{"id":2980,"date":"2007-08-29T16:25:00","date_gmt":"2007-08-29T16:25:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T10:00:50","modified_gmt":"2025-10-23T10:00:50","slug":"dsi-sulama-isletmeciligi-2980","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/dsi-sulama-isletmeciligi-2980","title":{"rendered":"DS\u0130 Sulama \u0130\u015fletmecili\u011fi"},"content":{"rendered":"<p>\nDS\u0130&#39;ce geli\u015ftirilerek i\u015fletmeye a&ccedil;\u0131lm\u0131\u015f olan br&uuml;t 2 773 650 ha sulama alan\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %80&#39;i yer&uuml;st&uuml; su kaynaklar\u0131yla, %20&#39;si yeralt\u0131su kaynaklar\u0131yla sulanmaktad\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n<strong>Sulama \u0130\u015fletmecili\u011fi <\/strong>\n<\/p>\n<p>\nBu sulamalarda mevcut su kaynaklar\u0131n\u0131n en ekonomik bir \u015fekilde kullanarak en uygun tar\u0131msal &uuml;retimin ger&ccedil;ekle\u015ftirilmesine y&ouml;nelik planl\u0131 sulama y&ouml;netimi &ccedil;al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. Sulama y&ouml;netimi &ccedil;al\u0131\u015fmalar\u0131; sulama mevsiminden &ouml;nce genel sulama planlamas\u0131 yap\u0131lmas\u0131n\u0131, sulama mevsiminde su da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 programlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131, uygulanmas\u0131 ve izlenmesini, sulama sezonu sonras\u0131nda da de\u011ferlendirme &ccedil;al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 kapsamaktad\u0131r.\n<\/p>\n<p> &nbsp; <\/p>\n<li>Sulama i\u015fletmelerinin performans g&ouml;stergelerinin tespitinde; sulama oranlar\u0131 ve sulama rand\u0131manlar\u0131 incelenmektedir. DS\u0130 sulamalar\u0131nda uzun y\u0131llar ortalamas\u0131 olarak sulama oran\u0131 %65, sulama rand\u0131man\u0131 ise %45 olmu\u015ftur. <\/li>\n<li>Sulama oranlar\u0131n\u0131n d&uuml;\u015f&uuml;kl&uuml;\u011f&uuml;n&uuml;n sebepleri s&ouml;yle s\u0131ralanabilir: Nadasa b\u0131rakma (%13), ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n yeterli olmas\u0131 veya &ccedil;ift&ccedil;ilerin ya\u011f\u0131\u015f\u0131 yeterli g&ouml;rmesi (%28), su kayna\u011f\u0131n\u0131n yetersizli\u011fi (%4), sulama tesisleri yetersizli\u011fi (%6), tabansuyu y&uuml;ksekli\u011fi (%2), tuzluluk ve sodyumluk (%2), bak\u0131m ve onar\u0131m yetersizli\u011fi (%2), topografya yetersizli\u011fi (%4), sosyal ve ekonomik sebepler (%22), tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n yerle\u015fim, sanayi ve turizm alan\u0131na d&ouml;n&uuml;\u015fmesi gibi di\u011fer etkenler (%17) dir. Bu sonu&ccedil;lar i\u015fletme b&uuml;y&uuml;kl&uuml;\u011f&uuml; 1000 ha&#39;\u0131n &uuml;zerinde olan DS\u0130&#39;ce i\u015fletmeye al\u0131nan sulamalardan elde edilmi\u015ftir. DS\u0130 sulamalar\u0131n\u0131n &ccedil;o\u011funlu\u011fu a&ccedil;\u0131k kanal cazibe sulamas\u0131 oldu\u011fundan sulama rand\u0131manlar\u0131n\u0131n %50 seviyesine &ccedil;\u0131kar\u0131lmas\u0131 i&ccedil;in &ccedil;al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmaktad\u0131r. <\/li>\n<li>Sulama y&ouml;netimi &ccedil;al\u0131\u015fmalar\u0131 kapsam\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 bir sulama i\u015fletmecili\u011fi yapabilmek i&ccedil;in asgari \u015fartlar \u015funlard\u0131r: <\/li>\n<li>1\/5000 &ouml;l&ccedil;ekli i\u015fletme haritalar\u0131n\u0131n mevcut olmas\u0131,\n<p>\n<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.dsi.gov.tr\/hizmet\/foto\/tarim_clip_image003.jpg\" alt=\"Makinal\u0131 Kanal Temizli\u011fi\" width=\"227\" height=\"156\" \/> \n<\/p>\n<\/li>\n<li>E\u011fitimli ve yeterli say\u0131da personel istihdam\u0131, <\/li>\n<li>Bak\u0131m-onar\u0131m i&ccedil;in gerekli i\u015f makinelerinin temini veya kiralanmas\u0131, <\/li>\n<li>Sulama mevsiminden &ouml;nce sulama alan\u0131 su ihtiyac\u0131n\u0131n tahmini ve kaynak ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, <\/li>\n<li>Ula\u015f\u0131m ara&ccedil;lar\u0131n\u0131n (binek arac\u0131, motosiklet vb.) temini, <\/li>\n<li>Haberle\u015fme ara&ccedil;lar\u0131n\u0131n (telsiz, telefon vb.) temini. <\/li>\n<li>6200 say\u0131l\u0131 yasaya g&ouml;re; DS\u0130&#39;ce in\u015fa edilerek i\u015fletmeye a&ccedil;\u0131lan sulamalarda bir y\u0131l &ouml;nce yap\u0131lm\u0131\u015f olan i\u015fletme ve bak\u0131m masraflar\u0131n\u0131n tamam\u0131 faydalananlardan i\u015fletme ve bak\u0131m &uuml;cretleri (&ccedil;ift&ccedil;i tabiriyle sulama &uuml;creti) \u015feklinde geri al\u0131nmaktad\u0131r. DS\u0130 sulamalar\u0131nda i\u015fletme ve bak\u0131m &uuml;cretleri her y\u0131l Bakanlar Kurulu Karar\u0131 ile belirlenmektedir. 6200 say\u0131l\u0131 yasa Bakanlar Kuruluna \u0130\u015fletme ve Bak\u0131m &uuml;cretlerinde indirim yapma yetkisi de vermi\u015ftir. Yap\u0131lan de\u011ferlendirmelere g&ouml;re, sulama &uuml;cretleri tar\u0131msal &uuml;retim de\u011ferinin %3-5 civar\u0131nda olmaktad\u0131r. <\/li>\n<li>DS\u0130&#39;ce in\u015fa edilerek i\u015fletmeye a&ccedil;\u0131lan sulamalara yap\u0131lan kamula\u015ft\u0131rma dahil yat\u0131r\u0131m masraflar\u0131 da 6200 say\u0131l\u0131 yasa gere\u011fi faydalananlardan geri al\u0131nmaktad\u0131r. Yat\u0131r\u0131m geri &ouml;deme tutarlar\u0131 Ba\u015fbakanl\u0131k Olur&#39;u ile belli d&ouml;nemlerde yenilenmektedir. En son olarak, y\u0131ll\u0131k yat\u0131r\u0131m &uuml;creti geri &ouml;demeleri, ba\u015flang\u0131&ccedil; y\u0131l\u0131 2002 y\u0131l\u0131 olmak &uuml;zere 7 May\u0131s 2001 tarihli Ba\u015fbakanl\u0131k Olur&#39;u ile 0,15 -0,75 YTL\/da aras\u0131nda belirlenmi\u015ftir. Geri &ouml;deme s&uuml;resi ortalama 11 y\u0131l&#39;d\u0131r. <\/li>\n<li>Toprak sulama kanallar\u0131nda ve drenaj kanallar\u0131nda su iletimini g&uuml;&ccedil;le\u015ftiren unsurlardan biri de otlanma ve sediment birikimidir. Bunun i&ccedil;in &ouml;zellikle mekanik temizlik y&ouml;ntemlerine ba\u015fvurulmaktad\u0131r. <\/li>\n<li>Sulama y&ouml;netiminde esas unsurlardan olan sulama tesislerinde fiziki yap\u0131lar\u0131n (kanal, &ccedil;ek yap\u0131s\u0131, &ouml;l&ccedil;&uuml; tesisleri, &ccedil;ift&ccedil;i prizi vb hidrolik yap\u0131lar) sulama mevsiminden &ouml;nce sulamaya haz\u0131r hale getirilmesidir. Bu ama&ccedil;la gerekli bak\u0131m-onar\u0131m &ccedil;al\u0131\u015fmalar\u0131 (boya, kanal temizli\u011fi, ano onar\u0131m\u0131, d&uuml;\u015fen kanaletlerin yerle\u015ftirilmesi, tamirat, s\u0131zd\u0131rmazl\u0131k sa\u011flanmas\u0131 vb.) yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. <\/li>\n<p align=\"center\">\n<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.dsi.gov.tr\/hizmet\/foto\/tarim_clip_image006_0000.gif\" alt=\"\" width=\"601\" height=\"223\" \/>\n<\/p>\n<ul>\n<li>DS\u0130&#39;ce geli\u015ftirilen sulamalarda sulanan alandaki bitki desenindeki geli\u015fmeler incelendi\u011finde en dikkati &ccedil;ekici nokta, sulamadan &ouml;nce kuru tar\u0131m yap\u0131lan alanlarda hububat a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 ekim yap\u0131l\u0131rken, sulamadan sonra &uuml;r&uuml;n &ccedil;e\u015fitlili\u011fi meydana gelmesidir. Son y\u0131l verilerine g&ouml;re, DS\u0130 sulamalar\u0131nda bitki deseni; %20 pamuk, %19 hububat, %17 m\u0131s\u0131r, %6 \u015fekerpancar\u0131, %6 sebze, %3 bakliyat, %6 meyve, %3 narenciye, %3 ay&ccedil;i&ccedil;e\u011fi, %3 yem bitkisi, %3 ba\u011f ve %11 di\u011fer &uuml;r&uuml;nler \u015feklinde geli\u015fmi\u015ftir. Bitki verimleri ise; pamuk 384 kg\/da, hububat 391 kg\/da, m\u0131s\u0131r 958 kg\/da, \u015fekerpancar\u0131 5 329 kg\/da, bakliyat 261 kg\/da, narenciye 3 968 kg\/da, ay&ccedil;i&ccedil;e\u011fi 236 kg\/da, yem bitkisi 1 055 kg\/da olmu\u015ftur. Sulama projeleriyle hububatta %137, baklagillerde %151, \u015fekerpancar\u0131nda %70, pamukta %212, M\u0131s\u0131rda %416, meyvede %129, Narenciyede %152, sebzede %203 verim art\u0131\u015f\u0131 meydana gelmi\u015ftir. <\/li>\n<\/ul>\n<p align=\"center\">\n<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.dsi.gov.tr\/hizmet\/foto\/tarim_clip_image007_0003.gif\" alt=\"Metin Kutusu: TASARRUFLU SU KULLANIMI TE\u015eV\u0130K ETMEL\u0130Y\u0130Z. &Ccedil;\u0130FT&Ccedil;\u0130LERDEK\u0130              FAZLA SULAMA FAZLA &Uuml;R&Uuml;N GET\u0130R\u0130R ANLAYI\u015eI YIKILMALIDIR\" width=\"610\" height=\"70\" \/>\n<\/p>\n<ul>\n<li>Su kaynaklar\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tl\u0131 olu\u015fu, sulama d\u0131\u015f\u0131nda &ccedil;e\u015fitli maksatlar i&ccedil;in kullan\u0131m\u0131 ve bunlar i&ccedil;in mevcut talebin devaml\u0131 art\u0131\u015f\u0131, suyun sulama maksad\u0131yla kullan\u0131m\u0131nda tasarrufa gidilmesini zorlamaktad\u0131r. GAP&#39;ta yap\u0131lacak sulamalarda bu durum a&ccedil;\u0131k&ccedil;a ortaya &ccedil;\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim GAP&#39;ta suyun sulama sahalar\u0131na iletilmesinde uzun t&uuml;nellere, pahal\u0131 isale kanallar\u0131na ve y&uuml;ksek irtifal\u0131 pompalara ihtiya&ccedil; duyulmas\u0131, sulamada su tasarrufunu zorunlu k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Suyun &ouml;n&uuml;m&uuml;zdeki y\u0131llarda daha da &ouml;nem kazanaca\u011f\u0131 d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;ld&uuml;\u011f&uuml;nde, elimizdeki suyun ne kadar tasarruflu kullan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi ortaya &ccedil;\u0131kmaktad\u0131r. DS\u0130 cazibe sulamalar\u0131nda bir bitki yeti\u015ftirme d&ouml;neminde ortalama olarak hektara 10 000 m 3 sulama suyu kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g&ouml;zlemlenmektedir. <\/li>\n<li>Klasik sulama sistemlerinde, &ouml;rne\u011fin tava veya kar\u0131k sulamas\u0131 metotlar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 halinde &ccedil;iftlik rand\u0131man\u0131 %60 civar\u0131nda olup, buna \u015febekedeki s\u0131zma, buharla\u015fma ve i\u015fletme kay\u0131plar\u0131 da ilave edilirse rand\u0131man yakla\u015f\u0131k %50 olmaktad\u0131r. Bir ba\u015fka deyimle bitkiye ihtiyac\u0131 olan 1 m 3 suyu verebilmek i&ccedil;in 2 m 3 su kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu durum hem k\u0131t olan su kaynaklar\u0131n\u0131n israf\u0131na sebep olmakta hem de da\u011f\u0131t\u0131m ve drenaj \u015febekelerinin daha b&uuml;y&uuml;k kapasiteli olarak in\u015fas\u0131na, dolay\u0131s\u0131 ile maliyetin artmas\u0131na, sistemde pompaj varsa ilave enerji kullan\u0131m\u0131na sebep olmaktad\u0131r. B&uuml;t&uuml;n bunlara bir de kullan\u0131lacak suyun pahal\u0131 olmas\u0131 ilave edilirse sulamada su tasarrufunun &ouml;nemi daha kolay anla\u015f\u0131l\u0131r. <\/li>\n<li>Sulamada, bitki ihtiyac\u0131nda b&uuml;y&uuml;k bir k\u0131s\u0131nt\u0131 yap\u0131lmas\u0131 s&ouml;z konusu olamayaca\u011f\u0131na g&ouml;re yap\u0131lacak su tasarrufunun, suyun iletiminde, da\u011f\u0131t\u0131m\u0131nda, sistemin i\u015fletilmesinde ve araziye tatbikinde olaca\u011f\u0131 kolayca anla\u015f\u0131l\u0131r. Bunlar i&ccedil;inde en b&uuml;y&uuml;k miktar\u0131, &ccedil;iftlik rand\u0131man\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Zira klasik sulama metotlar\u0131 yerine ya\u011fmurlama ve damla sulama metotlar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 halinde rand\u0131man %60&#39;dan s\u0131ras\u0131 ile %80 ve %90&#39;a &ccedil;\u0131kar\u0131labilmektedir. Bu da %20 ile %30&#39;luk bir su tasarrufu demektir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda teorik olarak ana kanallarda %5, \u015febekede %5 olmak &uuml;zere toplam %10&#39;luk bir i\u015fletme (iletim) kayb\u0131 s&ouml;z konusudur. Pratikte bu i\u015fletme kay\u0131plar\u0131 &ccedil;ok daha b&uuml;y&uuml;k de\u011ferlere eri\u015fmektedir. Uzun isale kanall\u0131 b&uuml;y&uuml;k \u015febekelerde, i\u015fletme kay\u0131plar\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 &ouml;nem kazanmaktad\u0131r. . Son y\u0131llarda geli\u015ftirilen sulama projelerinde bas\u0131n&ccedil;l\u0131 borulu \u015febeke kullan\u0131m\u0131 artmakta olup, b&ouml;ylelikle hem su tasarrufu sa\u011flanm\u0131\u015f hem de modern sulama sistemlerinin kullan\u0131m\u0131 te\u015fvik edilmi\u015f olacakt\u0131r. Halen %6 olan borulu \u015febeke kullan\u0131m oran\u0131, yeni yap\u0131lacak projeler ve eski \u015febekelerin rehabilitasyonu ile %40&#39;a kadar artabilecektir. <\/li>\n<\/ul>\n<p>\ndsi.gov.tr<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>DS\u0130&#39;ce geli\u015ftirilerek i\u015fletmeye a&ccedil;\u0131lm\u0131\u015f olan br&uuml;t 2 773 650 ha sulama alan\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %80&#39;i yer&uuml;st&uuml; su kaynaklar\u0131yla, %20&#39;si yeralt\u0131su kaynaklar\u0131yla sulanmaktad\u0131r. Sulama \u0130\u015fletmecili\u011fi Bu sulamalarda mevcut su kaynaklar\u0131n\u0131n en ekonomik bir \u015fekilde kullanarak en uygun tar\u0131msal &uuml;retimin ger&ccedil;ekle\u015ftirilmesine y&ouml;nelik planl\u0131 sulama y&ouml;netimi &ccedil;al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. Sulama y&ouml;netimi &ccedil;al\u0131\u015fmalar\u0131; sulama mevsiminden &ouml;nce genel sulama planlamas\u0131 yap\u0131lmas\u0131n\u0131, sulama [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[412],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-2980","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sulama"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2980","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2980"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2980\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":172075,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2980\/revisions\/172075"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2980"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2980"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2980"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=2980"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}