nTopra\u011f\u0131n biyolojik yap\u0131s\u0131 üzerine an\u0131z yakman\u0131n etkisi toprak özellikleri, yanman\u0131n \u015fiddeti ve yakma esnas\u0131ndaki iklim \u015fartlar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Yanmadan sonra organizmalar\u0131n yeniden geli\u015fme durumu ise iklim \u015fartlar\u0131 ve yanma s\u0131ras\u0131ndaki tahribat seviyesine ba\u011fl\u0131d\u0131r.
\nYap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada an\u0131z\u0131n yak\u0131lmas\u0131 0-3 cm'lik toprak tabakas\u0131nda s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n 50-76 oC'ye ç\u0131kmas\u0131na ve an\u0131z\u0131n yak\u0131lmas\u0131n\u0131 takiben hetetrofik mikroorganizmalar\u0131n say\u0131nda üst toprakta % 77'lere varan bir azalmaya sebep olmu\u015ftur. 5-10 cm'lik tabakada ise bu azalma yakla\u015f\u0131k % 10 kadard\u0131r. Yanma olay\u0131 üst topraktaki azotobakter türlerine ve nitrifikasyon yap\u0131c\u0131 mikroorganizmalar\u0131 tamamen elemine etmi\u015f olup yanmadan bir ay sonra bu tabakadaki toplam mikroflora say\u0131s\u0131 önceki seviyeden % 23-58 daha az olmu\u015ftur. Nitrifikasyon bakterileri ince duvarl\u0131 hücreye sahip olduklar\u0131ndan 53-58 oC'de s\u0131cakl\u0131klarda ölmektedirler.
\nBitki art\u0131klar\u0131n\u0131n devaml\u0131 yak\u0131lmas\u0131 durumunda toprakta ya\u015fayan faydal\u0131 canl\u0131lar büyük oranda zarar görmekte ve topraktaki miktarlar\u0131 azalmaktad\u0131r. Örne\u011fin bir ara\u015ft\u0131rmada yakmaya ba\u011fl\u0131 olarak mantar popülasyonunda % 95, bakteri nüfusunda ise % 70'lik bir azalma meydana gelmi\u015ftir.
\nBir kez an\u0131z yakman\u0131n topra\u011f\u0131n biyolojik özelli\u011fi üzerindeki etkisi ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve sadece üst 0-2.5 cm'lik toprak kat\u0131nda mikroorganizma say\u0131lar\u0131nda çok belirgin bir azalman\u0131n oldu\u011fu belirlenmi\u015ftir. 5 cm'den daha derinlerde herhangi bir etki kaydedilmemi\u015ftir. Ayn\u0131 ara\u015ft\u0131rmada enzim aktiviteleri de incelenmi\u015f ve sadece 0-2.5 cm'lik toprak tabakas\u0131nda sakkaraz, üreaz ve fosfataz aktivitelerinde önemli azalmalar tespit edilmi\u015ftir.
\nOrta Anadolu'da yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada, an\u0131z yakman\u0131n topra\u011f\u0131n üst 0-5 cm'lik katman\u0131nda toplam mikro organizma say\u0131s\u0131nda bir azalma yapt\u0131\u011f\u0131 ve mikroorganizmalar üzerindeki olumsuz etkinin 2 ay içerisinde büyük ölçüde azald\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir.
\nAn\u0131z yakma ile daha çok toprak yüzeyinde veya organik art\u0131klarda ya\u015fayan böcekler ile larvalar\u0131n zarar gördü\u011fü belirlenmi\u015ftir. Solucan, k\u0131rkayak ve tel kurtlar\u0131 gibi toprak faunas\u0131 yakma i\u015fleminden ciddi \u015fekilde etkilenmezken tah\u0131l afidi ve trips popülasyonlar\u0131nda büyük oranda azalmalar görülmü\u015ftür.
\nAn\u0131z yakma ile toprak yüzeyinde ve k\u0131smen toprak içersinde ya\u015fayan ve biyolojik mücadelede kendilerinden faydalan\u0131lan çe\u015fitli böcek ve ar\u0131lara da zarar verilmektedir. <\/p>\n
An\u0131z Yakman\u0131n Yabanc\u0131 Ot, Hastal\u0131k ve Zararl\u0131lar Üzerine Etkileri
\nAn\u0131z\u0131n hastal\u0131k etmenleri ve böceklere yatakl\u0131k etmesi, kök hastal\u0131klar\u0131n\u0131n artmas\u0131 için ideal toprak nemlili\u011fi sa\u011flamas\u0131 gibi nedenlerden dolay\u0131 yak\u0131larak bu olumsuz etkilerin giderilmesine çal\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Göçerten otu, an\u0131z\u0131n uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarlalarda an\u0131zl\u0131 tarlalardakine oranla daha dü\u015fük olmu\u015ftur. An\u0131z\u0131n yak\u0131lmas\u0131 ile topra\u011f\u0131n üst birkaç cm'lik k\u0131sm\u0131 daha kuru olaca\u011f\u0131ndan göçerten zarar\u0131 azalmaktad\u0131r. An\u0131z yakma tek y\u0131ll\u0131k brom ile mücadele yönünden de olumlu sonuçlar vermektedir.
\nAn\u0131z yakma baz\u0131 hastal\u0131k ve zararl\u0131lar yönünden etkili olmakla beraber aksine baz\u0131 hastal\u0131k ve zarl\u0131lar yönünden de te\u015fvik edici bir durum olu\u015fturabilmektedir. Mesela, Fusarium yönünden topra\u011f\u0131n kuru olmas\u0131 tercih edilen bir durum oldu\u011fu için yanma ile toprak kurumakta ve bitkiler bu hastal\u0131\u011fa daha çok yakalanmaktad\u0131r. Afidler yanm\u0131\u015f topraklarda daha fazla sorun olabilmektedir.
\nAn\u0131z yakman\u0131n yabanc\u0131 ot tohumlar\u0131na ve toprak s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131na etkileri ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve an\u0131z\u0131 yak\u0131lan alanlarda beyaz hardal ve gelincik tohumlar\u0131 daha az çimlenme göstermi\u015flerdir. Di\u011fer taraftan, yabani yulaf çimlenmesi an\u0131z yakma ile % 32 oran\u0131nda azalm\u0131\u015ft\u0131r.
\nYap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada an\u0131z yakma ile ilk y\u0131lda hububat kök çürüklü\u011fü hastal\u0131\u011f\u0131nda azalma olmu\u015f ancak ikinci y\u0131l bu hastal\u0131\u011f\u0131n daha da artt\u0131\u011f\u0131 görülmü\u015ftür. <\/p>\n
An\u0131z Yakman\u0131n Toprak S\u0131cakl\u0131\u011f\u0131, Nem ve Erozyona Etkileri
\nYakma, sap büyümesini art\u0131rabilir. Artan sap büyümesine ba\u011fl\u0131 olarak bitkinin su kullan\u0131m\u0131 da artar. Su kullan\u0131m\u0131n\u0131n artmas\u0131 yetersiz nem ko\u015fullar\u0131nda özellikle geç dönemlerde bitkiyi kurakl\u0131k stresine sokar ve verimin dü\u015fmesine yol açar.
\nTablo 3'te tarla yüzeyinde b\u0131rak\u0131lan bitki art\u0131klar\u0131n\u0131n infiltrasyon ve erozyonla ili\u015fkisi verilmi\u015ftir.
\nTablo 3. Tarla Yüzeyinde B\u0131rak\u0131lan Bitki Art\u0131klar\u0131n\u0131n \u0130nfiltrasyon ve Erozyonla \u0130li\u015fkisi
\nBitki Art\u0131klar\u0131 (kg\/da) Ak\u0131\u015fa Geçi\u015f (%) S\u0131zan Su (%) Toprak Kayb\u0131 (kg\/da)
\n0*
\n62.5
\n125
\n250
\n500
\n1000 45
\n40
\n25
\n0.5
\n0.1
\n0 54
\n60
\n74
\n99
\n99
\n100 1300
\n750
\n250
\n75
\n75
\n0
\n*: An\u0131z yak\u0131lm\u0131\u015f ve pullukla sürülmü\u015f.
\nGüzün an\u0131z\u0131n yak\u0131lmas\u0131yla kar\u0131n tutulma potansiyelinin azalaca\u011f\u0131, topra\u011f\u0131n donma ve kurumaya kar\u015f\u0131 aç\u0131k hale gelerek baharda rüzgar erozyonuna kar\u015f\u0131 daha hassasla\u015faca\u011f\u0131 vurgulanmaktad\u0131r.
\nAn\u0131z\u0131n yak\u0131lmas\u0131ndan dolay\u0131 toprakta meydana gelen s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015flar\u0131, s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n ölçülme derinli\u011fi, topra\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131ç s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 ve nemi, an\u0131z miktar\u0131 ve rüzgar durumu ile yak\u0131ndan ilgilidir.
\nÇukurova topraklar\u0131nda yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada an\u0131z yakma ile topraktaki s\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fimlerinin genellikle 0-5 cm'lik toprak tabakas\u0131nda etkili oldu\u011fu ve 0-1 cm'lik katmanda 49-85 oC aras\u0131nda de\u011fi\u015fti\u011fi belirlenmi\u015ftir. Toprak s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n maksimum seviyesi birkaç dakika sürmekte ve s\u0131cakl\u0131k takriben 20 dakikada büyük ölçüde azalmaktad\u0131r. An\u0131z\u0131n yak\u0131lmas\u0131yla 0-3 cm'lik toprak tabakas\u0131nda s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n 50-75 oC aras\u0131nda de\u011fi\u015fti\u011fi tespit edilmi\u015ftir.
\nAn\u0131z\u0131n yak\u0131lmas\u0131yla toprak yüzeyinde olu\u015fan s\u0131cakl\u0131k 500 oC'den az olup 10 dakikadan daha az sürmektedir. Ölçümlerde s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n 422 oC'ye kadar ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 kaydedilmi\u015ftir.
\nAn\u0131z yakman\u0131n toprak s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131na etkileri ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n yüzeyde ortalama 252 oC, 1-2 cm derinlikte 56 oC, 5-6 cm derinlikte 39 oC ve 10-11 cm derinlikte ise 31 oC olarak belirlenmi\u015ftir.
\nToprak yüzeyinde b\u0131rak\u0131lan bitki art\u0131klar\u0131 daha fazla ya\u011f\u0131\u015f\u0131n topra\u011fa girmesine yard\u0131mc\u0131 oldu\u011fu gibi tutulan suyun toprakta daha uzun süre kalmas\u0131na da yard\u0131mc\u0131 olurlar. Bitki art\u0131klar\u0131n\u0131n fazla miktarda bulunmas\u0131 topra\u011f\u0131n so\u011fuk kalmas\u0131na neden olarak bitki geli\u015fimini yava\u015flatmaktad\u0131r. An\u0131z\u0131n sonbaharda bozulmadan b\u0131rak\u0131lmas\u0131 kar ve ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n toprakta daha fazla tutulmas\u0131na yard\u0131m etmektedir.
\nÜç metre kadar geni\u015flikteki k\u0131sa an\u0131z \u015feritleri hareket eden topraklar\u0131n % 90-98'ini tutabilmektedir.
\nTablo 4'te farkl\u0131 düzeylerde organik art\u0131k kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan topraklar\u0131n erozyon oran\u0131 de\u011ferleri verilmi\u015ftir.
\nTablo 4. Farkl\u0131 Düzeylerde Organik Art\u0131k Kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan Topraklar\u0131n Erozyon Oran\u0131 De\u011ferleri
\nOrg. Art\u0131klar Uygulama Düzeyleri (%)
\n0 0.5 1 2 4
\nAh\u0131r gübresi
\nBu\u011fday saman\u0131
\nFi\u011f saman\u0131
\nÇöp kompostu 36
\n36
\n36
\n36 30
\n28
\n29
\n33 20
\n13
\n18
\n31 13
\n10
\n13
\n29 6
\n7
\n5
\n28<\/p>\n
An\u0131z Yakman\u0131n Verim Üzerine Etkileri
\nTrakya bölgesinde an\u0131z yakman\u0131n verime etkileri üzerinde yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada, an\u0131z yak\u0131lan parsellerde yeti\u015ftirilen bu\u011fday verimi 476 kg\/da iken yak\u0131lmayan parsellerde yeti\u015ftirilen bu\u011fday verimi 518 kg\/da olmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla an\u0131z yak\u0131m\u0131 verimi azaltm\u0131\u015ft\u0131r.
\nÇukurova'da an\u0131z yak\u0131m\u0131n\u0131n ikinci ürün m\u0131s\u0131rda verime etkileri ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve ayn\u0131 miktarda tohum kullan\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen an\u0131zl\u0131 parsellerde birim alanda daha az say\u0131da bitki bulundu\u011fu, dolay\u0131s\u0131yla daha çok verim al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, ikinci ürün m\u0131s\u0131r tar\u0131m\u0131nda toprak haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndan önce an\u0131z yak\u0131m\u0131n\u0131n verim yönünden faydal\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131, bu nedenle an\u0131z\u0131n yak\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fi, ancak birim alanda ayn\u0131 miktarda bitki elde edebilmek için an\u0131za ekimde daha fazla tohum kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n gerekti\u011fi belirlenmi\u015ftir.
\nAn\u0131z\u0131n çoklu\u011fu çe\u015fitli nedenlerle bitki geli\u015fmesini gerileterek verim dü\u015füklü\u011füne sebep olabilir. Bunun nedenleri \u015föyle s\u0131ralanabilir; topra\u011f\u0131n so\u011fuk kalmas\u0131, çimlenme ve geli\u015fmenin gecikmesi, bitki art\u0131klar\u0131n\u0131n parçalanmalar\u0131n\u0131n ilk a\u015famalar\u0131nda çimlenme ve geli\u015fmeye zararl\u0131 toksik bile\u015fiklerin olu\u015fmas\u0131 ve kök çürüklü\u011fü gibi baz\u0131 bitki hastal\u0131klar\u0131n\u0131n ortaya ç\u0131kmas\u0131d\u0131r. Topra\u011fa fazla an\u0131z kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131nda olumsuz etkiler azalmaktad\u0131r.
\nUzun y\u0131llar arka arkaya an\u0131z yakman\u0131n verime etkileri ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve ilk y\u0131llarda verim yüksek olurken son y\u0131llara do\u011fru verimde büyük dü\u015fü\u015fler meydana gelmi\u015ftir.
\nKonya topraklar\u0131nda an\u0131z\u0131n iki y\u0131l yak\u0131lmas\u0131 ve de\u011fi\u015fik sürüm metotlar\u0131n\u0131n bu\u011fday verimine etkileri ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve an\u0131zl\u0131 parsellerde 212-317 kg\/da, yak\u0131lan parsellerde ise 325-423 kg\/da verim elde edilmi\u015ftir. En yüksek bu\u011fday verimi an\u0131z yak\u0131ld\u0131ktan sonra pulluk gövdecikli kültivatör + a\u011f\u0131r tip goble disk sürüm metodunda belirlenmi\u015ftir. <\/p>\n
Sonuç ve Öneriler
\nAn\u0131z yakma ba\u015flang\u0131çta verim art\u0131\u015f\u0131na sebep oluyor gibi görünüyorsa da ortalama 10 y\u0131l sonra bu etki ortadan kalkarak verimde azalmalar meydana gelmektedir. Bunun yan\u0131nda uzun vadede topra\u011f\u0131n canl\u0131 kalmas\u0131nda en büyük faktör olan organik madde gittikçe azalmakta ve sonuçta topra\u011f\u0131n fiziksel, kimyasal ve biyolojik özellikleri olumsuz bir \u015fekilde etkilenmektedir. An\u0131z yakma ile k\u0131sa vadede elde edilen faydalar münavebe vb gibi kültürel yöntemlerle de sa\u011flanabilir.
\n\u0130ç Anadolu gibi az ya\u011f\u0131\u015fl\u0131, dü\u015fük organik maddeli ve sürekli hububat tar\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerlerde an\u0131z\u0131n yak\u0131lmas\u0131 belki ilk y\u0131llarda verimde bir art\u0131\u015fa sebep olabilecek ama uzun vadede an\u0131zdan ba\u015fka organik madde kayna\u011f\u0131 olmayan bu topraklar organik madde yönünden çok daha fakir bir duruma dü\u015fecektir. Sonuçta fiziksel özellikleri bozulmu\u015f, verimsiz, erozyona müsait topraklar meydana gelecek ve bugün gülen çiftçimizin yar\u0131n çocuk ve torunlar\u0131 a\u011flayacakt\u0131r. Ülkemizde her y\u0131l erozyona u\u011frayan toprak miktar\u0131 1 milyar tondur. U\u011frunda nice \u015fehitler verdi\u011fimiz bu topraklar\u0131n kayb\u0131na an\u0131z yakma ile fark\u0131nda olmadan az da olsa destek olmaktay\u0131z. Bu bile an\u0131z\u0131n yak\u0131lmamas\u0131 için yeterli bir gerekçedir.
\nAn\u0131z\u0131n yak\u0131lmas\u0131yla beraber tarlada bulunan faydal\u0131 veya zararl\u0131 canl\u0131lar\u0131n da bir k\u0131sm\u0131 yanmakta ve topra\u011f\u0131n üst k\u0131sm\u0131nda bulunan mikroorganizmalar\u0131n ço\u011fu 2-3 ay içerisinde eski say\u0131lar\u0131na ula\u015fabilmektedir. Tabi ki yananlar her zaman bunlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p bazen telefon direkleri, tar\u0131m alet-ekipmanlar\u0131, kom\u015fu tarlalar, bahçeler ve hatta binlerce hektar ormanlar yanmaktad\u0131r.
\nK\u0131saca memleketimiz gibi topraklar\u0131n\u0131n ço\u011fu organik maddece fakir ve topografyas\u0131 erozyona müsait olan yerlerde an\u0131z yakmaya kesinlikle ba\u015f vurulmamal\u0131d\u0131r. Erozyon tehlikesinin olmad\u0131\u011f\u0131 taban arazilerde ise, bitki ha\u015fere ve hastal\u0131klar\u0131 ile yabanc\u0131 ot kontrolü veya bitki art\u0131klar\u0131n\u0131n fazlal\u0131\u011f\u0131 nedeni ile sürümün ve ekimin çok fazla zorla\u015fmas\u0131 gibi nedenlerden dolay\u0131 an\u0131z\u0131 4-5 senede bir yakmak durumunda kalabiliriz.
\nÇiftçinin an\u0131z\u0131 yakmamas\u0131 için sadece yasaklama getirip bunun kar\u015f\u0131s\u0131na bir alternatif sunmamak en büyük eksi\u011fimiz olmu\u015ftur. Bunun için ilk etapta an\u0131za ekim yapabilen mibzerler kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r. Yurt d\u0131\u015f\u0131ndan sa\u011flanan bu tür ekipmanlar çok pahal\u0131 oldu\u011fu için çiftçimizce ra\u011fbet görmemekte, bunlar sadece birkaç devlet kurulu\u015fu taraf\u0131ndan kullan\u0131lmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla ülkemizde üretilecek bu tür alet ve ekipmanlar daha ucuza mal olacakt\u0131r. Devlet ileride kazanaca\u011f\u0131 maddi ve manevi kazançlar\u0131 dü\u015fünerek çiftçilere bu tür ekipmanlar\u0131 baz\u0131 maddi kolayl\u0131klar sa\u011flayarak temin etmelidir.
\nÖzellikle hastal\u0131klarla mücadele amac\u0131yla an\u0131z yak\u0131lan yerlerde üst üste hububat tar\u0131m\u0131 yerine münavebeli tar\u0131m uygulanmal\u0131d\u0131r. Çiftçimizin münavebe yapmamas\u0131n\u0131n nedenlerinden birisi, münavebeye giren hububat d\u0131\u015f\u0131ndaki di\u011fer bitkileri her y\u0131l tatminkar bir fiyata satamamalar\u0131d\u0131r. Bu da iyi bir tar\u0131m politikas\u0131 ve bu tür tar\u0131m yapan çiftçilerin ürünlerine uygulanacak te\u015fvikli al\u0131mlarla sa\u011flanabilir.
\nAn\u0131z\u0131n fazla oldu\u011fu yerlerde bir k\u0131sm\u0131n\u0131n toplat\u0131larak ka\u011f\u0131t sanayi, hayvanc\u0131l\u0131k vb. alanlarda kullan\u0131lmas\u0131, hiç olmazsa geriye kalan organik maddenin topra\u011fa verilmesi gerekir.
\nTopraklar\u0131m\u0131z\u0131n özelliklerini bozmadan ürün alabilmek için azalt\u0131lm\u0131\u015f toprak i\u015fleme veya s\u0131f\u0131r toprak i\u015fleme, s\u0131rta ekim gibi farkl\u0131 ekim sistemleri denenerek en uygunlar\u0131 çiftçiye benimsetilmelidir.
\nKonunun önemi sadece çiftçiye de\u011fil, bütün topluma s\u0131k s\u0131k yay\u0131n organlar\u0131ndan anlat\u0131larak toplumumuz bu konuda küçük ya\u015flardan itibaren bilinçlendirilmelidir.
\nSay\u0131n çiftçilerimize bol ve kazançl\u0131 hasatlar diliyor, yar\u0131n\u0131n\u0131n hesab\u0131n\u0131 yapan ve ona göre davranan çiftçilerle gelecek nesillerimize daha iyi bir vatan b\u0131rakmay\u0131 temenni ediyorum.<\/p>\n
\nHasan Hüseyin MOTUK
\nTMMOB Ziraat Mühendisleri Odas\u0131
\nKonya \u015eube Ba\u015fkan\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Toprak milli ekonomimizin temeli say\u0131lan tar\u0131msal faaliyet ana üretim faktörüdür. Ülke ekonomisine besin maddesi üretmek nüfusun büyük kesimine çal\u0131\u015fma imkan\u0131 sa\u011flamak ve tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131 kesimlere i\u015f gücü vermek suretiyle katk\u0131da bulunan, üretilemeyen ve yenilenemeyen bir k\u0131t üretim faktörü özelli\u011fi gösteren bu do\u011fal kayna\u011f\u0131n korunmas\u0131 gelecek için hayati bir önem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Ülkemizin 78 milyon hektar olan […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[426],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-2869","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-temel-tarimsal-bilgiler-ortak-konular"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2869","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2869"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2869\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":172115,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2869\/revisions\/172115"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2869"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2869"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2869"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=2869"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}