{"id":4158,"date":"2007-10-29T13:02:00","date_gmt":"2007-10-29T13:02:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T10:00:08","modified_gmt":"2025-10-23T10:00:08","slug":"cayin-bitkisel-ozellikleri-4158","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/cayin-bitkisel-ozellikleri-4158","title":{"rendered":"\u00c7AYIN B\u0130TK\u0130SEL \u00d6ZELL\u0130KLER\u0130"},"content":{"rendered":"

Ayhan HAZNEDAR – Ziraat Mühendisi
\nBir as\u0131rl\u0131k bir ömre sahip bulunan çay bitkisi do\u011fada büyümeye b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda zaman bir a\u011faç görünümünü al\u0131r. Görünü\u015f itibar\u0131 ile da\u011f\u0131n\u0131k bir görünüm arz eden bitki yap\u0131s\u0131 tek gövde halinde oldu\u011fu gibi çok gövdeli olanlarda vard\u0131r. Yapra\u011f\u0131n\u0131 dökmeyen her dem ye\u015fil olan bir bitkidir. Yaz ve k\u0131\u015f yapra\u011fa sahiptir.Yeterli düzeyde s\u0131cakl\u0131k ve nemin bulundu\u011fu yerlerde, örne\u011fin  Güney Hindistan, Sri Lanka, Cava, Sumatra  ve Kenya' da 
\n y\u0131l boyu sürgün olu\u015fumu sürer. Y\u0131l\u0131n mevsimleri aras\u0131nda s\u0131cakl\u0131k ve nem ayr\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bulundu\u011fu yerlerde, örne\u011fin Kuzey ve Kuzey do\u011fu Hindistan‘da  Kuzey do\u011fu Çin ve Japonya‘da Güney Afrika'n\u0131n kimi serin bölgelerinde, Kom\u015fumuz Gürcistan ve \u0130ran'\u0131n  Hazar denizi k\u0131y\u0131lar\u0131nda ve ülkemizde çay bitkisinde sürgün kesintili \u015fekilde olu\u015fur. Y\u0131l boyu sürgün olu\u015fumuna uygun olmayan yerlerde, so\u011fuk mevsimde sürgün olu\u015fumu duraklar,  yaprak ve tomurcuklarda geli\u015fme olmaz. Bir ba\u015fka deyi\u015fle çay bitkisi so\u011fuk dönemlerde dinlenme (dormansi) dönemine girer. Sürgün dönemimde sürgünlerin çay bitkisinde sürekli olu\u015fabilmesi için ya\u011fmurun bol ve s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n yeterli olmas\u0131 gerekir. Aksi halde sürgün döneminde bitki, beklenen sürgünü vermez, geli\u015fme önemli ölçüde geriler ve dolay\u0131s\u0131 ile ürün miktar\u0131 önemli ölçüde azal\u0131r.<\/p>\n

Çay bitkisinde sürgün uçlar\u0131ndan taze olarak kopar\u0131lan iki yaprakla  bir tomurcuk, nitelikli çay üretiminde kullan\u0131l\u0131r.Genel kural olarak çay üretimi için sürgün ucundan kopar\u0131lm\u0131\u015f iki yaprak ve bir tomurcu\u011fun kullan\u0131lmas\u0131 önerilir ve istenir. Bunun sebebi çay bitkisinde genç yapraktan ya\u015fl\u0131ya do\u011fru gidildikçe polifenol miktar\u0131 azal\u0131r, yani yapraktaki kaliteyi etkileyen karekteristik maddelerin genç yaprak ve tomurcukta toplanm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. <\/p>\n

Genel anlamda kaliteli ve ba\u015far\u0131l\u0131 çay imalat\u0131n\u0131n ilk \u015fart\u0131 iyi üründür.Üründe var olmayan bir kaliteyi imalatla kazand\u0131rma imkan\u0131 yoktur.Bunun için hammadde ile beraber, çay\u0131n imalat safhalar\u0131n\u0131 bir bütün olarak de\u011ferlendirmek laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n

KÖK <\/p>\n

Bir ana kökten ç\u0131kan kuvvetli yan köklere ve bu yan kökler üzerinde daha ziyade toprak yüzeyine yak\u0131n saçak köklere sahiptir. Baz\u0131 çe\u015fitlerde yan kökler kaz\u0131k kök gibi toprak derinliklerine de gidebilir. Bitkiyi besleyen  köklerin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 genel kök a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n %5 Kadard\u0131r. 1-2 mm den kal\u0131n köklerin hücrelerinde bol miktarda ni\u015fasta bulunur. Budanan bitki depo edilmi\u015f olan bu besin maddesi sayesinde geli\u015fmesini sa\u011flar.<\/p>\n

YAPRAK <\/p>\n

K\u0131sa bir sapa sahip olan her dem ye\u015fil olan yapraklar yumurta biçiminde uca do\u011fru sivridir. Olgunla\u015fm\u0131\u015f yapraklar\u0131n kenarlar\u0131 az veya çok di\u015flidir. Boylar\u0131 çe\u015fide göre de\u011fi\u015fik olarak 3-35 cm uzunluktad\u0131r. Geli\u015fmenin ilk safhas\u0131nda ve budamadan sonra te\u015fekkül eden sürgünler üzerindeki yapraklar daha büyük olur. Çay yapra\u011f\u0131n\u0131n yüzeyi düz veya kabar\u0131k ucu küt veya sivri (gagal\u0131) sar\u0131 ye\u015filden koyu ye\u015file kadar de\u011fi\u015fik tonlarda bir renk olu\u015fmaktad\u0131r.  Doku özelli\u011fi itibar\u0131 ile ya\u015fl\u0131 yapraklar deri hissini verir, üst yüzeyleri parlak ve koyu ye\u015fildir.<\/p>\n

SÜRGÜN <\/p>\n

Sürgünler, olgunla\u015fm\u0131\u015f yapraklar\u0131n koltuklar\u0131nda bulunan odun gözlerinden olu\u015fur. Çay oca\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan dallar\u0131n üst k\u0131s\u0131mlar\u0131nda bulunan yaprak koltuklar\u0131ndaki sürgün gözleri  a\u015fa\u011f\u0131daki sürgün gözlerine göre üstün durumdad\u0131r. Ancak yukar\u0131daki geli\u015fen filizin kopar\u0131lmas\u0131 ile büyüme üstünlü\u011fü hemen bir alttaki yaprak koltu\u011funda geli\u015fen tomurcu\u011fa geçer. Bir çay bitkisi sürgünü üzerinde de\u011fi\u015fik \u015fekillerde yapraklar görülür. Bu yapraklar ayr\u0131 ayr\u0131 isimlendirilmi\u015ftir.
\nBüyümekte olan bir sürgün \u015fu \u015fekilde adland\u0131r\u0131l\u0131r: <\/p>\n

Tomurcuk ( Floveri-piko), 
\nBirinci Yaprak (Oranj – Piko),
\n\u0130kinci  Yaprak (Piko),
\nÜçüncü-Dördüncü Yaprak (Sukong),
\nBe\u015finci  -Alt\u0131nc\u0131 Yaprak (Kon)<\/p>\n\n\n\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/td>\n\"\"<\/a><\/td>\n\"\"<\/a><\/td>\n<\/tr>\n
Taze çay sürgünü<\/td>\nK\u0131\u015f\u0131n aktif olmayan dönem  \n\t\t\t<\/td>\nDinlenme döneminden ç\u0131kan çay sürgünleri<\/td>\n<\/tr>\n
\"\"<\/a><\/td>\n\"\"<\/a><\/td>\n\"\"<\/a><\/td>\n<\/tr>\n
Geli\u015fmekte olan çay sürgünü\n\t\t\t<\/td>\nHasat olgunlu\u011funa gelmi\u015f çay sürgünü<\/td>\nDinlenme döneminden ç\u0131kan tomurcuk geli\u015fimimi<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\nFakat budanm\u0131\u015f ve uç al\u0131nmas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f ocaklarda geli\u015fme üstünlü\u011fü tek filizde olmay\u0131p gövde ve dallar üzerinde bir çok tomurcuk gözlerini aktif duruma geçmesini sa\u011flar. Genel olarak kopar\u0131lan her filizin alt\u0131ndaki sürgün gözleri aktif duruma geçmektedir. Yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalarda ya\u011f\u0131\u015f\u0131n yeterli oldu\u011fu mevsimde yaprak koltu\u011funda geli\u015fen tomurcu\u011fun toplama olgunlu\u011funa eri\u015fmesi (2.5-3.5 filiz) bir üsteki filizin kopar\u0131lmas\u0131n\u0131 izleyen 42 gün içerisinde olmaktad\u0131r. \u0130lk 28 günde büyüme çok yava\u015ft\u0131r. Büyüme h\u0131z\u0131 28.günden 35.güne kadar artan oranlarda olup, 35.günden 45.güne kadar maksimumdur. Sürgünün uç k\u0131sm\u0131,daha çok dört ve be\u015finci yapra\u011fa kadar ye\u015fil a\u015fa\u011f\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 kahverengidir.Çay sürgünleri ortam ve iklime \u015fartlar\u0131na ba\u011fl\u0131 kalmaks\u0131z\u0131n büyümeleri esnas\u0131nda bariz bir dinlenme periyodu gösterirler. Dinlenme devresine giren sürgünün tepesinde, normal geli\u015fmesine devam eden sürgünün tepesindeki tomurcuk kadar uzun ve dolgun olmayan 5mm kadar uzunlukta bir tomurcuk olu\u015fur ki buna Banjihi dinlenme tomurcu\u011fu denir. <\/p>\n

Bunun etraf\u0131 iki veya üç s\u0131ral\u0131 yaprakç\u0131klarla sar\u0131l\u0131d\u0131r. Dinlenme devresi sonunda  bu tomurcuk aç\u0131laca\u011f\u0131 zaman evvela d\u0131\u015f taraftaki yaprak aç\u0131l\u0131r daha sonra tepeli küt kulakç\u0131\u011fa benzeyen bu küçük yapra\u011fa Katafil denir. Birden fazla olu\u015fur. Bunu takiben tomurcuktaki ikinci d\u0131\u015f yaprak aç\u0131larak birinciye benzemeyen ikinci bir yaprakç\u0131kta meydana gelir ki bu yapra\u011f\u0131n kenarlar\u0131nda di\u015f bulunmaz bu yapra\u011fa Janam-Bal\u0131k yaprak denir. Bu yapra\u011fa zaman zamanda do\u011furucu yaprakta denir. Bundan sonra tomurcuk normal geli\u015fme seyrine ba\u015flayarak sürgündeki normal yapraklar\u0131 olu\u015fturur. <\/p>\n

\u0130klim ve bak\u0131m \u015fartlar\u0131na tabi olarak sürgünde be\u015f normal yaprak te\u015fekkül edince bitki yine dinlenme devresine girer ve banji te\u015fekkül eder.<\/p>\n\n\n\n\n
\"tea\"<\/a>\n\t\t\t<\/td>\n\"tea<\/a>\n\t\t\t<\/td>\n\"tea<\/a>\n\t\t\t<\/td>\n<\/tr>\n
Yeni ç\u0131km\u0131\u015f çiçek tomurcuklar\u0131\n\t\t\t<\/td>\nÇay Çiçe\u011fi<\/td>\nÇay Meyvesi<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\n
\nÇ\u0130ÇEK <\/p>\n

Ülkemizde A\u011fustos ba\u015f\u0131nda tam te\u015fekkül etmi\u015f yapraklar\u0131n koltuklar\u0131nda k\u0131sa bir sap\u0131n ucunda tomurcuk belirmeye ba\u015flar. A\u011fustos sonunda veya Eylül ba\u015f\u0131nda bu tomurcuk daha da geli\u015ferek sap\u0131 uzar aç\u0131l\u0131r ve beyaz ve gösteri\u015fli çiçekleri olu\u015fur. Tam te\u015fekkül etmi\u015f bir çiçekte 5-7 adet çanak yaprak ile 5-7adet taç yapra\u011f\u0131 bulunur. Çiçek aksam\u0131 helezonidir. Erkek organlar 5 veya daha çok say\u0131dad\u0131rlar.Di\u015fi organ bir tane olup üç parçal\u0131 bir tablo olu\u015fturur. Taç yapraklar döküldükten sonra çiçek sap\u0131n\u0131n ucunda tepeli a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru meyvecikleri her zaman görmek mümkündür. Bunlar bahara girince \u015fi\u015fmeye ba\u015flar ve eylül ay\u0131nda parlak ye\u015fil bir renk al\u0131r. Ekim ay\u0131 içinde olgunla\u015fmaya ba\u015flayan meyveler kirli ye\u015fil veya k\u0131rm\u0131z\u0131ms\u0131 bir renk al\u0131rlar,uçlar\u0131ndan yar\u0131larak tohumlar aç\u0131\u011fa ç\u0131kar\u0131l\u0131r.<\/p>\n

MEYVE<\/p>\n

Meyveler üç gözlü ve kal\u0131n cidarl\u0131d\u0131rlar, meyve içinde 3-6 adet aras\u0131nda de\u011fi\u015fen tohum bulunur. Normal olarak üç tohum olu\u015fturmas\u0131 gerekirken yumurtal\u0131ktaki parçalar\u0131n dumura u\u011framas\u0131 nedeni ile tohum adedi azalmaktad\u0131r. Bazen bir gözde birbirinden ayr\u0131 birer taraflar\u0131 yass\u0131 tohumlarda bulunur. Olgunla\u015fmam\u0131\u015f meyveler ye\u015fil olgunla\u015ft\u0131ktan sonra meyveler kahverengi f\u0131nd\u0131k irili\u011finde normal olarak 12mm çap\u0131ndad\u0131r. Tohumlar\u0131n bünyesinde 20-30 nispetinde ya\u011f bulunur bu ya\u011fda saponin maddesi vard\u0131r.<\/p>\n

\u0130KL\u0130M <\/p>\n

Çay bitkisi so\u011fuktan ve dondan ho\u015flanmaz rüzgar\u0131 sevmez. Is\u0131n\u0131n s\u0131f\u0131r derecenin alt\u0131na dü\u015ftü\u011fü ve 40 derecenin üstüne ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131  ve y\u0131ll\u0131k \u0131s\u0131 ortalamas\u0131n\u0131n  14 derecenin alt\u0131na dü\u015ftü\u011fü  yerler çay tar\u0131m\u0131 için uygun de\u011fildir. Çay bol ya\u011f\u0131\u015f isteyen bir bitki olup, geli\u015fme döneminde ya\u011f\u0131\u015f\u0131n 1200 mm in üstünde olmas\u0131 gerekir.Ya\u011f\u0131\u015f\u0131n yava\u015f ve sürekli olmas\u0131 arzu edilir.  Bol ya\u011fmur gibi nemde çay bitkisi için önemlidir. Ürünün tazelik ve körpeli\u011fini koruyabilmesi için yüksek neme ihtiyaç vard\u0131r. Nem, kalite olu\u015fumunda rol oynad\u0131\u011f\u0131 gibi büyümeyi de te\u015fvik etmektedir.Y\u0131ll\u0131k nisbi nem ortalamas\u0131 %70 in üzerinde olmas\u0131  istenmektedir.<\/p>\n

TOPRAK YAPISI <\/p>\n

Çay bitkisi kumdan, kile de\u011fin de\u011fi\u015fik yap\u0131daki asit tepkimeli (ph 5.5-6) toprakta yeti\u015febilir.Geçirgenli\u011fi iyi olan derin ve bitki besin maddelerince zengin topraklarda iyi geli\u015fir.A\u011f\u0131r, killi, geçirimsiz taban suyu yüksek yerlerde geli\u015fmez.\n<\/p>\n

\nhttp:\/\/www.biriz.biz\/cay\/tarim\/bitkisel_ozellikler.htm<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ayhan HAZNEDAR – Ziraat Mühendisi Bir as\u0131rl\u0131k bir ömre sahip bulunan çay bitkisi do\u011fada büyümeye b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda zaman bir a\u011faç görünümünü al\u0131r. Görünü\u015f itibar\u0131 ile da\u011f\u0131n\u0131k bir görünüm arz eden bitki yap\u0131s\u0131 tek gövde halinde oldu\u011fu gibi çok gövdeli olanlarda vard\u0131r. Yapra\u011f\u0131n\u0131 dökmeyen her dem ye\u015fil olan bir bitkidir. Yaz ve k\u0131\u015f yapra\u011fa sahiptir.Yeterli düzeyde s\u0131cakl\u0131k […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[425],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-4158","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarla-bitkileri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4158","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4158"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4158\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":171585,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4158\/revisions\/171585"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4158"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4158"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4158"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=4158"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}