\nMikroorganizmalar, herbirinin kendine özgü olu\u015flar\u0131, özel kültür ve çevre ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda önceden tahmin edilemeyen yap\u0131 ve biyosentetik yetenekleri ile canl\u0131 bilimlerinde ve di\u011fer baz\u0131 alanlardaki zor problemlerin çözülmesinde öncelik alm\u0131\u015flard\u0131r. Son elli y\u0131l içerisinde, medikal teknolojinin geli\u015fiminde, insan ve hayvan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda, g\u0131da i\u015flenmesinde, g\u0131dalar\u0131n güvenli ve kaliteli olu\u015flar\u0131nda, genetik mühendisli\u011finde, çevrenin korunmas\u0131nda, tar\u0131msal biyoteknolojide ve özellikle tar\u0131msal ve evsel at\u0131klar\u0131n de\u011ferlendirilmesinde mikroorganizmalar\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 kullan\u0131m örneklerini görmek mümkündür. Bütün bu teknolojik geli\u015fmeler, do\u011frudan kimyasal ve fiziksel mühendislik metotlar\u0131n\u0131 kullanarak sa\u011flanmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle mikroorganizmalar, uygulamaya dönük ve ekonomik olarak de\u011fer bulmu\u015ftur.\n<\/p>\n
Mikrobiyal teknolojiler, çe\u015fitli tar\u0131msal ve çevresel problemlerin çözümünde son y\u0131llarda kayda de\u011fer ba\u015far\u0131lar elde etmesine ra\u011fmen bilimsel çevrelerde yayg\u0131n bir kabul görmemi\u015ftir. Çünkü, mikroorganizmalar\u0131n faydal\u0131 etkilerini göstermelerinde bir süreklilik yoktur. Mikroorganizmalar\u0131n etkin çal\u0131\u015fmalar\u0131, ancak substratlar\u0131n\u0131 metabolize etmeleri için uygun ve optimal ko\u015fullar oldu\u011funda gerçekle\u015fmektedir. Bu ko\u015fullardan baz\u0131lar\u0131 yeterli su ve oksijen (mikroorganizmalar\u0131n zorunlu aerob veya fakültatif anaerob olmalar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015febilir), pH ve bulunduklar\u0131 ortam\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 gibi faktörlerdir. Günümüzde, yeni teknolojiler sayesinde, çok çe\u015fitli mikrobiyal kültürler ve a\u015f\u0131lama materyallerini piyasada ticari olarak bulabilmekteyiz. Teknik k\u0131lavuzluk ile mikrobiyal ürünlerin koordineli çal\u0131\u015fmas\u0131 sistemin ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Mikroorganizmalar\u0131n, kimyasal gübreler ve pestisitlerin olu\u015fturdu\u011fu problemleri çözmede alternatif olmalar\u0131 nedeni ile do\u011fal çiftçilik ve organik tar\u0131mda kullan\u0131lmalar\u0131 oldukça yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.
\nToprak mikrobiyologlar\u0131 ve mikrobiyal ekologlar, y\u0131llard\u0131r toprak mikroorganizmalar\u0131n\u0131 faydal\u0131 ve zararl\u0131 diye s\u0131n\u0131fland\u0131rmaya çaba harcam\u0131\u015flard\u0131r. Bu s\u0131n\u0131fland\u0131rmada, mikroorganizmalar\u0131n i\u015flevleri ve toprak kalitesine, bitki geli\u015fimi ve verimine, bitki sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na olan etkileri de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Atmosfer azotunu fikseden, organik at\u0131k ve kal\u0131nt\u0131lar\u0131 parçalayan, pestisitlerin zehirli etkisini yokeden, bitki hastal\u0131klar\u0131n\u0131 ve toprak kökenli patojenleri bask\u0131layan, besin maddesi döngüsünü artt\u0131ran ve bitki geli\u015fimini te\u015fvik eden vitamin, hormon ve enzim gibi biyoaktif maddeleri üretenler yararl\u0131 mikroorganizmalar s\u0131n\u0131f\u0131na; bitki hastal\u0131klar\u0131na neden olan, toprak kökenli patojenleri te\u015fvik eden, besin maddelerini yaray\u0131\u015fs\u0131z hale getiren, bitki geli\u015fimi ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bozabilecek zehirli (toksik) ve çürütücü madeleri üretenler zararl\u0131 mikroorganizmalar s\u0131n\u0131f\u0131na dahil edilmi\u015flerdir.
\nFaydal\u0131 mikroorganizmalar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131, di\u011fer yönetim uygulamalar\u0131n\u0131n yerini tutmamaktad\u0131r. Aksine bitki ekim nöbeti, organik iyile\u015ftiricilerin kullan\u0131lmas\u0131, koruyucu sürüm, bitki art\u0131klar\u0131n\u0131n dönü\u015fümü ve zararl\u0131 böceklerin biyokontrolu gibi en iyi toprak ve bitki yönetim uygulamalar\u0131n\u0131n optimizasyonuna bir ba\u015fka boyutla eklenik etki yapmaktad\u0131r. Yani do\u011fru \u015fekilde uyguland\u0131\u011f\u0131nda, bu mikroorganizmalar, say\u0131lan bu yönetim uygulamalar\u0131n\u0131n faydal\u0131 etkilerini art\u0131rmaktad\u0131r. <\/p>\n
\nyararl\u0131 mikroorganizmalarIN \u0130\u015flevleri:
\nAtmosfer azotunu fikse etmek
\nOrganik at\u0131klar ve kal\u0131nt\u0131lar\u0131 parçalamak (Dekompozisyon)
\nToprak kökenli patojenleri bask\u0131lamak
\nBitki besin maddelerinin yaray\u0131\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rmak ve dönü\u015fümlerini sa\u011flamak
\nPestisitler de dahil olmak üzere toksik etki yapan bile\u015fiklerin bozunumunu sa\u011flamak
\nAntibiyotik ve di\u011fer biyoaktif maddeleri üretmek
\nBitkilerin alabilece\u011fi basit organik molekülleri üretmek
\nA\u011f\u0131r metal iyonlar\u0131n\u0131 ba\u011flayarak bitkilerce daha az al\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamak
\nÇözünemeyen besin kaynaklar\u0131n\u0131 çözünür hale getirmek
\nPolisakkarit üreterek toprak agregasyonunu art\u0131rmak\n<\/p>\n
\nzararl\u0131 mikroorganizmalarIN \u0130\u015flevleri:
\nBitki hastal\u0131klar\u0131na neden olmak
\nToprak kökenli patojenleri te\u015fvik etmek
\nBitki besin maddelerini yaray\u0131\u015fs\u0131z hale getirmek
\nTohum çimlenmesini engellemek
\nBitki büyüme ve geli\u015fmesini engellemek
\nFitotoksik maddeler üretmek\n<\/p>\n
\nÇizelge-1. Tar\u0131mda halihaz\u0131rda mikrobiyal gübre olarak kullan\u0131lmakta olan bakteriler ve daha iyi bir performans için genetik modifikasyon yap\u0131lm\u0131\u015f yeni bakteriler\n<\/p>\n
\nDo\u011fal tip bakteriler Uyguland\u0131klar\u0131 bitkiler Kullan\u0131m amac\u0131
\nAnabaena-Azolla Azospirillum brasilense and A. lipoferum Çeltik Tah\u0131llar Biyogübre Biyogübre
\nBradyrhizobium japonicum Rhizobium spp. Yemlik ve yemeklik baklagil bitkiler Biyogübre Biyogübre
\nFrankia spp. Baklagil olmayan a\u011façlar (Alnus) Biyogübre
\nBacillus subtilis and B. thuringiensis Psuedomonas fluorescens Pseudomonas spp. De\u011fi\u015fik bitkiler Biopestisit Biopestisit
\nIslah edilmi\u015f bakteriler De\u011fi\u015ftirilen özellikler Islah\u0131n amac\u0131
\nAgrobacterium radiobacter Transfer genlerin yok edilmesi crown gall'in biyolojik kontrolunda emniyetli kullan\u0131m
\nClavibacter spp. Bacillus thuringiensis'ten elde edilmi\u015f endotoxin ilavesi Böceklerin bitkiye zararlar\u0131n\u0131n biyolojik kontrolu
\nBradyrhizobium japonicum "nif" gen kopyas\u0131n\u0131n ilavesi Azot fiksasyonunu artt\u0131rmak
\nPseudomonas syringae " ice nucleation" geninin yok edilmesi Bitkilerde don zarar\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131na almak
\nRhizobium meliloti "nif" ve\/veya "dct" genlerinin kopyas\u0131n\u0131n ilavesi Azot fiksasyonunu artt\u0131rmak\n<\/p>\n
\nToprak mikroorganizmalar\u0131, toprakta meydana gelen pek çok kimyasal de\u011fi\u015fimin içinde aktif rol almaktad\u0131rlar. Özel olarak ta bitki geli\u015fmesi için gerekli olan örne\u011fin azot ve karbon besin elementlerinin döngüsünde görev ald\u0131klar\u0131 için toprak verimlili\u011finin önemli unsurlar\u0131d\u0131rlar. Toprak mikroorganizmalar\u0131, herhangi bir yolla topra\u011fa dahil olan organik maddelerin parçalanmas\u0131ndan ve dolay\u0131s\u0131 ile besin elementlerinin döngüsünden sorumludurlar. Baz\u0131lar\u0131 örne\u011fin, mikoriza mantarlar\u0131 baz\u0131 mineral besin maddelerinin (ör.fosfor) yaray\u0131\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rmaktad\u0131rlar. Baz\u0131lar\u0131, toprakta mevcut besin maddelerinin miktar\u0131n\u0131 artt\u0131rmaktad\u0131r. Mesela, azot fikseden bakteriler, toprak havas\u0131nda gaz halinde bulunan azotu, bitkilerin geli\u015fmesi için bitki köklerinin kullanabilecekleri çözünebilir azotlu bile\u015fikler haline dönü\u015ftürürler. Toprak verimlili\u011fini artt\u0131ran ve bitki geli\u015fimine katk\u0131da bulunan bu tip mikroorganizmalar, "biyogübreler" olarak adland\u0131r\u0131l\u0131p tar\u0131mda mikrobiyal a\u015f\u0131 materyallerinin haz\u0131rlanmas\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131rlar. Benzer \u015fekilde di\u011fer baz\u0131 mikroorganizmalar da bitki sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131ran ve yüksek verim al\u0131nmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flayan maddeleri (ör. Vitaminler ve bitki hormonlar\u0131 gibi) üretmektedirler. Bu mikroorganizmalar, "fitostimulatorlar" olarak adland\u0131r\u0131lmakta ve ürün verimini artt\u0131rmak için mikrobiyal a\u015f\u0131 olarak üretimleri üzerine çal\u0131\u015fmalar yürütülmektedir. Di\u011fer bir grup mikroorganizma, bitkinin do\u011fal savunma mekanizmas\u0131n\u0131 te\u015fvik edecek bile\u015fikleri üreterek bitkinin patojenlere kar\u015f\u0131 direncini geli\u015ftirmektedir. Bu mikroorganizmalar da "biyopestisitler" olarak adland\u0131r\u0131lmakta ve biyolojik kontrolu sa\u011flamaktad\u0131rlar.\n<\/p>\n
\nRizosfer: Bitki kökleri ve toprak aras\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkilerin (interaksiyon) yo\u011fun oldu\u011fu yer.
\nBilindi\u011fi gibi bitkilerin kökleri, mineral besin maddelerini almaktad\u0131rlar. Ayr\u0131ca kendilerini çevreleyen topra\u011fa çok çe\u015fitli organik bile\u015fikler salma özellikleri de mevcuttur. Dolay\u0131s\u0131 ile "rizosfer" dedi\u011fimiz ve bitki kökü ile yak\u0131n temasta olan toprak k\u0131sm\u0131nda mikrobiyal aktivite de oldukça yo\u011fundur. Bu nedenle bitki köklerinin yüzeyinde ve rizosfer bölgesinde çok say\u0131da mikroorganizma bulunmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k bitki kökleri bulunmayan bir toprakta bu say\u0131 oldukça dü\u015fmektedir.
\nRizosfer, içerisinde ya\u015fayan mikroorganizmalar ile bitkilerin geli\u015fme ko\u015fullar\u0131nda etkili olan çok say\u0131da intreaksiyonlar\u0131n gerçekle\u015fti\u011fi önemli bir toprak habitat\u0131d\u0131r. Sonuç olarak, faydal\u0131 mikroorganizmalar\u0131n mikrobiyal a\u015f\u0131 olarak, ürün verimi ve ürün kalitesinde iyile\u015ftirme sa\u011flamas\u0131 için verilecekleri toprak habitat\u0131 rizosfer olmaktad\u0131r.\n<\/p>\n
\nSürdürülebilir tar\u0131m için mikrobiyal a\u015f\u0131lar:
\nGünümüzün modern tar\u0131m uygulamalar\u0131 olarak yo\u011fun mineral gübre ve kimyasal pestisit kullan\u0131m\u0131 sonucunda ortaya olumsuzluklar ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan özellikle azotlu gübrelerin fazla kullan\u0131m\u0131 ile toprak profilinden y\u0131kanan nitrat\u0131n yeralt\u0131 sular\u0131n\u0131 kirletti\u011fi, belli toprak ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda uygulanan azotlu gübrelerin denitrifikasyonu sonucunda azotlu gazlar\u0131n topraktan atmosfere geçti\u011fi ve bu gazlardan baz\u0131lar\u0131n\u0131n (örne\u011fin, nitroz oksit) sera etkisi yaratt\u0131\u011f\u0131 ve\/veya ozon tabakas\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdi\u011fi ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Benzer \u015fekilde kimyasal pestisitlerin besin zincirinde ve çevrede muhtemelen varl\u0131\u011f\u0131 veya art\u0131\u011f\u0131n\u0131n bulundu\u011fu görü\u015fü de\u011fer kazanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu geli\u015fmeler do\u011frultusunda mikrobiyal a\u015f\u0131lar gözde olmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.\n<\/p>\n
\nHavan\u0131n serbest azotunun biyolojik yolla tespiti (Fiksasyon)
\nHavan\u0131n hacim esas\u0131na göre % 79,08'ini azot te\u015fkil eder. Bir dekar arazi üzerindeki havada yakla\u015f\u0131k olarak 9 bin ton azot gaz\u0131 bulunur. Bitkiler, hayvanlar ve mikroorganizmalar\u0131n büyük bir k\u0131sm\u0131 element halindeki bu azottan yararlanamazlar. Bunlar\u0131n yararlanabilmesi için gaz halindeki azotun di\u011fer elementlerle bile\u015fikler haline dönü\u015fmesi gerekmektedir. Bu da az miktarda elektriksel olaylarla ve çok daha fazla miktarda ise baz\u0131 toprak mikroorganizmalar\u0131 vas\u0131tas\u0131 ile azotun biyolojik yolla tespiti yoluyla sa\u011flanmaktad\u0131r. Biyolojik azot fiksasyonu (BAF), iki grup mikroorganizma taraf\u0131ndan gerçekle\u015ftirilmektedir. Birinci gruba girenler, toprakta serbest ya\u015fayarak havan\u0131n azotunu tespit ederler. \u0130kinci grupta yer alanlar ise, bir bitki ile ortak ya\u015fayarak azot tespit ederler. Bunlardan Rhizobium bakterileri baklagil bitkilerin köklerinde simbiyotik ya\u015fayarak azot tespit ederler. Aktinomisetler ise orman a\u011façlar\u0131ndan k\u0131z\u0131la\u011faç, \u0131lg\u0131n, yabani i\u011fde gibi a\u011faç ve çal\u0131lar\u0131n köklerinde nodozite meydana getirerek azot tespitini gerçekle\u015ftirirler.\n<\/p>\n
\nA) Simbiyotik Olmayan Azot Tespiti
\nBu yolla azot tespit eden mikroorganizmalar, di\u011fer bir canl\u0131 organizman\u0131n yard\u0131m\u0131na gereksinim duymadan toprakta ço\u011fal\u0131rlar. Kendileri için gerekli enerjiyi, karbonu ve di\u011fer elementleri topraktan al\u0131rlar. Toprakta kendisi için uygun olan azot bile\u015fiklerini bulamad\u0131\u011f\u0131 takdirde havan\u0131n azotunu kullan\u0131rlar.
\nSimbiyotik olmadan azot tespit eden mikroorganizmalar a\u015fa\u011f\u0131daki gibi s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r :\n<\/p>\n
\nBakteriler
\nAerobik olanlar:
\nAzotobacter
\nAnaerobik olanlar:
\nFotosentetik Olmayanlar:
\nClostridium
\nDesulfovibrio
\nFotosentetik Olanlar:
\nRhodospirillum
\nChromatium\n<\/p>\n
\nAlgler
\nNostoc, Calothrix (mavi-ye\u015fil alg)\n<\/p>\n
\nBu organizmalar\u0131n genel özellikleri a\u015fa\u011f\u0131daki gibi özetlenebilir:\n<\/p>\n
\nAzotobacter
\nAerobik bakterilerdir. Bazen çubuk bazen de yuvarlak \u015fekilde görülürler. Ekseriya hareketlidirler. Endospor ihtiva etmezler. Fakat baz\u0131 türler, kal\u0131n duvarl\u0131 mikrosist olu\u015ftururlar. Hücreler genellikle gram negatiftir. Uygun karbonhidrat veya di\u011fer enerji kaynaklar\u0131 bulundu\u011fu takdirde aerobik \u015fartlarda atmosferik azotu tespit etme gücüne sahiptirler. Bir gram \u015fekerin parçalanmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k 10-20 mg azot tespit ederler. Il\u0131man iklim ku\u015fa\u011f\u0131nda 1 gram topraktaki Azotobacter say\u0131s\u0131 200 kadard\u0131r. Optimum s\u0131cakl\u0131k iste\u011fi 30-35°C; pH iste\u011fi 7-8 aras\u0131ndad\u0131r. Bu bakterilerden A.chroococcum en önemlisidir. Y\u0131ll\u0131k azot tespit düzeyleri 2-3 kg N da-1 'd\u0131r.\n<\/p>\n
\nClostridium
\nAnaerobik bakterilerdir. Spor meydana getiren, gram pozitif, çubuk \u015feklinde bakterilerdir. Havan\u0131n molekül halindeki azotunu tespit edebilmek için humus maddeleri, pektin bile\u015fikleri ve selüloz gibi maddeleri karbon kayna\u011f\u0131 olarak kullan\u0131rlar. Azot tespiti için optimum s\u0131cakl\u0131k iste\u011fi 25°C 'dir. C.butyricum, 1 gram karbonhidrat\u0131n parçalanmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k 27 mg azot tespit etmektedir. Y\u0131ll\u0131k azot tespit düzeyleri 0,5-3 kg N da-1 'd\u0131r.\n<\/p>\n
\nDi\u011fer Bakteriler
\nFotosentetik bakteriler, azot tespit etmek, topraktaki baz\u0131 toksik maddeleri absorbe ederek bitki için zarars\u0131z hale getirmek, bitkide ürün art\u0131\u015f\u0131 sa\u011flayan bir tak\u0131m metabolik maddeler ifraz etmek sureti ile toprak verimlili\u011fini artt\u0131rmada önemli derecede etkili olmaktad\u0131rlar.
\nAerob olarak azot ba\u011flama yetene\u011finde olan di\u011fer heterotrof bakteri gruplar\u0131 Pseudomanas, Bacillus, Klebsiella, Mycobacterium ve Spirillum' dur.
\nAzot ba\u011flama yetene\u011finde olan baz\u0131 fakültatif anaerob bakteriler de vard\u0131r. Bacillus, Klebsiella, Pseudomanas ve Arthrobacter bunlara örneklerdir. Bunlar\u0131n azot ba\u011flama güçleri yani tespitleri fazla de\u011fildir.\n<\/p>\n
\nMavi-Ye\u015fil Algler
\nAzot tespit eden mavi-ye\u015fil algler, \u0131\u015f\u0131k enerjisini kullanarak fotosentetik mekanizma ile enerji sa\u011flayan ve bunun bir k\u0131sm\u0131n\u0131 azot tespitinde kullanan organizmalard\u0131r. Bu organizmalar, toprak ekosistemindeki yüksek bitkilere benzer fotosentez yolu ile oksijen üreten ve karbondioksit fiksasyonu yapan ve azot fikse eden tek organizmad\u0131r. Alglerin azot ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 ilk kez Frank (1889) taraf\u0131ndan ileri sürülmü\u015f ve 1928'de Drewes saf kültürde mavi-ye\u015fil alglerden Nostoc ve Anabaena türlerinin azot ba\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 göstermi\u015ftir.
\nMavi-ye\u015fil alglerin özellikle çeltik tarlalar\u0131nda önemli rolleri vard\u0131r. Ya\u011fmurlu dönemlerde nemli pirinç tarlalar\u0131nda azot miktar\u0131n\u0131n 15-50 kg N ha-1 seviyeleri aras\u0131nda de\u011fi\u015fti\u011fi belirtilmektedir. Ayr\u0131ca arid bölgelerde ve çöl alanlar\u0131nda geli\u015fen alg türlerinin y\u0131lda ba\u011flad\u0131klar\u0131 atmosfer azotu 3 kg N ha-1 seviyesindedir. Mavi-ye\u015fil algler, fotosentetik olmalar\u0131 nedeni ile fotosentez ko\u015fullar\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 olmaktad\u0131rlar. K\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131nda s\u0131cakl\u0131k ve fotosentez ko\u015fullar\u0131 yeterli olmad\u0131\u011f\u0131ndan azot fiksasyonu çok önemsiz düzeyde gerçekle\u015fmektedir. Bahar aylar\u0131nda fiksasyonun ayda 8 kg N ha-1 seviyesine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 belirlenmi\u015ftir.\n<\/p>\n
\nB) Simbiyotik Azot Tespiti
\nSimbiyotik yol ile azot fikse eden organizmalar\u0131 iki büyük grupta toplayabiliriz. Bunlardan birincisini baklagil bitkileri ile simbiyoz olu\u015fturan Rhizobium bakterileri, ikinci grubunu ise baklagil d\u0131\u015f\u0131ndaki a\u011faç türünden yüksek bitkiler ile simbiyoz olu\u015fturan aktinomisetler olu\u015fturmaktad\u0131r.\n<\/p>\n
\nB1) Rhizobium-Baklagil Simbiyozu
\nBaklagil (Leguminosaea) familyas\u0131n\u0131n türleri çok yayg\u0131n olup, kültüre al\u0131nm\u0131\u015f 200 civar\u0131nda türü bulunmaktad\u0131r. Yaln\u0131zca insan besini olarak de\u011fil, hayvan yemi, kereste, dokuma ve di\u011fer çe\u015fitli ürünleri veren bitkileri içerirler. Bu familyadaki bitki türleri, köklerini enfekte ederek yerle\u015fen ve olu\u015fturdu\u011fu kök yumrular\u0131 (nodül) içinde azot fiksasyonu yapan Rhizobium bakterileri ile simbiyoz olu\u015ftururlar. Bir baklagil bitkisi bu yolla ço\u011funluk bir hektar topra\u011fa 200-300 kg bitkiye yaray\u0131\u015fl\u0131 azot sa\u011flar. Bazen bu miktar çok daha fazla olabilir. Ancak bu i\u015flev, toprak azotça do\u011fal olarak fakir ve simbiyozu olu\u015fturacak üyeler ortamda birlikte bulunabiliyorlarsa gerçekle\u015fir. Gerçekte baklagiller, azot gereksinimlerini iki yolla sa\u011flamaktad\u0131r:
\nToprak azotunun özümlemesi
\nNitratlar\u0131n absorbsiyonu kökler yolu ile olur.
\nAtmosfer azotunun fiksasyonu
\nAtmosfer azotu toprak havas\u0131ndan nodüllere geçer ve burada nitrogenaz enzimi taraf\u0131ndan indirgenerek amonya\u011fa çevrilir. Bu amonyak daha sonra amino asit ve proteinleri olu\u015fturmak üzere bitki içindeki madde dönü\u015fümlerine kat\u0131l\u0131r. \u015eayet bitkiler nitrat ve moleküler azot (N2) kaynaklar\u0131na ayn\u0131 zamanda sahipseler, öncelikle nitrat kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan azot fiksasyon oran\u0131 dü\u015fer.
\nRhizobium bakterisi, spor olu\u015fturmayan bir türdür. Kültür topraklar\u0131nda genellikle bulunmakla beraber topraktaki ya\u015fam gücü pek bilinemez. Baklagil-nodül bakterisi i\u015fbirli\u011finin uygun ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 gerçekle\u015fmesi simbiyotik azot fiksasyonu çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n en önemli konusudur. Bu sistemde bakteri havadan ba\u011flam\u0131\u015f oldu\u011fu azotu bitki kullan\u0131m\u0131na verirken, kendisi de bitkiden karbonhidrat ve di\u011fer baz\u0131 geli\u015fim faktörlerini sa\u011flamaktad\u0131r. Simbiyotik sistem yolu ile dünya azot kazan\u0131m\u0131n\u0131n 80 milyon ton oldu\u011fu, bunun 35 milyon tonunun yemeklik baklagiller ve 45 milyon tonunun çay\u0131r, mera ve orman sistemindeki baklagiller ile sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 hesaplanmaktad\u0131r. Buna ra\u011fmen simbiyotik sistemin her zaman sa\u011fl\u0131kl\u0131 i\u015fledi\u011fi ve gerekli azot kazanc\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 söylenemez. Bunun ba\u015fl\u0131ca iki nedeni oldu\u011fu söylenebilir.
\nTopraklarda yayg\u0131nl\u0131k gösteren ve azot fikse etme güçleri iyi olan bakterilerin say\u0131sal da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 yeterli olmayabilir, di\u011fer bir deyimle, yayg\u0131n poulasyonlar\u0131n büyük k\u0131sm\u0131 azot fikse etme bak\u0131m\u0131ndan etkisiz olabilir.
\n2. Genellikle yeni kültüre al\u0131nan bir alanda veya ilk kez yeni bir baklagil çe\u015fidi ekilen alanlarda bitki türünü enfekte etme veya simbiyotik azot fiksasyonunu gerçekle\u015ftirecek uyumlu bakteri türü bulunmayabilir. Her iki durumda da baklagil bitkilerinin atmosfer azotundan yeterince yararlanabilmeleri mümkün olmayacakt\u0131r. Baklagil bitkilerinde-tar\u0131m alanlar\u0131nda- geli\u015fmenin ve biyolojik azot fiksasyonunun garanti alt\u0131na al\u0131nabilmesi için, do\u011fal ortamlardan izole edilmi\u015f bakteri soylar\u0131n\u0131n mikrobiyal a\u015f\u0131 olarak üretilmesi ve tohum a\u015f\u0131lamas\u0131 yolu ile topra\u011fa verilmesi gerekmektedir.
\nSimbiyotik sistem yolu ile fikse edilen azot miktar\u0131, baklagil türü ile ilgilidir. \u0130nsan
\nbeslenmesinde kullan\u0131lan daneli baklagiller daha az azot ba\u011flad\u0131klar\u0131 gibi azotun büyük bir k\u0131sm\u0131 ürünle birlikte kald\u0131r\u0131l\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k çay\u0131r baklagilleri hem kök salg\u0131lar\u0131, hem de organik kal\u0131nt\u0131lar\u0131 ile ortama daha fazla azot b\u0131rak\u0131rken fiksasyon güçlerinin de daha fazla oldu\u011fu dikkat çekicidir.\n<\/p>\n
\nÇizelge-2. Çe\u015fitli baklagil türlerinin azot fiksasyon düzeyleri\n<\/p>\n
\nBaklagil bitkileri kg ha-1 y\u0131l-1
\nBezelye 52-77
\nFasulye 97
\nSoya 64-121
\nFi\u011f 100-170
\nYonca 150-400
\nNodül olu\u015fum mekanizmas\u0131
\nBaklagil bitkilerinde nodül olu\u015fumu, bitki ile Rhizobium bakterileri aras\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimler sonucu gerçekle\u015fir. Rhizobium bakterileri, bitki kök sistemindeki nodülleri üç kademede olu\u015ftururlar:
\n1. Enfeksiyon öncesi dönem: Bu dönemde bitki ile bakteri aras\u0131nda baz\u0131 interaksiyonlar gerçekle\u015fir. Önce bitki kökünden triptofan maddesi salg\u0131lan\u0131r. Bu madde rizosferde bakteri ço\u011falmas\u0131n\u0131 uyar\u0131rken bakterler de indol asetik asit (IAA) üretirler. Bu bir kök geli\u015fim hormonu olup bitki kökünün h\u0131zl\u0131 geli\u015fmesine ve ayn\u0131 zamanda k\u0131lcal köklerin özel bir \u015fekil almas\u0131na neden olur. Daha sonra bakteri taraf\u0131ndan kök hücrelerini esnek duruma getiren poligalaktorunaz (PG) enzimi salg\u0131lan\u0131r. Her iki metabolit kök hücrelerini bakterinin girebilece\u011fi esnek bir yap\u0131ya çevirir.
\n2. Enfeksiyon \u015feridinin olu\u015fmas\u0131: Bakterinin kök hücrelerine girmesi ile birlikte k\u0131lcal köklerde korteks hücrelerine ula\u015fan bir borucuk olu\u015fur. Buna enfeksiyon \u015feridi veya iplikçi\u011fi ad\u0131 verilmektedir. Bu olu\u015fumun görevi kök meristem hücrelerindeki bakterileri korteks hücrelere ta\u015f\u0131makt\u0131r. Bu s\u0131rada bakteriler h\u0131zla ço\u011fal\u0131r ve ayn\u0131 zamanda konukçu bitki hücreleri de ço\u011falmaya devam ederek nodül olu\u015fumunu ba\u015flat\u0131rlar.
\n3. Nodül olu\u015fumu: Enfeksiyon \u015feridi, korteks bölgesinde tetraploid (genel kromozom say\u0131s\u0131n\u0131n iki kat fazla oldu\u011fu hücre) hücreye ula\u015f\u0131r. Bu hücre ve etraf\u0131ndaki kom\u015fu hücreler h\u0131zl\u0131 bir bölünme ile ço\u011fal\u0131r ve kök yap\u0131s\u0131 \u015fekil de\u011fi\u015ftirir. Enfeksiyon \u015feridinin yar\u0131lmas\u0131 ile bakteriler hücre sitoplazmas\u0131 içinde da\u011f\u0131l\u0131rlar. Ço\u011falma olay\u0131ndan sonra bakteriler karakteristik çubuk veya k\u0131sa çubuk \u015fekillerini kaybederek iri yap\u0131l\u0131 X, Y veya düzensiz pleoformik nitelik kazan\u0131rlar. Rhizobium bakterilerinin bu formuna bakteroid ad\u0131 verilir. Bakteroidler nodül içinde bölünmeye u\u011framazlar. Yapay besin ortamlar\u0131nda geli\u015ftirilememi\u015flerdir. Azot fiksasyonu yaln\u0131zca bakteroid formlarda gerçekle\u015fir.
\nBaklagil bitkisinin kökleri üzerindeki büyük ve ana kök k\u0131sm\u0131na yak\u0131n olu\u015fan nodüller ço\u011funlukla azot fiksasyonu bak\u0131m\u0131ndan etkin bir bakteri soyunun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gösterir. Aksine olarak küçük, beyaz renkli nodül olu\u015fumu fiksasyon yetene\u011fi zay\u0131f veya etkisiz bakterilerin nodül olu\u015fturdu\u011funu tan\u0131mlar. A\u015fa\u011f\u0131daki çizelgede nodül olu\u015fumu ile azot fiksasyonu aras\u0131ndaki pratik ili\u015fkiler tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n
\nÇizelge-3. Etkili ve etkisiz nodülasyonun özellikleri\n<\/p>\n
\nNodül özellikleri Etkili nodüller Etkisiz nodüller
\nBüyüklük Büyük Küçük
\nRenk Pembe Renksiz
\nSay\u0131 Az Çok
\nN fiksasyonu Etkili Etkisiz
\nBakteroid Var Yok\n<\/p>\n
\nAzot fiksasyonu yapabilen etkili nodüllerin rengi baklagillere has olan ve demir içeren bir hemoglobin maddesinden kaynaklanmaktad\u0131r. Buna leghemoglobin ad\u0131 verilmektedir. Nodüllerin say\u0131s\u0131 ve büyüklü\u011fü, etkili olma ve aktif olarak azot fiksasyonu yapabilme bak\u0131m\u0131ndan önemlidir. Olu\u015fan nodüller içindeki bakteroidler, azot fiksasyonunda çal\u0131\u015fan nitrogenaz enzimini üretirler. Bu enzim atmosfer azotunun biyolojik indirgenmesini kataliz eder.\n<\/p>\n
\nN2+8H++8e–enzim®2NH3+H2 (1)\n<\/p>\n
\nN2+6H++6e–enzim®2NH3 (2)\n<\/p>\n
\nH++2e-® H2 (3)\n<\/p>\n
\nOptimum ko\u015fullar alt\u0131nda indirgenen her bir molekül azot için bir molekül hidrojen sebest b\u0131rak\u0131l\u0131r. Nitrogenaz enzimi, azot ve hidrojen d\u0131\u015f\u0131ndaki baz\u0131 di\u011fer substratlar\u0131 da etkileme gücündedir. Örne\u011fin asetilen'in etilen gaz\u0131na indirgenmesi yine nitrogenaz aktivitesi ile gerçekle\u015fir. Bu nedenle belirli bir süre içinde indirgenen asetilen miktar\u0131, nitrogenaz aktivitesinin veya di\u011fer bir deyimle azot fiksasyon yetene\u011finin ölçüsü olarak kullan\u0131labilir. Bu yöntem ARA (asetilen redüksiyon aktivitesi) olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Ancak bu ölçüt nitrogenaz yolu ile azotun redüksiyon aktivitesinin çok kesin bir ölçütü de\u011fildir.\n<\/p>\n
\nC2H2(asetilen)+2H++2e–nitrogenaz® C2H4(etilen)\n<\/p>\n
\nEtkili \u0131rklar\u0131n-su\u015flar\u0131n (strain) seçimi
\nAzot tespiti yönünden etkili su\u015flar\u0131 seçmek için muhtelif bölgelerde yeti\u015ftirilen iyi geli\u015fmi\u015f, koyu ye\u015fil renkli baklagil bitkilerin köklerindeki nodüllerde bulunan bakteriler, laboratuvarda steril ko\u015fullarda izole edilir. \u0130zole edilen bakteriler, özel ortamlarda üretilir. Daha sonra üretilen bu bakterilerle baklagil tohumlar\u0131 a\u015f\u0131lan\u0131r. A\u015f\u0131lanm\u0131\u015f tohumlar, tüp veya kavanozlar içerisindeki agarl\u0131 besi yerine veya kum kültürüne ekilir. Çimlenen bu bitkiler serada veya büyütme odalar\u0131nda yeti\u015ftirilir. Belirli süre sonunda bu bitkilerin köklerindeki nodüller ve bitkinin geli\u015fmesi incelenir. Bitkinin kuru a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve azot muhtevas\u0131 tesbit edilir. Bu \u015fartlarda en fazla azot tespit ederek en iyi bitki geli\u015fimini sa\u011flayan su\u015flar, etkili olarak seçilir. Ancak, geli\u015fme faktörlerinin optimumda bulundu\u011fu ve Rhizobium bakterilerinin üremesine engel olan toksik maddeleri meydan getirecek olan toprak ve rizosfer mikroorganizmalar\u0131n\u0131n mevcut olmad\u0131\u011f\u0131 sera \u015fkoullar\u0131nda etkili olan bir su\u015f, tarla \u015fartlar\u0131nda etkili olmayabilir. Bu nedenle bu su\u015flar\u0131n tarla ko\u015fullar\u0131nda da denenmesi gereklidir. S\u0131cakl\u0131k, pH, bitki besin maddeleri gibi çevre ko\u015fullar\u0131 ve bitki çe\u015fitlerinin bakteri su\u015flar\u0131na etkileri farkl\u0131d\u0131r. Baklagil tohumlar\u0131n\u0131 a\u015f\u0131lamada kullan\u0131lacak su\u015flar\u0131n, farkl\u0131 çevre \u015fartalr\u0131ndaki rizosferde ço\u011falma ve hayat\u0131n\u0131 devam ettirme gücüne sahip olmalar\u0131, topraktaki di\u011fer organizmalarla ve özellikle az etkili Rhizobium bakterileri ile rekabet etme yetene\u011finde olmalar\u0131 gerekmektedir. Böylece tarla \u015fartlar\u0131nda da etkili olduklar\u0131 tespit edilerek seçilen bakteri su\u015flar\u0131, a\u015f\u0131lama materyali haz\u0131rlamada kullan\u0131lmak üzere üretilir.\n<\/p>\n
\nRhizobium bakterileri ile a\u015f\u0131lama ve yararlar\u0131\n<\/p>\n
\nA\u015f\u0131lama, genç bitkide nodül olu\u015fum \u015fans\u0131n\u0131 artt\u0131rmak amac\u0131 ile tohum sath\u0131n\u0131 ekimden önce o bitkiye özgü, etkili, azot tespit etme yetene\u011fi yüksek yeter say\u0131da nodül bakterisi ile bula\u015ft\u0131rmakt\u0131r.
\n\u0130lkel bir \u015fekilde yap\u0131lan a\u015f\u0131lama, yeti\u015ftirilecek baklagil çe\u015fidinin iyi geli\u015fti\u011fi bir tarladan al\u0131nan topra\u011f\u0131n baklagil yeti\u015ftirilecek yeni sahaya da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 yoluyla olmaktad\u0131r. Bu yolla bir dekar alan\u0131n a\u015f\u0131lanmas\u0131 için 400 kg topra\u011fa ihtiyaç olmaktad\u0131r. Bu ise hem pahal\u0131ya mal olmakta hem de bu yolla yabanc\u0131 ot tohumlar\u0131 bir tarladan di\u011ferine ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f olmaktad\u0131r. Bu nedenle, günümüz ko\u015fullar\u0131nda tespit edilen en iyi a\u015f\u0131lama metodu, tohumun ekimden önce etkili bakteri kültürü ile bula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 yolu ile olmaktad\u0131r.
\nA\u015f\u0131laman\u0131n yararlar\u0131:
\nA\u015f\u0131lama genç bitkinin azotsuz kalmas\u0131n\u0131 önler,
\nTohumun çimlenmesinden sonraki birkaç gün içinde tohumdaki azot genç bitki taraf\u0131ndan kullan\u0131larak tüketilir. E\u011fer tohum, etkili bakteri su\u015fu ile a\u015f\u0131lanarak ekilmi\u015fse, bitkinin kökünde nodül olu\u015fur ve fikse edilen azotu kullanan genç bitki azot eksikli\u011fi göstermeden geli\u015fmesine devam eder.
\nA\u015f\u0131lama topra\u011f\u0131n azot kapsam\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r,
\nBaklagil tohumlar\u0131n\u0131n a\u015f\u0131lanmas\u0131 sonunda meydana gelen nodüller vas\u0131tas\u0131 ile tespit edilen azot nedeni ile topra\u011f\u0131n azot kazanc\u0131 artar.
\nA\u015f\u0131lama mahsul verimini artt\u0131r\u0131r,
\nBu art\u0131\u015f, bitkiler için yaray\u0131\u015fl\u0131 azot miktar\u0131 dü\u015fük olan fakat di\u011fer bitki besin maddelerini yeterli miktarda ihtiva eden topraklarda yeti\u015ftirilen baklagil bitkilerinde bariz bir \u015fekilde görülür. Genellikle orta verimlilikteki bir toprakta yeti\u015ftirilen baklagil bitkilerinde a\u015f\u0131lama sureti ile verim art\u0131\u015f\u0131n\u0131n % 15-25 aras\u0131nda oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir.
\nA\u015f\u0131lama bitkinin kalitesini yükseltir,
\nA\u015f\u0131lama, baklagil bitkisinin ye\u015fil aksam\u0131nda ve tohumunda protein miktar\u0131n\u0131 önemli derecede artt\u0131rarak bitkinin besin de\u011ferinin yükselmesini temineder. Tohumun çimlenme gücünü artt\u0131r\u0131r. Mikrobiyolojik azot tespiti ile tohumda olu\u015fan azotlu bile\u015fikler, inorganik formda al\u0131nm\u0131\u015f azotla olu\u015fan azotlu bile\u015fiklere nazaran depolama bak\u0131m\u0131ndan daha uygun vas\u0131f gösterir. A\u015f\u0131lanm\u0131\u015f baklagil bitkiler bilhassa A ve D vitaminleri bak\u0131m\u0131ndan zengin bir durum arzeder.
\nA\u015f\u0131lama, protein içeri\u011fi bak\u0131m\u0131ndan zengin bir ye\u015fil gübrenin meydana gelmesinde rol oynar,
\nYe\u015fil gübre toprakta organik maddenin devam\u0131na yard\u0131m eder. Organik madde ise topra\u011f\u0131n fiziksel yap\u0131s\u0131n\u0131, su tutma kapasitesini ve havalanmas\u0131n\u0131 düzeltmesi, mikrobiyal aktiviteyi artt\u0131rmas\u0131, bitki besin maddelerini absorbe etmesi vs. gibi daha birçok yönlerden toprak verimlili\u011fine yard\u0131mc\u0131 olur. A\u015f\u0131lama sureti ile elde edilen, azot kapsam\u0131 yüksek ye\u015fil gübre, bu etkileri ile toprak verimlili\u011finin artmas\u0131nda ve artan verimlili\u011fin devam etmesinde yarar sa\u011flar.\n<\/p>\n
\nA\u015f\u0131lama yap\u0131lmas\u0131 gereken haller:
\nHerhangi bir sahaya ekilecek baklagil çe\u015fidi, o sahada daha önceden ekilmemi\u015f ise büyük bir ihtimalle o toprakta ekilecek baklagil çe\u015fidinde nodül yapacak etkili bakteri bulunmamaktad\u0131r. Bu nedenle yap\u0131lacak a\u015f\u0131lama, nodül olu\u015fumuna olanak sa\u011flayaca\u011f\u0131 için ürünün kalitesinin iyile\u015fmesi ve miktar\u0131n\u0131n artmas\u0131nda etkili olmaktad\u0131r.
\nTarladaki herhangi bir baklagil bitkisinin köklerinde az miktarda ve seyrek olarak nodül görülüyorsa, bu durum o tarlada etkili bakterinin yeter derecede bulunmad\u0131\u011f\u0131 ve e\u011fer nodüller küçük ve bütün kök sistemi üzerinde da\u011f\u0131lm\u0131\u015f durumda ise bu da nodülasyonun zay\u0131f su\u015flar taraf\u0131ndan meydana getirilmi\u015f oldu\u011funu gösterir. Bu durumda tohumun etkili bakteri su\u015fu ile a\u015f\u0131lanmas\u0131 gereklidir.
\nBaz\u0131 durumlar topraktaki Rhizobium'un yok olmas\u0131na neden olurlar. Örne\u011fin, asitlik, kurakl\u0131k, fazla nem ve havalanman\u0131n iyi olmamas\u0131 veya su alt\u0131nda kalma, gibi nedenler yan\u0131nda kalsiyum, potasyum, fosfor, molibden ve di\u011fer gerekli bitki besin maddelerinin yoklu\u011fu gibi faktörlerden herhangi birinin veya birkaç\u0131n\u0131n k\u0131sa bir süre için dahi yoklu\u011fu veya normal s\u0131n\u0131rlar içinde bulunmamas\u0131 zararl\u0131 sonuçlar vermektedir. Bu durumda nodül olu\u015fumunu engelleyici fakörün düzeltilerek toprak normal hale getirildikten sonra a\u015f\u0131laman\u0131n yap\u0131lmas\u0131 yararl\u0131 olmaktad\u0131r.
\nA\u015f\u0131lama yap\u0131lmas\u0131 gerekmeyen haller:
\nBelirli bir baklagil çe\u015fidi ayn\u0131 yerde birkaç y\u0131l veya daha uzun y\u0131llard\u0131r üst üste ekiliyorsa ve köklerinde yeterli nodül meydana geliyorsa böyle yerlerde a\u015f\u0131lama yap\u0131lmas\u0131 gerekmeyebilir. Buna ra\u011fmen a\u015f\u0131laman\u0131n ucuz, fazla i\u015f gerektirmeyen ve hiç bir zaman zararl\u0131 olmayan bir i\u015flem olmas\u0131 nedeni ile tereddütlü hallerde yap\u0131lmas\u0131 genellikle çiftçinin yarar\u0131na olmaktad\u0131r.\n<\/p>\n
\nB2) Baklagil olmayan bitkilerle aktinomiset simbiyozu
\nBaklagillerin d\u0131\u015f\u0131nda, 13 di\u011fer cins a\u011faç veya çal\u0131 türünden bitkilerin kökleri N ba\u011flayan mikroorganizmalarla simbiyoz olu\u015fturma yetene\u011findedir. En tan\u0131nm\u0131\u015f cinslerden Alnus (K\u0131z\u0131la\u011faç, Akçaa\u011faç), Eleagnus, Myrica gale say\u0131labilir.
\nOrman ekosistemindeki bir çok bitkinin azot ekonomisi bu yol ile yeterli bir \u015fekilde düzenlenmektedir. Örne\u011fin, Alnus crispa y\u0131lda 61,5 kg N ha-1 sa\u011flayabilmektedir. Alnus türünün olu\u015fturdu\u011fu nodüller, yakla\u015f\u0131k 5 cm büyüklükte olabilmektedir. Benzer olarak tropik türlerden olan Casuarina timber y\u0131lda 58,5 kg N ha-1 sa\u011flayabilmektedir. Detayl\u0131 sitolojik incelemeler nodül içinde bulunan ortakç\u0131n\u0131n aktinomiset oldu\u011funu göstermektedir.
\nBaz\u0131 gymnosperm (kabuksuz tohumla, çam türünden bitkiler) familyas\u0131ndan bitkiler de, mavi-ye\u015fil alglerle (muhtemelen Anabaena veya Nostoc ) bir tür ortakl\u0131k olu\u015ftururlar. Bu \u015fekilde fikse edi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mikroorganizmalar, herbirinin kendine özgü olu\u015flar\u0131, özel kültür ve çevre ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda önceden tahmin edilemeyen yap\u0131 ve biyosentetik yetenekleri ile canl\u0131 bilimlerinde ve di\u011fer baz\u0131 alanlardaki zor problemlerin çözülmesinde öncelik alm\u0131\u015flard\u0131r. Son elli y\u0131l içerisinde, medikal teknolojinin geli\u015fiminde, insan ve hayvan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda, g\u0131da i\u015flenmesinde, g\u0131dalar\u0131n güvenli ve kaliteli olu\u015flar\u0131nda, genetik mühendisli\u011finde, çevrenin korunmas\u0131nda, tar\u0131msal biyoteknolojide ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[413],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-3483","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-organik-tarim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3483","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3483"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3483\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":171748,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3483\/revisions\/171748"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3483"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3483"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3483"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=3483"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}