![\"\"](\"http:\/\/www.syngenta.com.tr\/images\/sur_tarim.gif\")
Son aylarlarda (Temmuz-A\u011fustos 2007) Türkiye' nin çe\u015fitli bölgelerinde denetimler yapt\u0131m, üreticilerle uzun uzun bilgi al\u0131\u015f verinde bulundum.\n<\/p>\n\nSon aylarlarda (Temmuz-A\u011fustos 2007) Türkiye' nin çe\u015fitli bölgelerinde denetimler yapt\u0131m, üreticilerle uzun uzun bilgi al\u0131\u015f verinde bulundum.\n<\/p>\n
\nHer sene denetimlerde "E\u011fer y\u0131l\u0131n en kurak zaman\u0131nda, bahçenizi sulaman\u0131z gerekirse ve su kaynaklar\u0131n\u0131z kurumu\u015fsa ne yapars\u0131n\u0131z? Bunun için önlem ald\u0131n\u0131z m\u0131?" diye sorard\u0131m. Üreticiler de genel olarak: "öyle bir \u015fey olmaz" ya da "o zaman \u015furadan su getiririz" diye alternatif bir su kayna\u011f\u0131ndan ta\u015f\u0131ma yapacaklar\u0131ndan bahsederlerdi.\n<\/p>\n
\n"Oras\u0131 da kurursa ya da tar\u0131msal sulama için izin verilmeyecek kadar suyu azal\u0131rsa ne yapars\u0131n\u0131z" diye sordu\u011fumda ise art\u0131k biraz da k\u0131zarak "olmaz öyle \u015fey" derlerdi.\n<\/p>\n
Ben de daha fazla üstelemez ancak böyle bir \u015feyin olabilece\u011fini, sürdürülebilir tar\u0131m yapabilmek için riskleri tan\u0131mlay\u0131p gerçekle\u015fme ihtimalinin kuvvetine göre önlemler almam\u0131z gerekti\u011fini, mesela bir su deposu bulundurmam\u0131z\u0131n faydal\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131rd\u0131m.<\/p>\n
Üreticiler ise içlerinden "buran\u0131n suyu biter mi bu ne saçmal\u0131yor yahu?" diye geçirirler ve beni pek ciddiye almazlard\u0131.<\/p>\n
Ayn\u0131 sorular\u0131 bu sene de sordum. <\/p>\n
Gelin görün ki üreticiler bu sene ayn\u0131 aymazl\u0131kla cevap vermiyorlar. Hepsi kurakl\u0131k ile ilgili çok dertliler ve korkuyorlar. Alternatif su kaynaklar\u0131 ar\u0131yorlar, eskiden su biterse kullanmay\u0131 dü\u015fündükleri su kaynaklar\u0131 da tükenmi\u015f ve çaresizler. Aralar\u0131nda toplan\u0131p "neler yapabiliriz?" diye dü\u015fünüp tart\u0131\u015f\u0131yorlar. Ço\u011fu bölgelerde köy köy birle\u015ferek gölet yapma, damlama sulama projeleri uygulama faaliyetleri ba\u015flam\u0131\u015f.<\/p>\n
\u0130\u015fte sürdürülebilirlik kavram\u0131n\u0131 böyle zamanlarda anl\u0131yoruz. <\/p>\n
Pekiyi sürdürülebilirlik nedir? Sürdürülebilir tar\u0131m neyi ifade eder?<\/strong><\/u><\/p>\n Sürdürülebilir tar\u0131m; ad\u0131 üzerinde tar\u0131m\u0131n sürdürülebilir olmas\u0131, yani zaman içerisinde tar\u0131m yap\u0131lan arazi, tar\u0131m\u0131 yapan ki\u015filer ve di\u011fer girdilerin biteviye tar\u0131m yapabilmelerini sa\u011flayan tar\u0131msal üretim yöntemlerinin bütünüdür.<\/p>\n Organik ve iyi tar\u0131m da sürdürülebilir tar\u0131m yöntemlerini içerir. \u0130stenirse konvansiyonel tar\u0131m da sürdürülebilir tar\u0131m kurallar\u0131 içerisinde yap\u0131labilir. Zaten de yap\u0131lmak zorundad\u0131r.<\/p>\n – E\u011fer bahçenizi yanl\u0131\u015f sürüyorsan\u0131z, erozyona kar\u015f\u0131 önlem alm\u0131yorsan\u0131z zamanla toprak bozulur ya da kaybolur. <\/p>\n \n \n \n \u0130\u015fte tüm bunlar önceden tahmin edilmeli, ciddiyet derecesi planlanmal\u0131 ve gerçekle\u015fmi\u015f olanlara düzeltici, gerçekle\u015fme ihtimali olan risklere kar\u015f\u0131 önleyici faaliyetler planlamak zorunday\u0131z. Bunun için "Risk analizi" yapmam\u0131z gerekiyor.<\/p>\n Risk Analizi, risk de\u011ferlendirme nedir? Nas\u0131l yap\u0131l\u0131r?<\/strong><\/u><\/p>\n Asl\u0131nda bu konuyu, HACCP kurallar\u0131 ile aç\u0131klamak çok kolay olacak san\u0131r\u0131m. HACCP her ne kadar g\u0131da üretimine dair bir kontrol sistemi olarak görünse de, tar\u0131mda hayvanc\u0131l\u0131kta ve hatta ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda kullan\u0131labilecek bir kontrol yöntemi içerir. Buna göre HACCP kurallar\u0131 çerçevesinde tar\u0131m\u0131m\u0131z\u0131 \u015föyle sürdürülebilir hale getiririz:<\/p>\n 1- Bir kâ\u011f\u0131t al\u0131p, tar\u0131msal üretiminizde ba\u015f\u0131n\u0131za gelebilecek bütün riskleri, tehlikeleri yaz\u0131n\u0131z. Bu a\u015famada hiçbir s\u0131n\u0131rlama dü\u015fünmeden akl\u0131n\u0131za gelen her türlü tehlikeyi yazmal\u0131s\u0131n\u0131z.<\/p>\n 2- Daha sonra bu yazd\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131 tasnif etmelisiniz. Örne\u011fin "ekonomik riskler", "su ve sulama ile ilgili riskler", "erozyon ve toprak riskleri", "bitki sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 riskleri", hayvan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 riskleri" gibi. Tasnif etti\u011finiz risk gruplar\u0131n\u0131z alt\u0131na daha önce bulmu\u015f oldu\u011funuz tüm riskleri yerle\u015ftiriniz.<\/p>\n 3- Daha sonraki ad\u0131m kritik limitlerin belirlenmesidir. Kritik limit, olas\u0131 risklerin kontrol alt\u0131nda oldu\u011fu ve limit a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda risklerin gerçekle\u015fme ihtimalinin yüksek oldu\u011fu noktad\u0131r. <\/p>\n 4- Bu limitler say\u0131sal verilere dönü\u015ftürülüp, toleranslar\u0131 ile birlikte de\u011ferlendirilmelidir. Bunu yapmak için \u015föyle bir tablo olu\u015fturabiliriz:<\/p>\n A- Önce risk seviyeleri için say\u0131sal seviyeler belirleyelim:<\/u><\/p>\n Risk seviyesi B- \u015eimdi de bu risklerin frekans\u0131n\u0131 (ortaya ç\u0131kma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131) belirleyelim:<\/u><\/p>\n Frekans<\/strong><\/u><\/p>\n 4= Y\u0131lda birden çok defa gerçekle\u015febilir C- Buna göre tablomuzu olu\u015ftururuz. Risk seviyesi ile frekans\u0131 çarpaca\u011f\u0131z.<\/u><\/p>\n Tablonun de\u011fer k\u0131sm\u0131 risk çarp\u0131 frekanst\u0131r. Önlem al\u0131n\u0131p al\u0131nmayaca\u011f\u0131na ise \u015föyle karar verebiliriz. Örne\u011fin en yüksek de\u011fer (4 x 4 = 16) 16 oldu\u011funa göre % 50 risk 8 demektir. Buna göre de\u011ferimiz 8' in üzerinde olursa önlem al\u0131r\u0131z diyebiliriz. Örnek birkaç madde:<\/p>\n <\/p>\n D- Son olarak yapaca\u011f\u0131m\u0131z husus, "önlem al\u0131nacak m\u0131?" Sorusuna "EVET" cevab\u0131 ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z kontrol noktalar\u0131 için faaliyet ba\u015flatmam\u0131z. Bunu ba\u015flatmak için her konu için ayr\u0131 bir sayfa al\u0131p ba\u015fl\u0131k olarak ilgili konuyu yazal\u0131m ve 5 N 1 K sorular\u0131n\u0131 bu olaya uygulay\u0131p cevapland\u0131ral\u0131m.\n<\/p>\n \nÖrne\u011fin: <\/p>\n Su bitmesi<\/strong><\/u><\/p>\n 1- Ne:<\/p>\n <\/strong><\/u>Bizim üretimimiz için su bitmesi nedir?<\/p>\n Örnek:<\/u> Biz bahçemizde erik üretiyoruz. Her y\u0131l bize xxx miktar su gerekiyor. Bu amaçla metrekareye y\u0131lda xxx kg ya\u011f\u0131\u015f dü\u015fmesi, en fazla buharla\u015fman\u0131n y\u0131lda xxx kg olmas\u0131 gerekiyor. E\u011fer a\u011façlara su yetmez ise (ki genelde xx ve xx aylar\u0131nda sulama gerekiyor) asgari xxx ton ve azami xxx ton sulama suyu ihtiyac\u0131m\u0131z olur. Bu suyu normalde xx kayna\u011f\u0131m\u0131zdan kar\u015f\u0131l\u0131yoruz. Bizim için su bitmesi, bu kayna\u011f\u0131n kurumas\u0131d\u0131r.<\/p>\n 2- Neden:<\/strong><\/u>\n<\/p>\n \n \n 3- Nerede:<\/u><\/strong>\n<\/p>\n \n \n Buna göre ne kadar (biz örneklerde ne sorusu içerisinde ne kadar\u0131 cevaplam\u0131\u015ft\u0131k) nas\u0131l, kim gibi sorular\u0131 cevaplar\u0131z.<\/p>\n Tüm bu analizi yapt\u0131ktan sonra çözüm önerilerimizi yazar\u0131z. Bunun için kendi önerilerimizin yan\u0131nda bu doküman\u0131 gösterip uzman önerisi almak çok faydal\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n Sonuç olarak öneriler ortaya ç\u0131kacakt\u0131r. Bu faaliyetleri gerçekle\u015ftirmek için bize 2 \u015fey gerekir: a) Para b) Zaman<\/p>\n Yani son olarak ne zaman neyi hangi kaynak (para) ile yapaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 planlar\u0131z.<\/p>\n \u0130\u015fte art\u0131k elimizde sorunun nas\u0131l çözülece\u011fi hakk\u0131nda sa\u011flam bir çal\u0131\u015fma olu\u015ftu.\n<\/p>\n \n* * *\n<\/p>\n \nUmar\u0131m anlatabilmi\u015fimdir, umar\u0131m faydal\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n E\u011fer tar\u0131msal üretimimizde do\u011fru risk analizleri yapabilir ve ç\u0131kan sonuçlara göre etkin faaliyetler geli\u015ftirebilirsek, tar\u0131msal üretimde sürdürülebilirli\u011fi gerçekle\u015ftirebiliriz.<\/p>\n En az\u0131ndan çevresel ve ekonomik tehlikelere kar\u015f\u0131 elimizden gelenin en iyisini yapm\u0131\u015f, en iyi planlama ile kendimizi garantiye alm\u0131\u015f oluruz.<\/p>\n \n<\/p>\n \nHakan Ozan Erzincanl\u0131
\n– E\u011fer bahçenizdeki su kaynaklar\u0131n\u0131 do\u011fru ölçmemi\u015f, zaman içerisinde ç\u0131kabilecek sorunlara kar\u015f\u0131 neler yapabilece\u011finizi planlamam\u0131\u015fsan\u0131z, sulama suyunuz tükenebilir ve üretim yapamayabilirsiniz.\n<\/p>\n
\n– Hayvansal üretim yaparken ah\u0131r\u0131n\u0131z\u0131 yanl\u0131\u015f planlam\u0131\u015fsan\u0131z hayvan refah\u0131 ve karl\u0131l\u0131k konular\u0131nda s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015fars\u0131n\u0131z. Zamanla i\u015fe devam edemezsiniz.\n<\/p>\n
\n– Bal\u0131k çiftli\u011finizde alabal\u0131k üretirken zaman içerisinde su kayna\u011f\u0131n\u0131z\u0131n \u0131s\u0131s\u0131 25 derece olur ise üretim yapman\u0131z çok zorla\u015f\u0131r hatta imkâns\u0131zla\u015fabilir.<\/p>\n
\n<\/u><\/strong>
\n4= Çok riskli
\n3= Orta riskli
\n2= Az riskli
\n1= Risksiz<\/p>\n
\n3= Y\u0131lda bir defa gerçekle\u015febilir
\n2= 5-10 y\u0131lda bir defa gerçekle\u015febilir
\n1= 40 y\u0131lda bir defa gerçekle\u015febilir<\/p>\n\n\n
\n Riskin Ad\u0131 <\/strong><\/td>\n Risk seviyesi<\/strong><\/td>\n Frekans<\/strong><\/td>\n De\u011fer <\/strong><\/td>\n Önlem al\u0131nacak m\u0131?<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n \n Su ve Sulama ile \u0130lgili Riskler<\/strong><\/td>\n <\/td>\n <\/td>\n <\/td>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n Su bitmesi <\/td>\n 4<\/td>\n 3<\/td>\n 12<\/td>\n EVET<\/td>\n<\/tr>\n \n Suyun kirlenmesi veya kullan\u0131lamaz hale gelmesi<\/td>\n 4<\/td>\n 2<\/td>\n 8<\/td>\n EVET<\/td>\n<\/tr>\n \n Sulama sisteminin bozulmas\u0131<\/td>\n 3<\/td>\n 4<\/td>\n 12<\/td>\n EVET<\/td>\n<\/tr>\n \n <\/td>\n <\/td>\n <\/td>\n <\/td>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n Erozyon ve Toprak Riskleri <\/strong><\/td>\n <\/td>\n <\/td>\n <\/td>\n <\/td>\n<\/tr>\n \n Rüzgâr erozyonu sonucu topra\u011f\u0131n verimli k\u0131sm\u0131n\u0131n kaybedilmesi<\/td>\n 2<\/td>\n 3<\/td>\n 6<\/td>\n HAYIR<\/td>\n<\/tr>\n \n Su erozyonu sonucu topra\u011f\u0131n verimli k\u0131sm\u0131n\u0131n kaybedilmesi <\/td>\n 3<\/td>\n 4<\/td>\n 12<\/td>\n EVET<\/td>\n<\/tr>\n \n Topra\u011f\u0131n tuzlan\u0131p bitkisel üretim yap\u0131lamamas\u0131 <\/td>\n 4<\/td>\n 2<\/td>\n 8<\/td>\n EVET<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n
\nBizim üretimimiz için su neden biter?\n<\/p>\n
\nÖrnek:<\/u> Bahçemizdeki xx su kayna\u011f\u0131 xx sebeplerden bitebilir, kuruyabilir.<\/p>\n
\nBizim üretimimiz için suyun nerede bitmesi sorundur?\n<\/p>\n
\nÖrnek:<\/u> Bahçemizin xx bölgesi (veya xx parselimiz) bu susuzluktan xx ton verim kayb\u0131 düzeyinde etkilenir.<\/p>\n
\nZiraat Yüksek Mühendisi
\nhttp:\/\/www.tarimsal.com\/<\/a><\/p>\n