{"id":32044,"date":"2013-04-08T10:37:00","date_gmt":"2013-04-08T10:37:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:57:59","modified_gmt":"2025-10-23T09:57:59","slug":"turk-celtikciliginde-buyuk-asama-32044","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/turk-celtikciliginde-buyuk-asama-32044","title":{"rendered":"T\u00dcRK \u00c7ELT\u0130KC\u0130L\u0130\u011e\u0130NDE B\u00dcY\u00dcK A\u015eAMA"},"content":{"rendered":"

Çeltik, pirinç olarak tüketilen ve olas\u0131l\u0131k ileride, en az\u0131ndan baz\u0131 toplumlarda ekme\u011fin yerini almaya aday bir tah\u0131ld\u0131r. Niteki ülkemizde de 1960’larda y\u0131ll\u0131k ki\u015fi ba\u015f\u0131na pirinç tüketimi 4 kg civar\u0131nda iken bu rakam son y\u0131llarda 8 kg’a ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu art\u0131\u015fta ekim alanlar\u0131n\u0131n 60.000 hektardan 100.000 hektara, dekara al\u0131nan verimin 340 kg’dan 900 kg’lara ç\u0131kmas\u0131 ve %90 pirinçte kendine yeterli duruma ula\u015fmam\u0131z da etkili olmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/p>\n

Ba\u015fta verimde sa\u011flanan art\u0131\u015f olmak üzere, di\u011fer art\u0131lar dünyada en önde gelen <\/span>“RICE TODAY”’ dergis’n’n <\/span>son say\u0131s\u0131nda <\/span>“<\/span>Rice booms in Turkey, Türkiye’de çeltikte patlama”<\/span> ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda bir makalede[1]<\/span><\/span><\/span><\/a> geni\u015f bir \u015fekilde kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Burada verilen baz\u0131 bilgilerin Türk okuru ile payla\u015f\u0131lmas\u0131 yerinde olacakt\u0131r. <\/span><\/p>\n

 <\/span><\/p>\n

Asl\u0131nda tüketicimizin y\u0131ll\u0131k 200 kg\/ki\u015fi bu\u011fday tüketiminin yan\u0131nda 8 kg\/ki\u015fi pirinç tüketimi önemli görünmeyebilir. Fakat tüketim e\u011filimindeki durum (pirinçte art\u0131\u015f, bu\u011fdayda dü\u015fü\u015f) tar\u0131msal stratejistlerce muhakkak de\u011ferlendirilecektir.  <\/span>Türkiye’de çeltikte ya\u015fanan patlaman\u0131n simgesi,<\/span> verimin dekara 900 kg yükseltilmesidir.  Bu da ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n zaman\u0131nda, yerinde, do\u011fru elemanlarla ba\u015flat\u0131lmas\u0131 ile mümkün olmu\u015ftur.  1980’lerde çeltik ekiminin en yo\u011fun oldu\u011fu Trakya’da, Edirne’deki Tar\u0131msal Ara\u015ft\u0131rma Enstitüsünde davaya inanm\u0131\u015f yönetici[2]<\/span><\/span><\/span><\/a> ve Ziraat Mühendisi elemanlarla ba\u015flatt\u0131klar\u0131 “Ülkesel Çeltik Ara\u015ft\u0131rma Projesi” günümüzdeki tecilli çe\u015fitlerin planland\u0131\u011f\u0131, projelendirildi\u011fi, temellerinin at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 sistemin ba\u015flang\u0131c\u0131 olmu\u015ftur. 1970’lerde <\/span>\u0130talya’dan ithal edilen Rialto, Roma, Arborio ve Baldo çe\u015fitlerinin tohumlu\u011fu yap\u0131lmakta idi.  Ayn\u0131 y\u0131llarda birçok yabanc\u0131 çe\u015fit farkl\u0131 bölgeler için tescil edilmi\u015ftir.  Enstitüsü taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan melezleme çal\u0131\u015fmalar\u0131 sonucu Ergene, Trakya, Meriç, \u0130psala ve Alt\u0131nyaz\u0131 1990 y\u0131l\u0131nda tescil edilmi\u015flerdir. Sonraki y\u0131llarda Serhat-92, TOAG-92 (Ege Üniversitesince geli\u015ftirilmi\u015ftir), Sürek-95, Osmanc\u0131k-97, K\u0131ral, Demir, Karg\u0131, Gönen, Ne\u011fi\u015f, K\u0131rkp\u0131nar, Edirne, Halilbey, Ece, \u015eumnu,  Be\u015fer, Dura\u011fan, K\u0131z\u0131ltan, Aromatik-1, Gala, Tunca, Efe, Çakmak, Pa\u015fal\u0131 ve Hamazdere çe\u015fitleri tescil ettirilmi\u015ftir<\/span> (<\/span>SÜREK, H. 2013)[3]<\/span><\/span><\/span><\/a>. <\/span>1997 y\u0131l\u0131nda tescil edilen OSMANCIK-97<\/span> çe\u015fidi 2004 y\u0131l\u0131nda Bulgaristan’da ayn\u0131 isim alt\u0131nda tescil edilmi\u015f ve <\/span>ayn\u0131 ülkeye tonlarca orijinal tohumluk ihraç edilmektedir. Ayr\u0131ca, söz konusu çe\u015fit Yunanistan, Rusya ve Ukrayna gibi ülkelerde de üretimde kullan\u0131lmaktad\u0131r.  Di\u011fer taraftan Halilbey, Gala, K\u0131rkp\u0131nar ve Dura\u011fan çe\u015fitlerimizin Bulgaristan’da tescil çal\u0131\u015fmalar\u0131 devam etmektedir. <\/span><\/p>\n

 <\/span><\/p>\n

Verim art\u0131\u015f\u0131nda genotiplerin, yani yeni çe\u015fitlerin genelde %50 oran\u0131nda pay\u0131 vard\u0131r. \u0130laç, gübre ve di\u011fer agronomik yenilikler ise verim art\u0131\u015f\u0131ndaki di\u011fer yar\u0131y\u0131 olu\u015fturur. Trakya Tar\u0131msal Ara\u015ft\u0131rma Enstitüsünün uzun y\u0131llar devam eden agronomik çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sonucu örne\u011fin, gübre türü, dozu, zaman\u0131 gibi detaylar da çiftciye sunulabilmi\u015ftir. Özellikle ileri teknolojiye yatk\u0131n çeltik üreticisinin lazer tekni\u011fi ile tava içi tesviye sorununu çözmesi de verim art\u0131\u015f\u0131na katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.  Yeni çe\u015fitlerin mevcut hastal\u0131klara dayan\u0131kl\u0131 olmas\u0131n\u0131n da burada de\u011finmek yerinde olacakt\u0131r.  <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Çe\u015fit gereksinimi tüm kültür bitkilerinde kolay kar\u015f\u0131lanamaz. Yaln\u0131z Marmara ve Orta Karadeniz’e 100 bin hektarl\u0131k alana yo\u011funlanm\u0131\u015f çeltik çe\u015fit say\u0131s\u0131 gereksinimi ile tüm ülkeye yay\u0131lm\u0131\u015f 7-8 milyon hektarl\u0131k alan\u0131n bekledi\u011fi bu\u011fday genotip say\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamaz.  Hele hele makarnal\u0131k-ekmeklik, sahil ku\u015fa\u011f\u0131-geçit ku\u015fa\u011f\u0131-içanadolu ekolojileri, sulu-kuru gibi kulvar say\u0131s\u0131 ile gereksinim duyulan çe\u015fit say\u0131s\u0131 bu\u011fdayda farkl\u0131 olacakt\u0131r.  O nedenle ülkemizde bu\u011fday tar\u0131m\u0131nda gereksinim duyulan çe\u015fitlerin geli\u015ftirilimesinde kamu ve özel sektörün çabalar\u0131n\u0131n yeterli olmayabilir. Brezilya’daki EMBRAPA gibi <\/span>(Aç\u0131kgöz 2012, http:\/\/blog.milliyet.com.tr\/brezilya-nin-tarimsal-mucizesi\/Blog\/?BlogNo=372462<\/span>) merkezi bir tohumculuk konseyinden mahrum ülkeler Kanada’da oldu\u011fu gibi üreticilerle birlikte kamu ve özel sektör tohumculuk payda\u015flar\u0131 “çe\u015fit geli\u015ftirme” kooperatifleri ile sorunu çözmeye çal\u0131\u015fmaktad\u0131rlar (http:\/\/www.wfgd.ca\/the_co-op.htm<\/a>).<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/p>\n

Son günlerde Türkiye’ye GDO’lu pirinç ithal edildi\u011fi do\u011frultusunda haberler yap\u0131lm\u0131\u015f, olay\u0131n bilimsel do\u011frulanmas\u0131 için ba\u015fvurulan laboratuarlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 olay\u0131 do\u011frularken di\u011ferleri aksi görü\u015f belirtmi\u015flerdir. Asl\u0131nda \u0130ran’dan ba\u015fka hiçbir ülkede transgenik, yani GDO’lu çeltik çe\u015fidi tescil edilmemi\u015ftir. Fakat Türkiye’ye ithal edilen pirincin ince-uzun pahal\u0131 \u0130ran ürünü olmas\u0131 beklenemez! Olas\u0131 GDO DNA’s\u0131 toprak bakterilerinden veya nakliye esnas\u0131nda daha önce ta\u015f\u0131nan GDO’lu herhangibir üründen istem d\u0131\u015f\u0131 bula\u015fmad\u0131r.  Ama bu durum, Türkçe isimlerle tescilli yerli pirinç çe\u015fitlerinin tüketicimizce tercihi için bir f\u0131rsat yaratm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/p>\n

Prof. Dr. Nazimi Aç\u0131kgöz <\/p>\n

 <\/p>\n


<\/p>\n
<\/p>\n
\n

[1]<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/em><\/span><\/a> <\/span><\/em>http:\/\/irri.org\/index.php?option=com_k2&view=item&id=12441:rice-booms-in-turkey&lang=en<\/span><\/em><\/span><\/em><\/p>\n<\/div>\n

\n

[2]<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/em><\/span><\/a> Burada projeyi ba\u015flatan Enstitü eski müdürü Dr. Erdo\u011fan \u0130NDELEN’i rahmetle yâd ederiz. <\/span><\/em><\/p>\n<\/div>\n

\n

[3]<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/em><\/span><\/a> Baz\u0131 yeni çeltik çe\u015fitlerinin farkl\u0131 lokasyonlardaki verim ve rand\u0131mn performanslar\u0131, Hasat Mart 2013 Say\u0131 334, Sayfa 84-86 <\/strong><\/span><\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

<\/p>\n

Bu yaz\u0131 Prof.Dr. Nazimi A\u00c7IKG\u00d6Z<\/strong> kategorisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Çeltik, pirinç olarak tüketilen ve olas\u0131l\u0131k ileride, en az\u0131ndan baz\u0131 toplumlarda ekme\u011fin yerini almaya aday bir tah\u0131ld\u0131r. Niteki ülkemizde de 1960’larda y\u0131ll\u0131k ki\u015fi ba\u015f\u0131na pirinç tüketimi 4 kg civar\u0131nda iken bu rakam son y\u0131llarda 8 kg’a ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu art\u0131\u015fta ekim alanlar\u0131n\u0131n 60.000 hektardan 100.000 hektara, dekara al\u0131nan verimin 340 kg’dan 900 kg’lara ç\u0131kmas\u0131 ve %90 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-32044","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32044","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32044"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32044\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170505,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32044\/revisions\/170505"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32044"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32044"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32044"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=32044"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}