Topraktaki organik maddeler çe\u015fitli ayr\u0131\u015fma safhalar\u0131nda bulunurlar. Ayr\u0131\u015fman\u0131n ileri safhalar\u0131nda bulunan koyu renkli organik maddeler humus olarak kabul edilmektedir. Taze bitki kökleri ve saplar\u0131, ah\u0131r gübresi, taze ye\u015fil gübre, taze mutfak art\u0131klar\u0131 ve çöpler, böceklerin ve solucanlar\u0131n ayr\u0131\u015fmam\u0131\u015f vücutlar\u0131, bitkisel ve hayvansal hayat\u0131n say\u0131s\u0131z art\u0131klar\u0131, orijinleri henüz ay\u0131rt edilebilecek bir safhada iseler, henüz humus de\u011fildirler. Bütün bu maddeler humusun kayna\u011f\u0131d\u0131rlar, bunlar\u0131n ayr\u0131\u015fmas\u0131yla humus meydana gelir.<\/p>\n
\nÇe\u015fitli bitkisel ve hayvansal art\u0131klar topra\u011fa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131 zaman derhal çok çe\u015fitli mikroorganizmalar\u0131n hücumuna u\u011frarlar. Organik maddenin ayr\u0131\u015fmas\u0131 sonucunda yap\u0131lar\u0131ndaki maddelerden bir k\u0131sm\u0131 gaz haline geçerek uzakla\u015f\u0131r, bir k\u0131sm\u0131 üreyen mikroorganizmalar\u0131n hücrelerinin yap\u0131s\u0131nda kullan\u0131l\u0131r, di\u011fer bir k\u0131sm\u0131 da tedricen humus ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz koyu renkli amorf bir maddeye çevrilir. Humus bitkisel ve hayvansal art\u0131klar\u0131n mikroorganizmalar\u0131n etkisiyle ayr\u0131\u015fma ve parçalanmas\u0131ndan meydana gelen rengi kahverengiden koyu siyaha kadar de\u011fi\u015fen kompleks, amorf ve oldukça stabil bir maddedir. Humusun içinde bitki ve hayvan dokular\u0131 te\u015fhis edilemez. Ayr\u0131ca humus topraktaki mikroorganizmalar\u0131n faaliyetlerine kar\u015f\u0131 fazla dayan\u0131kl\u0131d\u0131r. Yani mikroorganizmalar humusu kolayca parçalayamazlar.
\nSon zamanlarda humus teriminden ziyade topraktaki bütün organik maddeleri belirlemek üzere toprak organik maddesi terimi kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\nOrganik Maddenin Ayr\u0131\u015fmas\u0131 Ve Humusun Olu\u015fumu
\nTopra\u011fa kar\u0131\u015fan organik dokular hemen mikroorganizmalar\u0131n etkisiyle ayr\u0131\u015fmaya ba\u015flar. Dokular\u0131n içerdi\u011fi maddelerden baz\u0131lar\u0131 k\u0131sa zamanda ayr\u0131\u015farak ve parçalanarak topraktan kaybolurlar. Bitkisel dokularda fazla miktarlarda bulunan maddelerden karbonhidratlar, ni\u015fastalar, selülozlar, hemisellülozlar ve proteinler mikroorganizmalar\u0131n etkisiyle ya tamamen ayr\u0131\u015f\u0131rlar veya ba\u015fka bir \u015fekillere dönerler.\n<\/p>\n
\nHumusun Olu\u015fumu
\nHumusun büyük ölçüde iki grup kimyasal kompleksten meydana gelmi\u015f oldu\u011fu kabul edilebilir. Bunlar lignin ve proteindir. Bu iki kompleksin kendi aralar\u0131nda birle\u015ferek bir lignin-protein kompleksini meydana getirdikleri kabul edilmektedir.\n<\/p>\n
\nTOPRAK ORGAN\u0130K MADDES\u0130N\u0130N ÖZELL\u0130KLER\u0130
\nToprak organik maddesi özellikle humus, onu do\u011fadaki di\u011fer organik maddelerden ay\u0131ran baz\u0131 fiziksel, kimyasal ve biyolojik özellikler gösterir. Bunlar;
\n1. Humus pratik olarak suda çözünmez. Humusun yap\u0131s\u0131ndaki maddelerin bir k\u0131sm\u0131 saf suda kolloid duruma geçer.
\n2. Humusun karakteristik özelliklerinden birisi de nitrojen miktar\u0131d\u0131r. Bu %3-6 aras\u0131nda de\u011fi\u015fir.
\n3. Mikroorganizmalar taraf\u0131ndan parçalanmas\u0131 sebebiyle humus oldukça dinamik bir durumdad\u0131r. Çe\u015fitli mikroorganizmalar\u0131n enerji kayna\u011f\u0131 vazifesini görür.
\n4. Humus yüksek oranda kolloiddir ve asiodid veya misel vazifesini görür ve çok say\u0131da negatif yük ta\u015f\u0131r. Bu özelli\u011fi sebebiyle topra\u011f\u0131n organik komplekslerini meydana getirir.
\n5. Humusun en önemli özelliklerinden birisi de katyon de\u011fi\u015ftirme kapasitesinin yüksek olu\u015fudur.
\n6. Humusun reaksiyonu mikroorganizmalar\u0131n bitki ve hayvan art\u0131klar\u0131n\u0131 ayr\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n karakteristik bir sonucu, asit gruplar\u0131n\u0131n, özellikle karboksil gruplar\u0131n\u0131n ortaya ç\u0131km\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.
\n7. Humusun su tutma kapasitesi yüksektir. Fazla miktarda su absorbe eder. \u015ei\u015fme ve büzülme özelli\u011fi gösterir. Mineral kolloidlerde oldu\u011fu gibi kohezyon ve adhezyon özelli\u011fi gösterir.
\n8. Humus koloidleri toprakta tamponluk özelli\u011fi ta\u015f\u0131rlar.
\n9. Humus toprakta baz\u0131 metallerle birle\u015ferek metal organik kompleksleri meydana getirir.
\n10. Humus topraktaki kil mineralleri ile kil-humus komplekslerini meydana getirir.<\/p>\n
\nTopraklarda Organik Madde Miktar\u0131 ve Toprak Profiline Da\u011f\u0131l\u0131m\u0131
\nMineral topraklardaki organik madde miktarlar\u0131 çok de\u011fi\u015fiktir. Muck topraklarda a%20-50, peat topraklarda %50-80 oran\u0131nda organik madde bulunur. Genel olarak hafif topraklar yani kaba tekstürlü topraklar a\u011f\u0131r topraklardan daha az organik madde içerirler. Kumlu-t\u0131nl\u0131 topraklar\u0131n analizleri bunlar\u0131n ortalama %1 kadar organik madde içerdiklerini göstermi\u015ftir. Organik madde en fazla yüzeyden 25-40 cm. derinli\u011fe kadar olan üst toprak k\u0131sm\u0131nda toplanm\u0131\u015ft\u0131r.
\nTürkiye topraklar\u0131nda genel olarak organik madde miktar\u0131 çok azd\u0131r. Taban suyu yüksek olan do\u011fal çay\u0131rlar d\u0131\u015f\u0131ndaki di\u011fer mineral topraklarda organik madde %3'e kadar ç\u0131kabilir.
\nTopraklarda Organik Madde Miktar\u0131na Etki Yapan Faktörler
\nTopraktaki organik madde miktar\u0131 iklim, toprak tekstürü, topografya, drenaj, topra\u011fa dü\u015fen bitki materyalinin bile\u015fimi ve topra\u011fa uygulanan i\u015flemlerle yak\u0131ndan ilgilidir.
\n1. \u0130klimin Etkisi : Topraktaki organik madde miktar\u0131 topra\u011fa dü\u015fen ve toprakta ayr\u0131\u015fan organik madde aras\u0131ndaki dengenin bir sonucudur. \u0130klim, topraktaki mikroorganizmalar\u0131n faaliyetine etki eder. S\u0131cak iklimlerde mikroorganizmalar\u0131n aktiviteleri daha fazlad\u0131r. Yani daha fazla organik maddeyi mineralize edebilirler.
\n2. Toprak Tekstürünün Etkisi: Organik maddenin ayr\u0131\u015fmas\u0131 ve parçalanmas\u0131 daha çok bir oksidasyondur. Bu yüzden iyi havalanmayan ince tekstürlü killi topraklarda organik madde fazla birikebilir. \u0130yi havalanan hafif topraklarda ise topra\u011fa dü\u015fen organik madde çabucak ayr\u0131\u015f\u0131r.
\n3. Toprak Reaksiyonunun Etkisi: Asit topraklar mikroorganizmalar\u0131n fazla geli\u015fmelerine ve faaliyetlerine uygun de\u011fildirler. Bu sebeple fazla asit topraklarda organik maddenin ayr\u0131\u015fmas\u0131 yava\u015f olur ve böyle topraklarda organik madde birikir.
\n4. Topografyan\u0131n Etkisi: Organik madde daha çok topra\u011f\u0131n üst kat\u0131nda birikir. E\u011fimi fazla olan arazide üst toprak devaml\u0131 olarak erozyonla a\u015fa\u011f\u0131lara ta\u015f\u0131n\u0131r ve ta\u015f\u0131nan toprakla birlikte organik madde de te\u015fekkürler cellotin forumürülmü\u015f olur. Düz olan yerler fazla erozyon etkisinde kalmad\u0131\u011f\u0131 için düz topo\u011frafyal\u0131 topraklarda organik madde daha fazla birikir.
\n5. Drenaj\u0131n Etkisi: Topra\u011fa dü\u015fen organik materyalin ayr\u0131\u015fmas\u0131 ve mineralize olmas\u0131 daha çok aerobik bir olayd\u0131r. \u0130yi havalanan s\u0131cak topraklarda ayr\u0131\u015fma h\u0131zlan\u0131r ve organik madde birikimi azal\u0131r.
\n6. Bitki Örtüsünün Yap\u0131s\u0131n\u0131n Etkisi: Çay\u0131r ve mer'a gibi toprak i\u015flemesinin yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ve topra\u011f\u0131n tamamen bitki ile örtülü oldu\u011fu yerlerde toprak içine yay\u0131lan fazla miktardaki bitki kökleri ile topra\u011fa dü\u015fen bitki art\u0131klar\u0131 fazla organik madde sa\u011flar. Topra\u011f\u0131n iyi havalanmamas\u0131 da organik maddenin birikmesine yard\u0131m eder.
\n7. Toprak \u0130\u015flemenin organik Madde Miktar\u0131na Etkisi: Topra\u011f\u0131n i\u015flendi\u011fi ilk senelerde organik madde kayb\u0131 daha fazla olup, sonra azalmakta ve sonunda toprak organik maddesi oldukça sabit bir düzeye eri\u015fmektedir.<\/p>\n
TOPRAK ORGAN\u0130K MADDES\u0130N\u0130N TOPRA\u011eIN ÖZELL\u0130K VE VER\u0130ML\u0130L\u0130\u011e\u0130 ÜZER\u0130NE ETK\u0130LER\u0130
\n Mineral topraklarda yeter miktarda ayr\u0131\u015fm\u0131\u015f organik madde bulunursa bu, topraklar\u0131n fiziksel, kimyasal ve biyolojik özellikleri üzerine önemli etki yapar.
\na. Organik Maddenin Topraklar\u0131n Fiziksel Özelliklerine Etkileri:
\n1. Organik madde topra\u011f\u0131n su tutma kapasitesini artt\u0131r\u0131r. Organik madde a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n birkaç misli suyu bünyesinde tutabilecek yap\u0131dad\u0131r. Böylece bitkinin ihtiyac\u0131 olan su toprakta tutulmu\u015f olur. Ayr\u0131ca fazla ya\u011fmur, sular\u0131n\u0131n h\u0131zla toprak yüzünden ak\u0131p gitmesi ve bununla ilgili olarak toprak erozyonu önlenmi\u015f olur.
\n2. Organik madde topra\u011f\u0131n iyi strüktür kazanmas\u0131na yard\u0131m eder. Ya\u011f\u0131\u015flardan sonra killi topraklar\u0131n yüzeyinde olu\u015fan ve çimlenmi\u015f bitkilerin toprak yüzüne ç\u0131kmas\u0131n\u0131 engelleyen kaymak tabakas\u0131 organik maddeyi fazlaca içeren topraklarda görülmez.
\n3. Organik madde kumlu topraklar\u0131n ve a\u011f\u0131r killi topraklar\u0131n fena özelliklerini düzeltir. Kumlu topraklarda daneleri birbirine ba\u011flayarak topra\u011f\u0131n su tutma kapasitesini artt\u0131r\u0131r. Rüzgar erozyonunun etkisinde bulunan kumlu topraklarda erozyon kontrolü bir dereceye kadar organik maddenin fazlala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ile sa\u011flanabilir.
\nb.Organik Maddenin Topra\u011f\u0131n Kimyasal Özelliklerine ve Verimlili\u011fine Etkisi:
\n1. organik kolloidlerin katyon tutma ve de\u011fi\u015ftirme kapasiteleri kil minerallerinden çok yüksek oldu\u011fundan topraktaki bitki besin elementlerinin toprakta tutulmalar\u0131na geni\u015f ölçüde yard\u0131m ederler. Organik maddenin 100 gram\u0131n\u0131n katyon de\u011fi\u015ftirme kapasitesi 150-250 miliekivalant aras\u0131ndad\u0131r.
\n2. Organik madde topraktaki bitki besin elementlerinin deposu vazifesini görür. Toprak organik maddesindeki en önemli element nitrojendir. Toprak organik maddesindeki nitrojen bile\u015fikleri ayr\u0131\u015farak bitkilerin faydalanabilece\u011fi nitratlara ve amonyum tuzlar\u0131na çevrilir. Toprak organik maddesi genellikle kültür bitkilerinin nitrojen ihtiyaçlar\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\n3. organik madde topraktaki inorganik fosfor, demir, manganez ve di\u011fer elementlerin bitkilere faydal\u0131 \u015fekillere çevrilmelerine yard\u0131m eder. Organik maddenin devaml\u0131 surette mikroorganizmalar taraf\u0131ndan ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda karbondioksit aç\u0131\u011fa ç\u0131kar. Karbonik asit di\u011fer elementlerin çözünürlü\u011fünü artt\u0131r\u0131r.
\n4. organik madde toprak reaksiyonundaki ani de\u011fi\u015fmeleri tamponluk özelli\u011fi sayesinde önler.
\nc. Organik Maddenin Topra\u011f\u0131n Biyolojik Özelliklerine Etkileri:
\nmikroorganizmalar\u0131n toprak verimlili\u011finde önemleri büyüktür. Toprak organik maddesi mikroorganizmalar\u0131n besin ve enerji kayna\u011f\u0131d\u0131r. Organik madde fazla olunca mikroorganizmalar\u0131n faaliyeti de fazla olur. Bu sayede fazla miktarda bitki besin elementleri aç\u0131\u011fa ç\u0131kar. Ayr\u0131ca organik madde iyi havalanma ve su tutmay\u0131 sa\u011flayarak toprakta mikroorganizmalar\u0131n geli\u015fmelerine uygun bir ortam olu\u015fturur. Organik maddenin di\u011fer bir biyolojik etkisi de bitki köklerinin geli\u015fmesi için iyi bir ortam haz\u0131rlamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\nKAYNAKLAR
\n– Prof. Dr. Bar\u0131\u015f MATER, Toprak Co\u011frafyas\u0131,
\n– Prof. Dr. Abdüsselam ERGENE, Atatürk Üniversitesi, Toprak Biliminin Esaslar\u0131,
\n– Doç. Dr. Ömer Ayd\u0131n TÜRKÜDÜ, Toprak Bilgisi.
\n– Prof. Dr. Fethi BAYRAKLI, Toprak Bilgisi, Selçuk Üniversitesi.<\/p>\n
T.C.
\nSÜLEYMAN DEM\u0130REL ÜN\u0130VERS\u0130TES\u0130
\nZ\u0130RAAT FAKÜLTES\u0130
\nB\u0130TK\u0130SEL ÜRET\u0130M BÖLÜMÜ<\/p>\n
\nORGAN\u0130K MADDE NED\u0130R,
\nTOPRAKTAK\u0130 ORGAN\u0130K MADDEN\u0130N TOPRA\u011eIN ORGAN\u0130K MADDES\u0130N\u0130 ARTTIRMA YOLLARI NELERD\u0130R<\/p>\n
DANI\u015eMAN
\nProf. Dr. Tahsin KARADO\u011eAN<\/p>\n
HAZIRLAYAN
\nSerkan ERTOP
\n9911813032<\/p>\n
<\/p>\n
\nISPARTA – 2002<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Topraktaki organik maddeler çe\u015fitli ayr\u0131\u015fma safhalar\u0131nda bulunurlar. Ayr\u0131\u015fman\u0131n ileri safhalar\u0131nda bulunan koyu renkli organik maddeler humus olarak kabul edilmektedir. Taze bitki kökleri ve saplar\u0131, ah\u0131r gübresi, taze ye\u015fil gübre, taze mutfak art\u0131klar\u0131 ve çöpler, böceklerin ve solucanlar\u0131n ayr\u0131\u015fmam\u0131\u015f vücutlar\u0131, bitkisel ve hayvansal hayat\u0131n say\u0131s\u0131z art\u0131klar\u0131, orijinleri henüz ay\u0131rt edilebilecek bir safhada iseler, henüz humus de\u011fildirler. […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[426],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-3075","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-temel-tarimsal-bilgiler-ortak-konular"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3075","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3075"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3075\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":171998,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3075\/revisions\/171998"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3075"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3075"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3075"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=3075"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}