Toprak kütlesi; hacminde de\u011fi\u015fime neden olabilecek düzeyde bir yüke maruz kald\u0131\u011f\u0131nda, a\u015fa\u011f\u0131daki dört faktörün etkisi alt\u0131nda kal\u0131r (Kiri\u015fci, 1999a). Bunlar: <\/p>\n
- \n
- kat\u0131 parçac\u0131klar\u0131n s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131, <\/li>\n
- porlardaki s\u0131v\u0131 ve gaz\u0131n s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131, <\/li>\n
- porlardaki s\u0131v\u0131 ve gaz içeriklerindeki de\u011fi\u015fim, <\/li>\n
- toprak parçac\u0131klar\u0131n\u0131n yeniden düzenlenmesi. <\/li>\n<\/ul>\n
\nTopra\u011f\u0131n toplam hacmi; mineral maddeler ve organik parçac\u0131klar\u0131n hacmi ile bu madde ve parçac\u0131klar aras\u0131ndaki bo\u015fluklar\u0131n hacimlerinden meydana gelir. Bo\u015fluk hacmi; genellikle k\u0131smen su ile dengeyi sa\u011flayan hava ile doludur. Büyük bo\u015fluklarda, daha çok hava, küçük bo\u015fluklarda ise su bulunur. Buna göre toprak; kat\u0131<\/em>; s\u0131v\u0131<\/em> ve gaz<\/em> faz\u0131 olmak üzere üç bile\u015fenin (faz) kar\u0131\u015f\u0131m\u0131d\u0131r. Bir ba\u015fka ifade ile toprak; fiziksel<\/em>, kimyasal<\/em> ve biyolojik<\/em> karakterli, karma\u015f\u0131k yap\u0131da parçac\u0131k esasl\u0131, çok fazl\u0131 bir sistemdir. Tamamen kurutulmu\u015f topraklarda suyun uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 nedeniyle kat\u0131 ve gaz fazlar\u0131 veya tamam\u0131yla suya doygun topraklarda havan\u0131n uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 durumunda kat\u0131 ve s\u0131v\u0131 olarak iki bile\u015fenden söz edilir. Her üç bile\u015fenin bulundu\u011fu durumlarda ise toprak k\u0131smen doygundur. Tar\u0131m topraklar\u0131nda genellikle son durum söz konusudur (Kiri\u015fci, 1999a).
\nTopra\u011f\u0131n bile\u015fenleri bir diyagram ile gösterilebilir (\u015eekil 1). Buna göre, toprak hacminin yakla\u015f\u0131k %50'si kat\u0131, %50'si ise bo\u015fluklardan olu\u015fur. Kat\u0131 hacmin yakla\u015f\u0131k %90'l\u0131k bölümünü mineral (inorganik) maddeler olu\u015ftururken, geri kalan %10'luk k\u0131sm\u0131n\u0131 ise organik maddeler meydana getirmektedir. Organik maddelerin en az %1'lik bölümü bakteri, mantar, solucan gibi topra\u011fa biyolojik yap\u0131 kazand\u0131ran canl\u0131lardan olu\u015fur. Bütün hacmin %50'si olan bo\u015fluk hacminde ise de\u011fi\u015fen oranlarda su ve hava bulunmaktad\u0131r. Su ve hava oranlar\u0131 topra\u011f\u0131n nemlenmesi veya kurumas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fim göstermektedir (Kiri\u015fci, 1999a; Anonim, 1996).
\n![\"\u015eekil](\"http:\/\/ciftci.ksu.edu.tr\/dokumanlar\/resimler\/toprak_s\/clip_image002.gif\")
\n\u015eekil 1. Birim toprak hacmindeki bile\u015fenler (Kiri\u015fci, 1999a)\n<\/p>\n\nS\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f topra\u011f\u0131n, s\u0131k\u0131\u015fmadan önceki durumuna göre hava dolu daha az por bo\u015flu\u011funa sahip olmalar\u0131 nedeniyle, gaz al\u0131\u015f-veri\u015fi yava\u015flamakta ve hava ile ilgili problemleri artmaktad\u0131r (\u015eekil 2). Uygulanan kuvvetle hareketlenmeye zorlanan topra\u011f\u0131n, kar\u015f\u0131 koyma kabiliyeti olarak tan\u0131mlanabilen s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f topra\u011f\u0131n dayan\u0131m\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131n olmas\u0131, bitki köklerinin topra\u011fa dalabilmesi için daha büyük kuvvetler ortaya ç\u0131karmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir (Hughes ve ark., 2001).
\n![\"\u015eekil](\"http:\/\/ciftci.ksu.edu.tr\/dokumanlar\/resimler\/toprak_s\/clip_image004.jpg\")
\n\u015eekil 2. S\u0131k\u0131\u015fman\u0131n bo\u015fluk boyut da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na etkisi (Hughes ve ark., 2001)
\nTopra\u011f\u0131n s\u0131k\u0131\u015fma sonucu durumundaki de\u011fi\u015fim; toprak hacmindeki de\u011fi\u015fimden kaynakland\u0131\u011f\u0131 için, hacimdeki de\u011fi\u015fim, toprak i\u015fleme ve yo\u011fun makine kullan\u0131m\u0131 gibi mekanik d\u0131\u015f etkilerle ya da kuruma veya nemlenme gibi do\u011fal olaylar s\u0131ras\u0131nda ortaya ç\u0131kan iç kuvvetlerle meydana gelmektedir <\/strong>(Kiri\u015fci 1999b).\n<\/p>\n\n2. TOPRAK SIKI\u015eMASININ NEDENLER\u0130<\/strong> <\/strong>
\nToprak s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131na neden olan kuvvetlerin genel olarak iki kayna\u011f\u0131 vard\u0131r. Bu kuvvet kaynaklar\u0131ndan birisi; makinalar ve hayvanlar taraf\u0131ndan uygulanan mekanik kuvvetlerdir. Bitkisel üretim a\u015famalar\u0131nda, üretimi desteklemek amac\u0131yla çe\u015fitli alet ve makinalar kullan\u0131lmaktad\u0131r. Teknolojinin geli\u015fmesiyle birlikte, kullan\u0131lan alet ve makina say\u0131s\u0131nda art\u0131\u015f meydana gelmektedir. Yo\u011fun alet-makina kullan\u0131m\u0131 ve makinalar\u0131n üzerlerine eklenen çe\u015fitli donan\u0131mlardan dolay\u0131 giderek a\u011f\u0131r yap\u0131l\u0131 bir duruma gelmesi nedeniyle topra\u011fa uygulanan kuvvetler artt\u0131\u011f\u0131 için toprakta s\u0131k\u0131\u015fma meydana gelmektedir. Makinalar taraf\u0131ndan topra\u011fa uygulanan kuvvetler genellikle k\u0131sa zaman dilimlerinde olu\u015fur ve bu kuvvetlerin ölçülmesi mümkündür.
\nToprak s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131na neden olan ikinci kuvvet kayna\u011f\u0131 ise, do\u011fal yollarla ortaya ç\u0131kan do\u011fal kuvvetlerdir. Örne\u011fin kuruma veya a\u015f\u0131r\u0131 ya\u011f\u0131\u015f nedeniyle toprakta s\u0131k\u0131\u015fma meydana gelebilir. Bu \u015fekilde olu\u015fan toprak s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131 uzun bir zaman zarf\u0131nda meydana gelir ve ölçülmesi zordur. Ayr\u0131ca topra\u011f\u0131n uygun olmad\u0131\u011f\u0131 dönemlerde i\u015flenmesi (a\u015f\u0131r\u0131 nemli) de yine s\u0131k\u0131\u015fma problemleri yaratmaktad\u0131r (Kiri\u015fci, 1999a; Anonim, 1996 ve 2002).\n<\/p>\n\n3. TOPRAK SIKI\u015eMA T\u0130PLER\u0130<\/strong>
\nToprak s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131; s\u0131k\u0131\u015fmaya sebep olan etkenlere göre de\u011fi\u015fik derinliklerde meydana gelebilmekte ve buna göre de de\u011fi\u015fik isimler alabilmektedir. Ba\u015fl\u0131ca dört fakl\u0131 s\u0131k\u0131\u015fma tipi vard\u0131r (Kok ve ark., 1996; Anonim, 1996; Kiri\u015fci, 1999a; Peet, 2002). Bunlar:\n<\/p>\n- \n
- Kaymak tabakas\u0131, <\/li>\n
- Yüzey toprak s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131, <\/li>\n
- Toprak i\u015fleme (bas\u0131nç) veya pulluk taban\u0131 ve <\/li>\n
- Alt (derin) toprak s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131. <\/li>\n<\/ul>\n
\nKaymak tabakas\u0131; toprak yüzeyinde, alt\u0131ndaki topraktan daha yo\u011fun olan toprak tabakas\u0131d\u0131r. Kaymak tabakas\u0131n\u0131n kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131, topra\u011f\u0131n üst birkaç santimetrelik k\u0131sm\u0131nda meydana gelmektedir. Kaymak tabakas\u0131, tohumun çimlenip toprak yüzeyine ç\u0131kmas\u0131na engel olu\u015fturur.
\nHer bir aks üzerinde 5 ton'dan fazla a\u011f\u0131rl\u0131k bulunmas\u0131 durumunda meydana gelen tekerlek trafi\u011fi s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131 olan yüzey toprak s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131, genellikle topra\u011f\u0131n üst 10 cm'lik k\u0131sm\u0131nda etkisini gösterir .
\nHer toprak i\u015fleme makinas\u0131 belirli ölçüde s\u0131k\u0131\u015fmaya yol açabilmektedir. Toprak i\u015fleme, bas\u0131nç veya pulluk taban\u0131; genellikle uzun y\u0131llar kulakl\u0131 pulluk ve diskaro ba\u015fta olmak üzere birinci s\u0131n\u0131f toprak i\u015fleme makineleri ile çal\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 durumunda meydana gelir (\u015eekil 3). Bu nedenle de toprak i\u015fleme derinli\u011finin (20-25 cm derinli\u011findeki çizi taban\u0131n\u0131n) hemen alt\u0131nda olu\u015fan genellikle de 5-10 cm kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndaki geçirimsiz tabakaya pulluk taban\u0131<\/em> (plough pan, hard pan veya soil pan) ad\u0131 verilmektedir (\u015eekil 4).
\n![\"\u015eekil](\"http:\/\/ciftci.ksu.edu.tr\/dokumanlar\/resimler\/toprak_s\/clip_image006.jpg\")
\n\u015eekil 3 Pulluk uçdemiri taraf\u0131ndan s\u0131yr\u0131lm\u0131\u015f çizi taban\u0131\n<\/p>\n\n
![\"\u015eekil](\"http:\/\/ciftci.ksu.edu.tr\/dokumanlar\/resimler\/toprak_s\/clip_image008.jpg\")
\n\u015eekil 4 Pulluk taban\u0131n\u0131n \u015fematik görünü\u015fü
\nAlt toprak s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131 veya derin s\u0131k\u0131\u015fma; nemli toprak ko\u015fullar\u0131nda a\u011f\u0131r çiftlik araçlar\u0131n\u0131n tekerlekleri (aks ba\u015f\u0131na 10 ton'dan fazla yük bulundu\u011funda) nedeniyle meydana gelir (Kiri\u015fci 1999b).\n<\/p>\n\n4. TOPRAK SIKI\u015eMASININ ETK\u0130LER\u0130<\/strong>
\nS\u0131k\u0131\u015fma, topra\u011f\u0131n yap\u0131sal özelliklerinin ve fonksiyonlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirir. Toprak s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n etkileri a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde dört ana ba\u015fl\u0131kta toplanabilir (Kok ve ark., 1996; Jones ve ark., 1997; Kiri\u015fci, 1999a; Anonim, 1996 ve 2002):
\nTopra\u011f\u0131n fiziksel özelliklerine etkisi<\/em>: Topra\u011f\u0131n bo\u015fluk boyut da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ve bo\u015fluklar\u0131n süreklili\u011fini olumsuz yönde etkiledi\u011fi için havalanmay\u0131 azalt\u0131r. \u0130nfilitrasyon ve su tutma kapasitesinin azaltarak yüzey ak\u0131\u015flar\u0131na ve kurakl\u0131\u011fa sebep olur. Kat\u0131 toprak parçac\u0131klar\u0131n\u0131n yüzey ak\u0131\u015f\u0131 ile uzakla\u015farak topra\u011f\u0131n inorganik madde miktar\u0131n\u0131n azalmas\u0131yla toprak kay\u0131plar\u0131na neden olur.
\nTopra\u011f\u0131n kimyasal özelliklerine etkisi<\/em>: Topraktan atmosfere azot transferi ile azot eksikliklerine ve yüzey suyu ile bitki besin maddesi kay\u0131plar\u0131na neden olur.<\/em>
\nTopra\u011f\u0131n biyolojik özelliklerine etkisi: <\/em>Topra\u011f\u0131n havalanmas\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131\u011f\u0131 için topraktaki mikrobiyolojik aktiviteyi yava\u015flat\u0131r veya durdurur.
\nBitkisel üretime olan etkisi: <\/em>S\u0131k\u0131\u015fma topra\u011f\u0131n fiziksel, kimyasal ve biyolojik yap\u0131s\u0131n\u0131 etkiledi\u011fi için bitkilerin geli\u015fimi ve veriminde azalmalara neden olur. Ancak, çiftçilerimiz s\u0131k\u0131\u015fman\u0131n verime etkilerini gerek yetersiz bilgilenme ve gerekse topra\u011f\u0131n derinliklerinde meydana gelmesi nedeniyle dikkate almamaktad\u0131r\n<\/p>\n\n5. TOPRAK SIKI\u015eMASINI AZALTMAK \u0130Ç\u0130N ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER<\/strong>
\nToprak, farkl\u0131 uygulamalar sonucunda de\u011fi\u015fik \u015fekillerde s\u0131k\u0131\u015fmaya maruz kalmaktad\u0131r. S\u0131k\u0131\u015fman\u0131n önlenebilmesi veya azalt\u0131labilmesi için ise al\u0131nmas\u0131 gereken önlemler vard\u0131r (Kok ve ark., 1996; Anonim, 1996; Jones ve ark., 1997; Kiri\u015fci, 1999a; Peet, 2002). Bunlar;
\na) Traktör trafi\u011finin azalt\u0131lmas\u0131<\/em><\/strong>
\nTraktör trafi\u011fi toprakta a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131k\u0131\u015fman\u0131n olu\u015fmas\u0131ndaki en yayg\u0131n nedenlerin ba\u015f\u0131nda gelmektedir. Traktörün arazideki geçi\u015f say\u0131s\u0131ndaki art\u0131\u015f, arazide zararl\u0131 toprak s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na zemin haz\u0131rlayacakt\u0131r. Azalt\u0131lm\u0131\u015f toprak i\u015fleme sistemlerinin kullan\u0131lmas\u0131 ile, bu geçi\u015flerin say\u0131s\u0131nda bir azalma sa\u011flan\u0131labilir.
\nb) Traktör a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 <\/em><\/strong>
\nYüzeysel ve derin s\u0131k\u0131\u015fman\u0131n sebeplerinden biriside, traktörlerdeki a\u015f\u0131r\u0131 aks yükleridir. Traktör a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131yla, s\u0131k\u0131\u015fman\u0131n daha fazla derinlere ilerlemesi ve böylece derin toprak s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131 probleminin ortaya ç\u0131kmas\u0131na sebep olmaktad\u0131r. Derin s\u0131k\u0131\u015fma probleminin erime-donma aktivasyonlar\u0131 ve dipkazanlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 ile hafifletilmesi zor bir i\u015flemdir. Bununla birlikte de çift tekerleklerin kullan\u0131m\u0131 yada lastik bas\u0131nc\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 da bu sorunu çözmeyebilir. Bu durum aks yüklerinin tabanda meydana getirdi\u011fi bir olu\u015fumdur ve aks yüklerinin azalt\u0131lmas\u0131yla giderilebilir.
\nc) Lastik bas\u0131nc\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131<\/em><\/strong>
\nLastik bas\u0131nc\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 i\u015flemi yüzey s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 tam anlam\u0131yla önlemez. Fakat yüzeyde meydana gelen s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n derecesini azalt\u0131r. Yüzeydeki s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n düzeyi, ikili lastik kombinasyonlar\u0131 ve lastik bas\u0131nc\u0131n\u0131n dü\u015fürülmesiyle azalt\u0131labilir ancak toprakla olan temas alan\u0131 artaca\u011f\u0131ndan, yüzeyde daha fazla bir alan\u0131n s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131na neden olur.
\nd) Nemli ko\u015fullardaki trafi\u011fin azalt\u0131lmas\u0131<\/em><\/strong>
\nToprak nemli ko\u015fullarda oldukça s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilir bir durumdad\u0131r. Kuru toprak ko\u015fullar\u0131na göre a\u015f\u0131r\u0131 nemin mevcut oldu\u011fu durumlarda, araç trafi\u011fi daha fazla toprak s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131na sebep olacakt\u0131r. Toprak, kuru ko\u015fullar alt\u0131nda daha yüksek bir mukavemet gösterirki buda çevreden olabilecek etkilerden topra\u011f\u0131n daha az etkilenmesi anlam\u0131na gelir. Kuru ko\u015fullara göre nemli ko\u015fullar alt\u0131nda tekerleklerin s\u0131k\u0131\u015fmaya olan etkilerinin, daha derinlere do\u011fru yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 görülmektedir.
\ne) Kontrollü trafik<\/em><\/strong>
\nKo\u015fullar\u0131n müsait oldu\u011fu her durumda, arazide baz\u0131 tekerlek izlerinin yada dar trafik yollar\u0131n\u0131n olu\u015fumuna sebebiyet veren her türlü ekipman\u0131n kullan\u0131m\u0131 k\u0131s\u0131tlanmal\u0131d\u0131r. \u0130mkanlar dahilinde arazilerin dinlendirilmesi toprakta s\u0131k\u0131\u015fmay\u0131 engeller. Bu uygulama güçlüklerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lsa da iyi bir mekanizasyon i\u015fletmecili\u011fi aç\u0131s\u0131ndan gerçekle\u015ftirilmelidir. Ekipmanlar\u0131n hatal\u0131 kullan\u0131m\u0131, arazilerin en az % 80'ninde bir defaya mahsus olmak üzere iz b\u0131rak\u0131lmas\u0131na sebep olacakt\u0131r. Saban izlerinin mevcut oldu\u011fu ve sulama yap\u0131lm\u0131\u015f arazilerde, makine kullan\u0131m planlar\u0131na uyumun sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 ölçüde, trafik oldukça kontrollü bir hale gelecektir. Kontrollü trafik sayesinde, kal\u0131c\u0131 bir s\u0131rt i\u015fleme tekni\u011fi ile arazide istenilen bir formun yakalanmas\u0131 olas\u0131 olacakt\u0131r.
\nf) Organik materyalin korunmas\u0131 ve süreklili\u011fin sa\u011flanmas\u0131<\/em><\/strong>
\nOrganik madenin artmas\u0131, topraktaki havalanmay\u0131 art\u0131rarak topra\u011f\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131n bir derece daha ilerlemesini sa\u011flar. Su ve bitki köklerinin toprak içerinde daha rahat hareket eder. Toprak parçac\u0131klar\u0131n\u0131n birbirini tutmas\u0131 için bu art\u0131klar bir nevi yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 etkisi gösterirler. Organik maddelerin topra\u011fa ilavesi;\n<\/p>\n- \n
- Mümkün oldu\u011fu durumlarda, art\u0131klar\u0131n toprak yüzeyinde b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak, <\/li>\n
- Küçük taneli bitkilerin yeti\u015fmesi, <\/li>\n
- Ye\u015fil gübrelerin yeti\u015ftirilmesi ve topra\u011fa kar\u0131\u015fmas\u0131 ve <\/li>\n
- Hayvan gübrelerinin araziye uygulanmas\u0131yla sa\u011flan\u0131r. Bu i\u015flem, toprak yap\u0131s\u0131n\u0131 kuvvetlendirdi\u011fi gibi besleyici elementlerin ve organik karbonun topra\u011fa kazand\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. <\/li>\n<\/ul>\n
\ng) \u0130kincil toprak i\u015fleminin azalt\u0131lmas\u0131<\/em><\/strong>
\nToprak bo\u015fluk boyutunun azalmakta oldu\u011fu bir esnada ikincil bir toprak i\u015fleme, do\u011fal toprak yap\u0131s\u0131n\u0131n bozulmas\u0131na neden olacakt\u0131r. Toprakta yap\u0131lan her türlü toprak i\u015fleme, toprak parçac\u0131klar\u0131n\u0131n bozulmas\u0131na ve toprakta ki hava ve su hareketi için gerekli olan bo\u015fluk hareketinin azalmas\u0131na sebep olur. Ayn\u0131 zamanda da toprak parçac\u0131klar\u0131n\u0131n ufalanmas\u0131 ve uygun bir tohum yata\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na da yard\u0131mc\u0131 olur. Sonuçta toprak yüzeysel s\u0131k\u0131\u015fma ve kaymak tabakas\u0131n\u0131n olu\u015fumuna etki eden d\u0131\u015f kuvvetlere maruz kal\u0131r ve çevreden oldukça fazla etkilenmeye ba\u015flar. \u0130kincil toprak i\u015fleme uygulamalar\u0131ndaki azal\u0131\u015f ile, çevreden gelen etkilerde k\u0131smen azalacak dolay\u0131s\u0131yla toprak parçac\u0131klar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 sa\u011flanacakt\u0131r. Toprak i\u015flemenin daha az yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve topra\u011f\u0131n korundu\u011fu korumal\u0131 toprak i\u015fleme sistemleri uygulamaya geçirilerek toprak s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131 azalt\u0131labilir.
\nh) Pulluk i\u015fleme derinli\u011finin de\u011fi\u015ftirilmesi<\/em><\/strong>
\nKurak geçen bir y\u0131lda, pulluk ile derin i\u015fleme yap\u0131labilir, bunu takip eden y\u0131llar itibariyle de, s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n görüldü\u011fü alanlar\u0131n minimum seviyeye indirilmesi için, çal\u0131\u015fma derinli\u011fi de\u011fi\u015ftirilmelidir. Toprak neminin tarla kapasitesinin % 60' n\u0131n üstünde oldu\u011fu durumlarda, pullukla i\u015flemeden kaç\u0131nmak gerekir. Örne\u011fin; Bu\u011fday bitkisi, halen kuru alanlarda ve özelliklede ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 ilkbahar ko\u015fullar\u0131nda, s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f toprak bölgelerinin (tavalar\u0131n\u0131n) olu\u015fmas\u0131na neden olan bir bitki olarak bilinmektedir.
\nI) Üretim alternatifleri<\/em><\/strong>
\nDerin köklere sahip olan bitkiler, ilerleyen dönemlerde, ayn\u0131 bölgelerde daha sonra yeti\u015ftirilecek olan ürünlerin köklerinin, toprak profilinde suyun daha derinlere inmesine ve kullan\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flayacak kanallar\u0131n, olu\u015fmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olurlar (Petersen ve Ayers, 1999).
\nk) Derin \u0130\u015fleme veya Dip Patlatma<\/em><\/strong>
\nDerin toprak i\u015fleme veya dip patlatma; topraklarda olu\u015fan s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f tabakay\u0131 topra\u011f\u0131n yap\u0131s\u0131na zarar vermeden parçalamak için genellikle 25 ile 50 cm derinlikte yap\u0131lmas\u0131 gereken bir tarla i\u015flemidir. Çal\u0131\u015fmalarda, uygun toprak ve nem ko\u015fullar\u0131nda dip patlatman\u0131n verimde %50'ye varan art\u0131\u015flar sa\u011flayabilece\u011fi belirtilmektedir (Kiri\u015fçi, 1999b).
\nDipkazanlar<\/strong>
\n45-75 cm veya daha fazla derinlikte çal\u0131\u015fabilen aletlerdir. Dipkazanla i\u015fleme derinli\u011finin s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f tabaka derinli\u011finden yakla\u015f\u0131k olarak %50 daha fazla olmas\u0131 önerilmektedir. Dipkazanla i\u015flemenin toprak profili kuru oldu\u011fu zaman yaz\u0131n sonlar\u0131nda veya sonbaharda yap\u0131lmas\u0131 gerekir. Bu i\u015flem, s\u0131k\u0131\u015fma derinli\u011finin alt\u0131nda uygun bir \u015fekilde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman \u015eekil 5'de gösterilen \u015fekilde bir bozulma \u015fekli meydana getirir (Jones ve ark., 1999; Kiri\u015fci, 1999a).
\n![\"\u015eekil](\"http:\/\/ciftci.ksu.edu.tr\/dokumanlar\/resimler\/toprak_s\/clip_image010.jpg\")
\n\u015eekil 5 Dipkazanla i\u015fleme sonucunda olu\u015fan V-\u015feklindeki toprak kesiti
\nDipkazanla yap\u0131lan i\u015flemin ba\u015far\u0131s\u0131 topra\u011f\u0131n tipi, nem içeri\u011fi, bünyesi, hacimsel kütlesine ve dipkazan uç demirinin \u015fekline ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fir.
\nDipkazanla s\u0131k\u0131\u015f\u0131k tabakan\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u0131k\u0131\u015fman\u0131n k\u0131sa dönemli bir çözümüdür. Dipkazanla toprak i\u015flendikten sonra e\u011fer s\u0131k\u0131\u015fmaya neden olan i\u015fletmecilik uygulamalar\u0131 devam ederse, \u015fiddetli bir s\u0131k\u0131\u015fma kolayca yeniden ortaya ç\u0131kabilir. Örne\u011fin, nemli topraklarda çal\u0131\u015fma neticesinde toprak dipkazanla i\u015flenmeden önceki durumundan daha s\u0131k\u0131\u015f\u0131k bir yap\u0131 kazan\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla dipkazanla i\u015fleme sonras\u0131ndaki hacimsel kütle ve toprak dayan\u0131m\u0131, dipkazanla i\u015fleme öncesinden daha büyük olacakt\u0131r. S\u0131k\u0131\u015fmay\u0131 en aza indiren veya azaltan yeni i\u015fletmecilik uygulamalar\u0131n\u0131n adaptasyonu ile birlikte dipkazanla i\u015fleme s\u0131k\u0131\u015fma problemleri için uzun dönemli bir çözüm sa\u011flayabilir (Jones ve ark., 1999; Kiri\u015fci, 1999a).
\nDipkazanla dip patlatma s\u0131ras\u0131nda riperlerden farkl\u0131 olarak, üst katmandaki toprakla alt katmandaki topra\u011f\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamas\u0131, toprak yüzeyinde kesek olu\u015fturulmamas\u0131, yüzey art\u0131klar\u0131n\u0131n gömülmemesi ve böylelikle yeni bir toprak i\u015fleme trafi\u011fine yol aç\u0131lmamas\u0131 esast\u0131r.
\nDip patlatma i\u015flemi; topra\u011f\u0131n derinliklerinde yap\u0131lmas\u0131ndan dolay\u0131 yüksek enerji girdisine gereksinim duyar. Bu yüzden, kullan\u0131lacak makinalar\u0131n i\u015flemin etkin bir \u015fekilde yap\u0131labilmesi için iyi ayarlanmas\u0131 ve i\u015fe uygun traktörün kullan\u0131lmas\u0131 gerekir. Dip patlatma i\u015flemi, dipkazan<\/em> (subsoiler) ad\u0131 verilen özel bir makina ile gerçekle\u015ftirilir (\u015eekil 3).\n<\/p>\n\n
![\"\u015eekil](\"http:\/\/ciftci.ksu.edu.tr\/dokumanlar\/resimler\/toprak_s\/clip_image012.jpg\")
\n\u015eekil 6 Standart tip dipkazan\n<\/p>\n\n
\nStandart bir dipkazan\u0131n i\u015fleyici k\u0131sm\u0131, sa\u011flam bir payandaya ba\u011fl\u0131 ve kama biçimli bir uçdemirinden olu\u015fur. Payandan\u0131n ön taraf\u0131 topra\u011f\u0131 kolayl\u0131kla yarabilmesi aç\u0131s\u0131ndan ince ve keskin bir yap\u0131ya kavu\u015fturulmu\u015ftur. Çal\u0131\u015fma s\u0131ras\u0131nda geçirimsiz tabaka parçalan\u0131rken üstteki toprak kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmadan i\u015fleme tabi tutulmaktad\u0131r.\n<\/p>\n\nDe\u011fi\u015fik tipte dipkazanlar imal edilmektedir. Payandalar; standart (düz), e\u011frisel (parabolik) veya \u015fekilsiz tiplerde olabilmektedir. Baz\u0131 tiplerinde uçdemirinin her iki yan\u0131nda, kanatlar kullan\u0131labilmektedir. Parabolik payandal\u0131 olanlar düz olanlara göre daha az güce gereksinim duyar. Kanat düzenlemesi ise gerek parabolik gerekse düz payandal\u0131 olanlarda güç gereksinimini art\u0131r\u0131r. Ancak kanat düzenlemesi ile bozulan toprak kesiti artt\u0131\u011f\u0131ndan özgül güç (kW\/m2) gereksinimi azalmaktad\u0131r. Düz ancak ilerleme yönünde e\u011fimli payandaya sahip bir dipkazan, dik olana göre geçirimsiz tabakay\u0131 daha iyi kald\u0131r\u0131r ve parçalar.\n<\/p>\n
\nDi\u011fer taraftan, traktör kuyruk milinden de yararlanmak dü\u015füncesi ile payandan\u0131n, uçdemirinin veya her ikisinin birlikte titre\u015ftirildi\u011fi titre\u015fimli dipkazanlar da son y\u0131llarda kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Titre\u015fim sayesinde ayn\u0131 i\u015flemi yapmak için gereksinilen toplam güçte önemli bir de\u011fi\u015fim olmasa da, çeki kuvvetinde % 20-25 düzeyinde tasarruf sa\u011flanabilmektedir. Ancak, sat\u0131n alma bedellerinin di\u011fer tiplere göre daha yüksek olmas\u0131, tamir bak\u0131mlar\u0131n\u0131n zor olmas\u0131 ve traktörün arka aks\u0131nda zararl\u0131 olabilecek düzeyde vibrasyon olu\u015fturmas\u0131 önemli dezavantajlar\u0131d\u0131r.
\nÇal\u0131\u015fma derinli\u011fi, çekilme h\u0131z\u0131, uçdemiri geni\u015fli\u011fi, uçdemiri ve payanda temas aç\u0131s\u0131, ünite say\u0131s\u0131, kanat ve vibrasyon düzenlemeleri, toprak tipi ve nem içeri\u011fi ve s\u0131k\u0131\u015fman\u0131n düzeyi dipkazanlar\u0131n çeki veya kuyruk mili gücü gereksinimlerine etkili belli ba\u015fl\u0131 faktörlerdir. Bu nedenle tek bir i\u015fleyici ünite için sabit bir çeki veya kuyruk mili gücü de\u011feri vermek zordur. Ancak 15-35 kW\/ünite gibi bir genel çeki gücü<\/em> de\u011feri verilebilir.
\nDip patlatma i\u015fi için traktör seçilirken baz\u0131 ko\u015fullar\u0131n dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekir. Özellikle traktör-dipkazan uyumu çerçevesinde traktör yeterli güçte ve uygun a\u011f\u0131rl\u0131kta olmal\u0131d\u0131r. Sert toprak ko\u015fullar\u0131nda kuyruk mili gücünün yakla\u015f\u0131k % 75'i çeki gücü olarak kullan\u0131labilir. Uygun a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa sahip bir traktörde 1 kW kuyruk mili gücü için 600 ile 750 N aras\u0131nda a\u011f\u0131rl\u0131k esast\u0131r. Traktör a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131; traktörün tipine ve dipkazan\u0131n çekilir veya as\u0131l\u0131r tipte olmas\u0131na göre de\u011fi\u015fecektir. As\u0131l\u0131r dipkazanl\u0131 tek çeker traktör; dümenleme yetene\u011fini muhafaza etmek için ön aks\u0131nda daha fazla statik a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa sahip olmak zorundad\u0131r. Çok az a\u011f\u0131rl\u0131k transferi oldu\u011fundan çekilir dipkazanla çal\u0131\u015fmada ise daha az statik a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa gereksinim duyulur. Çift çeker traktörlerde ise ön tekerlek aks\u0131nda daha fazla statik a\u011f\u0131rl\u0131k istenilir.
\nBaz\u0131 ko\u015fullarda dipkazan\u0131n gerisine ba\u011flanan oval biçimli bir drenaj topu ile yüzey drenaj\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmek için drenaj pullu\u011fu olarak da kullan\u0131labilirler. Zincirle uçdemirinin gerisine ba\u011flanan çelik malzemeden yap\u0131lm\u0131\u015f olan drenaj topu<\/em>, normal toprak i\u015fleme seviyesinin alt\u0131nda, tekerlek trafi\u011finin olu\u015fan tünele zarar veremeyece\u011fi derinlikte, toprak içerisinde çekilir. Payandan\u0131n toprakta derinlere do\u011fru tünel ile olu\u015fturduklar\u0131 yar\u0131k sayesinde yüzeyden suyun süzülmesi iyile\u015ftirilir. Drenaj topu, çevresindeki topra\u011fa bas\u0131nç uygulayarak kayar. Ancak yüzey drenaj\u0131 için tünel olu\u015fturma i\u015flemi, dipkazan kullan\u0131m\u0131n\u0131n aksine, nemli toprak ko\u015fullar\u0131nda yap\u0131l\u0131r.\n<\/p>\n\n
\nDipkazan Kullan\u0131m Ko\u015fullar\u0131<\/strong>
\nDip patlatma, yüksek enerjiye gereksinim duyan ve pahal\u0131 olan bir i\u015flemdir. Bu nedenle dip patlatmaya karar vermeden önce tarlan\u0131n de\u011fi\u015fik yerlerindeki s\u0131k\u0131\u015fma durumunu dikkatle de\u011ferlendirmek gerekir. Di\u011fer taraftan, var olan bir olumsuzlu\u011fu gidermek, azaltmak veya en az\u0131ndan kontrol alt\u0131na almak için yap\u0131lacak bir toprak i\u015fleme faaliyeti, yeni bir faaliyetin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gündeme getirece\u011fi unutulmamal\u0131d\u0131r. Toprak i\u015fleme makinalar\u0131n\u0131n çeki kuvveti gereksinimi, i\u015fleme derinli\u011finin artmas\u0131 ile h\u0131zla artmaktad\u0131r. Di\u011fer taraftan, çekilme aral\u0131\u011f\u0131 alan i\u015f ba\u015far\u0131s\u0131na do\u011frudan etkili olan bir faktördür. Bu nedenle, dipkazan gibi derin çal\u0131\u015fan makinalar\u0131n tarlada kullan\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda baz\u0131 ko\u015fullar\u0131n dikkate al\u0131nmas\u0131 yap\u0131lan i\u015flemin ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131 aç\u0131s\u0131ndan önemlidir: Buna göre:\n<\/p>\n- \n
- Toprak mümkün oldu\u011funca kuru (dü\u015fük nemli) olmal\u0131d\u0131r. Böylelikle, pulluk taban\u0131n\u0131n ufalanmas\u0131 mümkün hale gelmektedir. <\/li>\n
- Geçirimsiz tabakan\u0131n alt\u0131ndaki topra\u011f\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 su tutma kapasitesine sahip olmas\u0131 gerekir veya yüzeydeki suyun gidebilece\u011fi bir yer veya bitki kök geli\u015fmesi için alt katmanlarda hava bulunmayacakt\u0131r. <\/li>\n
- Alt katmanlardaki toprak, kök geli\u015fmesini engelleyecek asit veya alkali yap\u0131da olmamal\u0131d\u0131r. <\/li>\n
- Traktör veya a\u011f\u0131r makinalar daha sonra yap\u0131lacak i\u015flemler s\u0131ras\u0131nda tekerlekler, s\u0131k\u0131\u015fma ile çizinin kapanmas\u0131n\u0131 önlemek amac\u0131yla dipkazan\u0131n açm\u0131\u015f oldu\u011fu çizinin en az\u0131ndan 30-35 cm ötesinden geçmelidir. <\/li>\n
- Kumlu toprakta kuru havalarda yap\u0131lacak dip patlatma, taban suyu seviyesini h\u0131zl\u0131ca dü\u015fürmektedir. Suya fazla ihtiyaç duyuldu\u011funda, kullan\u0131labilir suyun köklerin bulunduklar\u0131 yerlere süzülmesi gerekir. <\/li>\n<\/ul>\n
\nDipkazanlar; dar uçdemirli makina grubunda yer almalar\u0131 nedeniyle çal\u0131\u015fma derinlikleri (d<\/em>), uçdemiri yap\u0131sal geni\u015fliklerinin (w<\/em>) 6 kat\u0131ndan fazla olmamal\u0131d\u0131r. Bir ba\u015fka ifade
![\"(a)](\"http:\/\/ciftci.ksu.edu.tr\/dokumanlar\/resimler\/toprak_s\/clip_image014.gif\")
e\u015fitsizli\u011fi sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Di\u011fer taraftan, i\u015f geni\u015fli\u011fi (b<\/em>) ise daima ![\"(b)](\"http:\/\/ciftci.ksu.edu.tr\/dokumanlar\/resimler\/toprak_s\/clip_image016.gif\")
ko\u015fulunu sa\u011flamal\u0131d\u0131r. \u0130\u015f geni\u015fli\u011fin alt s\u0131n\u0131r\u0131 yani etkin çekilme aral\u0131\u011f\u0131 (be<\/em>) ise, pulluk taban\u0131n\u0131n derinli\u011fine ve kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak belirlenmelidir (Kiri\u015fci, 1999a ve 1999b) (\u015eekil 7).
\n![\"(b)](\"http:\/\/ciftci.ksu.edu.tr\/dokumanlar\/resimler\/toprak_s\/clip_image018.jpg\")
\n(a) Giri\u015fimsiz çekilme aral\u0131\u011f\u0131
\n![\"(b)](\"http:\/\/ciftci.ksu.edu.tr\/dokumanlar\/resimler\/toprak_s\/clip_image020.jpg\")
\n(b) Giri\u015fimli çekilme aral\u0131\u011f\u0131
\n\u015eekil 7 Dipkazan çal\u0131\u015fma derinli\u011fi ile i\u015fgeni\u015fli\u011fi aras\u0131ndaki ili\u015fkiler\n<\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n\n6. SONUÇ<\/strong>
\nDip patlatma; s\u0131k\u0131\u015fma problemine k\u0131sa vadeli bir çözümdür. \u015eayet, s\u0131k\u0131\u015fmaya neden olan i\u015fletmecilik uygulamalar\u0131 dip patlatmadan sonra da devam ediyorsa, 1 veya 2 makina geçi\u015finden sonra dahi s\u0131k\u0131\u015fma daha \u015fiddetli olarak yeniden geli\u015febilir. Bu amaçla yap\u0131lmas\u0131 gerekenler a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde s\u0131ralanabilir:\n<\/p>\n- \n
- Tarla i\u015flemlerinin say\u0131s\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlamak (makina kombinasyonlar\u0131), <\/li>\n
- Tekerlek trafi\u011fi için ayn\u0131 güzergah\u0131 (ayn\u0131 s\u0131ra aras\u0131 veya çizileri) kullanmak, <\/li>\n
- Nemli topraklardan uzak durmak, <\/li>\n
- Ekim nöbeti uygulamak, <\/li>\n
- Hayvansal at\u0131k veya ye\u015fil gübreleme ile topra\u011f\u0131n organik madde miktar\u0131n\u0131 art\u0131rmak, <\/li>\n
- Toprak i\u015fleme gerekti\u011finde, kurak geçen y\u0131llarda daha derin toprak i\u015fleme yapmak, <\/li>\n
- Düzenli toprak i\u015flemede, i\u015fleme derinli\u011fini de\u011fi\u015ftirmek, <\/li>\n
- Korumal\u0131 toprak i\u015fleme uygulamalar\u0131na yer vermektir. <\/li>\n<\/ul>\n
\nÜlkemizde, dip patlatman\u0131n çiftçi taraf\u0131ndan yayg\u0131n olarak uygulanmad\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir.\n<\/p>\n
- \n
- L\u0130TERATÜR<\/strong>\n\t<\/li>\n
- Anonim, 1996. Soil Compaction and Conservation Tillage. College of Agricultural Sciences Cooperative Extension. Conservation Tillage Series, Number Three. www.agronomy.psu.edu\/Extension\/CT\/uc125.pdf\n\t<\/li>\n
- Anonim,2002.Compaction. http:\/\/www.extension.umn.edu\/distribution\/cropsystems\/components\/7400_02.html
\n\tFrisby, J. ve D.L. Pfost, 1993. Soil Compaction: The Silent Thief. Agricultural Publication G01630. http:\/\/muextention.missouri.edu\/xplor\/agguides\/agengin\/g01630.htm
\n\tHughes, D., J.F. Moncrief, W.B. Voorhees ve J.B. Swan, 2001. Soil Compaction: Causes, Effects, and Control. http:\/\/www.extension.umn.edu\/distribution\/cropsystems\/DC3115.html \n\t<\/li>\n- Jones, A.J., E.C. Dickey, D.D. Eisenhauer ve R.A. Wiese, 1997. Identification of Soil Compaction and Its Limitations to Rot Growth. Publeshed by Coopetarive Extension, Institute of Agriculture and Natural Resources, University of Nebraska-Lincoln. http:\/\/www.ianr.unl.edu\/pubs\/soil\/g831.htm\n\t<\/li>\n
- Jones, A.J., R.A. Wiese ve E.C. Dickey 1997. Management Strategies to Minimize and Reduce Soil Compaction. Publeshed by Coopetarive Extension, Institute of Agriculture and Natural Resources, University of Nebraska-Lincoln. http:\/\/www.ianr.unl.edu\/pubs\/Soil\/g896.htm\n\t<\/li>\n
- Kiri\u015fci, V. 1999a. Toprak \u0130\u015fleme Mekanizasyonu Ders Notlar\u0131 (Yay\u0131nlanmam\u0131\u015f). Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tar\u0131m Makinalar\u0131 Bölümü, Balcal\u0131, Adana.\n\t<\/li>\n
- <\/a>Kiri\u015fci, V. 1999b. Pulluk Taban\u0131 ve Dipkazan Kullan\u0131m\u0131. Cine Tar\u0131m Dergisi. Say\u0131:17, Adana. <\/li>\n
- Kok, H., R.K. Taylor, RE. Lamond ve S. Kessen, 1996. Soil Compaction Problems and Solutions. Cooperative Extension Service, Manhattan, Kansas. File Code: Crops and Soils 4-6 MS 7-96-5M. http:\/\/www.oznet.ksu.edu\/library\/crpsl2\/samplers\/af115.asp\n\t<\/li>\n
- McBride, R.A., H.Martin ve B.Kennedy, 1997. Soil Compaction. Ministry of Agriculture and Food. http:\/\/www.gov.on.ca\/OMAFRA\/english\/crops\/facts\/88-082.htm <\/li>\n
- Peet, M., 2002. Managing Soil Physical Characteristics. http:\/\/www.cals.ncsu.edu\/sustainable\/peet\/soil\/phy_char.html\n\t<\/li>\n
- Petersen, M. ve P. AYERS, 1999. http:\/\/www .colostate.edu\/Depts\/CoopExt\/PUBS\/CROPS\/00519.html<\/li>\n<\/ul>\n
\nKaynak : ciftci.ksu.edu.tr\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Topraklarla ilgili önemli konulardan birisi de s\u0131k\u0131\u015fmad\u0131r. S\u0131k\u0131\u015fma; toprak içerisindeki bo\u015fluklardan havan\u0131n uzakla\u015fmas\u0131 ve böylelikle toprak havas\u0131 hacminin azalmas\u0131d\u0131r Topraklarla ilgili önemli konulardan birisi de s\u0131k\u0131\u015fmad\u0131r. S\u0131k\u0131\u015fma; toprak içerisindeki bo\u015fluklardan havan\u0131n uzakla\u015fmas\u0131 ve böylelikle toprak havas\u0131 hacminin azalmas\u0131d\u0131r. Bunun sonucu olarak, toplam porozite ve ortalama por boyutu, bir ba\u015fka ifade ile topra\u011f\u0131n toplam hacmi azalmakta, toprak […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[426],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-3082","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-temel-tarimsal-bilgiler-ortak-konular"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3082","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3082"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3082\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":171991,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3082\/revisions\/171991"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3082"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3082"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3082"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=3082"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
- L\u0130TERATÜR<\/strong>\n\t<\/li>\n