{"id":454,"date":"2007-02-21T19:10:00","date_gmt":"2007-02-21T19:10:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-27T22:10:27","modified_gmt":"2025-10-27T22:10:27","slug":"surdurulebilir-ekolojik-yasam-ve-tarim-icin-topragin-korunmasi-ve-islahinda-biyolojik-teknikler-454","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/surdurulebilir-ekolojik-yasam-ve-tarim-icin-topragin-korunmasi-ve-islahinda-biyolojik-teknikler-454","title":{"rendered":"S\u00dcRD\u00dcR\u00dcLEB\u0130L\u0130R EKOLOJ\u0130K YA\u015eAM VE TARIM \u0130\u00c7\u0130N; Topra\u011f\u0131n korunmas\u0131 ve \u0131slah\u0131nda biyolojik teknikler"},"content":{"rendered":"

\nEkolojik dengenin sürdürülmesinde toprak kalitesi ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131, iyile\u015ftirilmesi ve sürdürülebilmesinin önemli bir yeri var. Ekolojik tar\u0131mdan ormanlar\u0131n korunmas\u0131, yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve çölle\u015fme ile sava\u015f\u0131ma kadar birçok konuda ya\u015famsal önemi olan toprak koruma ve \u0131slah\u0131 ancak biyolojik tekniklerin kullan\u0131m\u0131yla mümkün.<\/strong>\n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\n<\/strong><\/em><\/span>\n<\/p>\n

\n <\/strong><\/span>EKOS\u0130STEMLER\u0130N dengeleri bozuldu\u011funda iyile\u015ftirilmesi gerekti\u011fi bir gerçek ama bu yeterince uygulanm\u0131yor veya uygulanam\u0131yor. Son olarak Dünya Yaban Hayat\u0131 Fonu (World Wildlife Fund, WWF) taraf\u0131ndan da aç\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi; dünyam\u0131z h\u0131zla ekolojik k\u0131yamete do\u011fru gidiyor.(1) Bu yaz\u0131n\u0131n amac\u0131 okurlar\u0131n, karasal ekosistemlerin temel ö\u011felerinden olan toprak kalitesi ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131, iyile\u015ftirilmesi ve sürdürülebilmesinde yararlan\u0131lan biyolojik yöntemlerle ilgili baz\u0131 geli\u015fmeleri izleme, de\u011ferlendirme haklar\u0131n\u0131 kullanmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilmek. Bunu yaparken de ekolojik tar\u0131mdan ormanlar\u0131n korunmas\u0131, yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve çölle\u015fme ile sava\u015f\u0131ma kadar, ya\u015famsal önemi olan toprak koruma ve \u0131slah\u0131nda kullan\u0131lan baz\u0131 biyolojik teknikler konusunda bilgi aktarmak.<\/span>\n<\/p>\n

\n\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n yerle\u015fik tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131\u011fa geçi\u015fiyle ba\u015flayan do\u011fal ekosistemlere müdahalesi nüfus art\u0131\u015f\u0131, kentle\u015fme ve sanayile\u015fmenin ba\u015flamas\u0131yla h\u0131zlanan modern, makineli ve ilaçl\u0131, tek ürüne dayal\u0131 tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla artm\u0131\u015ft\u0131r. Ekosistem dengelerinin önemi göz ard\u0131 edilmi\u015f, ormanlar\u0131n en iyi örneklerini olu\u015fturdu\u011fu ekosistemlerin yüksek a\u011façlar ve ku\u015flardan toprakalt\u0131 canl\u0131lar\u0131na kadar bir bütün olu\u015fturdu\u011fu, biyoçe\u015fitlili\u011fin dinamik dengelerinin, süreklili\u011fi sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 göz ard\u0131 edilmi\u015ftir. Topra\u011f\u0131n üstündeki bitki örtüsünün yeralt\u0131ndaki canl\u0131 kütlesinin üçte biri oran\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu dü\u015fünülmeden, birim alandaki verim feti\u015fine kap\u0131l\u0131narak toprak sömürülmü\u015ftür. Genellikle topra\u011fa yanl\u0131zca azot, fosfor, potas, kalsiyum gibi kimyasal girdiler ekleyip bitkilere yapay hormonlar verilerek ekonomik ürün hasad\u0131 art\u0131r\u0131lmaya çal\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Topra\u011f\u0131n do\u011fal organik madde, su ve hava dengeleri, iz element düzeyleri gibi kapasiteleri göz önüne al\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r:(2)<\/span>\n<\/p>\n

\nVerimsizle\u015fme sonucu ortaya ç\u0131kan "eksiklik belirtileri" sulama, yaprak gübreleri, terleme önleyici kimyasallar ile giderilerek kârl\u0131l\u0131\u011f\u0131n sürdürülmesi hedeflenmi\u015ftir. Her bir bitki türünün topraktan her y\u0131l ayn\u0131 besin elementlerini ayn\u0131 oranlarda çekerek topra\u011f\u0131 yordu\u011fu, fakirle\u015ftirdi\u011fi göz önüne al\u0131narak kimyasal gübrelere a\u011f\u0131rl\u0131k verilirken yeralt\u0131 canl\u0131lar\u0131n\u0131n gereksinimleri dü\u015fünülmemi\u015ftir. Do\u011fal orman ve çay\u0131r ekosistemlerinin çe\u015fitli türlerin rekabet dengeleri sayesinde, de\u011fi\u015fen iklim ve çevre ko\u015fullar\u0131na uyum sa\u011flad\u0131klar\u0131 gerçe\u011finin ö\u011frenilmesi için insan eliyle geni\u015f çöller yarat\u0131lmas\u0131 gerekmi\u015ftir. Bu dönemde yurdumuzda da 16 milyon hektara ula\u015fan ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi yan\u0131nda erozyon ve do\u011fa tahribinin sürmesiyle geni\u015flemekte olan çölle\u015fmi\u015f alana kar\u015f\u0131n, henüz "Çölle\u015fmeyle Sava\u015f\u0131m Eylem Plan\u0131"m\u0131z haz\u0131rlanamam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fte a\u015fa\u011f\u0131da k\u0131sa özetleri örneklenerek sunulan yöntemler yukar\u0131da belirtilen "musibetlerin" ürünü olarak son y\u0131llarda yak\u0131n ilgi görmeye ba\u015flayan bütüncül ekosistem yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n sonucudur.<\/span>\n<\/p>\n

\nEkosistem dengesi bozuldu\u011funda bitki örtüsü ve toprakalt\u0131 canl\u0131l\u0131\u011f\u0131 azalan topra\u011f\u0131n erozyon h\u0131z\u0131 ko\u015fullara göre 11 kata kadar artabilmekte, en verimli toprak tabakas\u0131 kaybedilmekte, topra\u011f\u0131n yap\u0131s\u0131 bozularak su tutma kapasitesi ve geçirgenli\u011fi azalmakta, asiditesi de\u011fi\u015fmektedir. Gübreleme gibi önlemlere giderek daha az tepki veren bir verimsizle\u015fme k\u0131s\u0131rdöngüsü ortaya ç\u0131kmaktad\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmalar, bu k\u0131s\u0131rdöngü sonucunda e\u011fimli tar\u0131m arazilerinde hektardaki erozyon 100 tona ula\u015fabilirken verimlili\u011fin de yar\u0131ya kadar azalabildi\u011fini göstermi\u015ftir.(2)<\/span> <\/span>\n<\/p>\n

\nTopra\u011f\u0131 koruyucu \u0131slah teknikleri<\/span>\n<\/p>\n

\n<\/span>\n<\/p>\n

\nErozyonu en az\u0131ndan kabul edilebilir 4 ton\/ha. düzeyine indirebilmek için olabildi\u011fince hafif araçlarla seyrek ve s\u0131\u011f sürme, bitki kökleriyle art\u0131klar\u0131n\u0131 çürümeye b\u0131rakarak humus olu\u015fturma, e\u011fimli arazileri teraslama gibi yöntemler art\u0131k benimsenmi\u015f ise de yayg\u0131n uygulama oran\u0131 konusunda tam ba\u015far\u0131 sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 söylenemez. Hasat s\u0131ras\u0131nda toprakta yüzde 20-30 oran\u0131nda bitki art\u0131\u011f\u0131 b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131n erozyonu yüzde 50-65 azaltt\u0131\u011f\u0131, sürme ile ilgili önlemler ve malç (buharla\u015fmay\u0131 azalt\u0131c\u0131 bitki art\u0131klar\u0131) uygulamas\u0131yla bu oran\u0131n yüzde 80-85’e ç\u0131kart\u0131labildi\u011fi saptanm\u0131\u015ft\u0131r.(3)<\/span>\n<\/p>\n

\nToprak ve iklim özelliklerine göre seçilen bitkilerin zaman içinde rotasyonu veya s\u0131ralar halinde birarada ekimi ile topra\u011f\u0131n yorulmas\u0131, verimsizle\u015fmesine çözüm getirilirken toprakalt\u0131 canl\u0131lar\u0131 ile birlikte sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ekosistem olu\u015fturulmas\u0131 sa\u011flanabilmektedir. Farkl\u0131 kök derinliklerine sahip bitkiler, ya\u011f\u0131\u015flarla gelen suyun payla\u015f\u0131larak ekosistem taraf\u0131ndan verimli kullan\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamakta, suyun toprak yüzeyinden buharla\u015fmas\u0131n\u0131 azaltarak tuzlanmay\u0131 önlemektedir. Güne\u015f seven, erken ve h\u0131zl\u0131 büyüyen bitkilerle gölge seven ve daha sonra geli\u015fen bitkilerin birarada dikimi, a\u011façlarla birlikte yeti\u015ftirilen otsularla yap\u0131lan agroforestri (tar\u0131msal ormanc\u0131k) teknikleri, gene sa\u011fl\u0131kl\u0131 ekosistem olu\u015fturarak su ekonomisi, toprak koruma ve iyile\u015ftirme etkinli\u011fi yüksek tekniklerdir. <\/span>\n<\/p>\n

\nBu aç\u0131dan önemli bir konu da topra\u011f\u0131 azotça zenginle\u015ftirirken fosfor al\u0131m\u0131 yüksek olan baklagiller, akasya gibi "Mimosoidae familyas\u0131 a\u011façlar\u0131" ile azot gereksinimi yüksek olan tah\u0131llar gibi otsular aras\u0131ndaki dengedir. Rüzgar erozyonuna kar\u015f\u0131 perdeleyici a\u011façlar ve çal\u0131lardan yararlanmak mümkündür. Agroforestri ile ormanlarda bile yaprak döken a\u011faç ve a\u011façs\u0131lar\u0131n aras\u0131nda k\u0131\u015fl\u0131k ürünler yeti\u015ftirilebilmekte, dökülen yapraklarla topra\u011f\u0131n organik madde ve besin elementi çevrimi art\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Akasya, maki türleri gibi uzun süre çiçekli kalan nektarl\u0131 a\u011faç ve a\u011façs\u0131lardan ar\u0131c\u0131l\u0131k ile de ek gelir sa\u011flanabilmekte, soya gibi tozla\u015fma gerektiren otsular\u0131n verimlili\u011fi de art\u0131r\u0131labilmektedir.(4) Biyoçe\u015fitlili\u011fi yüksek tar\u0131msal ekosistemlerle topra\u011f\u0131n korunmas\u0131 ve \u0131slah\u0131 için yeni ekonomik bitki türleri ve ürünleri belirlenerek \u0131slah\u0131 ve tar\u0131ma al\u0131nmas\u0131 önemli yer tutmaktad\u0131r.(5) Verimsiz topraklar\u0131n k\u0131sa sürede ve ekonomik \u015fekilde \u0131slah\u0131na uygun ekonomik kanola bitkisi iyi bir örnek olup geç de olsa son y\u0131llarda yurdumuzda ekimine ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/span>\n<\/p>\n

\n <\/span>Toprak solucanlar\u0131 ve eklembacakl\u0131lar<\/span>\n<\/p>\n

\nToprakalt\u0131 canl\u0131lar\u0131 toprak ve bitki örtüsünün temel ta\u015f\u0131d\u0131r. Örne\u011fin, Hindistan’da sürekli çay tar\u0131m\u0131 yap\u0131lan makineli, ilaç ve gübreli modern tar\u0131mla birlikte toprakta organik madde, serbest hale geçebilen yararl\u0131 besin elementi ve su tutma kapasitesi azalmas\u0131 yan\u0131nda asitle\u015fme sonucu toksik alüminyum art\u0131\u015f\u0131 yan\u0131nda toprak canl\u0131lar\u0131nda yüzde 70 azalma saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Gübreleme ve ilaç kullan\u0131m\u0131 gereksinimi giderek artm\u0131\u015f fakat ürün yar\u0131 yar\u0131ya dü\u015fmü\u015ftür. 1994 y\u0131l\u0131nda çay bitkilerinin aralar\u0131ndaki çukurlara çay budama art\u0131klar\u0131 ile çiftlik gübresi kar\u0131\u015f\u0131m\u0131na toprak solucanlar\u0131 kat\u0131larak toprak \u0131slah\u0131 uygulanm\u0131\u015f ve verimlilik organik veya inorganik gübrelemeye göre 1, kontrol parsellerine göre 2.76 kat art\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.(6) Peru’daki ba\u015far\u0131s\u0131 nedeniyle gene FAO’nun (Uluslararas\u0131 Tar\u0131m Örgütü) özellikle tan\u0131tt\u0131\u011f\u0131 ve ICRAF – Uluslararas\u0131 Agroforestri Ara\u015ft\u0131rma Merkezi i\u015fbirli\u011fiyle geli\u015ftirilen yöntemde üç k\u0131s\u0131m yerel verimsiz toprak ve bir k\u0131s\u0131m tahta tala\u015f\u0131yla haz\u0131rlanan komposta toprak solucanlar\u0131 kat\u0131larak solucan üreme h\u0131z\u0131 dört kat art\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Toprakta yararl\u0131 azot, kalsiyum, magnezyum ve potasyum artarken asidite ve alüminyum toksisitesi azalm\u0131\u015f, hibrid domates ürün kalitesiyle üretimi de bir kat yükselmi\u015ftir. Bat\u0131 Afrika’da kabuklanarak çatlam\u0131\u015f çöl topraklar\u0131 ise uygulanan organik maddeye gelen termit kar\u0131ncalar\u0131yla \u0131slah edilmi\u015ftir. Termitler açt\u0131klar\u0131 deliklerle topra\u011fa organik madde giri\u015fi ve bozunmas\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015f, topra\u011f\u0131 gev\u015fetmi\u015f, su geçirgenli\u011fini art\u0131rm\u0131\u015f, cesetleri ile katk\u0131da bulunmu\u015f ve nohut ürünü verimlili\u011fini 100 kat art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.(7) <\/span>\n<\/p>\n

\nMikroorganizmalar<\/span>\n<\/p>\n

\nToprakta ya\u015fayan en büyük kütleyi olu\u015fturan bakteri, alg ve mantarlar en dinamik ve yararl\u0131 canl\u0131lar\u0131d\u0131r. Besin elementleri ve organik madde çevrimiyle toprak sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve verimlili\u011finde, toprak olu\u015fumu ve \u0131slah\u0131nda kilit rol oynarlar. Çöl topraklar\u0131nda bile ya\u015fayabilen bu canl\u0131lar sürdürülebilir, verimli tar\u0131m ve ormanc\u0131l\u0131k için tohumlara, fidanlara, topra\u011fa ekilir:(8)<\/span>\n<\/p>\n

\nBu canl\u0131lar aras\u0131nda yer alan serbest hava azotu özümleyici bakteriler, mikorhiza ve aktinomiset mantarlar\u0131 bitki kökleriyle ortak ya\u015fama girerek kura\u011fa dayan\u0131kl\u0131l\u0131ktan azot ve mineral beslenmesi etkinli\u011fine kadar çok çe\u015fitli yararlar sa\u011flarlar. Ayr\u0131ca salg\u0131lad\u0131klar\u0131 bitki büyüme hormonlar\u0131, biyokontrol ajanlar\u0131 ile yararl\u0131 olduklar\u0131 gibi organik art\u0131klardan humus olu\u015fumuna da yard\u0131mc\u0131 olur. Mikorhiza grubu mikroskobik mantarlar da dünyadaki bitkilerin yüzde 90’dan fazla türüyle ortak ya\u015fayan, otsu, odunlu türlere has gruplar\u0131 ile çok önemlidirler. Özellikle mikorhizaya ba\u011f\u0131ml\u0131 bitki türlerinin tohumlar\u0131na ekilerek çok yönlü yarar sa\u011flamaktad\u0131rlar; bitkilerin su ve besin kullan\u0131m\u0131nda, kirletici ajanlara, kurakl\u0131\u011fa, s\u0131ca\u011fa ve asiditeye dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, ürün verimini art\u0131rd\u0131klar\u0131ndan organik tar\u0131m ve toprak \u0131slah\u0131nda yararlan\u0131lmaktad\u0131r. <\/span>\n<\/p>\n

\nBaklagillerin kökleriyle ortak ya\u015fayarak havan\u0131n azotunu ba\u011flayan nodüller yapan Rhizobia bakteri grubu da restorasyon, \u0131slah ve organik tar\u0131m verimlili\u011finde çok önemli bir yere sahiptir. Azotça zengin bitki art\u0131klar\u0131 ile de toprak zenginle\u015fmektedir. Baklagil tohumlar\u0131na bakteri ekilerek hektarda yüzlerce kilogram hava azotu ba\u011flanmas\u0131, topra\u011fa da birkaç yüz kilogram azot geçmesi sa\u011flanabilmektedir. Mikorhiza ile beraber Rhizobia uygulamas\u0131 ise fosfor ve molibdence zengin topraklarda bir y\u0131l sonraki verimlili\u011fi katlayabilmektedir. Frankia aktinomiset mantar\u0131 da a\u011faç, çal\u0131 ve süpürgeotu gibi otsularla ayn\u0131 \u015fekilde azot ba\u011flad\u0131\u011f\u0131ndan restorasyon ve agroforestri ve organik tar\u0131mda uygulama alan\u0131 bulmu\u015ftur. Bu mantar da azot ba\u011flay\u0131c\u0131 bakterilerle etkile\u015febilmekte ve kök emicili\u011fini ço\u011faltarak organik tar\u0131mda m\u0131s\u0131r, pirinç, bu\u011fday verimlili\u011fini bir kat kadar art\u0131rabilmektedir. <\/span>\n<\/p>\n

\nDi\u011fer toprak bakterilerinden Psödomonas, Basillus ve Agrobakter gibi çe\u015fitli bakteri türleri de bitki büyüme hormonlar\u0131, antibiyotikler ve toksikleri, canl\u0131 art\u0131klar\u0131n\u0131 sindirim enzimleri gibi salg\u0131lar\u0131 ile toprak-bitki ili\u015fkilerine do\u011frudan ve dolayl\u0131 etkiler yapar. Bu \u015fekilde patojenlere dayan\u0131kl\u0131l\u0131ktan büyümeye kadar çok yönlü etkileri ile restorasyon ve verimlilik art\u0131\u015f\u0131na katk\u0131 sa\u011flad\u0131klar\u0131ndan tohumlara ekimleri yap\u0131l\u0131r. Örne\u011fin, Çin’de sebze yeti\u015ftiricili\u011finde Basil türleri verim art\u0131r\u0131c\u0131, A. Radiobacter tah\u0131l kök çürüklü\u011fünü, çe\u015fitli ürün bitkilerinde tümörleri önleyici olarak yayg\u0131n \u015fekilde kullan\u0131lmaktad\u0131r. <\/span>\n<\/p>\n

\nSonuç olarak tüm bu biyolojik ajanlardan gereken \u015fekilde yararlan\u0131labilmektedir. Örne\u011fin, M ikorhizalar ile toprak agregasyonunun, bitki kökleriyle toprak ili\u015fkilerinin, topra\u011fa karbon ba\u011flanmas\u0131, özellikle azot ve fosfor ile di\u011fer elementlerin yararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, iplik kurtlar\u0131 ve solucanlar\u0131n, serbest azot ba\u011flay\u0131c\u0131 bakterilerin, patojenlerin etkinliklerinin denetimi, verimlilik ve strese dayan\u0131kl\u0131l\u0131k art\u0131\u015f\u0131 ve verimsiz toprak restorasyonunun h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131, biyoçe\u015fitlilik ve ekolojik tolerans\u0131n art\u0131\u015f\u0131 sa\u011flanabilmektedir.<\/span>\n<\/p>\n

\nSon olarak da "iyi ama Türkiye’de uygulanabilir mi?" sorusuna yan\u0131t olarak, yurdumuzdaki gibi e\u011fimli arazilerde, binlerce y\u0131ll\u0131k tar\u0131m sonucu yayg\u0131n verimsizle\u015fmi\u015f toprak sorunu olan Meksika’da uygulanan "Çiftçiden Çiftçiye Sürdürülebilir Toprak Yönetimi Pratikleri" projesinin ba\u015far\u0131s\u0131 örnek olarak sunulabilir.(9) "Önce niyet, sonra k\u0131smet."<\/span>\n<\/p>\n

\nDoç. Dr. ERG\u0130N DUYGU<\/em><\/span>\n<\/p>\n

\nA.Ü. Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Botanik Ana Bilim Dal\u0131<\/em><\/span>\n<\/p>\n

\nBu yaz\u0131 bugday.org'dan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em>\n<\/p>\n

\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ekolojik dengenin sürdürülmesinde toprak kalitesi ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131, iyile\u015ftirilmesi ve sürdürülebilmesinin önemli bir yeri var. Ekolojik tar\u0131mdan ormanlar\u0131n korunmas\u0131, yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve çölle\u015fme ile sava\u015f\u0131ma kadar birçok konuda ya\u015famsal önemi olan toprak koruma ve \u0131slah\u0131 ancak biyolojik tekniklerin kullan\u0131m\u0131yla mümkün.    EKOS\u0130STEMLER\u0130N dengeleri bozuldu\u011funda iyile\u015ftirilmesi gerekti\u011fi bir gerçek ama bu yeterince uygulanm\u0131yor veya uygulanam\u0131yor. Son olarak […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[419],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-454","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cevre"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/454","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=454"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/454\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":189656,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/454\/revisions\/189656"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=454"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=454"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=454"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=454"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}