{"id":3717,"date":"2007-09-28T11:54:00","date_gmt":"2007-09-28T11:54:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T10:00:25","modified_gmt":"2025-10-23T10:00:25","slug":"devekusu-yetistiriciligi-3717","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/devekusu-yetistiriciligi-3717","title":{"rendered":"DEVEKU\u015eU YET\u0130\u015eT\u0130R\u0130C\u0130L\u0130\u011e\u0130"},"content":{"rendered":"\n![\"\"](\"http:\/\/tbn0.google.com\/images?q=tbn:aQpPHyZGkMeTlM:http:\/\/www.populerbilgi.com\/hayvanlar\/kuslar\/devekusu.jpg\")
Dünya nüfusundaki h\u0131zl\u0131 art\u0131\u015f, beslenme sorununun önemini ortaya koymaktad\u0131r. Bu durum, insanlar\u0131 yeni kaynaklar aramaya ve alternatif besin maddelerine yönelik ara\u015ft\u0131rmalar yapmaya ihtiyaç duyulur hale getirmektedir. \u0130nsano\u011flunda yenilik aray\u0131\u015f\u0131 ve daha iyisini üretme iste\u011fi vard\u0131r. Söz konusu iste\u011fin gerçekle\u015fmesi, bilimsel çal\u0131\u015fmalar ve teknolojik ilerlemelerin uygulanmas\u0131 ile mümkün olacakt\u0131r. 20. yüzy\u0131lda bilim ve teknolojideki geli\u015fmelerin paralelinde, hayvanc\u0131l\u0131k önemli seviyelerde mesafe kaydetmi\u015ftir. \u0130nsanlar\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve yeterli ölçüde beslenmesi için hayvansal proteinler gereklidir.\n<\/p>\n
\nBilinen hayvansal protein kaynaklar\u0131na alternatif olmas\u0131 ve ülkemizin hayvansal protein aç\u0131\u011f\u0131n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131na katk\u0131da bulunmas\u0131 amac\u0131yla , her yönüyle ekonomik bir kanatl\u0131 hayvan olan deveku\u015fu yeti\u015ftiricili\u011fi önemli olmaktad\u0131r.\n<\/p>\n
\nDeveku\u015fu kanatlar\u0131 küçülen ve uçma yetene\u011fini kaybeden ku\u015flar s\u0131n\u0131f\u0131na giren ko\u015fucu-yürüyen ku\u015flardand\u0131r. Bu günkü ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bölgeler Afrika'n\u0131n do\u011fusu ile güneyindeki s\u0131cak ve kurak iç bölgelerdir. Eski ça\u011flarda Büyük Sahradan Orta Asya çöllerine kadar uzanan geni\u015f bir alanda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir.\n<\/p>\n
\nYakla\u015f\u0131k 13-14 cm gaga uzunlu\u011funa sahip olup a\u011fz\u0131nda di\u015f yoktur. Kafas\u0131 vücuduna oranla küçük boynu uzundur. Boylar\u0131 2-2,5 m aras\u0131nda de\u011fi\u015fir. \u0130ki t\u0131rnakl\u0131 uzun ve güçlü bacaklara sahiptir. Ba\u015f boyun ve bacaklar sert ve ince, kanatlar ile gövde gösteri\u015fli ve tüylüdür. Gö\u011füs kemi\u011fi bulunmamaktad\u0131r. Erginlerinin canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 125-150 kg. aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. Bugün do\u011fada özgürce yaln\u0131z Afrika'n\u0131n do\u011fusu ve güneyinde rastlanmaktad\u0131r. Gerekti\u011finde ortalama 60 km\/saat süratle ko\u015fmakta hatta 90 km\/saat h\u0131za dahi ula\u015fabildi\u011fi bildirilmektedir. Ayaklar\u0131 ile tekme atarak, gagas\u0131 ile darbe vurarak kendisini korur. Ortalama 60-70 y\u0131l ya\u015farlar. Bak\u0131m ve besleme ortam\u0131na göre 20-30 y\u0131l dam\u0131zl\u0131kta kullan\u0131labilirler.\n<\/p>\n
\nEvcille\u015ftirilmeleri, tüylerinin kad\u0131n giysilerinde kullan\u0131lmas\u0131yla ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu gün derisi, eti ve tüyü için, ba\u015fta Güney Afrika olmak üzere ABD , Avustralya, Kanada , Çin, Zimbabwe, Botsvana, Namibya, \u0130srail ve Avrupa'n\u0131n çe\u015fitli ülkelerinde çiftliklerde yeti\u015ftirilmektedir.\n<\/p>\n
\nÜlkemizde Uluda\u011f Üniversitesi Ziraat Fakültesinde ve K\u0131r\u015fehir ile Antalya'da dam\u0131zl\u0131k verebilecek kapasitede üretim yap\u0131lmaktad\u0131r. Ancak ülkemiz için oldukça yeni bir hayvanc\u0131l\u0131k dal\u0131d\u0131r. Giderek merakl\u0131 üretici say\u0131s\u0131 artmaktad\u0131r.\n<\/p>\n
Üretimi <\/h2>\n
\nY\u0131lda 20 ile ba\u015flay\u0131p 100' e kadar yükselebilen say\u0131da yumurta veren di\u015filer erkeklerine nazaran daha ufak yap\u0131l\u0131 olup, grimsi-kahve renklidir. Erkekleri ise siyah renkli olup kanat ve kuyrukta beyaz renkli gösteri\u015fli tüyler bulunur. Di\u015filer 2,5-3 ya\u015f\u0131nda , erkekler 3 ya\u015f\u0131nda e\u015feysel olgunlu\u011fa eri\u015firler. Di\u015filer genellikle Nisan- Eylül döneminde yumurtlarlar. 2-3 gün arayla yumurtlar, iki haftal\u0131k bir aradan sonra tekrar yumurtlarlar. 1500- 1800 gr. a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndaki yumurtalardan yakla\u015f\u0131k 90 kadar\u0131 dam\u0131zl\u0131k de\u011ferdedir. Bak\u0131m ve besleme durumuna göre yumurta verimi artabilir. Yumurtalardaki döllülük oran\u0131n\u0131n artmas\u0131 için 1 erkek 2 di\u015fi \u015feklindeki e\u015flemelerde her iki cinsiyetinde ayn\u0131 ya\u015f grubunda olmas\u0131na dikkat edilmelidir. Erkekler çiftle\u015fme öncesi di\u015finin etraf\u0131nda kanatlar\u0131n\u0131 açarak dans eder. Bu dönemlerde sinirli ve sald\u0131rgan olurlar.\n<\/p>\n
\nDeveku\u015flar\u0131n\u0131n üretimi,tabii kuluçka ile veya kuluçka makineleriyle yap\u0131lmaktad\u0131r. Kuluçkal\u0131k yumurtalar 13-18 C derecelik % 22-25 nemli odalarda, temizlenip dezenfekte edilerek depolan\u0131r. Uygun ko\u015fullarda 7-14 gün süreyle muhafaza edilebilir. Kuluçka süresi 42 gün olup, döllülük oran\u0131 % 70 , kuluçka rand\u0131man\u0131 % 75 civar\u0131ndad\u0131r. Kuluçka \u0131s\u0131s\u0131 36-37 C dir. Fümigasyondan sonra haz\u0131r durumdaki kuluçka makinelerine yerle\u015ftirilen yumurtalar 14 günde döllülük kontrolüne 40. günde de inficar bölümüne al\u0131n\u0131r. Ç\u0131kan civcivlerin ilk üç ayl\u0131k dönemi en kritik devredir. Bu dönemde % 30' lara varan ölümler olabilir. Üç ayl\u0131k dönemi atlatan civcivlerin ya\u015fama gücü oldukça yüksektir. Deveku\u015fu yumurtas\u0131 24-25 tavuk yumurtas\u0131na e\u015fde\u011fer büyüklüktedir. Daha ziyade dam\u0131zl\u0131k olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra yemeklik olarak da kullan\u0131lmaktad\u0131r.\n<\/p>\n
\nDeveku\u015fu 11-14 ayl\u0131k olduklar\u0131nda ( yakla\u015f\u0131k 90-110 kg) kesilirler. Eti k\u0131rm\u0131z\u0131 renkli olup, ya\u011fs\u0131z ve kolesterolü dü\u015fük , yumu\u015fak bir ettir. Avrupa ve Amerika'da yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Kilosu 17-18 dolardan sat\u0131lmaktad\u0131r. Ya\u011f oran\u0131 % 3, kolesterol miktar\u0131 ise dana etinin yakla\u015f\u0131k % 55-60'\u0131 kadard\u0131r. Et rand\u0131man\u0131 % 40-50 aras\u0131ndad\u0131r. En k\u0131ymetli k\u0131s\u0131mlar\u0131 butlar\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n
\nDerisi deveku\u015funun en de\u011ferli ürünüdür. Di\u011fer hayvan derilerinden farkl\u0131 olarak derileri üzerindeki foliküller farkl\u0131 desen olu\u015ftururlar.S\u0131\u011f\u0131r derisinden 3-5 kat daha dayan\u0131kl\u0131d\u0131r. Kalite olarak timsah ve fil derisi ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilecek düzeyde olup, suya kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131 yumu\u015fak bir deridir. Güney Afrika'daki çiftliklerin gelirinin % 75' ini deri, % 20' sini et ve % 5' ini ise tüyleri te\u015fkil etmektedir. Derisinden, \u015fapka, eldiven çanta ve bot yap\u0131lmaktad\u0131r. Tüylerinin moda sektöründe süslü giysi ve \u015fapka yap\u0131mlar\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131, evcille\u015ftirilmesinin ba\u015flang\u0131c\u0131 olmu\u015fsa da bugün eskisi kadar önem ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Ancak yine de 8 ayda bir kesilen tüyler bir gelir kayna\u011f\u0131 olmaya devam etmektedir.\n<\/p>\n
\nSevk ve \u0130daresi\n<\/p>\n
\nDeveku\u015fu yeti\u015ftiricili\u011fi için üreticiler a\u015fa\u011f\u0131daki sistemlerden birini seçebilirler. Bu, üreticinin imkanlar\u0131na göre belirlenir.\n<\/p>\n
\nEkstansif sistem: Do\u011fal ko\u015fullarda, aç\u0131k alan yeti\u015ftiricili\u011fi.\n<\/p>\n
\n- Yar\u0131 Entansif sistem:Yar\u0131 kapal\u0131 yar\u0131 aç\u0131k alan yeti\u015ftiricili\u011fi. <\/li>\n
- Entansif sistem: Tamamen kapal\u0131 bar\u0131naklarda yap\u0131lan yeti\u015ftiricilik . <\/li>\n<\/ul>\n
\nDeveku\u015flar\u0131 için en uygun \u0131s\u0131 18-20 o C dir. Ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131 daha so\u011fuk ve daha s\u0131cak ortamlarda da sürdürürler. Ancak so\u011fuk ve ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 ortamlar\u0131 pek sevmezler. Verimli bir üreme sezonu için s\u0131cak ortam\u0131 tercih ederler. \u0130stenen seviyede bir üretim için beslenme , bak\u0131m ve çevre \u0131s\u0131lar\u0131na dikkat etmek gerekmektedir. Deveku\u015flar\u0131n\u0131 stresten uzak tutmal\u0131, sevk ve idaresi yumu\u015fak ve dikkatli yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ani korku ve sert davran\u0131\u015flara meydan verilmemelidir. Bu durum yumurta verimindeki ani dü\u015fmelerle kendini gösterir.\n<\/p>\n
\nErkekler üreme mevsimi d\u0131\u015f\u0131nda di\u015filerle bir arada bulundurulmamal\u0131d\u0131r. Di\u015fi ve erkekler çiftle\u015fme dönemleri d\u0131\u015f\u0131nda birbirlerini görmedi\u011fi taktirde daha yüksek cinsel aktiviteye sahip olurlar.\n<\/p>\n
\nDeveku\u015fu çiftlikleri en az 2 m yüksekli\u011findeki çitlerle çevrilmeli, bar\u0131naklar\u0131n\u0131n yüksekli\u011fi ise 3 m' den alçak olmamal\u0131d\u0131r. Merada otlat\u0131lmalar\u0131 için 10-15 hayvana 1 hektar, dinlenme ve gezinti için ise 40 hayvana 1 hektar arazi dü\u015fünülmelidir.\n<\/p>\n
\nBeslenme\n<\/p>\n
\nDeveku\u015fu yeti\u015ftiricili\u011finde büyük gider yem gideridir. Bu nedenle k\u0131smen de olsa meraya dayal\u0131 besleme daha ekonomiktir. Merada bulduklar\u0131 ot tohumlar\u0131, ye\u015fil ot türleri yan\u0131nda ufak böcek gibi bir tak\u0131m canl\u0131lar\u0131 da yerler. Di\u011fer kanatl\u0131larda oldu\u011fu gibi dengeli beslenmeleri çok önemlidir. Toz yemler burun deliklerine kaçmas\u0131 nedeniyle pek sevilmez. Hayvan\u0131n ya\u015fa göre düzenlenmi\u015f rasyonlarla ve mutlaka peletlenmi\u015f yemlerle beslenmeleri gerekir. Fakat bu fabrika yemlerinde bilhassa vitamin ihtiyaçlar\u0131na çok dikkat edilmelidir. Ye\u015fil yonca ve di\u011fer ye\u015fil ot veya sebze çe\u015fitlerinin k\u0131y\u0131larak yemlerine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 yemi daha lezzetli ve i\u015ftah aç\u0131c\u0131 hale getirecektir.\n<\/p>\n
\nYemin temel besin maddeleri <\/strong>\n<\/p>\n\n <\/strong>A)Enerji Maddeleri : <\/strong>Karbonhidratlar (tah\u0131llar) ve ya\u011flar.\n<\/p>\n\nB)Proteinli Maddeler: <\/strong>Bakla, soya fasulyesi, yer f\u0131st\u0131\u011f\u0131 gibi ya\u011fl\u0131 tohumlar ve küspeleri.\n<\/p>\n\nC)Vitaminler : <\/strong>Sentetik vitaminler ve ye\u015fil yemler.\n<\/p>\n\n- D)Mineral Maddeler: <\/strong>Kemik unlar\u0131, kireç ta\u015f\u0131, midye kabuklar\u0131, ve fosfor ihtiva eden kalsiyum bile\u015fikleri ile tuzdur. <\/li>\n<\/ul>\n
\nBu besin maddelerinin karma yemlerdeki oranlar\u0131n\u0131 ya\u015f gruplar\u0131na göre dengeli bir \u015fekilde düzenlemek gerekir. Civciv, piliç ve anaç yemleri özellikle kapal\u0131 sistemlerde titizlikle haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r. Yumurtlama döneminde kesinlikle yem de\u011fi\u015fikliklerine gidilmemelidir.\n<\/p>\n
\nCivcivlerin Beslenmesi: <\/strong>Yumurtadan ç\u0131kt\u0131ktan sonra ilk 3-4 gün yiyece\u011fe ihtiyaç duymazlar. Yumurta sar\u0131s\u0131ndaki besin maddeleri bu süre içindeki ihtiyaçlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lar. Bu süre sonuna do\u011fru yem yemeye ba\u015flarlar. Kümes \u0131s\u0131lar\u0131 tavuk civcivi gibi düzenlenebilir. Yani ilk hafta 35 o C daha sonra tedricen 20 o C' ye kadar azalt\u0131larak düzenlenir. Yeme al\u0131\u015ft\u0131rma genelde lapa türü haz\u0131rlanm\u0131\u015f yemlerle yap\u0131lmal\u0131 daha sonra fabrikalarda haz\u0131rlanm\u0131\u015f "Deveku\u015fu Civciv Yemi" verilmelidir. Bu yemler minimum %18 proteinli, 2600 Kcal\/kg enerjili, sindirimi kolay, bakteri ve mantar yönünden temiz olmal\u0131d\u0131r. 1-2 hafta sonra bu yemlerin içine kaliteli ye\u015fil yemler ilave edilebilir. Yemlerdeki kalsiyum oran\u0131 %2 ' yi geçmemelidir. Fazla kalsiyum bacak bozukluklar\u0131na sebep olabilir. Civciv yemi 40-50 gramla ba\u015flayarak ya\u015f ilerledikçe 500-600 grama ç\u0131kar\u0131l\u0131r. \u0130çme sular\u0131n\u0131n temizli\u011fi de çok önemlidir. Temizli\u011fe çok dikkat edilmeli su kaplar\u0131 günde birkaç kez y\u0131kanmal\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n\nPiliçlerin Beslenmesi: <\/strong>Civcivler 6 ayl\u0131k olduktan sonra piliç devresine geçerler. Dam\u0131zl\u0131kta kullan\u0131lacaklar\u0131 2 ya\u015f\u0131na kadar bu döneme uygun "Deveku\u015fu Piliç Yemi" ile beslenmelidirler. %16-17 proteinli 2450 Kcal\/kg enerjili %2-2.5 oran\u0131nda kalsiyum ve bunun 1\/3 oran\u0131nda fosfor ihtiva etmesi gereken bu yemlerde selüloz miktar\u0131 civciv dönemine göre daha yüksek olabilir. Ancak ye\u015fil yem veya vitamin düzeylerine çok dikkat edilmelidir.\n<\/p>\n\nDam\u0131zl\u0131\u011fa ayr\u0131lacak hayvanlar\u0131n ya\u011fland\u0131r\u0131lmamas\u0131 için yemlerin kalori düzeyi titizlikle kontrol alt\u0131nda tutulmal\u0131d\u0131r. Yedikleri yem miktar\u0131 günlük 1 kg'dan, giderek 3 kg'a kadar yükseltilir. Yemlerin yap\u0131s\u0131 pelet \u015feklinde olmal\u0131 ve imkanlar ölçüsünde ye\u015fil yemlerle lezzetlendirmeye çal\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n
\nDam\u0131zl\u0131klar\u0131n Beslenmesi: <\/strong>Di\u015filer 2 ya\u015f\u0131nda erkekler ise 2,5-3 ya\u015f\u0131nda dam\u0131zl\u0131k olarak kullan\u0131l\u0131rlar. Di\u015filer 18-20 ayl\u0131kken yumurtlamaya ba\u015flarlar ise de 2 ya\u015f\u0131ndan önce çiftle\u015ftirmeye al\u0131nmamal\u0131d\u0131r. Günlük yem tüketimleri 3,5 kg' a kadar yükseltilebilir. Kaliteli kaba yemlerle takviye edilerek "Deveku\u015fu Dam\u0131zl\u0131k Yumurta Yemi" verilmelidir. Bu yemler, minimum %15 protein, 2450-2500 Kcal\/kg enerji, %3-4 oran\u0131nda kalsiyum %0,35-0,40 fosfor ihtiva eden, bakteri ve küf yönünden temiz olmal\u0131d\u0131r. Ergin hayvanlar günde 1-1,5 kg ta\u015f yutarlar bunu hazm\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmak için yaparlar. Her ya\u015f dönemi için haz\u0131rlanan yemlerde vitamin düzeyi çok iyi ayarlanmal\u0131d\u0131r. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir döl verimi için, bilhassa serbest otlama imkan\u0131 olmayan yeti\u015ftiricilikte bu çok önemlidir. Yemler, di\u011fer dönemlerde oldu\u011fu gibi pelet \u015feklinde olmal\u0131, içme sular\u0131 ve su kaplar\u0131n\u0131n temizli\u011fine dikkat edilmelidir. Bütün yem çe\u015fitlerinde önemli olan yemlerin ekonomik olmas\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n\nHastal\u0131klar\u0131: <\/strong>Deveku\u015funun belli ba\u015fl\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131 bulunmamaktad\u0131r. En çok ilk üç ayl\u0131k ölümleri kayda de\u011ferdir. Kuluçkada yeteri kadar s\u0131cakl\u0131k ve nem verilmemesi, havaland\u0131rma sorunlar\u0131, yumurtalar\u0131n gere\u011fi kadar çevrilmemesi, kabuk alt\u0131n\u0131n artmas\u0131na, ç\u0131kan civcivlerinde ya\u015fama gücünün dü\u015fük olmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra A, B, C, ve biotin gibi önemli vitaminlerin eksiklikleri tüm kanatl\u0131lar gibi deveku\u015flar\u0131nda da çe\u015fitli anomaliler meydana getirirler. \u0130lk üç ayl\u0131k dönemi atlatan civcivlerin ya\u015fama gücü yüksektir. Ancak en çok görülen bir sorunda ayak bozukluklar\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n\nhttp:\/\/www.cinarziraat.com\/kanatli\/kanatli11.asp
\n