![\"\"](\"http:\/\/www.cinarziraat.com\/kanatli\/kanatli14_clip_image032.jpg\")
1 Süleyman Demirel Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü, Isparta\n<\/p>\n\n1 Süleyman Demirel Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü, Isparta\n<\/p>\n
\n2 Mustafa Kemal Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü, Antakya\n<\/p>\n
<\/p>\n \nÖzet\n<\/p>\n <\/strong><\/p>\n \nKanatl\u0131lar s\u0131cak kanl\u0131 hayvanlar olup vücut fonksiyonlar\u0131n\u0131n devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 için sabit\n<\/p>\n \nbir vücut s\u0131cakl\u0131l\u0131\u011f\u0131na ihtiyaç duyarlar. Kanatl\u0131lar çevre s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131ndaki de\u011fi\u015fikli\u011fe göre\n<\/p>\n \nvücut s\u0131cakl\u0131klar\u0131n\u0131 ayarlayabilirler.\n<\/p>\n \nKanatl\u0131larda s\u0131cakl\u0131k stresinin büyüme ve üremeyi\n<\/p>\n \nolumsuz yönde etkiledi\u011fine dair bir çok bilgi literatürde vard\u0131r. Bu sebeple kanatl\u0131\n<\/p>\n \nüreticileri s\u0131cakl\u0131k stresinin negatif etkisini elemine etmek için modernize edilmi\u015f kümesler\n<\/p>\n \nile yem katk\u0131 maddeleri kullanmaktad\u0131rlar. Sonuç olarak, kanatl\u0131 üreticileri s\u0131cakl\u0131k\n<\/p>\n \nstresinin olumsuz etkilerini elemine etmek için kümes dizayn\u0131ndaki son teknolojileri,\n<\/p>\n \nhayvanlar\u0131n s\u0131cakl\u0131k stresi ile de\u011fi\u015fen besin madde gereksinimlerini dikkate alarak, takip\n<\/p>\n \netmeli ve buna göre yem formülasyonu ve yemleme sisteminde gerekli de\u011fi\u015fiklikleri\n<\/p>\n \nyapmal\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n <\/p>\n \nAnahtar Kelimeler: Besin madde gereksinimleri, S\u0131cakl\u0131k stresi, Kanatl\u0131.\n<\/p>\n <\/strong>Besin madde gereksinimleri, S\u0131cakl\u0131k stresi, Kanatl\u0131. <\/p>\n \nGiri\u015f\n<\/p>\n <\/strong><\/p>\n \nGünümüzde, kanatl\u0131 hayvan yeti\u015ftiricili\u011finde hayvanlar, daha h\u0131zl\u0131 canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131k\n<\/p>\n \nart\u0131\u015f\u0131 ve daha az yem tüketimi dolay\u0131s\u0131yla daha yüksek verim yönünde her geçen gün biraz\n<\/p>\n \ndaha zorlanmaktad\u0131rlar. Bugün entansif ko\u015fullarda yeti\u015ftirilen kanatl\u0131lar\u0131n hemen hepsi a\u015f\u0131,\n<\/p>\n \ngaga kesimi, hayvanlar\u0131n yakalanmas\u0131 ve ta\u015f\u0131nmas\u0131, tüy dökümü, a\u015f\u0131r\u0131 nem, s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131k gibi\n<\/p>\n \nbir çok stres faktörünün bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda kalmaktad\u0131rlar. Dü\u015fük düzeyde stresin yararl\u0131\n<\/p>\n \noldu\u011funa inan\u0131lmakla beraber yüksek düzeyde seyreden stresli ko\u015fullarda hayvanlar\u0131n\n<\/p>\n \nverimlili\u011fini ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olumsuz yönde etkileyen köklü metabolik de\u011fi\u015fikliler meydana\n<\/p>\n \ngelebilmektedir (Do\u011fan 1993, Alarslan 2000, Ergani\u015f 2002, Yardibi 2002).\n<\/p>\n \nKanatl\u0131 hayvanlar\u0131 strese sokan \u015fartlar içinde en önemlisi "s\u0131cakl\u0131k stresi" dir\n<\/p>\n \n(Alarslan 2000). S\u0131cakl\u0131k stresi terimi, genellikle h\u0131zl\u0131 soluma gibi farkl\u0131 veya anormal\n<\/p>\n \nfizyolojik cevaplar\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 hayvan\u0131n s\u0131cak çevreye kar\u015f\u0131 gösterdi\u011fi reaksiyon olarak\n<\/p>\n \ntan\u0131mlanmaktad\u0131r (Lesson 1986).\n<\/p>\n \nKanatl\u0131 hayvan üreticileri, yüksek kar etmek istiyorsa öncelikle etkin stres\n<\/p>\n \nyönetimini bilmeleri ve uygulamalar\u0131 gerekmektedir. Böyle bir stres yönetimi, öncelikle\n<\/p>\n \nstres alt\u0131nda kalan kanatl\u0131 hayvanlar\u0131n ihtiyaç duyduklar\u0131 besin madde gereksinimlerini\n<\/p>\n \nbilmekten geçmektedir (Lesson 1986, Smith 2002). S\u0131cakl\u0131k stresinden kaynaklanan\n<\/p>\n \nolumsuz etkinin giderilmesi amac\u0131yla yemlemeye ili\u015fkin önlemlerin temel hedefi besin\n<\/p>\n \nmaddesi al\u0131m\u0131n\u0131 artt\u0131rmakt\u0131r. Yeterli düzeyde besin madde al\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamak için ya yem\n<\/p>\n \ntüketimi yada yemin besin madde yo\u011funlu\u011funun artt\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekmektedir (Bozkurt ve\n<\/p>\n \nark. 2000).\n<\/p>\n <\/p>\n \nStresin Fizyolojik Yönü\n<\/p>\n <\/strong><\/p>\n \nKanatl\u0131 yeti\u015ftiricili\u011finde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan güçlüklerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 çe\u015fitli \u015fekilde\n<\/p>\n \nmeydana gelen stresler olu\u015fturmaktad\u0131r. Stres birçok faktör taraf\u0131ndan\n<\/p>\n \nA. ARSLAN ve M. DURU\n<\/p>\n <\/p>\n \nMKU Ziraat Fakültesi Dergisi 9(1-2): 93-100, 2004\n<\/p>\n <\/em><\/p>\n \n94\n<\/p>\n \nolu\u015fturulabilmektedir. Stres sonucu, hipotalamusun uyar\u0131lmas\u0131yla adrenokortikotropik\n<\/p>\n \n(ACTH)' in kan dola\u015f\u0131m\u0131na kar\u0131\u015fmas\u0131 ve glikosteroid hormonlar\u0131n\u0131n sal\u0131nmas\u0131na neden\n<\/p>\n \nolur. Bu da tüm hücreler üzerinde RNA'y\u0131 etkileyerek, enzimlerin ve proteinlerin sentezini\n<\/p>\n \nde\u011fi\u015ftirebilmektedir (Ergani\u015f 2002).\n<\/p>\n \nD\u0131\u015far\u0131dan veya içeriden kaynaklanan ve vücuttaki homeostatik dengeyi bozmaya\n<\/p>\n \nyönelik etkenlere; "stressör" denilir. Stressör denen etkenlere maruz kalan hayvanlar\u0131n\n<\/p>\n \nbozulan homeostatik dengeyi yeniden kurmak amac\u0131yla vücutlar\u0131nda meydana gelen\n<\/p>\n \nbiyokimyasal, fizyolojik ve davran\u0131msal de\u011fi\u015fikliklerin tümüne birden "stres" ad\u0131 verilir.\n<\/p>\n \nStresör'ün etkiledi\u011fi merkez, beynin alt k\u0131sm\u0131nda bulunan hipotalamustur. Etkilenen\n<\/p>\n \nhipotalamus, hipofiz bezinden adrenokortikotropin (ACTH) salg\u0131lanmas\u0131na neden olur.\n<\/p>\n \nACTH, stres olarak adland\u0131r\u0131lan ço\u011fu etkiye neden olan kortikosteronun üretim ve\n<\/p>\n \nsalg\u0131lanmas\u0131 için adrenal korteksi direkt olarak etkiler. A\u015f\u0131r\u0131 stresöre kar\u015f\u0131 tepki olarak\n<\/p>\n \nkortikosterol, vücut rezervlerinin (protein, karbonhidrat, ya\u011flar) verim fonksiyonlar\u0131n\u0131n\n<\/p>\n \n(geli\u015fme, yumurta verimi, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi, döl verimi gibi) stres olu\u015fturan fonksiyona\n<\/p>\n \ndo\u011fru kaymas\u0131n\u0131 sa\u011flar (Midilli ve Mu\u011flal\u0131 2000).\n<\/p>\n \nStres ile ilgili de\u011fi\u015fiklikler baz\u0131 regülasyon mekanizmalar\u0131n\u0131n denetiminde olup,\n<\/p>\n \nhipotalamus, hipofiz ve adrenal gibi sinir ve endokrinlerin önemli derecede rolü\n<\/p>\n \nbulunmaktad\u0131r. Stres, fizyolojik, biyokimyasal ve davran\u0131msal olarak birbirine izleyen 3\n<\/p>\n \na\u015famadan olu\u015fmaktad\u0131r.\n<\/p>\n <\/p>\n \n*Alarm devresi: Çe\u015fitli fizyolojik fonksiyon bozukluklar\u0131ndan \u015fok \u015fekillenmesine\n<\/p>\n <\/strong>Alarm devresi: Çe\u015fitli fizyolojik fonksiyon bozukluklar\u0131ndan \u015fok \u015fekillenmesine <\/p>\n \nkadar uzanan bir hastal\u0131k tablosu belirebilir. Çok önemli oldu\u011fu hallerde hayvanlarda\n<\/p>\n \nölümlere sebep olabilir. Stres a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde hayvan\u0131n organizmas\u0131 adaptasyon durumuna\n<\/p>\n \ngeçer.\n<\/p>\n <\/p>\n \n*Direnç devresi: Sinirsel ve endokrinal bozukluklar görülür. Hayvanlar stresi meydana\n<\/p>\n <\/strong>Direnç devresi: Sinirsel ve endokrinal bozukluklar görülür. Hayvanlar stresi meydana <\/p>\n \ngetiren faktöre kar\u015f\u0131 direnç gösterirler. Hayvanlar\u0131n direnç kabiliyetleri stres faktörüne ve\n<\/p>\n \ntipine göre de\u011fi\u015fir. Bu nedenle hayvanlar\u0131n gösterecekleri direnç, hayvanlar\u0131n\n<\/p>\n \nbeslenmelerinde gösterilecek özene ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmalar\u0131 ile ili\u015fkilidir.\n<\/p>\n <\/p>\n \n*Tükenme ve bitkinlik devresi: Stres uzun sürdü\u011fü hallerde, organizma direnme ve\n<\/p>\n <\/strong>Tükenme ve bitkinlik devresi: Stres uzun sürdü\u011fü hallerde, organizma direnme ve <\/p>\n \nyeni ko\u015fullara al\u0131\u015fma olanaklar\u0131n\u0131 kaybeder. Sonuçta ölüm \u015fekillenir (Ozan 1977, \u015eenköylü\n<\/p>\n \nve Alt\u0131nsoy 1987, Midili ve Mu\u011flal\u0131 2000, Yardibi 2002).\n<\/p>\n <\/p>\n \nKanatl\u0131 Hayvanlar \u0130çin Gerekli Çevre S\u0131cakl\u0131\u011f\u0131\n<\/p>\n <\/strong><\/p>\n \nKanatl\u0131lar, s\u0131cak kanl\u0131 hayvanlard\u0131r. Ergin kanatl\u0131lar\u0131n vücut s\u0131cakl\u0131klar\u0131 41-42 °C\n<\/p>\n \nolmas\u0131na ra\u011fmen günlük civcivlerin vücut s\u0131cakl\u0131klar\u0131 daha dü\u015füktür. Kanatl\u0131lar\u0131n\n<\/p>\n \naktivitesine ba\u011fl\u0131 olarak vücutta günlük yakla\u015f\u0131k 1,5 °C' lik de\u011fi\u015fimler gözlemlenir.\n<\/p>\n \nKanatl\u0131larda öldürücü vücut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131, 47 °C olarak bilinmektedir. Kanatl\u0131 hayvanlar,\n<\/p>\n \nfizyolojik fonksiyonlar\u0131n\u0131n devam\u0131 için sabit bir vücut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131na ihtiyaç duyarlar. Çevre\n<\/p>\n \ns\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 belirli s\u0131n\u0131rlar içerisinde olmak kayd\u0131yla vücut s\u0131cakl\u0131klar\u0131n\u0131 ayn\u0131 seviyede devam\n<\/p>\n \nettirirler (Çizelge 1) (Türko\u011flu ve ark. 1997, \u015eenköylü 2001, Smith 2002).\n<\/p>\n \nKuluçkadan yeni ç\u0131km\u0131\u015f civcivler için konfor aral\u0131\u011f\u0131 32-35 °C iken 7 haftal\u0131k\n<\/p>\n \nhayvanlarda böyle bir ortam, s\u0131cakl\u0131k stresi reaksiyonlar\u0131na neden olabilir. 5-25 °C\n<\/p>\n \naras\u0131ndaki s\u0131cakl\u0131klar, kanatl\u0131 hayvanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 rahat bir \u015fekilde devam\n<\/p>\n \nettirebilmeleri için uygundur. Bu s\u0131cakl\u0131k s\u0131n\u0131rlar\u0131na "Termonütral S\u0131n\u0131rlar" denir.\n<\/p>\n \nTermonütral s\u0131cakl\u0131k s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n üstünde veya alt\u0131nda ki s\u0131cakl\u0131klara maruz kalan\n<\/p>\n \nhayvanlar, so\u011fuk yada s\u0131cak stresine maruz kalmakta ve yüksek s\u0131cakl\u0131klarda \u0131s\u0131y\u0131 çabuk ve\n<\/p>\n \nKANATLILARDA SICAKLIK STRES\u0130N\u0130N YÖNET\u0130LMES\u0130\n<\/p>\n <\/p>\n \nMKU Ziraat Fakültesi Dergisi 9(1-2): 93-100, 2004\n<\/p>\n <\/em><\/p>\n \n95\n<\/p>\n \netkin bir biçimde da\u011f\u0131tma kabiliyetlerini kay\u0131p etmektedirler. As\u0131l tehlike 0 °C' den a\u015fa\u011f\u0131\n<\/p>\n \nve 30 °C' den yukar\u0131 s\u0131cakl\u0131klarda meydana geldi\u011fi bilinmektedir (Türko\u011flu ve ark. 1997,\n<\/p>\n \nAlarslan 2000, Mu\u011flal\u0131 2000, Smith 2002, \u015eenköylü 2002, Yardibi 2002).\n<\/p>\n \nÇizelge 1. Kanatl\u0131 Hayvan Türleri \u0130çin Gerekli Olan S\u0131cakl\u0131k De\u011ferleri\n<\/p>\n \nTable 1. Heat Values Which Need for Poultry Species\n<\/p>\n <\/p>\n \nKanatl\u0131 Hayvan \/Poultry\n<\/p>\n \n(Tür-Ya\u015f-Tipi\/ Species-Age-Type)\n<\/p>\n \nOptimal Is\u0131 \/\n<\/p>\n Optimal Heat (<\/strong>°C)<\/strong> <\/p>\n \nEn Yüksek Is\u0131 \/\n<\/p>\n \nMaximum Heat\n<\/p>\n \nEn Dü\u015fük Is\u0131 \/\n<\/p>\n \nMinimum\n<\/p>\n \nHeat\n<\/p>\n <\/strong><\/p>\n \nDam\u0131zl\u0131k Tavuk \/ Hen Breeder\n<\/p>\n \nYarka \/ Egg Type Pullet\n<\/p>\n \nYeti\u015fkin Yumurta Tavu\u011fu \/ Layer\n<\/p>\n \nBroiler Civciv (0-4 hafta) \/ Broiler Chick\n<\/p>\n \nHindi Palaz \/ Turkey Chick\n<\/p>\n \nHindi Yeti\u015fkin \/ Turkey\n<\/p>\n \nDam\u0131zl\u0131k Hindi \/ Turkey Breeder\n<\/p>\n \nSu Kanatl\u0131lar\u0131 \/ Waterfowl\n<\/p>\n \n31\n<\/p>\n \n18\n<\/p>\n \n24-27\n<\/p>\n \n24\n<\/p>\n \n24\n<\/p>\n \n18\n<\/p>\n \n16\n<\/p>\n \n16\n<\/p>\n \n–\n<\/p>\n \n27\n<\/p>\n \n30\n<\/p>\n \n30\n<\/p>\n \n27\n<\/p>\n \n27\n<\/p>\n \n27\n<\/p>\n \n27\n<\/p>\n \n–\n<\/p>\n \n10\n<\/p>\n \n4\n<\/p>\n \n24\n<\/p>\n \n21\n<\/p>\n \n10\n<\/p>\n \n8\n<\/p>\n \n4\n<\/p>\n \nKaynak \/ Source : Minbay, 2002.\n<\/p>\n <\/p>\n \nYüksek Çevre S\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Kanatl\u0131 Hayvanlar Üzerine Olumsuz Etkileri\n<\/p>\n <\/strong><\/p>\n \nYüksek çevre s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n büyüme ve verim üzerine olumsuz yönde etkileri\n<\/p>\n \nbulunmaktad\u0131r. Yüksek çevre s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 i\u015ftah\u0131 azalt\u0131r, yem tüketimini dü\u015fürerek canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131k\n<\/p>\n \nart\u0131\u015f\u0131n\u0131 azalt\u0131r, piliç büyütme döneminde hayvanlar\u0131n cinsi olgunluk ya\u015f\u0131n\u0131 geciktirir.\n<\/p>\n \nCivcivler, tavuklara göre a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131ca\u011f\u0131 daha iyi tolere etmelerine ra\u011fmen yem tüketimleri\n<\/p>\n \nazal\u0131r ancak su tüketimleri artar. Çünkü s\u0131cakl\u0131k stresini su ile atmaya çal\u0131\u015f\u0131rlar. Yumurta\n<\/p>\n \ntavuklar\u0131nda ise yumurta veriminin dü\u015fmesine (Çizelge 2), yem tüketiminin dü\u015fmesine,\n<\/p>\n \nyemden yararlanman\u0131n olumsuz etkilenmesine, yumurta a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, yumurta iç ve d\u0131\u015f\n<\/p>\n \nkalitesinin dü\u015fmesine, ölüm oran\u0131n\u0131n artmas\u0131na neden olur (Koçak ve Yalç\u0131n 1990,\n<\/p>\n \nTürko\u011flu ve ark. 1997, \u015eenköylü 2001, Ergani\u015f 2002).\n<\/p>\n \nÇizelge 2. S\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n Yumurta Verimi Üzerine Etkileri\n<\/p>\n \nTable 2. Heat Effects on Egg Yield\n<\/p>\n \nKaynak \/ Source : \u015eenköylü 2001.\n<\/p>\n \nTavuklar, çevre s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 kritik üst s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 a\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman (27 °C), vücutta olu\u015fan\n<\/p>\n \nfazla \u0131s\u0131y\u0131 radyasyon, konveksiyon, evaporasyon, yumurta ve d\u0131\u015fk\u0131 yolu ile d\u0131\u015far\u0131 atarlar.\n<\/p>\n \nKan ibik, sakal ve ayak gibi vücut organlar\u0131na daha fazla gönderilip burada so\u011futulmaya\n<\/p>\n \nçal\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Tavuklarda bu s\u0131rada görülen tipik davran\u0131\u015flardan biri de kanatlar\u0131n yana do\u011fru\n<\/p>\n \naç\u0131l\u0131p tüylerin kabart\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu noktadan sonra radyasyon ve konveksiyonla s\u0131cakl\u0131k\n<\/p>\n \nstresinin at\u0131lmas\u0131 yetersiz kald\u0131\u011f\u0131ndan, a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cakl\u0131k bu kez evaporasyonla at\u0131lmaya çal\u0131\u015f\u0131l\u0131r.\n<\/p>\n \nYani, tavuklar soluk al\u0131p vermeyle ve nefesleriyle vücutlar\u0131n\u0131 so\u011futmaya çal\u0131\u015f\u0131rlar (Mu\u011flal\u0131\n<\/p>\n \n2002, \u015eenköylü 2002). Yüksek çevre s\u0131cakl\u0131klar\u0131n\u0131n, kanatl\u0131 hayvanlar\u0131n fizyolojileri\n<\/p>\n \nüzerinde olumsuz etkileri \u015fu \u015fekilde özetlenebilir;\n<\/p>\n <\/p>\n \nS\u0131cakl\u0131k \/\n<\/p>\n \nHeat (Co)\n<\/p>\n \nYumurta Verimi \/ Egg\n<\/p>\n \nYield (%)\n<\/p>\n \nYumurta A\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 \/ Egg\n<\/p>\n \nWeight (%)\n<\/p>\n <\/strong><\/p>\n \nNem \/ Düzine Yumurta \/\n<\/p>\n \nMoisture \/ Dozen of Eggs (%)\n<\/p>\n \n16 100 100 100<\/strong>\n<\/p>\n \n18 100 100 96<\/strong>\n<\/p>\n \n21 100 100 93<\/strong>\n<\/p>\n \n24 100 99 91<\/strong>\n<\/p>\n \n27 99-100 96 89<\/strong>\n<\/p>\n 29 97-100 93 87<\/strong> <\/p>\n \n32 94-100 86 86\n<\/p>\n <\/strong><\/p>\n \nA. ARSLAN ve M. DURU\n<\/p>\n <\/p>\n \nMKU Ziraat Fakültesi Dergisi 9(1-2): 93-100, 2004\n<\/p>\n <\/em><\/p>\n \n96\n<\/p>\n \ndurumda yem tüketimi azald\u0131\u011f\u0131ndan, söz konusu ihtiyaç vücuda al\u0131nan yemle\n<\/p>\n \nkar\u015f\u0131lanmaz olur. Bu durumda artan enerji ihtiyac\u0131 glikoz, protein ve ya\u011flar\u0131 kapsayan\n<\/p>\n \nvücut rezervleri (depolar\u0131) kullan\u0131lmaya ba\u015flan\u0131r.\n<\/p>\n \nba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k olumsuz yönde etkilenir.\n<\/p>\n \nartmaktad\u0131r. Yani ya\u015fam için gerekli enerji miktar\u0131 artarken verim için gerekli enerji\n<\/p>\n \nmiktar\u0131 azal\u0131r.\n<\/p>\n \ndüzeyinde dü\u015fme görülmektedir.\n<\/p>\n \noranda anormal yumurta elde edilmektedir.\n<\/p>\n \nkal\u0131\u015f süresi yakla\u015f\u0131k 1 saat uzamaktad\u0131r.\n<\/p>\n \n2002, Yardibi 2002).\n<\/p>\n <\/p>\n \nKanatl\u0131 Hayvanlarda Görülen S\u0131cakl\u0131k Stresine Kar\u015f\u0131 Besleme Yönünden\n<\/p>\n \nAl\u0131nabilecek Önlemler\n<\/p>\n <\/strong><\/p>\n \nS\u0131cakl\u0131k stresi alt\u0131ndaki kanatl\u0131lar\u0131n özel bir beslemeye tabi tutulmalar\u0131\n<\/p>\n \ngerekmektedir. Yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalar besleme ve yemlemeye ili\u015fkin baz\u0131 etkenlerin s\u0131cakl\u0131k\n<\/p>\n \nstresi alt\u0131ndaki kanatl\u0131lar\u0131n performans\u0131na önemli derecede olumlu yönde etki etti\u011fini\n<\/p>\n \ngöstermi\u015ftir (Anonim 1989).\n<\/p>\n <\/p>\n \nAminoasit Dengesi\n<\/p>\n <\/strong><\/p>\n \nS\u0131cakl\u0131k stresi alt\u0131nda bulunan kanatl\u0131 hayvanlar\u0131n yem tüketimleri azald\u0131\u011f\u0131ndan\n<\/p>\n \ndolay\u0131 günlük protein ihtiyaçlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak için rasyondaki protein düzeyinin\n<\/p>\n \nyükseltilmesi akla gelebilir. Fakat broylerlerin rasyonlar\u0131na yüksek düzeyde protein ilave\n<\/p>\n \nedildi\u011finde aminoasitin fazlas\u0131n\u0131 d\u0131\u015far\u0131 att\u0131klar\u0131 bilinmektedir. Bu nedenle, s\u0131cakl\u0131k stresine\n<\/p>\n \nkar\u015f\u0131 besin maddelerinde yap\u0131lacak düzenlemelerin en önemlisi rasyondaki protein\n<\/p>\n \nseviyesinin dü\u015fürülmesi ve mevcut proteindeki aminoasitlerin dengelenmesidir (Anonim\n<\/p>\n \n1989). Bu dengelemede de lisin ve metionin gibi kritik amino asitler kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r\n<\/p>\n \n(Mu\u011flal\u0131 2000). Aminoasitleri dengelerken, rasyonda esansiyel aminoasitler daha etkin\n<\/p>\n \ndozlarda bulunuyorsa, di\u011fer aminoasitlerin ç\u0131kart\u0131lmas\u0131na dikkat edilmeli ve rasyona ilave\n<\/p>\n \nedilecek sentetik aminoasitler, rasyonda bulunacak protein düzeyinin dü\u015fmesini sa\u011flarken\n<\/p>\n \n\u0131s\u0131 üretiminin azalmas\u0131na ve daha iyi performans al\u0131nmas\u0131na arac\u0131l\u0131k etti\u011fi unutulmamal\u0131d\u0131r\n<\/p>\n \n(Anonim 1987).\n<\/p>\n \nAyr\u0131ca s\u0131cakl\u0131k stresi alt\u0131ndaki hayvanlar\u0131n rasyonlar\u0131na lisin ilavesi performans\u0131n\n<\/p>\n \ndüzelmesine yard\u0131mc\u0131 olmaktad\u0131r. Lisin yetmezli\u011fi, vücut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n yükselmesine neden\n<\/p>\n \nolaca\u011f\u0131ndan s\u0131cak ortamlarda bu özelli\u011fin üzerinde durulmal\u0131d\u0131r. Rasyona lisin ilavesi,\n<\/p>\n \nKANATLILARDA SICAKLIK STRES\u0130N\u0130N YÖNET\u0130LMES\u0130\n<\/p>\n <\/p>\n \nMKU Ziraat Fakültesi Dergisi 9(1-2): 93-100, 2004\n<\/p>\n <\/em><\/p>\n \n97\n<\/p>\n \ni\u015ftah\u0131 artt\u0131r\u0131r, vücut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131 azalt\u0131r, optimal bir performans için gerekli aminoasitleri sa\u011flar,\n<\/p>\n \nenerjiden yararlanmay\u0131 artt\u0131r\u0131r ve performans\u0131 artt\u0131r\u0131r (Anonim 1987, Anonim 1989,\n<\/p>\n \nMu\u011flal\u0131 2000).\n<\/p>\n \nRasyonun protein içeri\u011fi üzerinde yap\u0131lacak düzenlemeleri özetleyecek olursak;\n<\/p>\n \nve\/veya metionin düzeylerinin yükseltilmesi,\n<\/p>\n \nyollar\u0131ndan birisi tercih edilmelidir.\n<\/p>\n <\/p>\n \nVitamin ve Mineraller\n<\/p>\n <\/strong><\/p>\n \nS\u0131cakl\u0131k stresi alt\u0131nda bulunan hayvanlar\u0131n vitamin yedeklerinde büyük bir kay\u0131p\n<\/p>\n \nmeydana gelmez. Fakat s\u0131cakl\u0131k stresi vücuttaki C vitamini yedeklerinin ve sentezlenen\n<\/p>\n \nmiktar\u0131n azalmas\u0131na, dolay\u0131s\u0131 ile plazmada düzeyin dü\u015fmesine neden olur. Kanatl\u0131lar s\u0131cak\n<\/p>\n \nstresinden kurtulmak için vücut rezervlerini harekete geçirmek üzere bol miktarda\n<\/p>\n \nkortikosteron hormonu salg\u0131lar. Bursa fabricius' un küçülmesine ba\u011fl\u0131 olarak ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k\n<\/p>\n \nmekanizmas\u0131 zay\u0131flar, hastal\u0131klara direnç azal\u0131r ve ölüm oran\u0131 yükselir (Anonim 1989,\n<\/p>\n \nKoçak ve Yalç\u0131n 1990). S\u0131cakl\u0131k stresi alt\u0131ndaki kanatl\u0131 hayvanlar\u0131n rasyonlar\u0131nda yeterli\n<\/p>\n \nmiktarda vitamin C bulunmas\u0131; performans\u0131 artt\u0131r\u0131r, ölüm oran\u0131n\u0131 dü\u015fürür ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k\n<\/p>\n \nmekanizmas\u0131n\u0131 kuvvetlendirir (Türker 2000, Konca ve Yazgan 2002, Yardibi 2002). Ayr\u0131ca\n<\/p>\n \nVitamin C' nin yumurta a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131, yumurta kabuk kalitesini ve yumurta verimini artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131\n<\/p>\n \nbilinmektedir (Mu\u011flal\u0131 2000). Is\u0131 stresi alt\u0131nda D3 veya E vitamini katk\u0131s\u0131n\u0131n herhangi bir\n<\/p>\n \nyararl\u0131 etkisi oldu\u011funa dair bir bulgu bulunmamaktad\u0131r. Bununla birlikte E vitaminin\n<\/p>\n \nba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin çal\u0131\u015fmas\u0131nda gerekli vitaminin oldu\u011fu ve bu sistemin çal\u0131\u015fmas\u0131 da\n<\/p>\n \ns\u0131cakl\u0131k stresi alt\u0131nda geriledi\u011fine göre s\u0131cak stresi alt\u0131nda kalan hayvanlara en az\u0131ndan\n<\/p>\n \nba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemlerinin düzeni için E vitamini verilmesinin yarar\u0131 olacakt\u0131r (Anonim 1987,\n<\/p>\n \nAnonim 1989a, Smith 2002).\n<\/p>\n \nS\u0131cakl\u0131k stresi esnas\u0131nda görülen yem tüketiminin azalmas\u0131, yemle al\u0131nan\n<\/p>\n \nminerallerin yetersiz olmas\u0131n\u0131 beraberinde getirebilecektir. Yüksek s\u0131caklara maruz kalan\n<\/p>\n \nyumurtac\u0131 tavuklarda, vücutta potasyum tutulumunda azalma görülmektedir. Potasyuma\n<\/p>\n \nilaveten sodyum, kükürt, selenyum ve bak\u0131r gibi minerallerde de kay\u0131plar meydana\n<\/p>\n \ngelmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, normal \u015fartlarda elektrolit dengesinin (Na + K – Cl) etlik\n<\/p>\n \npiliçlerde büyümeyi etkileyen bir faktör oldu\u011fu dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda; yüksek s\u0131cakl\u0131klarda\n<\/p>\n \nelektrolit dengesi bozulur ve buna ba\u011fl\u0131 olarak büyüme oran\u0131 daha da geriler (Anonim\n<\/p>\n \n1987, Smith 2002).\n<\/p>\n <\/p>\n \nEnerji Gereksinimi\n<\/p>\n <\/strong><\/p>\n \nKümes hayvanlar\u0131, enerji gereksinimlerini kar\u015f\u0131layacak düzeyde yem\n<\/p>\n \ntüketmektedir. Ancak çevre s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 yükseldi\u011finde (>30 C0) s\u0131cakl\u0131k stresine ba\u011fl\u0131 olarak\n<\/p>\n \nyem tüketimleri gerilemekte ve enerji gereksinimleri tam olarak kar\u015f\u0131lanamamaktad\u0131r.\n<\/p>\n \nS\u0131cakl\u0131k stresiyle yem ve enerji tüketimi azalmas\u0131na kar\u015f\u0131n ya\u015fam için gerekli enerji\n<\/p>\n \ngereksinimi artmaktad\u0131r. Bu nedenle tüketilen enerjinin çok az bir k\u0131sm\u0131 verim için\n<\/p>\n \nkullan\u0131lmaktad\u0131r (Aç\u0131kgöz ve Özkan 2001). Yemdeki protein seviyesinin azalt\u0131lmas\u0131n\u0131n\n<\/p>\n \nyan\u0131 s\u0131ra karbonhidratlar için ya\u011f kullan\u0131m\u0131 da yemin \u0131s\u0131y\u0131 art\u0131r\u0131c\u0131 etkisini azaltmakta yararl\u0131\n<\/p>\n \nolabilir. Bu a\u015famada çok iyi kalitede ya\u011f seçilip kullan\u0131lmas\u0131 ve\/veya yem i\u015fleme\n<\/p>\n \nteknolojisinin uygun seçilmi\u015f olmas\u0131 gerekir. Ayr\u0131ca yeme ya\u011f kat\u0131m\u0131 yem tüketimi üzerine\n<\/p>\n \nartt\u0131r\u0131c\u0131 etki yapabilir (Anonim 2005).\n<\/p>\n \nA. ARSLAN ve M. DURU\n<\/p>\n <\/p>\n \nMKU Ziraat Fakültesi Dergisi 9(1-2): 93-100, 2004\n<\/p>\n <\/em><\/p>\n \n98\n<\/p>\n <\/p>\n \nSu\n<\/p>\n <\/strong><\/p>\n \nYüksek ortam \u0131s\u0131s\u0131 alt\u0131nda s\u0131cakl\u0131k stresinden korunmak amac\u0131 ile durulacak\n<\/p>\n \nfaktörlerin en ba\u015f\u0131nda su gelir. Su tüketimi, s\u0131cakl\u0131k stresi alt\u0131nda bulunan kanatl\u0131lar için\n<\/p>\n \nbüyük önem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Su kayb\u0131n\u0131 önlemek için hayvanlar\u0131n daha fazla su tüketmeleri\n<\/p>\n \ngerekir. Zira, akci\u011ferlerden su buharla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, vücut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltman\u0131n en önde gelen\n<\/p>\n \nyoludur. Hayvanlara serin içme suyu sa\u011flanmas\u0131, vücut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n azalmas\u0131na yard\u0131mc\u0131\n<\/p>\n \nolacak ve dolay\u0131s\u0131yla hayatta kalma oran\u0131 artacakt\u0131r (Anonim 1987).\n<\/p>\n \nS\u0131cakl\u0131k stresi alt\u0131nda bulunan hayvanlara ortam \u0131s\u0131s\u0131na denk bir \u0131s\u0131da bulunan\n<\/p>\n \nsuyun içirilmesi solunum h\u0131z\u0131n\u0131n artmas\u0131na, solunum h\u0131z\u0131n\u0131n artmas\u0131 kan pH' s\u0131n\u0131n\n<\/p>\n \ndü\u015fmesine (Alkolosis), alkolosis de yumurta kabuk kalitesinin bozulmas\u0131na yol açar\n<\/p>\n \n(Anonim, 1987). Ayr\u0131ca s\u0131cakl\u0131k stresi esnas\u0131nda, taze ve serin içme suyunun 15 0C\n<\/p>\n \ncivar\u0131nda verilmesi, \u0131l\u0131k su (29 0C) ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yem tüketimini %5-10 aras\u0131nda\n<\/p>\n \nartt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir (Esmail 2002, Mu\u011flal\u0131 2002).\n<\/p>\n <\/p>\n \nAsit-Baz ve Elektrolit Dengesi\n<\/p>\n <\/strong><\/p>\n \nElektrolit dengesinde olu\u015facak de\u011fi\u015fimler beslenme aç\u0131s\u0131ndan büyük öneme\n<\/p>\n \nsahiptir. Solunum h\u0131zlanmas\u0131 alkolosize dolay\u0131s\u0131yla böbreklerden bikarbonat kayb\u0131na neden\n<\/p>\n \nolur. Alkolosisin sürmesi halinde yumurta kanal\u0131n\u0131n uterus bölümünde üretilen bikarbonat\n<\/p>\n \nmiktar\u0131 azal\u0131r ve sonuç olarak yumurta kabu\u011fu incelir (Anonim 1987). Rasyonda yüksek\n<\/p>\n \noranda fosfor bulunmas\u0131 da kabuk kalitesinin bozulmas\u0131na neden olur. Bu arada olu\u015facak\n<\/p>\n \ngenel hipokalsemi (kalsiyum eksikli\u011fi) olaylar\u0131 durumun daha da kötüle\u015fmesine yol açar.\n<\/p>\n \nElektrolit dengesinin bozulmas\u0131n\u0131n di\u011fer bir sak\u0131ncas\u0131 da tibial diskondroplasia (TD)'n\u0131n\n<\/p>\n \nolu\u015fmas\u0131na yol açmaktad\u0131r. Bu metabolik hastal\u0131k tibiada k\u0131k\u0131rdak dokunun kemik epifizine\n<\/p>\n \ndo\u011fru büyümesi ile \u015fekillenir. Bu hastal\u0131\u011f\u0131n önüne geçmenin en iyi yolu yemdeki klor\n<\/p>\n \nseviyesini dü\u015fürmemektir (\u015eenköylü 2002). Elektrolit dengesinin bozulmas\u0131 dokularda su\n<\/p>\n \nkayb\u0131na da neden olmaktad\u0131r. Stres öncesi rasyona eklenen vitamin C, elektron dengesi\n<\/p>\n \nüzerine iyile\u015ftirici etki göstermi\u015ftir (Anonim 1989b).\n<\/p>\n <\/p>\n \nSonuç\n<\/p>\n <\/strong><\/p>\n \nS\u0131cakl\u0131k stresine maruz kalm\u0131\u015f hayvanlarda al\u0131nabilecek önlemler \u015fu \u015fekilde\n<\/p>\n \nözetlenebilir;\n<\/p>\n \nç\u0131kartmal\u0131d\u0131r. Bunun nedeni, ya\u011flar\u0131n metabolik olarak neden oldu\u011fu \u0131s\u0131 art\u0131\u015f\u0131 protein\n<\/p>\n \nve karbonhidratlara göre daha dü\u015füktür. Ayr\u0131ca ya\u011f\u0131n yem tüketimini de artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131\n<\/p>\n \nbilinmektedir.\n<\/p>\n \noran\u0131n\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131 için etkin bir yol olabilir. Açl\u0131k, besin maddelerinin sindirilmesi,\n<\/p>\n \nabsorbsiyonu ve metabolize edilmesinden kaynaklanan \u0131s\u0131 üretimini azalt\u0131r. Buna\n<\/p>\n \nilaveten, yemsiz b\u0131rak\u0131lma hayvanlar\u0131 sakinle\u015ftirir ve çok fazla enerji harcamalar\u0131\n<\/p>\n \nihtimalini azalt\u0131r. Kanatl\u0131lar\u0131n metabolik \u0131s\u0131 üretimi, yem yedikten 4 ile 6 saat sonra en\n<\/p>\n \nüst noktas\u0131na ula\u015f\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, yüksek metabolik \u0131s\u0131 üretiminin günün en s\u0131cak\n<\/p>\n \nzaman\u0131na rastlamamas\u0131 için hayvanlara sabah\u0131n erken saatlerinde ve ak\u015fama do\u011fru\n<\/p>\n \nyem verilmesi isabetli olur.\n<\/p>\n \ngidilmemelidir.\n<\/p>\n \nKANATLILARDA SICAKLIK STRES\u0130N\u0130N YÖNET\u0130LMES\u0130\n<\/p>\n <\/p>\n \nMKU Ziraat Fakültesi Dergisi 9(1-2): 93-100, 2004\n<\/p>\n <\/em><\/p>\n \n99\n<\/p>\n \nolarak s\u0131ras\u0131yla 720 mg ve 360 mg düzeylerinde ayarlanmal\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n \nproteinlerin verilmesinin daha faydal\u0131 oldu\u011fu bilinmektedir.\n<\/p>\n \nçinko poliaminoasit olumlu sonuçlar vermektedir.\n<\/p>\n \nkaç\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n \n400 mg kullan\u0131labilir fosfor alabilmelidirler.\n<\/p>\n \netkinli\u011fini 0.07 oran\u0131nda artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir.\n<\/p>\n \n%12' yi geçmemelidir.\n<\/p>\n 1 Süleyman Demirel Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü, Isparta 2 Mustafa Kemal Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü, Antakya Özet Kanatl\u0131lar s\u0131cak kanl\u0131 hayvanlar olup vücut fonksiyonlar\u0131n\u0131n devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 için sabit bir vücut s\u0131cakl\u0131l\u0131\u011f\u0131na ihtiyaç duyarlar. Kanatl\u0131lar çevre s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131ndaki de\u011fi\u015fikli\u011fe göre vücut s\u0131cakl\u0131klar\u0131n\u0131 ayarlayabilirler. Kanatl\u0131larda s\u0131cakl\u0131k stresinin büyüme ve üremeyi olumsuz yönde etkiledi\u011fine dair bir çok bilgi […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[436],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-3714","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hayvancilik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3714","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3714"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3714\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":171681,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3714\/revisions\/171681"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3714"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3714"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3714"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=3714"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"