Döl verimi; s\u0131\u011f\u0131r yeti\u015ftiricili\u011finde verimlili\u011fi (süt ve buza\u011f\u0131 verimi) etkileyen önemli faktörlerden biridir. Süt verimi ile bire bir ili\u015fkilidir. Hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 geli\u015fmi\u015f ülkelerde döl verimi problemlerinin ekonomik yönüyle ilgili çok say\u0131da çal\u0131\u015fma yap\u0131lm\u0131\u015f ve hayvanc\u0131l\u0131k i\u015fletmeleri için en ideal ölçüler saptanmaya çal\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yani bir hayvandan yada sürüden en fazla kazanc\u0131n hangi ko\u015fullarda sa\u011flanaca\u011f\u0131 ortaya ç\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hayvanc\u0131l\u0131kta verim hayvanlara sa\u011flanan çevre \u015fartlar\u0131na ve hayvan\u0131n genlerine ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fti\u011fi için her iki durum da insan müdahalesiyle, hayvan\u0131n kapasitesine ba\u011fl\u0131 olarak yönlendirilmektedir. \u0130\u015fte bu sebeple döl veriminde ya\u015facak olan kay\u0131plar a\u011f\u0131r ekonomik bedellere yol açmaktad\u0131r. Böyle bir durumda i\u015fletmenin karl\u0131l\u0131\u011f\u0131 azal\u0131r.
\n Buza\u011f\u0131 do\u011fumundan itibaren ister et, ister süt verimi yönünde (yada her iki yönde) dam\u0131zl\u0131kta kullan\u0131lmak için yeti\u015ftirilmektedir. Geli\u015fme özelliklerini; genotipinin elverdi\u011fi ölçüde, yeti\u015ftiricinin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u015fartlara ba\u011fl\u0131 olarak gösterir. Döl verimi özelli\u011fi olan \u0130lk defa dam\u0131zl\u0131kta kullanma ya\u015f\u0131; hayvan\u0131n buza\u011f\u0131layaca\u011f\u0131 zaman hangi ya\u015fda olaca\u011f\u0131n\u0131 yani ilk defa ne zaman tohumlanmas\u0131 gerekti\u011fini ortaya koyar. \u0130lkine buza\u011f\u0131lama zaman\u0131; hayvan genotipi ve sürü yönetimiyle ilgilidir. H\u0131zl\u0131 büyüyen ve geli\u015fen genotipler ve bunlar\u0131n dahil oldu\u011fu \u0131rklar daha erken ya\u015flarda dam\u0131zl\u0131kta kullanma ya\u015f\u0131na ula\u015f\u0131rlar. Siyah Alaca, Esmer, Simental gibi \u0131rklar 15-16 ayl\u0131k ya\u015fta ilk kez tohumlanabilirler. Genelde düvenin ilk kez tohumlanmas\u0131 için ergin ya\u015f a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 2\/3 üne eri\u015fmesi istenir. Örne\u011fin ergin ya\u015f a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 600 kg olan bir kültür \u0131rk\u0131nda dam\u0131zl\u0131kta kullanma ya\u015f\u0131 400 kg a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa eri\u015fti\u011fi ya\u015ft\u0131r. Zaten do\u011fru bak\u0131m ve besleme yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu döneme 15-16 aylarda ula\u015f\u0131r. \u0130lk defa buza\u011f\u0131layana kadar geçen dönem hayvan\u0131n süt aç\u0131s\u0131ndan verimsiz dönemidir. Bu dönemin gere\u011finden uzun yada k\u0131sa olmas\u0131 i\u015fletmenin kazanc\u0131n\u0131 azalt\u0131r. \u0130lkine dam\u0131zl\u0131kta kullanma ya\u015f\u0131 ile süt verimi aras\u0131nda önemli bir ili\u015fki vard\u0131r. 24 ayl\u0131k ya\u015ftan önce buza\u011f\u0131layan ineklerin dü\u015fük süt verdikleri, ilk buza\u011f\u0131lama ya\u015f\u0131n\u0131n 30 ayl\u0131k olana kadar süt veriminde artma gözlendi\u011fi çe\u015fitli ara\u015ft\u0131rmalarda bildirilmektedir. \u0130lkine tohumlama ya\u015f\u0131 ve canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131k artt\u0131kça laktasyondaki süt verimi artmaktad\u0131r.
\n\u0130ki buza\u011f\u0131lama aras\u0131 süre buza\u011f\u0131lama aral\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu dönemin 365 gün olmas\u0131 idealdir. Yani her ine\u011fin y\u0131lda bir sa\u011fl\u0131kl\u0131 buza\u011f\u0131 do\u011furmas\u0131, yakla\u015f\u0131k 60 gün kuruda kalmas\u0131 (so\u011fulmas\u0131-so\u011futulmas\u0131-sütten b\u0131rak\u0131lmas\u0131-sa\u011f\u0131lmamas\u0131) ve ortalama 305 gün sa\u011f\u0131lmas\u0131 s\u0131\u011f\u0131r yeti\u015ftiricili\u011finde temel hedeflerdendir. Buza\u011f\u0131lama aral\u0131\u011f\u0131n\u0131n 360 günden k\u0131sa veya 385 günden uzun olmamas\u0131 gerekir. Çünkü her iki durumda da ekonomik kazanç azal\u0131r.
\nBununla beraber hayvan buza\u011f\u0131lad\u0131ktan sonra tekrar gebe kalabilmesi için belli bir süre geçmesi \u015fartt\u0131r. Bu süre içinde döl yata\u011f\u0131 bir ba\u015fka gebeli\u011fe haz\u0131rlanmaktad\u0131r. Yeni gebelik için ortalama 6 haftal\u0131k bir sürenin geçmesi gerekir. Bu süreye kadar olan dönemde de baz\u0131 inekler k\u0131zg\u0131nl\u0131k gösterir ve tohumland\u0131\u011f\u0131nda gebe kal\u0131r, fakat döl yata\u011f\u0131n\u0131n gebeli\u011fe henüz haz\u0131r olmamas\u0131 nedeniyle embriyo döl yata\u011f\u0131na tutunamaz ve yavru atmalarla da kar\u015f\u0131la\u015f\u0131l\u0131r. Y\u0131lda bir sa\u011fl\u0131kl\u0131 buza\u011f\u0131 almak için; gebelik süresinin 280 gün oldu\u011fu dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda gebelikle sonuçlanmas\u0131 gereken tohumlaman\u0131n en erken 60. günden sonra yap\u0131lmas\u0131 gerekir. Bu süre uzarsa ekonomik kazanç azal\u0131r.
\nBuza\u011f\u0131lamayla ilk tohumlama aras\u0131 sürenin süt verimine etkisi vard\u0131r. Buza\u011f\u0131lamay\u0131 takiben üreme organlar\u0131 bir dinlenme ve yenilenme periyoduna girer. Gebelikle beraber hormon salg\u0131 sisteminde de\u011fi\u015fmeler olur. \u0130lerleyen gebelikle birlikte günlük süt veriminde azalma gözlenir
\nBuza\u011f\u0131lama ile bunu müteakip gebelikle sonuçlanan tohumlama aras\u0131 süre önemlidir. (Burada önemli olan buza\u011f\u0131lamadan sonraki tohumlama de\u011fil, buza\u011f\u0131lamadan sonra tutan tohumlama yani ine\u011fin gebe kald\u0131\u011f\u0131 tohumlama aras\u0131nda geçen süredir.) Servis dönemi denilen bu dönemin en az 60 gün, en fazla 120 gün olmas\u0131 en iyisidir. Tohumlama say\u0131s\u0131n\u0131n artmas\u0131yla bu dönemin uzunlu\u011fu artar. Y\u0131lda bir sa\u011fl\u0131kl\u0131 buza\u011f\u0131 almak için bu dönem 80-85 gün olmal\u0131d\u0131r. Bu uygulama pratikte her zaman mümkün olmad\u0131\u011f\u0131 için 60-120 günler aras\u0131 normal kabul edilebilir.
\nGerek düvelerde, gerek buza\u011f\u0131lama sonras\u0131 ineklerde yap\u0131lan ilk tohumlamada gebeli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 istenir. Tohumlama indeksi denen kriterde; normal ko\u015fullarda tohumlama say\u0131s\u0131n\u0131n sürünün bütün hayvanlar\u0131ndaki ortalamas\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda 1,5 ve daha az olmas\u0131 idealdir.( 10 tane hayvan varsa toplam 15 tohumlama yap\u0131lmas\u0131, yani 5 tanesinin dönmesi) 1,8 ve daha üzeri tohumlama say\u0131s\u0131 ba\u015far\u0131s\u0131z kabul edilir. Bu say\u0131y\u0131 etkileyen faktörler hayvan\u0131n durumuna ve tohum-tohumlamac\u0131ya ba\u011fl\u0131d\u0131r. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 ko\u015fullarda bar\u0131nd\u0131r\u0131lan ve dengeli beslenen hayvanlarda, tohumlama esnas\u0131nda hijyene dikkat ediliyorsa, hormonsal bir düzensizlikte ya\u015fanm\u0131yorsa, tohumlama zaman\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015fsa, genellikle döl tutmama problemleriyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmaz. (Ba\u015far\u0131l\u0131 bir gebelikte tohumlamac\u0131n\u0131n pay\u0131 %30 düzeyindedir). Tohumlama masraflar\u0131n\u0131 en aza indirmek ekonomik kazançt\u0131r. Buza\u011f\u0131lama aral\u0131\u011f\u0131n\u0131n gereksiz \u015fekilde uzamas\u0131 da ekonomik kay\u0131pt\u0131r.
\nGenellikle hayvanlar\u0131n, ölüm d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir nedenle sürüden ayr\u0131lmamas\u0131 istenir. Yani sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmas\u0131 esast\u0131r. Ürün verdi\u011fi dönem (süt-buza\u011f\u0131 vs.) ne kadar k\u0131sa olursa hayvan\u0131n büyütüldü\u011fü dönemdeki masraflar\u0131 o kadar fazla olur ve yeti\u015ftirmenin ekonomik olma özelli\u011fi o kadar az olur. Verimli dönemin k\u0131sa olmas\u0131 demek büyütme masraflar\u0131n\u0131n yüksek, verimsiz dönemin uzun olmas\u0131 demektir. Ülkemizde normal üretim i\u015fletmelerinde bir ine\u011fin 6 kez, dam\u0131zl\u0131kç\u0131 i\u015fletmelerde ise 3 kez buza\u011f\u0131lamas\u0131 üretimde kullanma aç\u0131s\u0131ndan yeterli say\u0131labilir, i\u015fletme \u015fartlar\u0131na göre bu say\u0131lar de\u011fi\u015febilir. (\u015eayet sürünün büyütülmesi hedeflenmiyorsa, örne\u011fin sürü yenileme oran\u0131 %20 kabul edildi\u011finde; 10 sa\u011fmal ine\u011fi bulunan bir i\u015fletmecinin her y\u0131l 2 ine\u011fin ya\u015fl\u0131l\u0131k nedeniyle sürüden ay\u0131rmas\u0131 ve yerine yeti\u015fen 2 düveyi üretime almas\u0131 gerekmektedir. )
\nHayvanc\u0131l\u0131kta döl verimiyle ilgili kay\u0131plara u\u011framamak tamamen yeti\u015ftiricinin elindedir. Çünkü yeti\u015ftirici hayvanlara sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m \u015fartlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirdi\u011finde neredeyse % 85 ba\u015far\u0131l\u0131 olur. Geri kalan k\u0131s\u0131m zaten hayvan\u0131n genlerinden kaynaklan\u0131r. Yani k\u0131saca özetlersek döl verimindeki ba\u015far\u0131 yeti\u015ftiricinin ba\u015far\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Döl veriminde; sürü yönetimi, bak\u0131m-besleme-bar\u0131nd\u0131rma, hastal\u0131klar ve genetik faktörler önemlidir.
\nSürü yönetimi denildi\u011finde akla ilk gelmesi gereken hayvanlar\u0131n numaralanmas\u0131d\u0131r. Böylelikle hayvanlar\u0131n numaralar\u0131na göre verim ve sa\u011fl\u0131klar\u0131yla ilgili bilgiler düzenli olarak toplanarak gerekti\u011finde kullan\u0131labilir hale getirmek üzere kay\u0131t edilmelidir. \u0130neklerde özellikle k\u0131zg\u0131nl\u0131k döngüsünü izlemek ve yolunda gitmeyen bir \u015feyler oldu\u011funda müdahale edebilmek için k\u0131zg\u0131nl\u0131k ve tohumlama takvimi kullanmakta büyük yarar vard\u0131r. Hayvanlar\u0131n sürekli takibi i\u015fletmenin karl\u0131l\u0131\u011f\u0131 için yerine getirilmesi gereken en önemli kurald\u0131r. Böylelikle gereksiz masraflar ve ekonomik kay\u0131plar önlenir yada asgariye iner.
\nBununla beraber hayvanlar\u0131n beslenmeleri-bar\u0131nd\u0131r\u0131lmalar\u0131yla döl ve süt verimi aras\u0131nda önemli bir ili\u015fki bulunmaktad\u0131r. Besin madde ihtiyaçlar\u0131 yeterli ve dengeli sa\u011flanmayan, uygun rasyonlarla beslenmeyen s\u0131\u011f\u0131rlarda üreme sorunlar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fmamak bir mucizedir. Hem hayvan\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 hemde verimi aç\u0131s\u0131ndan; bar\u0131nd\u0131rma ve besleme de büyük önem arz eder. Kapal\u0131 ah\u0131rlarda yeterli havaland\u0131rma ve temizlik \u015fartlar\u0131na uymak gerekir. Aç\u0131k ah\u0131rlarda genellikle sa\u011fl\u0131k problemleriyle kar\u015f\u0131la\u015fma riski kapal\u0131 ah\u0131rlara göre daha dü\u015füktür. Hayvanlarda sa\u011fl\u0131k problemi oldu\u011fu takdirde masraflar artaca\u011f\u0131 ve verimde azalma olaca\u011f\u0131 için gelir kayb\u0131 artar. Herkesin bildi\u011fi gibi bu sorunlar i\u015fletmenin ekonomisini bir ba\u015fka ifadeyle kazanc\u0131 kötü yönde etkiler. Döl veriminin herhangi bir nedenle aksamas\u0131 i\u015fletme ekonomisini zarara u\u011frat\u0131r.
\nAyr\u0131ca; üreme süreci düzenli olarak 2-4 hafta aral\u0131klarla hastal\u0131klara ve di\u011fer anormalliklere kar\u015f\u0131 kontrol edilmelidir. Özellikle do\u011fum öncesindeki 6-8. haftalar ile do\u011fumdan sonraki iki ayl\u0131k dönem hem ana hem buza\u011f\u0131 sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 için oldukça önemlidir. Bu dönemlerde al\u0131nacak tedbirler ileride kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmas\u0131 muhtemel s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 giderir. \u015eayet varsa sorun tespit edilerek kronikle\u015fmeden çözülmesi masraflar\u0131 azalt\u0131r.
\nÖrne\u011fin bir k\u0131zg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131kla fark edilmemesi sonucunda; yakla\u015f\u0131k 21 gün bo\u015fa gidecek, buza\u011f\u0131 do\u011fumu gecikecek, süt üretimi normal olsa bile buza\u011f\u0131 do\u011fumu gecikece\u011fi için ekonomik olarak kay\u0131p artacakt\u0131r. Buna ba\u011fl\u0131 olarak do\u011fan buza\u011f\u0131 ilerdeki verimli dönemine daha geç ula\u015facak, yakla\u015f\u0131k 21 gün daha geç buza\u011f\u0131layacak bu dönemde dahi süt kayb\u0131 meydana gelecektir. <\/p>\n
\n
\n**********Döl verimi raporunun aç\u0131klamas\u0131n\u0131 birli\u011finizin mühendisinden istemeyi unutmay\u0131n\u0131z.********\n<\/p>\n
\n
\nDüve ve \u0130neklerde dikkat edilmesi gereken noktalar k\u0131saca \u015föyle özetlenebilir;\n<\/p>\n
\n*. Düveler 15-16 ayl\u0131k ya\u015fa geldi\u011finde ilk defa tohumlanmal\u0131,
\n*. Düvelerde buza\u011f\u0131lama kolayl\u0131\u011f\u0131na dikkat edilmeli ve en uygun spermalarla tohumlanmal\u0131,
\n*. Buza\u011f\u0131lad\u0131ktan sonra k\u0131zg\u0131nl\u0131k gösterse bile tohumlama 60. günden önce yap\u0131lmamal\u0131,
\n*. Do\u011fuma en az 45-60 gün kala sa\u011f\u0131mlar\u0131 b\u0131rak\u0131lmal\u0131,
\n*. Gebeli\u011fin son dönemlerinde beslenmelerine özellikle dikkat edilmeli,
\n*. Kuru dönemde mastitise kar\u015f\u0131 önlem al\u0131nmal\u0131, (sa\u011f\u0131m b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda meme içine kuru dönem tüpü s\u0131k\u0131labilir)
\n*. Dengeli beslenmelerine dikkat edilmeli,
\n*. Ah\u0131rlarda havaland\u0131rma ve temizlik sürekli kontrol edilmeli,
\n*. Kurudaki ineklere sa\u011f\u0131lanlarla ayn\u0131 miktarda yem verilmemeli, mümkünse bireysel yemleme yap\u0131lmal\u0131, (her ine\u011fe ihtiyac\u0131 kadar yem verilmeli)
\n*. Rasyon de\u011fi\u015ftirilece\u011fi dönemlerde al\u0131\u015ft\u0131rma uygulanmadan birdenbire de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmamal\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n
\nBuza\u011f\u0131 ve dana yeti\u015ftirmede dikkat edilmesi gereken noktalar;\n<\/p>\n
Döl verimi; s\u0131\u011f\u0131r yeti\u015ftiricili\u011finde verimlili\u011fi (süt ve buza\u011f\u0131 verimi) etkileyen önemli faktörlerden biridir. Süt verimi ile bire bir ili\u015fkilidir. Hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 geli\u015fmi\u015f ülkelerde döl verimi problemlerinin ekonomik yönüyle ilgili çok say\u0131da çal\u0131\u015fma yap\u0131lm\u0131\u015f ve hayvanc\u0131l\u0131k i\u015fletmeleri için en ideal ölçüler saptanmaya çal\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yani bir hayvandan yada sürüden en fazla kazanc\u0131n hangi ko\u015fullarda sa\u011flanaca\u011f\u0131 ortaya ç\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hayvanc\u0131l\u0131kta […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[436],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-3831","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hayvancilik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3831","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3831"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3831\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":171639,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3831\/revisions\/171639"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3831"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3831"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3831"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=3831"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}