\nBu hastal\u0131k, influenzavirüs A'ya ba\u011fl\u0131 olarak genellikle ku\u015flarda ortaya ç\u0131kar. Düzenli sürveyans çal\u0131\u015fmalar\u0131, göçmen ku\u015flarda son derece geni\u015f bir influenzavirüs A havuzu oldu\u011funu göstermektedir. \u0130nfluenzavirüslerin 15 hemaglütinin alt tipinin hepsi, ku\u015flar\u0131 infekte edebilir. Ku\u015flara özgü bu denli çok say\u0131da influenzavirüs olmas\u0131, bunlar aras\u0131nda gerçekle\u015fen gen transferi ve yeniden e\u015fle\u015fme ("reassortment") sonucunda ortaya ç\u0131kan yeni alt tiplerin, insan influenzavirüslerindekinden çok daha s\u0131k oldu\u011funu dü\u015fündürmektedir.\n<\/p>\n
\nSu ku\u015flar\u0131 virüslerin do\u011fadaki süreklili\u011fini sa\u011flar. Enfeksiyon, yaban\u0131l ku\u015f topluluklar\u0131ndan kümes hayvanlar\u0131 gibi evcil ku\u015flara yay\u0131labilir ve bu durum ciddi sonuçlar do\u011furabilir\n<\/p>\n
\nKümes hayvanlar\u0131n\u0131 enfekte eden influenzavirüs A, hastal\u0131\u011fa neden olma yetene\u011fine göre ikiye ayr\u0131l\u0131r.\n<\/p>\n
\n\tPatojenitesi yüksek olan ku\u015f gribi virüslerinin yaban\u0131l ku\u015f topluluklar\u0131nda bulunmad\u0131\u011f\u0131; H5 ya da H7 alt tipindeki patojenitesi dü\u015fük olan ku\u015f gribi virüslerinin, kümes hayvanlar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131ld\u0131ktan sonra geçirdikleri mutasyonlarla yüksek patojenite kazand\u0131klar\u0131 kabul edilmektedir. asl\u0131nda virüs 19.yüzy\u0131llarda bulunmu\u015f ama teknnoloji olmad\u0131\u011f\u0131 için te\u015fhis edilememi\u015ftir.\n\t<\/p>\n
\n\tKu\u015fa özgü influenzavirüs A H5N1'nin önemi:<\/strong> \u0130nfluenzavirüs A H5N1, ilk kez 1961'de Güney Afrika'da bal\u0131kç\u0131llardan izole edilmi\u015f olmakla birlikte, patojenitesi yüksek ku\u015f gribi çok daha önceden, ilk kez 1878'de \u0130talya'da tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ku\u015f gribi virüsünün do\u011fal rezervuar\u0131, ye\u015filba\u015f ördeklerdir ve enfeksiyona en dayan\u0131kl\u0131 olan ku\u015flar da bunlard\u0131r. Virüsleri çok uzaklara ta\u015f\u0131yabilmelerine ve d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131yla ç\u0131karmalar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, yaln\u0131zca hafif ve k\u0131sa süren bir hastal\u0131k geçirirler. Evcil ördeklerdeki enfeksiyon ise t\u0131pk\u0131 tavuklar, hindiler, kazlar ve benzeri kümes hayvanlar\u0131ndaki gibi öldürücüdür.\n\t<\/p>\n \n\tVirüs, enfekte olmu\u015f yaban\u0131l ku\u015flar\u0131n d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131yla kümes hayvanlar\u0131na geçebilir. Evcil ku\u015flar\u0131n serbestçe gezindikleri, yaban\u0131l ku\u015flarla ayn\u0131 kaynaktan su içtikleri ya da ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 durumdaki enfekte olmu\u015f yaban\u0131l ku\u015flar\u0131n d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131yla kontamine olabilecek su kaynaklar\u0131n\u0131 kulland\u0131klar\u0131 yerlerde, enfeksiyonun yaban\u0131l ku\u015flardan evcil kümes hayvanlar\u0131na bula\u015fma riski daha yüksektir. Canl\u0131 ku\u015flar\u0131n s\u0131k\u0131\u015f\u0131k ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmayan ko\u015fullarda sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 pazarlar da bir ba\u015fka yay\u0131lma kayna\u011f\u0131 olabilir.\n\t<\/p>\n \n\tKu\u015fa özgü influenzavirüs A H5N1 su\u015funun yay\u0131lmas\u0131:<\/strong> Ku\u015f gribi virüsleri, ku\u015flar\u0131 ve daha seyrek olarak domuzlar\u0131 enfekte eder. Enfekte olan ku\u015flar, virüsü tükürük, burun salg\u0131lar\u0131 ve d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131yla yayarlar. Hollanda'da ev kedilerinde gösterilen deneysel enfeksiyon ve Tayland'da enfekte kaplan ve leoparlardan H5N1 virüslerinin izolasyonu, kedigillerin de enfeksiyonu bula\u015ft\u0131rabilece\u011fini dü\u015fündürmektedir. Duyarl\u0131 ku\u015flar\u0131n enfekte nazal, solunumsal ve fekal materyalle temas etmesi sonucu enfeksiyon yay\u0131l\u0131r. Virüs, hava yoluyla da yay\u0131lmakla birlikte, fekal-oral geçi\u015f en önemlisidir. Patojenitesi yüksek virüsle ilgili çal\u0131\u015fmalar\u0131n sonuçlar\u0131na göre, kontamine gübrenin 1 gram\u0131 1 milyon ku\u015fu enfekte etmeye yetecek miktarda virüs partikülü içermektedir. Patojenitesi yüksek ku\u015f gribi virüsleri, çevrede özellikle dü\u015fük s\u0131cakl\u0131kta uzun süre etkinli\u011fini koruyabilir. Virüs, gübrede so\u011fukta en az üç ay, suda 22°C'de 4 gün ve 0°C'de 30 günden fazla etkinli\u011fini koruyabilir.\n\t<\/p>\n \n\tSa\u011f kalan ku\u015flar\u0131n H5N1 virüsünü oral olarak ve d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131yla en az 10 gün ç\u0131karabildi\u011fi bildirilmi\u015ftir. Bu da canl\u0131 kümes hayvan\u0131 pazarlar\u0131ndaki ve göçmen ku\u015flar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131lmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Virüs, ku\u015f d\u0131\u015fk\u0131s\u0131n\u0131n kontamine etti\u011fi toz ve toprak arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, örne\u011fin kontamine donan\u0131m, araçlar, yem, kafesler ve giyecekler, özellikle ayakkab\u0131larla bir çiftlikten di\u011ferine yay\u0131labilir. Virüsü, ayaklar\u0131 ve vücutlar\u0131nda ta\u015f\u0131yarak "mekanik vektör" rolünü oynayan kimi hayvanlar, örne\u011fin kemiriciler de yayabilir. Bilgiler s\u0131n\u0131rl\u0131 olmakla birlikte, sineklerin de mekanik vektör olabilece\u011fi dü\u015fünülmektedir.\n\t<\/p>\n \n\tKu\u015f gribinin, özellikle patojenitesi yüksek formla olu\u015fan salg\u0131nlar\u0131n, özellikle geli\u015fmekte olan ülkelerde kümes hayvanlar\u0131 endüstrisi ve çiftlik sahipleri üzerindeki etkileri son derece y\u0131k\u0131c\u0131 olabilir. Ku\u015f gribi salg\u0131nlar\u0131 bir ülkenin içine yay\u0131lacak olursa, kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 çok güç olabilir. Örne\u011fin 1992'de Meksika'da patojenitesi dü\u015fük virüsle ba\u015flayan salg\u0131n, oldukça ölümcül bir biçime dönü\u015fmü\u015f ve 1995'e dek kontrol alt\u0131na al\u0131namam\u0131\u015ft\u0131r.\n\t<\/p>\n \n\tHastal\u0131k, ülkeden ülkeye canl\u0131 kümes hayvanlar\u0131n\u0131n ticareti arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131labilir. Göçmen ku\u015flar da virüsü uzaklara ta\u015f\u0131yabilir; geçmi\u015fteki patojenitesi yüksek ku\u015f gribinin uluslararas\u0131 yay\u0131l\u0131m\u0131 böyle aç\u0131klanmaktad\u0131r.\n\t<\/p>\n \n\t\u0130nsanda ku\u015fa özgü influenzavirüs A H5N1 enfeksiyonu:<\/strong> Ku\u015f gribi virüsleri genellikle insanlar\u0131 do\u011frudan enfekte etmez ve insanlar aras\u0131nda dola\u015fmaz. \u0130nsanda ku\u015f gribi virüsleriyle olu\u015ftu\u011fu bildirilmi\u015f do\u011fal enfeksiyon say\u0131s\u0131 çok azd\u0131r. Ancak gönüllü çal\u0131\u015fmalar\u0131yla ku\u015f kökenli kimi virüslerle enfekte edilmi\u015f insanlarda k\u0131sa süreli enfeksiyonlar\u0131n geli\u015fti\u011fi de gösterilmi\u015ftir. \u0130nsanlardaki olgular\u0131n enfekte kümes hayvanlar\u0131 veya kontamine yüzeylerle temas sonucunda geli\u015fti\u011fi dü\u015fünülmektedir. Ku\u015f gribi virüslerin\u0131n insanlar aras\u0131nda tutunabilmesine kar\u015f\u0131 bir dereceye kadar etkili bir engelin bulundu\u011fu aç\u0131kt\u0131r. Bu engel, gen segmentlerinden bir ya da birkaç\u0131yla ili\u015fkilidir. \u0130nsandaki olgular, kümes hayvanlar\u0131 aras\u0131nda patojenitesi yüksek ku\u015f gribi salg\u0131nlar\u0131yla e\u015fzamanl\u0131 olarak görülmektedir. Çünkü ku\u015flardaki enfeksiyonun yay\u0131lmas\u0131, insanlar\u0131n direkt enfeksiyonu için do\u011facak f\u0131rsatlar\u0131 art\u0131r\u0131r. Zaman içinde daha çok insan enfekte olup bunlar bir de insana ve ku\u015fa özgü influenzavirüs su\u015flar\u0131yla ayn\u0131 anda enfekte olurlarsa, bu insanlar insandan insana kolayca bula\u015fmay\u0131 sa\u011flayacak insan genlerine sahip olan yepyeni bir alt tipin yo\u011fruldu\u011fu bir hamur teknesi gibi i\u015flev görebilir. Böyle bir olay, bir grip pandemisinin ba\u015flang\u0131c\u0131 da olacakt\u0131r. H5N1 su\u015funun sa\u011fl\u0131k çal\u0131\u015fanlar\u0131, aile bireyleri, tavukçuluk yapanlar ve tavuk imha ekiplerinde çal\u0131\u015fanlarda insandan insana çok s\u0131n\u0131rl\u0131 bir biçimde de olsa bula\u015fabildi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu gruplarda virüsle enfeksiyonu gösteren H5 antikorlar\u0131 belirlenmi\u015fse de a\u011f\u0131r hastal\u0131k geli\u015fen bir olguyla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Tavukçuluk yapanlar\u0131n %17'sinde, tavuk imha edenlerin %3'ünde, temasl\u0131 sa\u011fl\u0131k çal\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n %3.7'sinde, temas etmemi\u015f sa\u011fl\u0131k çal\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n ise %0.7'sinde antikor saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Ku\u015fa özgü influenzavirüs H5N1 ile olu\u015fan insan enfeksiyonunun klinik gidi\u015fine ili\u015fkin yay\u0131mlanm\u0131\u015f bilgiler s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. 1997 Hong Kong salg\u0131n\u0131nda hastalananlarda gripteki gibi tipik belirtiler (ate\u015f, bo\u011faz a\u011fr\u0131s\u0131, öksürük ve kas a\u011fr\u0131lar\u0131), göz enfeksiyonlar\u0131, pnömoni, akut s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 solunum sendromu (ARDS), ço\u011ful organ yetmezli\u011fi, lenfopeni, karaci\u011fer enzim düzeylerinde yükselmeler ve p\u0131ht\u0131la\u015fma bozukluklar\u0131 gibi belirti ve bulgular bildirilmi\u015ftir. Salg\u0131n, gerek önceden sa\u011fl\u0131kl\u0131 eri\u015fkin ve çocuklar\u0131, gerekse kronik t\u0131bbi sorunlar\u0131 olanlar\u0131 etkilemi\u015ftir.\n\t<\/p>\n \n\tTüm hayvan ve insan influenzavirüslerinin tan\u0131s\u0131nda kullan\u0131lan h\u0131zl\u0131 ve güvenilir testler bulunmaktad\u0131r. WHO'nun Küresel Grip A\u011f\u0131'nda yer alan birçok laboratuvar\u0131n, bu testleri yapmak için gerekli yüksek güvenlik olanaklar\u0131 ve reaktiflerin yan\u0131 s\u0131ra, önemli ölçüde deneyimi de vard\u0131r. \u0130nsan gribinin tan\u0131s\u0131 için h\u0131zl\u0131 yatak ba\u015f\u0131 testleri de bulunmaktad\u0131r. Ancak bunlar\u0131n, en son olgular\u0131n tam olarak anla\u015f\u0131labilmesi ve insan enfeksiyonlar\u0131n\u0131n do\u011frudan do\u011fruya ku\u015flardan m\u0131 ya da insandan insana m\u0131 yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirlenmesi için gereksinim duyulan testler kadar kesin bir bilgi vermeleri söz konusu de\u011fildir.\n\t<\/p>\n \n\tKimileri hem tedavide hem korunmada kullan\u0131lmakta olan antiviral ilaçlar, influenzavirüs A su\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 ba\u015fka bir sa\u011fl\u0131k sorunu olmayan eri\u015fkin ve çocuklarda klinik olarak etkilidir. Ancak kullan\u0131mlar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131ran baz\u0131 yönleri vard\u0131r. Bunlar\u0131n kimileri ayn\u0131 zamanda pahal\u0131 ve stoklar\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 ilaçlard\u0131r.\n\t<\/p>\n \n\t1997'den bu yana insanda belgelenmi\u015f ku\u015f gribi örnekleri: 1996 y\u0131l\u0131na de\u011fin insandan ku\u015f gribi virüsünun (H7N7) izolasyonuna ili\u015fkin toplam üç olgunun kayd\u0131 bulunmaktayken, bu tarihten sonra ku\u015f gribi virüsleriyle olu\u015fmu\u015f insan enfeksiyonlar\u0131n\u0131n profilinde çarp\u0131c\u0131 bir art\u0131\u015f olmu\u015ftur.\n\t<\/p>\n \n\t1997:<\/strong> Hong Kong'ta, tavuklar aras\u0131nda ku\u015fa özgü influenzavirüs A (H5N1) enfeksiyonu salg\u0131n\u0131 ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u0131rada 18 insan hastalanm\u0131\u015f, bunlardan 6's\u0131 ölmü\u015ftür. Olgulardan birinde çiftlikte bulunan, 17'sinde ise pazarlarda sat\u0131lan hastal\u0131kl\u0131 ku\u015flarla temas söz konusudur. Salg\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131na almak üzere 3 gün içinde toplam 1.5 milyon kümes hayvan\u0131 itlaf edilmi\u015ftir. Böylece dünyan\u0131n yeni bir pandeminin e\u015fi\u011finden döndü\u011fü dü\u015fünülmektedir. \n\thttp:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Ku%C5%9F_gribi\n\t<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bu hastal\u0131k, influenzavirüs A'ya ba\u011fl\u0131 olarak genellikle ku\u015flarda ortaya ç\u0131kar. Düzenli sürveyans çal\u0131\u015fmalar\u0131, göçmen ku\u015flarda son derece geni\u015f bir influenzavirüs A havuzu oldu\u011funu göstermektedir. \u0130nfluenzavirüslerin 15 hemaglütinin alt tipinin hepsi, ku\u015flar\u0131 infekte edebilir. Ku\u015flara özgü bu denli çok say\u0131da influenzavirüs olmas\u0131, bunlar aras\u0131nda gerçekle\u015fen gen transferi ve yeniden e\u015fle\u015fme ("reassortment") sonucunda ortaya ç\u0131kan yeni alt […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[436],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-3394","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hayvancilik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3394","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3394"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3394\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":171796,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3394\/revisions\/171796"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3394"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3394"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3394"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=3394"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\t1999:<\/strong> Hong Kong'ta iki çocukta ku\u015flardaki patojenitesi yüksek olmayan influenzavirüs A H9N2 enfeksiyonu kan\u0131tlanm\u0131\u015f ve her iki çocuk da iyile\u015fmi\u015ftir. Hastal\u0131\u011f\u0131n geçi\u015finde kümes hayvanlar\u0131n\u0131n rol oynad\u0131\u011f\u0131 dü\u015fünülmü\u015f; ancak insandan insana geçi\u015f olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 üzerinde de durulmu\u015ftur. 1998-1999'da Çin'de ba\u015fka insan H9N2 enfeksiyonlar\u0131 da bildirilmi\u015ftir.
\n\t2003:<\/strong> Çin'den yeni dönen Hong Konglu bir baba ve o\u011flundan ku\u015fa özgü influenzavirüs A (H5N1) izole edilmi\u015f, hastalanan baba ölmü\u015ftür. Bu iki ki\u015finin nas\u0131l enfekte oldu\u011fu tam olarak aç\u0131klanamam\u0131\u015ft\u0131r. Öte yandan adam\u0131n k\u0131z\u0131 da Çin'deyken hastalanarak ölmü\u015f, ancak bunun H5N1 virüsüne ba\u011fl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 belirsiz kalm\u0131\u015ft\u0131r.
\n\t2003:<\/strong> \u015eubat<\/em> ay\u0131nda Hollanda'da ku\u015flar aras\u0131nda patojenitesi yüksek olan H7N7 ku\u015f gribi ba\u015f göstermi\u015ftir. Daha sonra tavuk çiftli\u011fi çal\u0131\u015fanlar\u0131 ve bunlar\u0131n aile bireyleri aras\u0131nda konjonktivit ve\/veya gripal enfeksiyon tablosu biçiminde bir salg\u0131n ortaya ç\u0131km\u0131\u015f ve bu salg\u0131ndan etkilendi\u011fi dü\u015fünülen 260 ki\u015fiden 82'sinde ku\u015fa özgü influenzavirüs A (H7N7) enfeksiyonu oldu\u011fu do\u011frulanm\u0131\u015ft\u0131r. Üç olguda insandan insana geçi\u015fle ilgili kan\u0131tlar bulunmu\u015ftur. Ayr\u0131ca 260 ki\u015fiden 6's\u0131n\u0131n H3N2 virüsü yönünden pozitif oldu\u011fu gösterilmi\u015f; ancak bunlar\u0131n hiçbiri ayn\u0131 zamanda H7N7 yönünden de pozitif olarak bulunmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu salg\u0131n s\u0131ras\u0131nda profilaktik antiviral ilaç almam\u0131\u015f ve enfekte ku\u015flarla temas etmi\u015f olan 57 ya\u015f\u0131ndaki bir veteriner ARDS tablosundan ölmü\u015ftür. Salg\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131na almak üzere toplam 100 milyon olan ku\u015f nüfusundan 30 milyonu bir hafta içinde itlaf edilmi\u015ftir.
\n\t2003:<\/strong> Aral\u0131k<\/em> ay\u0131n\u0131n ortalar\u0131nda Hong Kong'da bir çocukta H9N2 enfeksiyonu saptanm\u0131\u015f ve çocuk iyile\u015fmi\u015ftir.
\n\t2003-2005 ku\u015f gribi salg\u0131n\u0131:<\/strong> 2003 Aral\u0131k ay\u0131n\u0131n ortalar\u0131ndan beri, Güney Kore'den ba\u015flayarak Do\u011fu Asya ülkelerinde tavuk ve ördeklerde görülen patojenitesi yüksek ku\u015f gribi salg\u0131nlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131nda art\u0131\u015f oldu\u011fu bildirilmektedir. Kimi yaban\u0131l ku\u015f türleri ve domuzlarda da enfeksiyonlar bildirilmi\u015ftir. Böyle patojenitesi yüksek ku\u015f gribinin çe\u015fitli ülkelerde ayn\u0131 zamanda ortaya ç\u0131kan salg\u0131nlarla birlikte h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131, e\u015fine hiç rastlanmad\u0131k bir durumdur ve veteriner tababetin yan\u0131 s\u0131ra be\u015feri tababeti de yak\u0131ndan ilgilendirmektedir. Kümes hayvanlar\u0131 aras\u0131ndaki bu salg\u0131nlar\u0131n kayg\u0131 yaratmas\u0131n\u0131n birkaç nedeni vard\u0131r. \u0130lkin, bu salg\u0131nlar\u0131n ço\u011funda "H5N1" olarak bilinen patojenitesi yüksek su\u015fun belirlenmesi, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 yönünden özellikle kayg\u0131 kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur. H5N1, yak\u0131n geçmi\u015fte iki kez tür engelini a\u015farak insanlarda da a\u011f\u0131r ve mortalitesi yüksek bir hastal\u0131\u011fa neden olmu\u015f bir alt tiptir ve \u015fimdi de Vietnam ve Tayland'da gittikçe artan say\u0131da insan\u0131 etkilemi\u015ftir\n\t<\/p>\n