\nKentle\u015fme Kentlerin \u0130mar\u0131 ve Ekonomik Geli\u015fme, Do\u011fal ve Kültürel Varl\u0131k De\u011ferlerimizi Korumak Amac\u0131yla çeli\u015firmi\n<\/p>\n
\n Ekonomik-politik krizin yans\u0131malar\u0131, ülkemizde, daha çok da \u0130stanbul'da, sosyal bunal\u0131m\u0131 körükleyen bir k\u0131s\u0131r döngü içinde inan\u0131lmaz ya\u011fma örnekleri olarak ya\u015fanmaktad\u0131r. Örne\u011fin: "Mimari miras\u0131n" yeri doldurulamayacak örneklerinin kay\u0131plar\u0131, ulusal ve tarihsel bilinçten de uzakla\u015f\u0131lmas\u0131na neden olmaktad\u0131r.\n<\/p>\n
\nPlan kavram\u0131, giderek kentsel anlam\u0131n\u0131 da yitirerek keyfi ve yasad\u0131\u015f\u0131 uygulamalar\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131ran belgeler düzeyine indirgenmi\u015ftir. Kentsel olu\u015fum, kentin yöneli\u015fi, bütünüyle hukuksuz bir sürece terk edilmi\u015f bulunmaktad\u0131r.\n<\/p>\n
\nKentsel ya\u011fman\u0131n yürütücüleri sadece haks\u0131z kazanç gruplar\u0131 ve onlara kolayl\u0131k sa\u011flayan yerel ve merkezi yönetimlerin kimi temsilcileriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131lamaz.\n<\/p>\n
\n\u0130stanbul'un son on be\u015f y\u0131lda dünya piyasalar\u0131na aç\u0131lmas\u0131yla birlikte s\u0131n\u0131f atlayarak de\u011fi\u015fen üst ve orta-üst gelir gruplar\u0131n\u0131n mü\u015fteri potansiyeli, hukuksuz süreci i\u015flerli\u011fe kavu\u015fturan en güncel geli\u015fmedir\n<\/p>\n
\nUluslararas\u0131 i\u015f çevrelerine entegre olan üst düzey yöneticiler ve yüksek meslek sahiplerinden olu\u015fan mü\u015fteri potansiyelinin S\u0130T alanlar\u0131n\u0131, su havzalar\u0131n\u0131, orman alanlar\u0131n\u0131 kemiren "bahçe kent, özelsite" özlemleri, yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f kent parçalar\u0131 olarak kenti ku\u015fatmakta, nefesini kesmekte, kurutmaktad\u0131r.Bu olumsuz yakla\u015f\u0131ma bir örnek Hilton arazisini örnek vermek mümkün.Burada imar de\u011fi\u015fikli\u011fine gidilmek istenmesi kent ya\u015fam\u0131n\u0131 zorlamaktad\u0131r.\n<\/p>\n
\nYal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bölgelerin getirece\u011fi alt yap\u0131 sorunlar\u0131n\u0131n faturalar\u0131 toplumsal haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n bir ba\u015fka boyutunu olu\u015fturmaktad\u0131r . Böylece, kentsel ya\u015fam\u0131n korunmas\u0131nda yer alabilecek sivil gruplar\u0131n bu süreçte ya\u015fad\u0131klar\u0131 deney, ba\u015fka bir tarihsellik anlam\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r\n<\/p>\n
\nTürkiye Cumhuriyeti'nin Ba\u015fkenti Ankara, Cumhuriyetin ilk y\u0131llar\u0131ndan bu yana gerek stratejik, gerek politik ve gerekse sosyo-ekonomik i\u015flevleri ile, Ba\u015fkentli\u011fin verdi\u011fi liderlik i\u015flevlerini bütünle\u015ftirmeye çal\u0131\u015fan ve ülkedeki di\u011fer kentler için ço\u011fu kez "Öncü-Örnek" bir rol üstlenen "Modernite" hareketinin sembolü olagelmi\u015ftir.\n<\/p>\n
\nCumhuriyetin ilan\u0131 ve Ankara'n\u0131n Ba\u015fkent olmas\u0131 sonras\u0131nda, 1928'de aç\u0131lan uluslararas\u0131 planlama yar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ünlü Alman \u015fehirci\/mimar Prof. Hermann Jansen kazand\u0131. Ankara'n\u0131n uluslararas\u0131 bir ba\u015fka ünü de, ilk planl\u0131 Ba\u015fkentlerden biri olmas\u0131 idi. Canberra ve Brasilia ile hep k\u0131yaslan\u0131r ve Türklerin yeni Ba\u015fkenti'nin güzelli\u011fi ve ihti\u015fam\u0131ndan söz edilirdi, o y\u0131llarda. Çünkü, Jansen binlerce y\u0131ll\u0131k tarih ve kültürün izlerini yok etmemi\u015f, Eski\u015fehir'in üstüne de\u011fil, onu koruyarak hemen yan\u0131na bir "Yeni\u015fehir" kurulmas\u0131n\u0131 planlam\u0131\u015ft\u0131.\n<\/p>\n
\nRant h\u0131rs\u0131 ile güzelim Yeni\u015fehir'i tam 3 kez y\u0131k\u0131p yeni ba\u015ftan yapt\u0131k, 2-3 kattan, önce 4-5 kata daha sonra 7-10 katlara ç\u0131k\u0131ld\u0131 ve bir otopark bile dü\u015fünülmeden tüm bahçeler yok edildi.\n<\/p>\n
\nRant u\u011fruna, K\u0131z\u0131lay'a ad\u0131n\u0131 veren yap\u0131 bile y\u0131k\u0131ld\u0131, Bulvar Palas koruma alt\u0131nda idi ama onun da kolay\u0131 vard\u0131, alt\u0131na, üstüne içine ekleyerek bir i\u015f merkezi olu\u015fturuluverdi, ad\u0131 kald\u0131.\n<\/p>\n
\nBu tür yat\u0131r\u0131mlar yeni "Merkezi \u0130\u015f Alan\u0131" na ve "Alt Merkezlere" yönlendirilmelidir. Spekülasyona yol açan yatay ve dikey rantlar\u0131 kontrol mekanizmalar\u0131 geli\u015ftirilmeli, Belediyelerin ba\u015f\u0131bo\u015f plan yapmalar\u0131na engel olunarak, makro plan disiplini alt\u0131na al\u0131nmalar\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Belki de, yeniden merkezi yönetim önderli\u011finde, özerk Naz\u0131m Plan Bürolar\u0131 kurularak, bu tür görevler bu bürolara verilmelidir.\n<\/p>\n
\nOnaylanamayan Makro Planlar\u0131, yak\u0131n çevredeki etki alanlar\u0131 da dikkate al\u0131narak bir an önce tamamlanmal\u0131, do\u011fal ve tarihsel\/kültürel çevre korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi makro hedefi do\u011frultusunda, tüm \u0130lçelerin naz\u0131m ve uygulama planlar\u0131 yeniden ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Merkez sorunsal\u0131na özel önem verilmeli, akla gelen ve rant\u0131 artt\u0131r\u0131lan her yerde büyük i\u015f\/al\u0131\u015fveri\u015f merkezleri yap\u0131lmas\u0131ndan vaz geçilmeli.\n<\/p>\n
\nFransa'da Marsilya Belediyesi'ne ba\u011fl\u0131 olarak hizmet veren Tarihi Kültür Varl\u0131klar\u0131 Atölyesi'nin (Atelier du Patrimoine) yöneticisi, AB ve UNESCO nezdinde tan\u0131nm\u0131\u015f bir uzman olan Daniel Drocourt'un üstlenmi\u015f oldu\u011fu görev ve elde etti\u011fi deneyim, kültür varl\u0131klar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 konusu ve yerel yönetimlerde AB standartlar\u0131 ve mevzuat\u0131 aç\u0131s\u0131ndan çok önemli bir örnek olu\u015fturmaktad\u0131r.\n<\/p>\n
\n"Kentler Köprüsü" ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda sürdürülen program, AB yerel yönetimler mevzuat\u0131n\u0131n Türkiye ile uyumluland\u0131rma sürecinde kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak uygulamalar\u0131n ve yöntemlerin payla\u015f\u0131lmas\u0131nda yararl\u0131 olacakt\u0131r.\n<\/p>\n
\nTürkiye'de yerel yönetim yasalar\u0131nda yap\u0131lmas\u0131 planlanan son de\u011fi\u015fiklikler kültür varl\u0131klar\u0131n\u0131 koruma mekanizmalar\u0131n\u0131n yerelle\u015fmesini öngörmektedir. Bu de\u011fi\u015fiklik, bir yeniden biçimlendirme olmaktan çok uygulamaya uzanan yeni enstrümanlar\u0131n geli\u015ftirilmesini gerektirmektedir.\n<\/p>\n
\nBu de\u011fi\u015fimin sonuçlar\u0131 kamu yönetimleri aras\u0131ndaki bir yetki payla\u015f\u0131m\u0131 düzenlemeleri yan\u0131nda yönetimlerin ‘hizmet üretme ve götürme' yakla\u015f\u0131mlar\u0131nda ve pratiklerinde görülmektedir.\n<\/p>\n
\nGerek koruma mekanizmas\u0131n\u0131n Fransa'da siyasal yap\u0131dan özerk i\u015fleyi\u015fi, gerekse de yerelle\u015fmi\u015f olmas\u0131 Beyo\u011flu Belediyesi'nin konuya yakla\u015f\u0131m\u0131 aç\u0131s\u0131ndan önem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.Son bir örnekte Fatih Zeyrekte yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalarda da gözlendi\u011fi gibi kültürel misas\u0131n korunmas\u0131na yönelik bir yakla\u015f\u0131mdan söz edebiliriz.\n<\/p>\n
\nBu aç\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Drocourt'un deneyimi ilginç bir hayat hikayesi ve bir kurumsalla\u015fma deneyimi örne\u011fi olu\u015fturuyor.\n<\/p>\n
\n\u015eehir merkezindeki mimarl\u0131k miras\u0131 ve arkeolojik kal\u0131nt\u0131lar\u0131n korunmas\u0131yla ilgili sorunlardan hareket eden Drocourt Marsilya Belediyesi'nin bu konuda bir kurumsalla\u015fma sa\u011flamas\u0131na yol açan geli\u015fmelerde önemli bir rol oynam\u0131\u015f.\n<\/p>\n
\n\u0130lk önce yaln\u0131zca 200 hektarl\u0131k S\u0130T alan\u0131n\u0131n korunmas\u0131ndan sorumlu olan görevi daha sonra atölyenin ba\u015far\u0131s\u0131 ve uluslararas\u0131 kurulu\u015flar (UNESCO ve Birle\u015fmi\u015f Milletler Çevre Program\u0131) taraf\u0131ndan da tan\u0131n\u0131nca, 24.000 hektarl\u0131k kent alan\u0131 bütünüyle atölyenin yönetimine verilmi\u015f. Devletin sorumlulu\u011funda olan an\u0131t yap\u0131lar ve arkeolojik de\u011ferlerle ilgili olman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, atölyenin yerel yönetimlerin uygulamalar\u0131 ile de ilgili sorumlulu\u011fu bulunuyor.\n<\/p>\n
\nY\u0131lda yakla\u015f\u0131k 4.000 ba\u015fvuruyu de\u011ferlendiren atölyenin bir ba\u015fvuruyu yan\u0131tlama süresi ortalama bir hafta. En geni\u015f çapl\u0131 çal\u0131\u015fmalar için dahi bu süre iki haftay\u0131 geçmiyor.\n<\/p>\n
\nKENT MERKEZLER\u0130 PLANLAMASINA EKOLOJ\u0130K YAKLA\u015eIM \n<\/p>\n
\n"Eski bir kültürün biçimleri ölürken, güvensizlik duygusundan korkmayan birkaç ki\u015fi taraf\u0131ndan yeni bir kültür yarat\u0131l\u0131r." Rudolf Bahro "Ekoloji" sözcü\u011fü ilk olarak 1970' de bir Alman biyolo\u011fu olan Ernest Haeckel taraf\u0131ndan kullan\u0131ld\u0131; kökenini yunanca "ev" (oikos) ve "anlama" (logos) sözcüklerinden türetilmi\u015ftir. Ekoloji tan\u0131m olarak "gezegenimizi anlamam\u0131za arac\u0131l\u0131k eden" anlam\u0131na gelmektedir.\n<\/p>\n
\nDünya' da ve ülkemizde, özellikle k\u0131rdan kentsel alanlara h\u0131zl\u0131 göç ve nüfus art\u0131\u015f\u0131yla beraber, sanayile\u015fmeyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak h\u0131zla geli\u015fen tüketim ve at\u0131k madde üretimi sonucu, do\u011fal kaynaklar\u0131n giderek azalmas\u0131 ve kirletilmesiyle ekolojik denge bozulmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n
\nBu günkü ve gelecek ku\u015faklar\u0131n ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131 etkileyecek bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda, özellikle son y\u0131llarda, konuyla ilgili pek çok bilim dal\u0131ndan uzmanlar, politikac\u0131lar ve yerel yöneticiler soruna çözümler bulabilmek için çal\u0131\u015fma yoluna girmi\u015flerdir.\n<\/p>\n
\nBu bilim dallar\u0131 aras\u0131nda yer alan ve kentlerin \u015fekillenmesinde önemli roller oynayan, "\u015eehir Planlama", "Mimarl\u0131k", "Peyzaj Mimarl\u0131\u011f\u0131", "Altyap\u0131 Mühendisli\u011fi", "Çevre Mühendisli\u011fi" vb. bilim dallar\u0131 da, uluslar aras\u0131 bir anlay\u0131\u015f\u0131 olan "SÜREKL\u0130 VE SÜRDÜRÜLEB\u0130L\u0130R KALKINMA" (Sustainable Development) temeli üzerinde çal\u0131\u015fmalar yapmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Bu temelden yola ç\u0131k\u0131larak, yeni kentlerin planlanmas\u0131nda ve eski kentlerin yeniden planlanmas\u0131nda çevreye daha duyarl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar ve sürdürülebilirlik ön plana ç\u0131kmaktad\u0131r.\n<\/p>\n
\nÇevre duyarl\u0131 planlama amaçlar\u0131n\u0131n ve çevresel standartlar\u0131n\u0131n (hava, su, toprak kalitesi, gürültü vb.) sistematik olarak belirlenmesi öncelik ta\u015f\u0131maktad\u0131r Bu do\u011frultuda yasal, yönetsel ve parasal önlemler dü\u015fünülüp olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n
\nANT\u0130K DÖNEM KENT MERKEZLER\u0130NDE ÇEVRE DUYARLI YAKLA\u015eIMLAR\n<\/p>\n
\nAntik Ça\u011fda, birçok kentin tarihsel çekirde\u011fi "Akropol" denilen ve rahatl\u0131kla savunulabilen bir tepede kurulmu\u015ftur. \u015eehir, Akropol'ün çevresinde ya da bir yan\u0131nda sürekli geni\u015fleyen daireler \u015feklinde büyümü\u015ftür Bergama; Ege'nin en önemli antik ça\u011f yerle\u015fimlerinden biridir. Kent merkezindeki en önemli yap\u0131lardan biri, yakla\u015f\u0131k 10000 ki\u015filik dünyan\u0131n en dik tiyatrosudur. Bu bat\u0131dan esen hakim rüzgar yönü dikkate al\u0131narak kurulmu\u015ftur. Sahneden söylenen her söz en tepedeki dinleyiciye kolayl\u0131kla ula\u015fabilmektedir. Agora' da ve tiyatro teras\u0131ndaki dükkanlar birçok antik kentte oldu\u011fu gibi, geni\u015f saçakl\u0131 ve gölgeli mekanlar olu\u015fturacak \u015fekilde yerle\u015fmi\u015fti.\n<\/p>\n
\nPerge; Akdeniz Bölgesinin (Pamphylia) en önemli antik ça\u011f yerle\u015fimlerinden biridir . Akdeniz iklim özelliklerini ta\u015f\u0131makta ve yazlar\u0131 s\u0131cak ve kurak, k\u0131\u015flar\u0131 \u0131l\u0131k ve ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 geçmektedir. Kent, Akropol' de kurulmu\u015f ve güneydeki ovaya do\u011fru yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kent ovaya do\u011fru yay\u0131l\u0131rken, \u0131zgara (grid) sistem olarak planlanm\u0131\u015f ve güneyden (Akdeniz) gelen serin esintiyi kent içine ta\u015f\u0131yabilmek için "Sütunlu Cadde" olu\u015fturulmu\u015ftur. Bunun bir benzeri son y\u0131llara kadar Antalya' da Atatürk Caddesinin ortas\u0131nda yer al\u0131yordu ve kirlilik nedeniyle kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n
\nAntik kent merkezlerinde yer alan çevre duyarl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\n<\/p>\n
\nTopografyan\u0131n en etkin bir biçimde kullan\u0131m\u0131: Merkezde yer alan tiyatro, hipodrom, agora, tap\u0131naklar, gymnasium, saray vb. ticari, idari ve sosyal yap\u0131lar topografik olanaklar kullan\u0131larak ve geli\u015ftirilerek yer seçmi\u015flerdir.\n<\/p>\n
\nYaya a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 mekanlar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131: Kent merkezleri sosyal ve idari eylemler için a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak yaya mekanlar\u0131 olarak kullan\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.\n<\/p>\n
\n"………E\u011fer tabiat ve araziye ba\u011fl\u0131 kalarak ve tarihi k\u0131ymetleri nazar\u0131 itibara alarak serbest ve gayet tabii olarak bu vazifeyi hallediyorsa \u015fehrin manzaras\u0131 da insan\u0131 ikna edici bir mana kazan\u0131r. Ve bu sebepten tarihi \u015fehirler önünde hayran kalmaktay\u0131z. Bilhassa en mühim \u015fartlar olan manzara, iklim, iktisadi ve tarihi k\u0131ymetler yeni \u015fehircili\u011fin hususiyetlerini te\u015fkil ederler…."\n<\/p>\n
\nSürdürülebilir bir kent merkezini belirleyen ba\u015fl\u0131ca ilkeler \u015föyle özetlenebilir\n<\/p>\n
\n1989 y\u0131l\u0131ndan bu yana Berlin bir ba\u015fkent ve bir 21. yüzy\u0131l Avrupa metropoli olarak geli\u015fti. Toplum ve siyaset, kültür ve i\u015f dünyas\u0131, ekoloji ve trafik, merkez ve çevre, laboratuvar ve atölye – "aç\u0131k Berlin" gelece\u011fe aç\u0131lan kap\u0131d\u0131r ve tüm dünya mimarlar\u0131n\u0131n ilgisini ve dikkatini çekmektedir. E\u015fine zor rastlan\u0131r çe\u015fitlilikteki görülmeye de\u011fer yerleri ve dünya sanat hazineleri ile, geçmi\u015fin ve bugünün mimarl\u0131k eserleri ile bu kent, yeni bir yüzy\u0131l\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda Dünya Mimarl\u0131k Kongresi için son derece uygun bir ortam sunmaktad\u0131r.\n<\/p>\n
\nPlanlama mesle\u011finin en ba\u015fta gelen görevi de\u011ferli olan\u0131 korumak ve gelece\u011fe \u015fekil vermektir. Bu görev toplumsal de\u011fi\u015fimlerin ve küreselle\u015fen çal\u0131\u015fma ortam\u0131m\u0131z\u0131n ortaya koydu\u011fu sonuçlarla, ciddi bir \u015fekilde tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Bu nedenle, sürdürülebilir yap\u0131m için stratejiler geli\u015ftirilmesi, kentlerin ve k\u0131rsal alanlar\u0131n konut ve ya\u015fam alanlar\u0131 olarak tasarlanmas\u0131 kadar önemli olacakt\u0131r. Mevcut yap\u0131lar\u0131n korunmas\u0131 ve modernizasyonunun ise, günümüzün ve gelece\u011fin zorlu sorunlar\u0131n\u0131 gö\u011füsleyebilmek için yeni bulu\u015flarla ve yap\u0131 formlar\u0131n\u0131n sürekli olarak geli\u015ftirilmesi ile el ele gitmesi gerekmektedir.\n<\/p>\n
\nZir. Müh. Ça\u011flar AYDIN\n<\/p>\n
\nkaynaklar\n<\/p>\n
\nKentli org.,istanbul dergisi,insan yerle\u015fimleri derne\u011fi,UIA Berlin 2002\n<\/p>\n
<\/p>\n