Yrd.Doç.Dr. Mehmet Ali BAL
\nKahramanmara\u015f Sütçü \u0130mam Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü <\/p>\n
\nLaktasyondaki süt s\u0131\u011f\u0131rlar\u0131nda sütün miktar\u0131 ve kompozisyonu etkileyen çe\u015fitli biyolojik faktörler bulunmaktad\u0131r. Bunlar;\n<\/p>\n
\nBireysel kal\u0131t\u0131m: Süt miktar\u0131, ya\u011f ve ya\u011fs\u0131z kuru madde düzeyleri bak\u0131m\u0131ndan ineklerin genetik kabiliyetlerindeki varyasyondan kaynaklanmaktad\u0131r. Bunlar aras\u0131nda hem \u0131rk hem de bireysel farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r.\n<\/p>\n
Genelde, toplam süt üretimindeki azalmalar ve ya\u011f içeri\u011findeki art\u0131\u015flar \u0131rklar itibar\u0131yla a\u015fa\u011f\u0131daki s\u0131ray\u0131 izlemektedir. Holstein, \u0130sviçre Esmeri, Ayrshire, Guernsey ve Jersey. Holstein \u0131rk\u0131nda ya\u011f için %3'den 4.5'e kadar bir de\u011fi\u015fim kaydedilmi\u015ftir. Jersey \u0131rk\u0131nda da %3.3'den %6.4'e kadar de\u011fi\u015fimden söz edilmektedir. Benzer varyasyon \u0131rklar ve bireyler aras\u0131nda toplam süt üretiminde de mevcuttur. <\/p>\n
\nLaktasyon dönemi: Süt kompozisyonundaki en büyük varyasyon gebeli\u011fi takiben do\u011fumdan hemen sonra ilk be\u015f gün içinde meydana gelir. Kolostrum olarak bilinen ürün (buza\u011f\u0131lama zaman\u0131nda memede bulunan ve k\u0131sa bir zaman için üretilen) sütten farkl\u0131 karakterdedir. Kolostrum; globulinleri, A ile D vitaminlerini, Fe, Ca, Mg, Cl ve P'u normal sütten daha fazla, ancak K ve laktozu daha az içermektedir. Toplam süt üretimi genellikle do\u011fumu takiben ilk ay içinde artar sonra yava\u015f yava\u015f dü\u015fer. Bunun tersine, sütteki ya\u011f miktar\u0131 genellikle do\u011fumun hemen sonras\u0131na göre, laktasyonun sonuna do\u011fru daha yüksektir.\n<\/p>\n
\nK\u0131zg\u0131nl\u0131k-Gebelik: Bu dönemlerde süt miktar\u0131 ve süt ya\u011f\u0131 üretimi düzensiz \u015fekilde olabilir, genellikle gün sonunda a\u015fa\u011f\u0131 dü\u015fer. Gebeli\u011fin süt kompozisyonu üzerine etkisi daha az görülür. Bununla birlikte gebeli\u011fin 5. ay\u0131 ba\u015flarken gebe ineklerin toplam süt üretimi gebe olmayanlara nazaran daha h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde azal\u0131r.\n<\/p>\n
\nBuza\u011f\u0131lama aral\u0131\u011f\u0131: Ara\u015ft\u0131rmalar, inekler için 12 ayda bir buza\u011f\u0131laman\u0131n daha uzun buza\u011f\u0131lama aral\u0131\u011f\u0131na nispeten daha karl\u0131 oldu\u011funu göstermektedir. Bu 8 haftal\u0131k kuru periyod ve 10 ayl\u0131k laktasyon periyodu anlam\u0131na gelmektedir.\n<\/p>\n
\nYa\u015f : Bir ine\u011fin ya\u015f\u0131, süt üretimi üzerinde belirgin bir etkiye sahiptir. Ço\u011fu inekler maksimum süt verimine yakla\u015f\u0131k 4. ya\u015f\u0131nda ula\u015f\u0131rlar. Bunu takiben üretimde bir azalma olur. Kay\u0131tlar ineklerin olgun zamanlar\u0131nda 2. ya\u015f\u0131ndakine k\u0131yasla % 25 daha fazla süt ürettiklerini göstermektedir. \u0130neklerin 4. ya\u015f dönemlerini geçtikten sonraki ya\u015flarda tedricen ya\u011f verimleri azal\u0131r.\n<\/p>\n
\nBüyüklük: Bir \u0131rk içerisinde büyük yap\u0131l\u0131 inekler küçük yap\u0131l\u0131 ineklere göre daha fazla süt üretirler.\n<\/p>\n
\nÇEVRESEL FAKTÖRLER\n<\/p>\n
\nYemleme: Yemlemenin süt miktar\u0131 ya da kompozisyonunu etkileyen bir çok yollar\u0131 vard\u0131r.\n<\/p>\n
\nYetersiz yemleme: Genellikle yeterli enerjiyi sa\u011flayamamay\u0131 ifade eder. Sütün miktar\u0131ndaki azalman\u0131n derecesi yetersiz yemlemenin süresi ve yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak \u015fekillenmektedir.\n<\/p>\n
\nZorlay\u0131c\u0131 yemleme: Uygun yemlemenin en kritik periyodlar\u0131ndan birisi do\u011fumu hemen takip eden dönemdir. Yüksek üretimli ineklerde bu zamanda üretim için ihtiyaç duyulan enerjiyi kar\u015f\u0131lamak için yeterli yemi tükettirmek çok zordur. Ço\u011fu inekler bu periyotta canl\u0131k a\u011f\u0131rl\u0131k kayb\u0131na u\u011frarlar. Zorlay\u0131c\u0131 yemleme sistemde, do\u011fum sonras\u0131 inekler karl\u0131l\u0131\u011f\u0131 belirleyen süt verimi için genetik kapasitelerine göre yemlenirler. Ba\u015fka bir deyi\u015fle ilave yemleme yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ilave süt üretimi sa\u011flanam\u0131yorsa bu noktada ilave yemlemenin devam etmemesi gerekir.\n<\/p>\n
\nBesleme yetersizli\u011fi: \u0130ne\u011fin ihtiyaç duydu\u011fu herhangi bir gerekli besin maddesinin eksikli\u011fi daha dü\u015fük süt üretimi ve yem etkinli\u011fine yol açar. Bu durum sütün kompozisyonundaki de\u011fi\u015fikliklere daha fazla neden olur.\n<\/p>\n
\nYem içeriklerinin ve formülasyonlar\u0131n\u0131n süt kompozisyonuna etkileri: Baz\u0131 yemler sütün ya\u011f oran\u0131n\u0131 azalt\u0131r. Böyle yemler aras\u0131nda baz\u0131 taze otlar (özellikle bol sulu bahar otlar\u0131) bulunmaktad\u0131r. Buna ilaveten hayvan yeminin çok ince ö\u011fütülmesi, selüloz miktar\u0131n\u0131n çok az olmas\u0131, ni\u015fastan\u0131n \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131 sütün ya\u011f içeri\u011fini dü\u015fürmektedir. Di\u011fer taraftan pamuk tohumu, soya fasulyesi ya\u011f\u0131 sütün ya\u011f içeri\u011finde geçici art\u0131\u015fa sebep olur. Sütteki ya\u011fda eriyen vitaminlerin (A, D ve E) miktarlar\u0131 rasyondaki bu vitaminlerin miktarlar\u0131ndan etkilenirler.\n<\/p>\n
\nKuru dönem: Yakla\u015f\u0131k 60 günlük kuru dönem süt s\u0131\u011f\u0131rlar\u0131nda dinlenme için idealdir. Bu dönem gelecek laktasyona haz\u0131rlanmak için ve vücut rezervlerini depo etmek için gereklidir. Memenin haz\u0131rlanmas\u0131na ve daha uygun salg\u0131 yapmas\u0131na müsaade eder. K\u0131sa bir kuru dönem genellikle daha dü\u015fük süt verimiyle sonuçlan\u0131r.\n<\/p>\n
\nVücut kondüsyonu : Zay\u0131f inekler buza\u011f\u0131lama zaman\u0131nda dü\u015fük kondüsyonlu olurlar ve iyi kondüsyonlu ineklerden daha az süt üretirler. A\u015f\u0131r\u0131 kondüsyon do\u011fum sonras\u0131 daha az süt üretimine neden olur. Buza\u011f\u0131lama s\u0131ras\u0131nda iyi besili ineklerin zay\u0131f kondüsyonlu ineklerden %25 daha fazla süt üretimine ba\u015flad\u0131klar\u0131 gözlemlenmi\u015ftir. Zay\u0131f ineklerin do\u011fumu takiben bol olarak yemlenmesi bu farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 elimine edebilir ancak zay\u0131f inekler istenilen düzeyde yem tüketemezler.\n<\/p>\n
\nMevsimsel s\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fimleri : Sütün ya\u011f miktar\u0131 mevsimsel olarak de\u011fi\u015fim gösterir. Ya\u011f oran\u0131, sonbahar ve k\u0131\u015f mevsimlerinde daha yüksek, bahar ve yaz mevsimlerinde daha dü\u015fük olarak gerçekle\u015fir. Ya\u011fs\u0131z kuru maddeler, bahar ve yaz mevsimlerinde dü\u015fük olmakla birlikte mevsimsel bir de\u011fi\u015fim gösterirler. Bu de\u011fi\u015fiklerin nedeni bilinmemektedir. Bu durum s\u0131cakl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131, rutubete ba\u011fl\u0131, vücut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikleri veya yemlemenin miktar\u0131 ve çe\u015fitlerindeki de\u011fi\u015fiklikleri yans\u0131tabilir. De\u011fi\u015fken hava ko\u015fullar\u0131 genellikle toplam üretilen süt miktar\u0131n\u0131 azalt\u0131r veya artma yada azalma \u015feklinde ya\u011f testi sonuçlar\u0131n\u0131 etkileyebilir. 35ºC üzerindeki s\u0131cakl\u0131klar inekleri büyük ölçüde etkiler. Bu durum yüksek s\u0131cakl\u0131klarda yüksek rutubet ile e\u015flik etti\u011finde önemli olarak kendini gösterir. Sonbahar aylar\u0131nda buza\u011f\u0131layan inekler devaml\u0131 \u015fekilde y\u0131l\u0131n di\u011fer zamanlar\u0131nda buza\u011f\u0131layanlara göre daha fazla üretim yaparlar. Baharda buza\u011f\u0131layan inekler daha az üretim yaparlar. Bu durum k\u0131smen s\u0131cakl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 olabilir fakat muhtemelen daha çok baharda meralardaki otlar\u0131 da kapsayan mevcut yemler, sonbaharda buza\u011f\u0131layan inekler için iyi yönde bir faktör olabilir\n<\/p>\n
\nhttp:\/\/ciftci.ksu.edu.tr\/dokumanlar\/sut_ozellikleri.htm<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Yrd.Doç.Dr. Mehmet Ali BAL Kahramanmara\u015f Sütçü \u0130mam Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü Laktasyondaki süt s\u0131\u011f\u0131rlar\u0131nda sütün miktar\u0131 ve kompozisyonu etkileyen çe\u015fitli biyolojik faktörler bulunmaktad\u0131r. Bunlar; Bireysel kal\u0131t\u0131m: Süt miktar\u0131, ya\u011f ve ya\u011fs\u0131z kuru madde düzeyleri bak\u0131m\u0131ndan ineklerin genetik kabiliyetlerindeki varyasyondan kaynaklanmaktad\u0131r. Bunlar aras\u0131nda hem \u0131rk hem de bireysel farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r. Genelde, toplam süt üretimindeki azalmalar […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[436],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-3990","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hayvancilik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3990","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3990"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3990\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":171604,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3990\/revisions\/171604"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3990"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3990"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3990"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=3990"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}