{"id":34934,"date":"2013-04-22T16:45:00","date_gmt":"2013-04-22T16:45:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:57:59","modified_gmt":"2025-10-23T09:57:59","slug":"depolanmis-urun-zararlilarinda-feromonlar-ve-mucadelede-kullanim-imkanlari-34934","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/depolanmis-urun-zararlilarinda-feromonlar-ve-mucadelede-kullanim-imkanlari-34934","title":{"rendered":"Depolanm\u0131\u015f \u00dcr\u00fcn Zararl\u0131lar\u0131nda Feromonlar ve M\u00fccadelede Kullan\u0131m \u0130mk\u00e2nlar\u0131"},"content":{"rendered":"

Depolanm\u0131\u015f ürün zararl\u0131s\u0131 böceklerin mücadelesinde feromonlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 ümit var olarak görülmektedir. Depolanm\u0131\u015f ürün zararl\u0131s\u0131 türlerin g\u0131da maddelerindeki tolerans seviyeleri genellikle s\u0131f\u0131rd\u0131r. Depolanm\u0131\u015f ürün zararl\u0131s\u0131 böcekler için feromon tuzaklar\u0131 yöntemi bu zararl\u0131lar\u0131 bask\u0131 alt\u0131nda tutma programlar\u0131n\u0131n bir parças\u0131 olarak de\u011ferlendirildi\u011fi gibi yakalanmas\u0131 zor olan böcekleri ortaya ç\u0131kar\u0131p bulma, sanitasyon (halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruma), kalite kontrol programlar\u0131, böceklerin biyoloji ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n izlenmesinde de kullan\u0131lmaktad\u0131r. <\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Attagenus unicolor <\/span><\/em>(Brahm) (Siyah hal\u0131 böce\u011fi)’un 1967 y\u0131l\u0131nda feromonun tan\u0131mlanmas\u0131ndan sonra depolanm\u0131\u015f ürünlerdeki böceklerin mücadelesinde ve popülâsyonlar\u0131n\u0131n izlenmesinde feromonlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 önemli bir metot haline gelmi\u015ftir. Önemli depolanm\u0131\u015f ürün zararl\u0131s\u0131 türlerin neredeyse tamam\u0131n\u0131n feromonlar\u0131 belirlenmi\u015f ve buna ba\u011fl\u0131 olarak da depolanm\u0131\u015f ürün zararl\u0131s\u0131 türler için yeni tuzak tipleri geli\u015ftirilmi\u015ftir. Depolanm\u0131\u015f ürün zararl\u0131s\u0131 böceklerden 9 familyaya ait birçok türün feromonlar\u0131 tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan baz\u0131lar\u0131 ise \u015funlard\u0131r. <\/strong><\/span>Trogoderma <\/span><\/em>spp.’inde trogodermal izomerleri, <\/strong><\/span>Attagenus <\/span><\/em>spp.’inde megatomoic asit izomerleri, <\/strong><\/span>Rhizopertha dominica <\/span><\/em>(F.) (Ekin kambur böce\u011fi)<\/strong><\/span> <\/span><\/em>ve <\/strong><\/span>Prostephanus truncatus <\/span><\/em>(G. H. Horn)<\/strong><\/span> <\/span><\/em>(Bostrychidae)’da dominiculure, <\/strong><\/span>Sitophilus<\/span><\/em> spp.’inde sitophilure, <\/strong><\/span>Lasioderma serricorne<\/span><\/em> (F.) (Tatl\u0131 kurt)’de ise serricornin tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar, depolanm\u0131\u015f ürün zararl\u0131s\u0131 böceklerin popülâsyonlar\u0131n\u0131n izlenmesi ve kontrolü için mevcut en önemli feromonlard\u0131r.<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Depolanm\u0131\u015f ürünlerde zararl\u0131 böcekler, üreme stratejileri ve haberle\u015fme durumlar\u0131na göre iki farkl\u0131 grup alt\u0131nda toplan\u0131rlar. Bunlar;<\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Birinci gruptaki böceklerde erginler k\u0131sa ömürlüdür (bir aydan az) ve üremenin gerçekle\u015fmesi için beslenme gereksizdir. Örne\u011fin, güveler, dermestidler, bruchidler ve anobiidler bu gruba girer ve bunlar haberle\u015fmede seks feromonlar\u0131n\u0131 kullan\u0131rlar. Bu feromonlar da di\u015fi bireyler taraf\u0131ndan salg\u0131lan\u0131r.<\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\u0130kinci gruptaki böceklerde erginler uzun ömürlüdür (bir aydan fazla) ve üremeleri için beslenme zorunludur. Örne\u011fin, <\/strong><\/span>Sitophilus<\/span><\/em> spp., un ve tohum coleopterleri bu gruba girer ve bunlar uzun mesafelerde haberle\u015fme için erkeklerin salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 toplanma feromonlar\u0131n\u0131 kullan\u0131rlar.<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Böceklerin bir araya gelip çiftle\u015fmelerinde erkek veya di\u015fi bireyler taraf\u0131ndan salg\u0131lanan feromonlar\u0131n, bireyleri uyararak bir ileti\u015fim sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 ve böylece çiftle\u015fmenin vuku buldu\u011fu bilinmektedir. Ço\u011fu kez, bu feromonlar, di\u015fi bireyler taraf\u0131ndan salg\u0131lanmakla birlikte, bazen erkekler veya her iki cinsiyetinde seks feromonu salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 belirtilmektedir. <\/strong><\/span>Trogoderma <\/span><\/em>spp<\/strong><\/span>.<\/span><\/em>’nin hem erkek ve hem de di\u015filerinin her iki cinsiyet için birbirini çekici feromon salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131, ancak, erke\u011fe oranla di\u015filerin on kat daha fazla aktif bile\u015fik içerdi\u011fi saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Yine, <\/strong><\/span>Tenebrio molitor <\/span><\/em>L. (Un kurdu)’de her iki cinsiyet de feromon salg\u0131lamaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, feromonlar\u0131n, belirli konsantrasyonlar\u0131n üzerinde olmad\u0131kça seks çekici olmad\u0131\u011f\u0131 kaydedilmektedir. <\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Erkek feromonlar\u0131 iki farkl\u0131 tiptir. Birincisi di\u015fileri cezbeder, ikincisi ise di\u015fi feromonuna di\u011fer erkeklerin tepkilerini engeller. Erkek güvelerde feromon salg\u0131lanmas\u0131 türlere göre thorax, abdomen, kanat veya bacaklarda bulunan yap\u0131lardan olmaktad\u0131r. Kanatlarda bazen da\u011f\u0131n\u0131k, bazen gruplar halinde bulunan koku pullar\u0131, kanat zar\u0131ndaki bez hücreleriyle ili\u015fki halindedir. Bu bezlerin üretti\u011fi koku maddesi, bezin içindeki bo\u015flu\u011fu diffizyonla geçerek, saçaklardaki ufak deliklerle d\u0131\u015far\u0131 ç\u0131kar ve yay\u0131l\u0131r. Bacak ve abdomende de bu tip pullar bulunmaktad\u0131r. <\/strong><\/span>Ephestia kuehniella <\/span><\/em>(Zeller) (De\u011firmen güvesi)’n\u0131n erkeklerinin 8. abdomen segmentinin dorso-lateralinde androconia pullar bulunmaktad\u0131r. <\/strong><\/span>Ephestia elutella <\/span><\/em>(Hübner) (Tütün güvesi)’da genital deli\u011fin etraf\u0131nda bu tip pullar\u0131n bulundu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. Dermestidae türlerinin di\u015fileri, seks feromonlar\u0131n\u0131, elytra, anten, palpler, pronotum, metasternum ve abdomen gibi k\u0131s\u0131mlardan salg\u0131lad\u0131klar\u0131 kaydedilmektedir. <\/strong><\/span>Tenebrio molitor <\/span><\/em>L.<\/strong><\/span>’<\/span><\/em>da feromon salg\u0131lama metathorax’\u0131n sternum’undan ve ilk iki anteriör tergan\u0131n yüzeyinden oldu\u011fu ve feromon salg\u0131lanmas\u0131n\u0131n direkt olarak hormon ile kontrol edildi\u011fi saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Feromon alg\u0131lanmas\u0131 ise antenlerle olmaktad\u0131r. Örne\u011fin, seks feromonlar\u0131 böceklerin antenlerinin uç segmentlerindeki duyu hücreleri taraf\u0131ndan, toplanma feromonlar\u0131 ise hemen sonraki segmentlerden alg\u0131lanmaktad\u0131r. Bir türün salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 feromon, bazen di\u011fer türler ve hatta cinsler üzerinde de tepki olu\u015fturabilmektedir. Ayn\u0131 habitatta ya\u015fayan Pyralidae familyas\u0131ndan <\/strong><\/span>Plodia interpunctella <\/span><\/em>(Hübner) (Kuru meyve güvesi), <\/strong><\/span>Cadra cautella <\/span><\/em>(Walker) (\u0130ncir kurdu), <\/strong><\/span>C. <\/span><\/em>figulilella <\/span><\/span><\/em>Greg (Kuru üzüm güvesi),<\/strong><\/span> Ephestia elutella <\/span><\/em>(Hübner) (Tütün güvesi) ve<\/strong><\/span> E. kuehniella<\/span><\/em> (Zeller) (De\u011firmen güvesi) türlerinde seks feromonlar\u0131n\u0131n ayn\u0131 yap\u0131da oldu\u011fu saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat di\u015filer taraf\u0131ndan salg\u0131lanan feromonun multiple yap\u0131da olmas\u0131 sebebiyle, ayn\u0131 habitatta görülen yak\u0131n türler aras\u0131ndaki cinsi yakla\u015fman\u0131n engellendi\u011fi ve böylece, seçici seks çekicili\u011finin varl\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir. <\/strong><\/span>Trogoderma granarium <\/span><\/em>Everts (Khapra böce\u011fi)’un erkeklerinin <\/strong><\/span>T. inclusum <\/span><\/em>Le Conte ve <\/strong><\/span>T. glabrum <\/span><\/em>(Herbst) di\u015filerinin salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 feromonla cezbedildi\u011fi, fakat <\/strong><\/span>Anthrenus vorax <\/span><\/em>Waterhome, <\/strong><\/span>Attagenus megatoma <\/span><\/em>(F.) ve <\/strong><\/span>Dermestes maculatus <\/span><\/em>(De Geer) (Dermestidae)’un feromonlar\u0131yla cezbedilmedi\u011fi saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Burada görüldü\u011fü gibi baz\u0131 böceklerin salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 feromonlar baz\u0131 yak\u0131n türleri etkilemekle birlikte bu bir kural haline gelmemekte ve bu durum böceklere göre de\u011fi\u015fmektedir. Fakat bir feromonun, zararl\u0131larla mücadelede kullan\u0131lmas\u0131nda daha geni\u015f bir böcek grubunu etkilemesi istenilen bir özelliktir.<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ege Bölgesindeki incirlerde incir kurtlar\u0131n\u0131n bula\u015fmalar\u0131n\u0131n seks feromon tuzaklar\u0131yla önlenmesi üzerine bir çal\u0131\u015fma yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu çal\u0131\u015fmada, 5 yem tuza\u011f\u0131 formülasyonu ve 2 sentetik seks feromon tuza\u011f\u0131 hem tarla ve hem de laboratuar \u015fartlar\u0131nda denemeye al\u0131nm\u0131\u015f, sonuçta, feromon tuzaklar\u0131n\u0131n çekicilik yönünden yem tuzaklar\u0131ndan daha etkili oldu\u011fu, fakat bula\u015fmalar\u0131 önleme aç\u0131s\u0131ndan etkili olamad\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

Plodia interpunctella <\/span><\/em>(Hübner) (Kuru meyve güvesi)<\/strong><\/span> <\/span><\/em>üzerinde yap\u0131lan bir çal\u0131\u015fmada kapal\u0131 alanlarda, erginlerin çiftle\u015fme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sentetik seks feromonuyla azald\u0131\u011f\u0131 ve popülâsyon yo\u011funlu\u011funun bir metrekarede 0,1 çiftten az oldu\u011funda zararl\u0131n\u0131n kontrolünün sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 saptanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/strong><\/span>Cadra cautella<\/span><\/em>’da feromon sonucu çiftle\u015fmi\u015f di\u015fi oran\u0131nda 24 saatte % 51, 48 saatte % 71 oran\u0131nda engellendi\u011fi saptanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/strong><\/span>Cadra cautella, Ephestia kuehniella, E. elutella <\/span><\/em>ve<\/strong><\/span> Plodia interpunctella <\/span><\/em>popülâsyonlar\u0131n\u0131n Çekoslovakya’da baz\u0131 depolarda ve g\u0131da fabrikalar\u0131nda feromon tuzaklar\u0131 kullan\u0131larak da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131, yo\u011funluklar\u0131 ve mevsimsel hareketleri saptanm\u0131\u015f ve kimyasal uygulama say\u0131s\u0131n\u0131n yar\u0131ya indirilebildi\u011fi belirtilmektedir.<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bugün, pratikte önerilen feromon uygulamalar\u0131 genellikle Lepidoptera türleri içindir. Ancak, Coleoptera tak\u0131m\u0131nda yer alan çok say\u0131da önemli depolanm\u0131\u015f ürün zararl\u0131s\u0131 türün de feromonlar\u0131n\u0131n saptanmas\u0131 ve uygulamaya konmas\u0131 için çal\u0131\u015fmalar yap\u0131lmaktad\u0131r. <\/strong><\/span>Cryptolestes ferrugineus <\/span><\/em>(Stephens) (Küçük k\u0131rma biti)’un kapal\u0131 yerlerde feromon tuzaklar\u0131yla popülâsyonlar\u0131n\u0131 izlemek amac\u0131yla kullan\u0131mlar\u0131nda çok iyi sonuçlar al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. <\/strong><\/span>Attagenus unicolor <\/span><\/em>(Brahm)’un<\/strong><\/span> <\/span><\/em>erkeklerini tuzakla yakalamak için, sentetik seks feromonu olan megatomic asitin 0.25 mg dozu kullan\u0131lm\u0131\u015f ve 22.5 saatte erkeklerin % 50’si yakalanm\u0131\u015ft\u0131r. Yine, <\/strong><\/span>Trogoderma <\/span><\/em>feromonundan 2.5 mg, <\/strong><\/span>Attagenus <\/span><\/em>feromonundan 10 mg kullan\u0131lmas\u0131yla erkeklerin % 70’i yakalanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 böcekleri yakalamak için feromonlarla k\u0131s\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131n birlikte kullan\u0131lmas\u0131nda ise daha iyi sonuçlar al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. <\/strong><\/span>Trogoderma granarium<\/span><\/em>’un, üst üste çuvallar\u0131n y\u0131\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir hububat deposunda feromonunun Z izomeri 10 mg dozunda kullan\u0131lm\u0131\u015f ve ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde yakalanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/strong><\/span>Rhizopertha dominica <\/span><\/em>(F.) (Ekin kambur böce\u011fi)’n\u0131n feromonu olan dominiculure 2 ve dominiculure 1, 1 : 2 oran\u0131nda yap\u0131\u015fkan tuzaklarda kullan\u0131lm\u0131\u015f ve doz art\u0131\u015f\u0131yla cezbedilme oran\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 görülmü\u015ftür. Yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalarda, <\/strong><\/span>Prostephanus truncatus <\/span><\/em>ve<\/strong><\/span> R. dominica<\/span><\/em>’n\u0131n yakalanmas\u0131 için etkili feromonun dominiculure 2 oldu\u011fu kaydedilmektedir. <\/strong><\/span>Sitophilus oryzae<\/span><\/em> (L.) (Pirinç biti), <\/strong><\/span>S. zeamais<\/span><\/em> Motschulsky (M\u0131s\u0131r biti) ve<\/strong><\/span> S. granarius <\/span><\/em>(L.) (Bu\u011fday biti)’un<\/strong><\/span> <\/span><\/em>erkekleri taraf\u0131ndan toplanma feromonu salg\u0131land\u0131\u011f\u0131 ve ilk iki tür için sitophilure ad\u0131 verilen feromonun üretildi\u011fi ve bu feromonun, ayn\u0131 zamanda, <\/strong><\/span>S. granarius<\/span><\/em>’u da cezbetti\u011fi kaydedilmektedir. Ayr\u0131ca, bu feromon hem erkek, hem di\u015fi bireyleri cezbetmektedir. <\/strong><\/span>Lasioderma serricorne <\/span><\/em>(F.) (Tatl\u0131 kurt)’nin Japonya’da bir sigara fabrikas\u0131nda yap\u0131\u015fkan tuzaklar\u0131n yüzeyine serricornin, cezbedici bir besin ve methyl phenylacetate sürülerek, ç\u0131k\u0131\u015f zamanlar\u0131n\u0131 tespit etmede ve yakalanmalar\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015f ve oldukça ba\u015far\u0131l\u0131 sonuçlar elde edilmi\u015ftir. <\/strong><\/span>Tribolium castaneum <\/span><\/em>(Herbst) (Un biti) ve <\/strong><\/span>T. confusum <\/span><\/em>Jaqcquelin du Val (K\u0131rma biti)’un<\/span><\/strong> <\/span><\/em>erkeklerinin salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 toplanma feromonlar\u0131, k\u0131s\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131larla birlikte kullan\u0131larak ba\u015far\u0131l\u0131 yakalama sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Günümüzde, <\/strong><\/span>Cadra cautella, Ephestia elutella, Plodia interpunctella, Phthorimaea operculella<\/span><\/em> (Zeller) (Patates güvesi),<\/strong><\/span> Sitotraga cerealella<\/span><\/em> Olivier (Arpa güvesi),<\/strong><\/span> Pyralis farinalis<\/span><\/em> (L.) (\u0130ç f\u0131nd\u0131k güvesi)<\/strong><\/span> <\/span><\/em>ve<\/strong><\/span> Ephestia kuehniella <\/span><\/em>gibi baz\u0131 depolanm\u0131\u015f ürün zararl\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 feromon tuzaklar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 önerilmektedir. Depolanm\u0131\u015f ürünlerdeki güvelerin mücadelesinde seks feromonlar\u0131ndan faydalan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Örne\u011fin, <\/strong><\/span>Cadra cautella <\/span><\/em>ve <\/strong><\/span>Plodia interpunctella <\/span><\/em>için feromon kullan\u0131lm\u0131\u015f ve erginlerin ç\u0131k\u0131\u015f zamanlar\u0131 ile yo\u011funluklar\u0131 belirlenmi\u015f ayr\u0131ca, yap\u0131\u015fkan tuzaklarla kitle halinde yakalanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Depolanm\u0131\u015f ürün zararl\u0131s\u0131 böceklerin mücadelesinde feromonlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 ümit var olarak görülmektedir. Depolanm\u0131\u015f ürün zararl\u0131s\u0131 türlerin g\u0131da maddelerindeki tolerans seviyeleri genellikle s\u0131f\u0131rd\u0131r. Depolanm\u0131\u015f ürün zararl\u0131s\u0131 böcekler için feromon tuzaklar\u0131 yöntemi bu zararl\u0131lar\u0131 bask\u0131 alt\u0131nda tutma programlar\u0131n\u0131n bir parças\u0131 olarak de\u011ferlendirildi\u011fi gibi yakalanmas\u0131 zor olan böcekleri ortaya ç\u0131kar\u0131p bulma, sanitasyon (halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruma), kalite kontrol programlar\u0131, böceklerin […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-34934","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34934","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=34934"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34934\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170500,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34934\/revisions\/170500"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=34934"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=34934"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=34934"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=34934"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}