{"id":4462,"date":"2007-11-13T23:05:00","date_gmt":"2007-11-13T23:05:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T10:00:07","modified_gmt":"2025-10-23T10:00:07","slug":"sulama-sistemleri-4462","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/sulama-sistemleri-4462","title":{"rendered":"SULAMA S\u0130STEMLER\u0130"},"content":{"rendered":"

\nSULAMA S\u0130STEMLER\u0130\"\"<\/strong><\/span>\n<\/p>\n

\n <\/span>1. SULAMA PROJELER\u0130<\/span><\/a>
\n         1.1. Sulama Projesi unsurlar\u0131<\/span><\/a>\n<\/p>\n

\n         1.2. Sulama Projelerinin S\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131<\/span><\/a>
\n\"\"<\/span>1.3. Sulama Projelerinde Sa\u011flanmas\u0131 Gerekli Ko\u015fullar<\/span><\/a>
\n\"\"<\/span>1.4. Sulama Projelerinin Haz\u0131rlanmas\u0131nda Gerekli Bilgiler<\/span><\/a>
\n2. SULAMA PROJELER\u0130N\u0130N GEL\u0130\u015eT\u0130R\u0130LMES\u0130<\/span><\/a>
\n3. SULAMA SÎSTKMÎHÎH UNSURLARI<\/span><\/a>\n<\/p>\n

\n\"\"Bitkilerin normal geli\u015fmelerini sürdürebilmeleri ve ürün verebilmeleri .i <\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Sulama sistemlerini, hizmet ettikleri alana göre, büyük sulama sistemleri ve tarla sulama sistemleri, su iletim ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131na göre ise, yüzey ve bas\u0131nçl\u0131 (dü\u015fük ve yüksek bas\u0131nçl\u0131) sulama sistemleri biçiminde s\u0131n\u0131fland\u0131rmak mümkündür (\u015eekil 2.1).<\/span>\n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\n\"image0021\"<\/i><\/span>\n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\n
\n\"\"\u015eekil 2.1 Sulama sistemlerinin s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131<\/span>\n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\n\"\"Bir önceki bölümde de belirtildi\u011fi gibi, büyük sulama sistemleri, binlerce hektar alana hizmet götüren sulama sistemleridir. Sistem unsurlar\u0131n\u0131n kapasiteleri büyüktür. Çok fazla miktarda yat\u0131r\u0131m\u0131 gerektirdi\u011finden bu tip sistemler devlet eliyle gerçekle\u015ftirilmektedir. Kurulmas\u0131 ve i\u015fletilmesini Devlet Su i\u015fleri (DSi) Genel Müdürlü\u011fü üstlenmi\u015ftir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Tarla sulama sistemleri, bir yada birkaç tar\u0131m i\u015fletmesine hizmet götüren küçük kapasiteli sistemlerdir. Bu sistemlere, çiftlik sulama sistemleri, tarla içi su da\u011f\u0131t\u0131m sistemleri yada tersiyer alt\u0131 sulama sistemleri ad\u0131 da verilmektedir. Bir büyük,sulama sistemine ait tersiyer kanallar\u0131n alt\u0131nda çok say\u0131da tarla sulama sistemi bulunur. Büyük sulama sistemlerinin olmad\u0131\u011f\u0131 yerlerde, bireysel tarla sulama sistemleri kurulabilmektedir. Bu sistemlerin yap\u0131m\u0131n\u0131, Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 kurulu\u015flar yada bireysel olarak çiftçiler gerçekle\u015ftirmektedir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Yüzey sulama sistemlerinde suyun iletimi ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131, toprak yada kaplamal\u0131 aç\u0131k kanallarla yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu nedenle bu sistemlere, yerçekimi sulama sistemleri yada aç\u0131k kanal sistemleri ad\u0131 da verilmektedir. Sulamada kullan\u0131lan en yayg\u0131n sistemlerdir. Genellikle, yüzey sulama yöntemleri söz konusu oldu\u011funda kullan\u0131l\u0131rlar.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Dü\u015fük bas\u0131nçl\u0131 sulama sistemlerinde suyun iletimi ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131, toprak alt\u0131na gömülü yada toprak yüzeyine serili dü\u015fük bas\u0131nçl\u0131 boru hatlar\u0131 ile yap\u0131lmaktad\u0131r. Yüzey sulama yöntemleri söz konusu oldu\u011funda ve suyun aç\u0131k kanallarla iletimi ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 güç oldu\u011funda tercih edilirler. Bu sistemlerde iletim s\u0131ras\u0131ndaki buharla\u015fma ve s\u0131zma kay\u0131plar\u0131 pratik olarak ortadan kalkar ve su kontrolü kolayla\u015f\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Yüksek bas\u0131nçl\u0131 sulama sistemlerinde, su bitkiye kadar yüksek bas\u0131nca dayan\u0131kl\u0131 boru hatlar\u0131 ile ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Ya\u011fmurlama ve damla sulama yöntemleri söz konusu oldu\u011funda bu tip sistemler kullan\u0131l\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Herhangi bir sulama sistemi kurulmadan önce, sistemin planlanmas\u0131, sistem unsurlar\u0131n\u0131n boyutland\u0131r\u0131lmas\u0131, sistemin kurulmas\u0131 ve i\u015fletilmesi için gerekli tüm bilgiler yap\u0131lacak etütlerle derlenmelidir. iyi projelenen ve projede öngörüldü\u011fü gibi kurulan ve i\u015fletilen bir sulama sistemi ile, mevcut su kayna\u011f\u0131ndan sa\u011flanan sulama suyundan en üst düzeyde yararlan\u0131l\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Büyük kapasiteli yüzey sulama sistemleri bu bölümde k\u0131saca aç\u0131klanacak, tarla sulama sistemlerine ileriki bölümlerde yer verilecektir.<\/span>\n<\/p>\n

\n2.1. SULAMA PROJELER\u0130<\/strong>
\n<\/span>[Konu Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131]<\/span><\/a> <\/span>[Sonraki Konu]<\/span><\/a>\n<\/p>\n

\n\"\"Genel olarak sulama projeleri, tar\u0131msal üretim için suyun kontrollü olarak topra\u011fa verildi\u011fi tesislerden olu\u015fmaktad\u0131r. Sulama projeleri büyüklükleri yönünden bir yada birkaç çiftlik biriminden<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"binlerce hektarl\u0131k birimlere kadar de\u011fi\u015febilir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Küçük bir tar\u0131m i\u015fletmesine ait sulama projesinde, suyun temini, iletimi ve da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131nda küçük kapasiteli yap\u0131lar kullan\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131n büyük sulama projelerinde yap\u0131lar daha büyük kapasiteli ve karma\u015f\u0131kt\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n2.1.1. Sulama Projesi unsurlar\u0131<\/strong>
\n<\/span>[Konu Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131]<\/span><\/a> <\/span>[Önceki Konu]<\/span><\/a> <\/span>[Sonraki Konu]<\/span><\/a>\n<\/p>\n

\n\"\"Bir sulama projesi \u015fu unsurlardan olu\u015fur .<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"1) Sulanan tar\u0131m arazisi,<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"2) Suyun temin edildi\u011fi tesisler,<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"3) Suyun proje alan\u0131na iletildi\u011fi tesisler,<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"4) Suyun da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 ile ilgili mühendislik tesisleri ve<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"5) Drenaj tesisleri.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Burada s\u0131ralanan tüm unsurlar\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir biçimde haz\u0131rlanmas\u0131 sonucu birim alandan elde edilen ürünün artt\u0131r\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flanm\u0131\u015f olur.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Bir sulama projesi alan\u0131nda, sulu tar\u0131mda kullan\u0131labilecek tüm alana sulanabilir arazi denir ve toplam proje t alan\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Proje alan\u0131 sulama suyu ihtiyac\u0131 hesaplar\u0131nda, toplam proje alan\u0131n\u0131n %94 ü, ekonomik analiz hesaplar\u0131nda ise toplam proje alan\u0131n\u0131n %84.6 s\u0131 göz önüne al\u0131n\u0131r. Bunun nedeni, toplam proje alan\u0131 içerisinde, tar\u0131msal yollar, sulama ve drenaj sistemlerine ait kanallar gibi tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131 alanlar\u0131n söz konusu olmas\u0131d\u0131r. Bu tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131 alanlar\u0131n, toplam proje alan\u0131n\u0131n % 6 s\u0131 oldu\u011fu yakla\u015f\u0131m\u0131 yap\u0131l\u0131r. Bunun yan\u0131nda, Ülkemiz ko\u015fullar\u0131nda, sulama suyu ihtiyac\u0131 hesaplanan ve sulanmas\u0131 öngörülen alan\u0131n tamam\u0131nda sulaman\u0131n gerçekle\u015ftirilemedi\u011fi ve bu alan\u0131n ancak % 90 inin sulanabildi\u011fi DS\u0130 Genel Müdürlü\u011fü teknisyenlerince belirtilmektedir. Dolay\u0131s\u0131 ile, gelir art\u0131\u015f\u0131 sa\u011flanabilecek arazi, toplam proje alan\u0131n\u0131n % 84.S s\u0131 (% 94 x % 90) kadar olmaktad\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Küçük bir tar\u0131m i\u015fletmesine ait sulama projesinde, suyun temini, iletilmesi ve da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131nda, küçük bir sapt\u0131rma sava\u011f\u0131, dü\u015fük kapasiteli bir pompa birimi, küçük kapasiteli kanallar, küçük çapl\u0131-boru hatlar\u0131 ve basit su kontrol yap\u0131lar\u0131 yeterli olabilir. Buna kar\u015f\u0131n büyük sulama projelerinde, sulama sisteminin tüm unsurlar\u0131 daha büyük, karma\u015f\u0131k ve pahal\u0131d\u0131r. Buna örnek olarak depolama barajlar\u0131, regülatörler, bentler, kaptaj tesisleri, kuyular, galeriler, kilometrelerce uzunlukta kanallar, büyük çapl\u0131 borular, çok say\u0131da kontrol yap\u0131s\u0131 ve ek tesisler say\u0131labilir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Sulama projelerinde sulama suyunun tarla parsellerine kadar da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 de\u011fi\u015fik kesitli aç\u0131k kanallarla yada bas\u0131nçl\u0131 boru hatlar\u0131 ile yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Bir sulama projesinin en önemli unsurlar\u0131ndan biri de, bitki için zararl\u0131 olabilecek fazla suyun araziden uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 drenaj tesisleridir. Drenaj sistemi bulunmayan bir sulama projesini dü\u015fünmemek gerekir.<\/span>\n<\/p>\n

\n2.1.2. Sulama Projelerinin S\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131<\/strong>
\n<\/span>[Konu Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131]<\/span><\/a> <\/span>[Önceki Konu]<\/span><\/a> <\/span>[Sonraki Konu]<\/span><\/a>\n<\/p>\n

\n\"\"Sulama projeleri, projeyi idare edenlerin organizasyon biçimine ve suyun temini ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131nda kullan\u0131lan yöntemlere göre iki grup alt\u0131nda toplamak mümkündür, ilkinde, özel, ticari, kooperatif ve devlet sulama projeleri, ikincisinde ise, yerçekimi, pompaj, ve kombine sulama projeleri söz konusudur .<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Konumuz aç\u0131s\u0131ndan ikinci s\u0131n\u0131fland\u0131rma daha önemlidir. Bu s\u0131n\u0131fland\u0131rmada yer alan projelerden en çok kullan\u0131lan\u0131 yerçekimi sulama projeleridir. Son y\u0131llarda, sulama geli\u015ftirme çal\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n ço\u011fu kombine amaçl\u0131 projelerin bir pargasi olarak planlanmakta ve in\u015fa edilmektedir.<\/span>\n<\/p>\n

\n2.1.3. Sulama Projelerinde Sa\u011flanmas\u0131 Gerekli Ko\u015fullar<\/strong>
\n<\/span>[Konu Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131]<\/span><\/a> <\/span>[Önceki Konu]<\/span><\/a> <\/span>[Sonraki Konu]<\/span><\/a>\n<\/p>\n

\n\"\"Sulama projelerinin ba\u015far\u0131l\u0131 olabilmesi için gerekli ko\u015fullar \u015föylece s\u0131ralanabilir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"1) Mevcut iklim ko\u015fullar\u0131nda, özellikle s\u0131cakl\u0131k ve büyüme mevsimi uzunlu\u011fu bitkilerin iyi bir biçimde geli\u015fmesine ve olgunla\u015fmas\u0131na uygun olmal\u0131d\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"2) Sulanabilir alan içerisindeki arazi; toprak, topografya ve drenaj bak\u0131m\u0131ndan devaml\u0131 tar\u0131msal i\u015fleme uygun olmal\u0131d\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"3) Temin edilen su, miktar ve kalite aç\u0131s\u0131ndan sulamaya uygun olmal\u0131d\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"4) Suyun maliyeti, çiftçinin ödeyebilece\u011fi düzeyde olmal\u0131d\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n2.1.4. Sulama Projelerinin Haz\u0131rlanmas\u0131nda Gerekli Bilgiler<\/strong>
\n<\/span>[Konu Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131]<\/span><\/a> <\/span>[Önceki Konu]<\/span><\/a> <\/span>[Sonraki Konu]<\/span><\/a>\n<\/p>\n

\n\"\"Sulama projelerinin iyi bir biçimde haz\u0131rlanabilmesi için baz\u0131 bilgilere gerek vard\u0131r. Bu bilgiler a\u015fa\u011f\u0131da aç\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"1) Proje alan\u0131n\u0131n topo\u011frafik haritas\u0131<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Sulama projelerinin yap\u0131labilmesi için 1\/500 – 1\/25000 ölçekli topo\u011frafik haritalara gerek vard\u0131r. Bu haritalar, ya harita Genel Komutanl\u0131\u011f\u0131, Tapu Kadastro Genel Müdürlü\u011fü gibi kurumlardan sa\u011flan\u0131r yada arazide topo\u011frafik ölçmeler yap\u0131larak haz\u0131rlan\u0131r. Haritalardaki tesviye e\u011frilerinin aral\u0131klar\u0131 0.25 – 1.00 m aras\u0131nda de\u011fi\u015fir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"2) Proje alan\u0131n\u0131n sulu tar\u0131m arazi s\u0131n\u0131fland\u0131rma (SAT) haritas\u0131<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Sulu tar\u0131m arazi s\u0131n\u0131fland\u0131rma haritas\u0131, topo\u011frafik haritalardan yararlanarak haz\u0131rlan\u0131r. Bu tip haritalar\u0131n yap\u0131m\u0131nda, arazi gözlemleri ve laboratuvar analizleri sonucunda elde edilen bulgulardan yararlan\u0131l\u0131r. Proje alan\u0131n\u0131n sulu tar\u0131m yönünden özelliklerini belirleyen bu haritalarda alt\u0131 s\u0131n\u0131f bulunur, bu s\u0131n\u0131flar\u0131n özellikleri a\u015fa\u011f\u0131da s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"1- nci s\u0131n\u0131f arazi : Hiçbir k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 faktöre sahip olmayan sulanabilir araziyi göstermektedir. Haritada sar\u0131 renge boyan\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"2 – nci s\u0131n\u0131f arazi : Toprak, topografya ve drenaj yetersizli\u011fi nedeniyle s\u0131n\u0131f\u0131 dü\u015fen sulanabilir araziyi göstermektedir. Haritada ye\u015fil renge boyan\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"3 – ncü s\u0131n\u0131f arazi : ikinci s\u0131n\u0131fa oranla daha çok toprak, topografya ve drenaj yetersizli\u011fine sahip araziyi göstermektedir. Haritada mavi renge boyan\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"4 – ncü s\u0131n\u0131f arazi : Üçüncü s\u0131n\u0131fa oranla daha çok toprak, topografya ve drenaj yetersizli\u011fine sahip ve ancak baz\u0131 bitkilerin sulanmas\u0131 ekonomik olan araziyi göstermektedir. Haritada kahverengine boyan\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"5 – nci s\u0131n\u0131f arazi : Mevcut durumda sulanmalar\u0131 uygun olmayan, ancak sulanabilmeleri için daha fazla etüdü gerektirecek kadar de\u011ferli olan araziyi göstermektedir. Bu tip arazi, geçici olarak sulanamayan, ek olarak yap\u0131lacak mühendislik çal\u0131\u015fmalar\u0131 sonucunda sulanabilir s\u0131n\u0131flardan birine kat\u0131lan yada sulama d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lan arazidir. Haritada pembe renge boyan\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"6 – nc\u0131 s\u0131n\u0131f arazi : Çok de\u011fi\u015fik k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 faktörler nedeniyle sulanabilir özellikte olmayan araziyi göstermektedir. Haritada boyanmaz.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"2) Proje alan\u0131ndaki bitki deseni<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Sulanacak alanda yeti\u015ftirilen yada yeti\u015ftirilmesi dü\u015fünülen bitkilerin bu alana da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131, uygulamada bitki deseni (paterni) olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Proje alan\u0131ndaki ortalama sulama suyu ihtiyac\u0131 bitki desenine göre hesaplan\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Bitkinin ihtiyac\u0131 olan su ile araziye verilmesi gereken sulama suyu aras\u0131nda fark vard\u0131r. Projelerde, araziye verilmesi gereken sulama suyunun hesab\u0131 yap\u0131l\u0131r ve aylara da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 belirlenir. Sonuçta, bitkilerin sulama suyuna en çok ihtiyaç duyduklar\u0131 ay saptan\u0131r. Bu aylar genellikle Temmuz yada A\u011fustostur. Su alma yap\u0131s\u0131 ile su iletim ve da\u011f\u0131t\u0131m kanallar\u0131n\u0131n kapasiteleri bitkilerin bu kritik devredeki sulama suyu ihtiyac\u0131na göre belirlenir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"4) Proje alan\u0131nda taban suyu durumu<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Havzadaki taban suyu seviyesi, tar\u0131m\u0131 yap\u0131lan bitkilerin kök derinli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan önemlidir. Taban suyu, gözlem kuyular\u0131ndan yararlan\u0131larak etüt edilir ve taban suyu seviye haritalar\u0131 ç\u0131kar\u0131l\u0131r. Bu haritalardan yararlanarak yüzlek ve derin drenaj kanallar\u0131n\u0131n geçece\u011fi yerler saptan\u0131r. Buna paralel olarak kanallar\u0131n aral\u0131klar\u0131 da laboratuar ve arazi denemeleri ile bulunan permeabilite de\u011ferlerine göre belirlenir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"5) Proje alan\u0131n\u0131n hidrolojik etütleri<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"ilk a\u015famada, ya\u011f\u0131\u015flar ve bölge akarsular\u0131n\u0131n etütleri yap\u0131l\u0131r. ikinci a\u015famada, havzada yeti\u015ftirilen bitkilerin su ihtiyaçlar\u0131 saptan\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Havzaya dü\u015fen 5, 10 ve 15 y\u0131ll\u0131k ya\u011f\u0131\u015flar belirlenir. Bunlar, bitkiye verilecek sulama suyunun ve drenaj \u015febekesinin hesab\u0131 için gereklidir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Bölge akarsular\u0131n\u0131n gözlemleri yap\u0131l\u0131r. En az 20 y\u0131ll\u0131k gözlem sonuçlar\u0131 gerekmektedir. Akarsularda debi ve seviye ölçmeleri yan\u0131nda ta\u015fk\u0131nlar\u0131n ölçülmesi ve tahminlerine de gerek vard\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Bütün bu konular belirlendikten sonra, proje alan\u0131nda bitki deseni göz önüne al\u0131narak aylara göre birim alan sulama suyu ihtiyac\u0131 saptan\u0131r. Buna sulama modülü denir ve L\/s\/ha cinsinden ifade edilir. Su iletim ve da\u011f\u0131t\u0131m kanallar\u0131n\u0131n boyutland\u0131r\u0131lmas\u0131nda, en yüksek sulama modülü de\u011feri dikkate al\u0131n\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"6) Proje alan\u0131ndaki akarsular" ili\u015fkin bilgiler Proje alan\u0131ndan geçen akarsular ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak etüt edilir. Seviye ve debi gözlemleri yap\u0131l\u0131r. Akarsular\u0131n belirli yerlerine konulan e\u015feller yard\u0131m\u0131yla akarsuyun ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 su miktar\u0131 belirlenir. Proje alan\u0131 sulama suyu ihtiyac\u0131n\u0131n bu akarsularla kar\u015f\u0131lan\u0131p kar\u015f\u0131lanamayaca\u011f\u0131 saptan\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"7) Proje alan\u0131ndaki sular\u0131n kaliteleri<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Proje alan\u0131ndaki su kaynaklar\u0131na ili\u015fkin sular\u0131n sulamaya uygunluk yönünden kaliteleri, laboratuar analizleriyle belirlenir. Tar\u0131m\u0131 yap\u0131lacak bitkilerin mevcut su kaynaklar\u0131 ile sulan\u0131p sulanmayaca\u011f\u0131na karar verilir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"8) Proje alan\u0131nda yap\u0131lacak tesislerde kullan\u0131lacak malzeme<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Proje alan\u0131 için gerekli su yap\u0131lar\u0131 ve di\u011fer tesislerde kullan\u0131lacak malzemenin yeri, malzemeyi in\u015faat yerine ta\u015f\u0131mak için yol durumu ve malzeme ocaklar\u0131n\u0131n kapasiteleri etüt edilir. Bunun yan\u0131nda, su iletim ve da\u011f\u0131t\u0131m a\u011f\u0131n\u0131n tüm kanallar\u0131 boyunca de\u011fi\u015fik aral\u0131klarla zemin sondajlar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/span>\n<\/p>\n

\n2.2. SULAMA PROJELER\u0130N\u0130N GEL\u0130\u015eT\u0130R\u0130LMES\u0130<\/strong>
\n<\/span>[Konu Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131]<\/span><\/a> <\/span>[Önceki Konu]<\/span><\/a> <\/span>[Sonraki Konu]<\/span><\/a>\n<\/p>\n

\n\"\"Büyük alanlara hizmet eden sulama projelerinin geli\u015ftirilmesi, genellikle be\u015f a\u015famada tamamlan\u0131r. Bunlar s\u0131ras\u0131yla; ön etüt, planlama, in\u015fa, yerle\u015fme, i\u015fletme ve bak\u0131m<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"a\u015famalar\u0131d\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Ön etüt a\u015famas\u0131nda, bölgenin arazi, su, bitki, insan gücü gibi faktörleri göz önüne al\u0131narak projenin uygulan\u0131p uygulanmayaca\u011f\u0131na karar verilir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Planlama -a\u015famas\u0131nda, önce bir ön planlama yap\u0131l\u0131r ve projenin ekonomik yönden uygunlu\u011fu etüd edilir. Daha sonra, projenin tüm unsurlar\u0131n\u0131n yer ve güzergahlar\u0131n\u0131n belirlendi\u011fi ayr\u0131nt\u0131l\u0131 su ve arazi kullanma planlamas\u0131 yap\u0131l\u0131r. Sonunda, sulama projesinin tüm unsurlar\u0131 ayr\u0131 ayr\u0131 boyutland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"in\u015fa a\u015famas\u0131nda, projenin tüm unsurlar\u0131 in\u015fa edilir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Yerle\u015fme a\u015famas\u0131nda, i\u015fletmeler için uygun parsel büyüklükleri saptan\u0131r. Çiftçiye da\u011f\u0131t\u0131m yap\u0131l\u0131r. Gerekli donan\u0131m temin edilir. Yerle\u015fme olanaklar\u0131 sa\u011flan\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"i\u015fletme ve bak\u0131m a\u015famas\u0131nda ise, servis ömrü boyunca sulama ve drenaj sistemlerinin en yararl\u0131 biçimde kullan\u0131lmas\u0131 ve korunmas\u0131 sa\u011flan\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n2.3. SULAMA SÎSTKMÎHÎH UNSURLARI<\/strong>
\n<\/span>[Konu Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131]<\/span><\/a> <\/span>[Önceki Konu]<\/span><\/a> <\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Bu k\u0131s\u0131mda, daha önce de belirtildi\u011fi gibi yerçekimi sulama projelerinin uyguland\u0131\u011f\u0131 büyük sulama sistemlerinin unsurlar\u0131 gözden geçirilecek, tarla sulama sistemlerinin unsurlar\u0131na ileriki bölümlerde yer verilecektir. Tipik bir yerçekimi sulama sisteminin unsurlar\u0131 gösterilmi\u015ftir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"\u015eekilden de izlenece\u011fi gibi, yerçekimi sulama sistemlerinde ba\u015fl\u0131ca be\u015f unsur bulunur. <\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"1) Su toplama yap\u0131s\u0131<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Sulama suyunun temin edildi\u011fi yere yap\u0131lan baraj, gölet, rezervuar, kuyu, galeri, kaptaj tesisi vb. yap\u0131lard\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"2) Su alma yap\u0131s\u0131<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Sulama suyunu do\u011fal yata\u011f\u0131ndan al\u0131p ta\u015f\u0131ma kanal\u0131na ileten regülatör, bent, pompa birimi vb. yap\u0131lard\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"3) Ta\u015f\u0131ma (isale) kanal\u0131<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Sulama suyunu kaynaktan al\u0131p proje alan\u0131na ta\u015f\u0131yan kanald\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"4) Su da\u011f\u0131t\u0131m sistemi<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Sulama suyunu, proje alan\u0131ndaki tar\u0131m i\u015fletmelerine kadar ta\u015f\u0131yan kanallard\u0131r. Büyük sulama projelerinde suyun araziye kontrollü bir biçimde verilebilmesi için su da\u011f\u0131t\u0131m sistemine gerek vard\u0131r. Böyle bir sistemin unsurlar\u0131 ve özellikleri a\u015fa\u011f\u0131da verilmi\u015ftir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"a) Ana kanal : Sulama suyunu ta\u015f\u0131ma kanal\u0131ndan al\u0131p sulama alan\u0131na ileten kanald\u0131r Kanal güzergah\u0131, tüm sulama alan\u0131na hakim konumundad\u0131r.E\u011fimi dü\u015fük, su ta\u015f\u0131ma kapasitesi yüksektir. Uzunluklar\u0131 40-50 km kadar olabilir. e\u011fimleri 0.0002 – 0.0005 aras\u0131nda seçilir. Siltasyonu önleme aç\u0131s\u0131ndan kanalda akan suyun h\u0131z\u0131 0.30 m\/s den dü\u015fük olmamal\u0131d\u0131r. Dü\u015fük h\u0131z,toprak kanallarda ayn\u0131 zamanda otlamaya neden oldu\u011fundan hem kanal kapasitesi azal\u0131r, hem de kanal\u0131n temizlenmesi zor ve masrafl\u0131 olur. Oyulmay\u0131 önleme aç\u0131s\u0131ndan ise kanalda akan suyun h\u0131z\u0131, beton kanallarda 2.4 m\/s, toprak kanallarda 1.2 m\/s den fazla olmamal\u0131d\u0131r. Ana kanaldaki su seviyesine emniyetli bir hava pay\u0131 verilmelidir. Kaplamas\u0131z ve kaplamal\u0131 kanallara verilecek hava pay\u0131 abaklar yard\u0131m\u0131 ile hesaplan\u0131r. Ana kanaldan yedek kanala geçi\u015fte priz yük kayb\u0131 10 cm al\u0131n\u0131r. Ana kanal bütün sulama alan\u0131na su verecek kapasitede olmal\u0131d\u0131r. Ana kanal\u0131n bak\u0131m\u0131 için kanal boyunca servis yolu yap\u0131m\u0131 gerekir. Baz\u0131 yerlerde kanaldan ç\u0131kan \u015fedde topra\u011f\u0131 s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p yol olarak kullan\u0131l\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"b) Yedek (sekonder) kanallar : Suyu ana kanaldan al\u0131p tersiyer kanala iletirler. Uzunluklar\u0131 arazinin topograafik durumuna göre 10-15 km kadar olabilir. Arazinin hakim e\u011fim do\u011frultusunda in\u015fa edilirler. Kanal e\u011fimi 0.007 den az olmal\u0131d\u0131r. Arazi e\u011fimi bu de\u011ferden fazla ise kanal üzerine süt ve dü\u015füm tesisleri yap\u0131l\u0131r. Kanal aral\u0131klar\u0131 5 – 6 km civar\u0131nda olabilir. Yedek kanaldan tersiyer kanala geçi\u015fte priz yük kayb\u0131 10 cm al\u0131n\u0131r. Yedek kanallar\u0131n bak\u0131m\u0131 ve prizlerde su kontrolü için kanala paralel servis yolu yap\u0131m\u0131 gerekir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"c)Tersiyer kanallar : Yedek kanaldan ald\u0131klar\u0131 suyu tar\u0131m i\u015fletmelerine verirler. Tesviye e\u011frilerine paralel do\u011frultuda in\u015fa edilirler. E\u011fimleri çok dü\u015füktür ve genellikle 0.0002 – 0.0005 aras\u0131nda de\u011fi\u015fir. Kanaldan akan suyun h\u0131z\u0131 0.5 m\/s den az olmal\u0131d\u0131r. Tersiyer kanalda akan suyun üst seviyesi, arazi yüzeyinden 20 cm yukar\u0131da olmal\u0131d\u0131r. Tersiyerlerin uzunluklar\u0131 2.5 – 3 km, aral\u0131klar\u0131 300 – 400 m kadar olabilir. Tersiyer üzerinde 200 – 250 m aral\u0131kla priz in\u015fa edilir. Prizden al\u0131nan su, tarla içinde su da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flayan tarla sulama sistemine (tarla içi su da\u011f\u0131t\u0131m sistemi)' verilir. Tersiyer kanallar\u0131n kesitleri 2 yada 3 kez de\u011fi\u015ftirilir. Bunda amaç, kanal boyunca prizden al\u0131nabilecek yükseklikte suyun akmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"d) Drenaj hendekleri (emiciler) : Üst tersiyer sulama alan\u0131n\u0131n sulamadan artan sular\u0131 ile ya\u011f\u0131\u015f sular\u0131n\u0131 al\u0131p toplay\u0131c\u0131 kanala iletirler. Tersiyer kanallara paralel in\u015fa edilirler.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"Özellikleri ayn\u0131d\u0131r. Yüzey sular\u0131n\u0131 alanlar\u0131n derinlikleri 0.6 m, taban suyunu alanlar\u0131n derinlikleri 1.5 – 2 m aras\u0131nda de\u011fi\u015fir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"e) Kollektörler (toplay\u0131c\u0131lar) : Emici kanallardan ald\u0131klar\u0131 suyu, ana drenaj kanal\u0131na iletirler. Sekonder kanal\u0131n özelliklerini gösterirler. Boyutlar\u0131, yedek kanala oranla genellikle daha büyüktür.<\/span>\n<\/p>\n

\n\"\"f) Ana drenaj (tahliye) kanal\u0131 : To<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

SULAMA S\u0130STEMLER\u0130  1. SULAMA PROJELER\u0130          1.1. Sulama Projesi unsurlar\u0131          1.2. Sulama Projelerinin S\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131 1.3. Sulama Projelerinde Sa\u011flanmas\u0131 Gerekli Ko\u015fullar 1.4. Sulama Projelerinin Haz\u0131rlanmas\u0131nda Gerekli Bilgiler 2. SULAMA PROJELER\u0130N\u0130N GEL\u0130\u015eT\u0130R\u0130LMES\u0130 3. SULAMA SÎSTKMÎHÎH UNSURLARI Bitkilerin normal geli\u015fmelerini sürdürebilmeleri ve ürün verebilmeleri .i Sulama sistemlerini, hizmet ettikleri alana göre, büyük sulama sistemleri ve tarla sulama […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[412],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-4462","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sulama"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4462","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4462"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4462\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":171508,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4462\/revisions\/171508"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4462"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4462"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4462"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=4462"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}