{"id":3539,"date":"2007-09-18T07:10:00","date_gmt":"2007-09-18T07:10:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T10:00:26","modified_gmt":"2025-10-23T10:00:26","slug":"sigir-vebasi-3539","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/sigir-vebasi-3539","title":{"rendered":"SI\u011eIR VEBASI"},"content":{"rendered":"

\n\"\"Dr. Öznur YAZICIO\u011eLU<\/strong>\n<\/p>\n

\nUzm Vet.Hekim<\/strong>\n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\n            S\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131, s\u0131\u011f\u0131r ve mandalar\u0131n sindirim kanal\u0131 mukozalar\u0131nda nekrotik, erosive ve hemorajik lezyonlar\u0131n meydana gelmesi ve tüm lenfoid organlarda lenfositlerin y\u0131k\u0131m\u0131 ile karakterize çok bula\u015f\u0131c\u0131 ve mortalite oran\u0131 yüksek bir viral hastal\u0131kt\u0131r\n<\/p>\n

\nEtiyoloji<\/strong>\n<\/p>\n

\nS\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131 virusu, Paramyxoviridae familyas\u0131n\u0131n Morbillivirus genusunda yer al\u0131r. Virusun sadece bir serotipi olmas\u0131na ra\u011fmen, izolatlar aras\u0131ndaki farklar monoklonal antikorlar kullan\u0131larak gösterilebilir ve bu izolatlar enfekte hayvanlarda hastal\u0131k olu\u015fturma yetenekleriyle de ayr\u0131l\u0131rlar.\n<\/p>\n

\nS\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131 virusunun virulans\u0131nda, Do\u011fu Afrika'da enzootik olan hafif virulansl\u0131 su\u015flardan Orta Do\u011fu ve Hindistan'da prevalant olan ve duyarl\u0131 konakç\u0131larda %100 mortaliteye sebep olabilen oldukça virulant su\u015flara kadar de\u011fi\u015fen varyasyon bildirilmi\u015ftir. Hipovirulant su\u015flar, daha az \u015fiddetli klinik tabloya neden olur ve daha az bula\u015f\u0131c\u0131d\u0131rlar. Bu su\u015flara ilgili olaylarda, enfekte bir hayvandan virusun at\u0131lmas\u0131 çok zay\u0131ft\u0131r. Bu da hastal\u0131\u011f\u0131n yava\u015f ve sinsi bir \u015fekilde yay\u0131lmas\u0131na yol açar.\n<\/p>\n

\nVirus, çevre \u015fartlar\u0131na kar\u015f\u0131 oldukça hassast\u0131r. Yüksek \u0131s\u0131, \u0131\u015f\u0131k, kurutma, koku\u015fma, a\u015f\u0131r\u0131 pH ve kimyasallar etkeni kolayca inaktive eder.\n<\/p>\n

\nEpidemiyoloji<\/strong>\n<\/p>\n

\nHastal\u0131k, evcil hayvanlar\u0131n 4. yüzy\u0131ldan beri bilinen en eski vebalar\u0131ndan biridir. Virusun filtrelerden geçen bir ajan oldu\u011fu ilk defa 1902 y\u0131l\u0131nda gösterilmi\u015ftir. Hastal\u0131k, 18. ve 19. yüzy\u0131llarda Avrupa'ya yay\u0131lm\u0131\u015f ve 1762 y\u0131l\u0131nda Fransa'da ve daha sonra di\u011fer Avrupa ülkelerinde ilk Veteriner okullar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Türkiye'de 1. Dünya ve Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda yayg\u0131n olan s\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131n\u0131n eradikasyonundan 37 y\u0131l sonra hastal\u0131k, 1969'da Van \u0130linde görülmü\u015f ve son olarak da 1991 y\u0131l\u0131nda tespit edilerek hastal\u0131k k\u0131sa sürede kontrol alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. <\/em>\n<\/p>\n

\nSon 10 y\u0131lda Afrika ve Asya'da hastal\u0131\u011fa sebep olan genetik olarak farkl\u0131 3 virus hatt\u0131 tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak FAO'nun 1992 y\u0131l\u0131nda organizasyonunu yapt\u0131\u011f\u0131 ve 2010 y\u0131l\u0131na virusun eradikasyonunu hedefleyen Global S\u0131\u011f\u0131r Vebas\u0131 Eradikasyon Program\u0131 sonucunda; Afganistan, Hindistan, Iran, Irak, Kuveyt, Oman, Pakistan, Rusya, Suudi Arabistan, Türkiye, Sri Lanka and Yemen'de kaydedilen ve virusun Asya hatt\u0131 denilen hat 3 ile Etopya ve Sudan'a s\u0131n\u0131rl\u0131 olan hat 1. günümüzde global olarak eradike edilmi\u015ftir. \n<\/p>\n

\n         S\u0131\u011f\u0131r ve mandalar hastal\u0131\u011fa en duyarl\u0131 türler olmakla birlikte koyun, keçi, domuz ve yabani ruminantlar da enfeksiyonu alabilirler. Günümüzde Hindistan'da koyun ve keçi epizootileri bildirilmektedir. Yabani ruminantlar\u0131n evcil hayvanlar için enfeksiyonun bir rezervuar\u0131 olarak etki yapt\u0131\u011f\u0131 bulgusu yoktur. Ancak bu hayvanlar bir salg\u0131n durumunda hastal\u0131\u011f\u0131n yay\u0131lmas\u0131nda rol oynayabilirler. Bugüne kadar elde edilen bulgular, evcil hayvanlar\u0131n genellikle yabani türler için enfeksiyon kayna\u011f\u0131 oldu\u011funu göstermi\u015ftir.\n<\/p>\n

\n         S\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131, hastal\u0131ks\u0131z bir bölgeye hastal\u0131\u011f\u0131n enzootik görüldü\u011fü bir bölgeden canl\u0131 hayvanlar\u0131n ithalat\u0131yla sokulur. Et gibi enfekte materyaller ile bula\u015fma çok nadirdir ve dü\u015fük bir risk oldu\u011fu dü\u015fünülür. S\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131 virusunun en tehlikeli kaynaklar\u0131, subklinik enfekte hayvanlard\u0131r. Koyun, keçi ve muhtemelen di\u011fer ruminantlar, s\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131 ile subklinik olarak enfekte olabilir ve enfeksiyonu s\u0131\u011f\u0131rlara geçirebilirler.\n<\/p>\n

\n         Hastal\u0131\u011f\u0131n süreklili\u011finde önemli olabilen di\u011fer bir faktör, baz\u0131 enzootik bölgelerde subklinik enfeksiyonlara sebep olan hafif virulansl\u0131 su\u015flar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu su\u015flar, s\u0131\u011f\u0131r populasyonunda y\u0131llarca farkedilmeden kalabilir ve hastal\u0131k, hayvanlar\u0131n stress alt\u0131na girdi\u011fi durumlarda klinik olarak patlak verebilir.\n<\/p>\n

\n             <\/em>Enzootik hastal\u0131\u011f\u0131n görülmedi\u011fi bölgelerde s\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131 her ya\u015fta görülebilir. Enzootik bir bölgede bulunan bir s\u0131\u011f\u0131r sürüsü 3 tip dirençli hayvan<\/u> kapsar:\n<\/p>\n

\n            1- Hastal\u0131\u011f\u0131 geçirmi\u015f ve iyile\u015fmi\u015f olanlar. Bunlar hayatlar\u0131 boyunca hastal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 korunurlar.\n<\/p>\n

\n            2- Canl\u0131 a\u015f\u0131 ile a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f olanlar. Bunlar da ilk grup kadar iyi korunurlar.\n<\/p>\n

\n            3- Ba\u011f\u0131\u015f\u0131k analardan do\u011fan buza\u011f\u0131lar. Bunlar kolostrumdaki maternal anti-virus antikorlar\u0131 al\u0131rlar ve bu pasif ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k yakla\u015f\u0131k 6-8 ay sürer.\n<\/p>\n

\n         Virus, bir s\u0131\u011f\u0131r sürüsüne girdi\u011finde bu 3 dirençli hayvan grubu semptomlar\u0131 göstermeyecektir. Sürüde böyle ba\u011f\u0131\u015f\u0131k hayvanlar\u0131n say\u0131s\u0131 ne kadar yüksek olursa hastal\u0131\u011f\u0131n \u015fiddeti ve bula\u015f\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 da o kadar zay\u0131f olacakt\u0131r. Böyle olaylarda S\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131n\u0131n, benzer semptomlara sahip Mukozal hastal\u0131\u011f\u0131<\/em> ve \u0130nfeksiyöz rhinotracheitis<\/em> gibi hastal\u0131klarla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 kolayd\u0131r.         \n<\/p>\n

\n         Virus, enfekte hayvanlar\u0131n tüm sekresyon ve ekskresyonlar\u0131 ile ç\u0131kar\u0131l\u0131r. Bula\u015fma, sindirim ve solunum yoluylad\u0131r. Ancak virus, \u0131s\u0131, güne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ve kimyasal inaktivasyon gibi çevresel faktörlere oldukça duyarl\u0131 oldu\u011fundan, ba\u015far\u0131l\u0131 bir bula\u015fma için enfekte bir hayvan ile yak\u0131n temas gerekir. Bu nedenle hastal\u0131k ç\u0131kan yerlerde tam bir karantina ve kesim tedbirleriyle birlikte hayvan hareketlerini düzenleyerek hastal\u0131\u011f\u0131 kontrol etmek nispeten kolayd\u0131r.\n<\/p>\n

\n         S\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131 virusu, oldukça lenfotropiktir ve enfekte hayvanlarda geçici bir immunosupresyona sebep olur. Virusun fazla virulant su\u015flar\u0131 ayr\u0131ca epitel dokular için de kuvvetli bir tropizme sahiptirler ve dökülmü\u015f epitelle yüksek titrede virus at\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bu durum, hastal\u0131\u011f\u0131n temas yoluyla yay\u0131lmas\u0131na yard\u0131m eder. Hafif su\u015flar, epitel yüzeylerde kolayca replike olmaz ve daha az mukozal lezyonlar meydana getirirler. Bu nedenle, bu su\u015flarla olan enfeksiyonda temas yoluyla bula\u015fma daha güçtür.\n<\/p>\n

\nKlinik Bulgular<\/strong>\n<\/p>\n

\n         S\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131, al\u0131nan virusun miktar\u0131na ve virulans\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak perakut seyirden subakut seyre kadar de\u011fi\u015fen bir klinik tablo gösterir. Klinik semptomlar\u0131n \u015fiddeti, hayvan\u0131n direncine ve virusun virulans\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fir. S\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131nda morbidite oran\u0131 %100'e yak\u0131n, mortalite oran\u0131 %80-90'd\u0131r. Klasik s\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131nda klinik seyir 5 devreye ayr\u0131l\u0131r<\/u>:\n<\/p>\n

\n            1 – 3-5 günlük k\u0131sa bir inkübasyon periyodu<\/u>. Hafif su\u015flara ilgili olaylarda inkübasyon periyodu 15 güne kadar uzayabilir. Bu dönemde virus, organizmaya giri\u015f yoluna en yak\u0131n lenf dü\u011fümlerinde primer enfeksiyonu meydana getirir.\n<\/p>\n

\n            2 – Temperatürde h\u0131zl\u0131 bir yükselmenin oldu\u011fu Prodromal faz<\/u>. Bu faz, 40-41.5o<\/sup>C'ye ula\u015fan yüksek ate\u015fle ba\u015flar ve a\u011f\u0131zda ilk lezyonlar\u0131n ortaya ç\u0131kmas\u0131na kadar devam eder. A\u011f\u0131z, burun ve vagina mukozalar\u0131 ile konjonktiva konjesyone ve hiperemiktir. Göz ve burun ak\u0131nt\u0131lar\u0131 artar ve serözdür.\n<\/p>\n

\n            3 – \u015eiddetli nekrotik-erosiv a\u011f\u0131z lezyonlar\u0131n\u0131n görüldü\u011fü Mukozal faz<\/u>. Bu fazda, bol mukopurulent göz ve burun ak\u0131nt\u0131lar\u0131 vard\u0131r. Hastal\u0131\u011fa yakalanan hayvanlar dü\u015fkün ve i\u015ftahs\u0131zd\u0131r. Otopside, sindirim sistemi boyunca ve lenfoid organlarda lezyonlar görülür. Mukozalarda önce nekroz \u015feklinde ba\u015flayan bu lezyonlar\u0131n yerinde nekrotik mukozan\u0131n ayr\u0131lmas\u0131 sonucu erozyonlar ortaya ç\u0131kar. A\u011f\u0131z mukozas\u0131nda görülen nekrozlar a\u011f\u0131za kepek serpilmi\u015f manzaras\u0131 verir.                                           \n<\/p>\n

\n4 – Kanl\u0131 diyarenin görüldü\u011fü Diyarik faz<\/u>. \u0130lk mukozal lezyonlar\u0131n görülmesinden 2-3 gün sonra ate\u015f dü\u015fer ve diyare ba\u015flar. Mukoza parçalar\u0131 ve kanl\u0131 nekrotik dokular\u0131 ihtiva eden gaita, koyu kahve renkte ve kötü kokuludur. \u015eiddetli diyare h\u0131zl\u0131 bir dehidrasyona sebep olur. Hayvan bitkin ve yere yatm\u0131\u015ft\u0131r. Ölüm, dehidrasyon ve zay\u0131flama sonucu olur.\n<\/p>\n

\n            5 – Öldürücü olmayan olaylarda, bu fazlar\u0131 birkaç hafta sürebilen ve bu dönemde gebe hayvanlar\u0131n abort yapabildi\u011fi \u0130yile\u015fme faz\u0131<\/u> izler. Enfeksiyondan iyile\u015fen hayvanlar ya\u015fam boyu ba\u011f\u0131\u015f\u0131k kal\u0131rlar. \u0130yile\u015fen hayvanlarda persiste ya da ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 bir devre yoktur.\n<\/p>\n

\n            Perakut olaylarda hastal\u0131k aniden yüksek ate\u015f ile ba\u015flar ve 1-2 gün içinde mukozal lezyonlar ba\u015flamadan ölüm \u015fekillenir. Bu klinik \u015fekle genç buza\u011f\u0131larda ve ekzotik bölgelerde rastlan\u0131r.       \n<\/p>\n

\nSubakut olaylar hastal\u0131\u011f\u0131n enzootik seyretti\u011fi bölgelerde görülür. \u0130nkübasyon süresi uzun ve klinik semptomlar belirgin de\u011fildir. Mortalite oran\u0131 dü\u015füktür. Latent patojen enfeksiyonlar özellikle protozoon enfeksiyonlar\u0131 aktivasyona u\u011frar. Aktive enfeksiyonlar ve süper enfeksiyonlar s\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131n\u0131n klinik semptomlar\u0131n\u0131 maskeleyerek hastal\u0131\u011f\u0131n klinik te\u015fhisinde önemli kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klara sebep olurlar.\n<\/p>\n

\nMakroskobik Bulgular<\/strong>\n<\/p>\n

\n         S\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131, immun sistemde yetersizli\u011fe yol açan bir lökopeniyle izlenir. Bu durum s\u0131kl\u0131kla latent ya da di\u011fer e\u015f zamanl\u0131 enfeksiyonlar\u0131n aktivasyonuna sebep olur. Sekonder bakteriyel enfeksiyonlar da yayg\u0131nd\u0131r. Bu faktörler, hem klinik hem de patomorfolojik bulgular\u0131 komplike edebilir.\n<\/p>\n

\nSindirim sisteminde ve özellikle a\u011f\u0131z mukozas\u0131nda görülen lezyonlar nekrotik ve erosiv tabiattad\u0131r. \u015eiddetli seyreden olaylarda ise pseudomembranl\u0131 bir yang\u0131 görülür. Oral lezyonlar dudaklar\u0131n iç yüzlerinde, di\u015fetlerinde, yanak papillalar\u0131nda, sert damakta ve dilin ventral yüzünde yerle\u015fir. \u015eiddetli olaylarda a\u011fz\u0131n hemen her taraf\u0131nda lezyon görülebilir. Ancak kaide olarak dilin dorsal yüzünde lezyona rastlanmaz.  \n<\/p>\n

\nS\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131nda, lökopeni erosiv mukozal faz süresince çok barizdir. Ösefagusun üst 1\/2'sinde uzunlamas\u0131na erozyonlar görülür. Ön midelerin lezyonlar\u0131 hafiftir. Ancak abomasumun özellikle pilorus mukozas\u0131ndaki nekrotik odaklarda erozyon ve ülserler geli\u015fir. \u0130nce ba\u011f\u0131rsaklarda görülen lezyonlar da hemorajik ve erosiv yap\u0131dad\u0131r. \u0130leosekal valvül ve bunu çevreleyen sekum mukozas\u0131 hiperemik, \u015fi\u015fkin ve erosivdir. Hiperemik olan kolon ve rektum mukozas\u0131 üzerinde de nekroz odaklar\u0131 ve erozyonlar vard\u0131r. S\u0131\u011f\u0131r Vebas\u0131 ve PPR ile enfekte hayvanlar\u0131n sekum, kolon ve rektumunda genellikle zebra ya da kaplan çizgilerine benzetilen çizgisel lezyonlar bulunur. Bu çizgisel lezyonlar\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 konjesyone kan damarlar\u0131 olu\u015fturur. Ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n lenfoid plaklar\u0131nda da nekrozlar olu\u015fur. Bu nekrozlar\u0131n dökülmesiyle yerlerinde derin ülserler geli\u015febilir. Ayr\u0131ca vagina ve idrar kesesi mukozalar\u0131nda hafif bir erozyon \u015fekillenebilir. Baz\u0131 olaylarda özellikle mandalarda deride, memelerde ve skrotumda \u0131slak ekzamaya rastlanabilir.\n<\/p>\n

\n         Koyun ve keçilerde s\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131, s\u0131\u011f\u0131rlardaki hastal\u0131\u011fa çok benzer. Ancak farkl\u0131 olarak salivasyon daha az \u015fiddetlidir. A\u011f\u0131zda lezyon, yaln\u0131z yumu\u015fak damakta lokalize olur ve erozyon halinde görülür. Tonsillerde apseler \u015fekillenir. Lakrimasyon, hastal\u0131k için özel bir belirti say\u0131lmaz. Ösefagusta da bir lezyon görülmez. Akci\u011fer komplikasyonuna fazla rastlan\u0131r. Hastal\u0131k ço\u011fu zaman hafif seyreder ve hayvan iyile\u015fir.\n<\/p>\n

\nTe\u015fhis<\/strong>\n<\/p>\n

\n         <\/em>Hastal\u0131\u011f\u0131n ortaya ç\u0131k\u0131\u015f \u015fartlar\u0131, klinik ve otopsi bulgular\u0131, genellikle s\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131ndan \u015füphe edilmesi için yeterlidir. Uzun süre hastal\u0131\u011f\u0131n görülmedi\u011fi bölgelerde hayvan hareketlerini takiben h\u0131zl\u0131 bir yay\u0131lma vard\u0131r. Mortalite oldukça yüksektir. Enzootik bölgelerde ise semptomlar daha az belirgindir. Hastal\u0131\u011f\u0131n komplikasyonlar\u0131 ve benzer semptomlarla seyreden hastal\u0131klar klinik te\u015fhiste önemli kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klara neden olabilir.\n<\/p>\n

\n            S\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131, klinik semptom olarak a\u011f\u0131z lezyonlar\u0131 ve diyarenin birlikte görüldü\u011fü BVD, Koriza ve IBR'dan, sadece a\u011f\u0131z lezyonlar\u0131n\u0131n görüldü\u011fü \u015eap ve Bovin papüler stomatitisten ve sadece diyarenin görüldü\u011fü Salmonellosis, Koksidiosis ve baz\u0131 toksikasyonlardan ay\u0131rdedilmelidir.\n<\/p>\n

\n            Kesin te\u015fhis çe\u015fitli laboratuvar muayeneleriyle mümkün olur. Klinik ve makroskobik bulgular\u0131n laboratuvar teyidi, virusun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, virus spesifik RNA veya presipitan antijenlerin doku örneklerinde gösterilmesine dayan\u0131r. Virolojik muayeneler için ate\u015fli dönemdeki hasta hayvanlardan al\u0131nan antikoagülantl\u0131 kan örneklerinin, ölen veya öldürülen hayvanlardan ise özellikle dalak, mezenteryal lenf dü\u011fümleri ve tonsillerin steril so\u011fuk \u015fartlarda; histopatolojik muayeneler için lezyonlu a\u011f\u0131z mukozas\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 ve tonsillerin %10 formalin  solüsyonu içinde laboratuvara gönderilmesi gerekir.  \n<\/p>\n

\nKontrol <\/em><\/strong>\n<\/p>\n

\n            H\u0131zl\u0131 ve do\u011fru ay\u0131r\u0131c\u0131 te\u015fhis, bir s\u0131\u011f\u0131r vebas\u0131 salg\u0131n\u0131n\u0131 kontrol etmede ba\u015far\u0131n\u0131n anahtar\u0131d\u0131r. Virus, güne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131, yüksek \u0131s\u0131, dü\u015fük ve yüksek pH ve kimyasallara kar\u015f\u0131 duyarl\u0131 oldu\u011fundan salg\u0131nlar, uygun karantina ve hijyenik tedbirlerle kolayca kontrol edilebilir. A\u015f\u0131lama, hastal\u0131klar\u0131 kontrol etmede etkili bir araçt\u0131r. S\u0131\u011f\u0131r Vebas\u0131n\u0131n doku kültürü a\u015f\u0131 su\u015fu, evcil hayvanlarda a\u015f\u0131lamay\u0131 takiben klinik bir bulguya sebep olmaks\u0131z\u0131n emniyetle kullan\u0131l\u0131r. Çünkü virus epitel yüzeylerde replike olmaz ve temas yoluyla bula\u015ft\u0131r\u0131lamaz. A\u015f\u0131lama sonucu olu\u015fan ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k, en az 1 y\u0131l sürer.\n<\/p>\n

\nKaynaklar<\/strong>\n<\/p>\n