\n![\"\"](\"http:\/\/research.nianet.org\/~radu\/photos\/2003\/ny-central-park-2.jpg\")
\u0130stanbul, do\u011fal güzelli\u011fi yan\u0131nda, parklar\u0131 ile de an\u0131lan bir \u015fehir olmas\u0131 gereken bir metropol olamam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130stanbul'u genel panorama içinde ye\u015fil gösteren alanlar, halk\u0131n yararlanamad\u0131\u011f\u0131 alanlard\u0131r.\n<\/p>\n
Bunlar; mezarl\u0131klar, yabanc\u0131 elçiliklere, saraylara, birkaç malikâneye ait korular ve de askerî alanlard\u0131r.Allah'tan kent içindeki bu askerî alanlar olmasa idi,Bu Hazine arazileri üzerinde de gecekondu mahallelerini görecektik. Di\u011fer önemli ye\u015fil, Karadeniz'e bakan Kuzey yönündeki ormanlard\u0131r. Ormanlar, kentlerin akci\u011ferleridir. Ama biz, bu ormanlar\u0131n da de\u011ferini bilmiyor, yap\u0131lan ve yap\u0131lacak Bo\u011faz köprülerinin te\u015fviki ile, kent yerle\u015fimini Kuzeye, ormanlar\u0131n üzerine do\u011fru ilerletiyoruz.Kent ormanlar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 dahi sa\u011fl\u0131kl\u0131 kullanma yerine piknik mant\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 kent içi parklar\u0131 ve yol kenarlar\u0131nda kullan\u0131yoruz. Rio de Janerio'nun kuruldu\u011fu co\u011frafya harikas\u0131 bölge, 150 y\u0131l evveline kadar ç\u0131r\u0131lç\u0131plak bir arazi imi\u015f. Bu gün tüm çevre, insan eli ile dikilmi\u015f, bu \u015fehre gelen insanlar\u0131n uçaktan a\u015fa\u011f\u0131 bakt\u0131\u011f\u0131 zaman uçsuz bucaks\u0131z ormanlar\u0131 görebilmektedir. Biz ise mevcut ormanlar\u0131m\u0131z\u0131 geni\u015fletmek bir yana, mevcutlar\u0131n\u0131n dahî de\u011ferini bilmiyor, kent varo\u015flar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve yapaca\u011f\u0131m\u0131z küçük küçük parklarla kendimize ö\u011fünme pay\u0131 ç\u0131kar\u0131yoruz. <\/p>\n
\n Eski \u0130stanbul halk\u0131, Ç\u0131rp\u0131c\u0131, Ku\u015fdili, \u0130brahim A\u011fa, Papaz\u0131n Çay\u0131r\u0131 gibi alanlarda piknik yapar, zaman zaman bu çay\u0131rlara panay\u0131r çad\u0131rlar\u0131 kurarlard\u0131. Büyük ve Küçük Çaml\u0131calar, Beykoz'un Tokat ve Akbaba çay\u0131rlar\u0131,Beykoz Küçük Su çay\u0131r\u0131, Sar\u0131yer'in Sular'\u0131, ula\u015f\u0131m zorluklar\u0131 nedeniyle her zaman ve günübirlik gidilebilecek mesire yerleri de\u011fildi.\n<\/p>\n
\n \u0130stanbul'da halka aç\u0131lan ilk park, Gülhane Park\u0131'd\u0131r. Gülhane Park\u0131, aslen Topkap\u0131 Saray\u0131'n\u0131n d\u0131\u015f bahçesidir. Osmanl\u0131'n\u0131n son dönemlerinde, \u015eehremini (Belediye Ba\u015fkan\u0131) Cemil Pa\u015fa (Topuzlu) taraf\u0131ndan parka dönü\u015ftürülmü\u015f, halka aç\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yakla\u015f\u0131k 10 hektar (100 bin m2) büyüklü\u011fünde bir parkt\u0131r. Alay Kö\u015fkü de bu park\u0131n bünyesindedir. Parkta büyük boylara ula\u015fm\u0131\u015f ç\u0131nar, ceviz, çitlembik, atkestanesi, akçaa\u011faç, çam, \u0131hlamur, akasya, gülibri\u015fim, erguvan gibi \u0130stanbul a\u011façlar\u0131 vard\u0131r. Günümüzde planlanacak parklar\u0131 iki ayr\u0131 nitelikte dü\u015fünmek gerekir: Semt parklar\u0131 ve ana kent parklar\u0131.\n<\/p>\n
\n Semt parklar\u0131, bulundu\u011fu çevreye hizmet veren, hepimizin bildi\u011fi küçük parklar ve çocuk bahçeleridir. Bu parklara ve çocuk bahçelerine, kapsad\u0131klar\u0131 semtin en uzak noktas\u0131ndan en fazla 500 metrelik yürüme mesafesinde ula\u015f\u0131labilmelidir.\n<\/p>\n
\n Ana kent parklar\u0131, o kentin öne ç\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan alanlard\u0131r. Bu gibi büyük parklar da, kent dokusu içinde oldu\u011fu gibi kenti çevreleyen alanlarda da olabiliyor. Parklara, kentin her noktas\u0131ndan tramvay, otobüs, metro gibi toplu ta\u015f\u0131m araçlar\u0131 ile ula\u015f\u0131labilmelidir.Bu parklar genelde 50 – 200 hektar büyüklü\u011fünde olabildi\u011fi gibi bu alanlar mevcut kent dokusunun vermi\u015f oldu\u011fu jeolojik yap\u0131s\u0131yla zorunlu olarak de\u011fi\u015fmektedir.. Bu parklar\u0131n tasar\u0131m\u0131 yap\u0131l\u0131rken say\u0131sal ortamda de\u011ferlendirmeye al\u0131nmas\u0131 kullan\u0131c\u0131 ad\u0131na art\u0131 de\u011fer katmas\u0131 muhtemeldir.Kültür merkezlerini içerisine alarak ya\u015fam kalitesini kentli olma bilincini de beraberinde getirmelidir.Çünkü , büyük ço\u011funlukla hafta sonu tatillerinde bu parktan yararlanan o bölge sakinidir. Rahat ve spor k\u0131yafetler içinde dostlar\u0131 ile bulu\u015fur, spor yapar, bisiklete biner, yapay veya do\u011fal gölde kürek çeker, havuza girer, çimlerde güne\u015flenir, akvaryumu, botanik ve hobi bahçelerini dola\u015f\u0131r, jeoloji, do\u011fa tarihi, modern sanatlar müze ve galerilerini gezer, odeonda konser dinler, kafelerde dinlenir, kitab\u0131n\u0131 okur, sa\u011fl\u0131kl\u0131 restoranlarda yeme\u011fini yer, a\u011faç altlar\u0131nda piknik yapar.\n<\/p>\n
\n
\n Bunun yan\u0131nda \u0130nsan eli ile olu\u015fturulmu\u015f en büyük park, New York, Manhattan'daki ‘Central Park't\u0131r. Manhattan adas\u0131 gibi, her metre karesi binlerce Dolar de\u011ferindeki arazide, Dünyan\u0131n en pahal\u0131 caddeleri aras\u0131nda, gökdelenlerin ortas\u0131nda yer alan bir vâhad\u0131r. Me\u015fhur 5'inci cadde ile 8'inci cadde aras\u0131nda kalan 890 metre eni ve 4270 metre boyu ile 380 hektarl\u0131k dik dörtgen arazi üzerine kurulmu\u015ftur.Yani 3,5 km2 lik alan içinde antik a\u011façlar, halk\u0131n yararland\u0131\u011f\u0131 geni\u015f çim alanlar, 5 adet gölde su sporlar\u0131, tiyatro, odeon ve me\u015fhur ‘Metropolitan Museum of Art' bulunmaktad\u0131r. Yine yan\u0131 ba\u015f\u0131ndaki 5'inci cadde üzerinde New York Kent, Foto\u011fraf, Coder Hewitt, Yahudi ve Guggenheim müzeleri, 8'inci cadde üzerindeki Do\u011fa Tarihi Müzesi ile kom\u015fudur. Manhattan halk\u0131, yürüme mesafesi içinde parka ula\u015f\u0131r. Y\u0131ll\u0131k ortalama 25 milyon ziyaretçisiyle Central Park, Birle\u015fik Amerika'da en çok ziyaret edilen kent park\u0131d\u0131r. Birçok film ve televizyon \u015fovlar\u0131 bu park\u0131 dünyadaki en ünlü \u015fehir park\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Central Park'\u0131n zengin tarihi 1800'lü y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131na dek uzanmaktad\u0131r. Gerçi, park içindeki heykeller ufak bir ara\u015ft\u0131rma gezisine ç\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 taktirde, bugünün popüler kültürüyle nas\u0131l bir araya geldiklerini bizzat kendileri anlat\u0131r gibidir. Central Park, Amerika Birle\u015fik Devletleri'nde Peyzaj düzenleme yap\u0131lan ilk genel parkt\u0131r. Batakl\u0131klardan ve uçurumlardan olu\u015fan düzensiz alan, kaya parçalar\u0131yla noktalanm\u0131\u015f, 5 inci ve 8 inci bulvarlar aras\u0131ndaki alan ile ho\u015fa gitmeyen bir özel geli\u015fim gösteren 59. ve 106. Caddeleri kapsar. Her ne kadar, park\u0131n tasar\u0131m\u0131nda, kabataslak 1600 fakir konutu yerinden etmek gerekse de (içinde \u0130rlandal\u0131 domuz çiftçileri ve Alman bahç\u0131vanlar\u0131n bulundu\u011fu) bu insanlar alan içerisindeki \u015fantiyede ya\u015f\u0131yorlard\u0131. Sonuçta, bir yerde kesi\u015fen yollar Greensward Plan\u0131'n\u0131n marifetini gösterdi ve \u015fehrin isteklerini bünyesinde bar\u0131nd\u0131rd\u0131. Öyle ki, hala ziyaretçileri ta\u015fraya ait Park deneyimlerinden korumaktad\u0131r. Özetle, dahili sirkülasyon sistemi yürümeyi, ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve atl\u0131 trafi\u011fini birbirinden ay\u0131r\u0131\u0131r.
\nPark içinde, e\u011fri patikalar (yürüyü\u015f yollar\u0131) ziyaretçilere yürüyü\u015fleri s\u0131ras\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 bir biçimde görü\u015f aç\u0131lar\u0131 sunmaktad\u0131r. Park içindeki tek dizayn edilen formal mimari yap\u0131 Mall d\u0131r. Buras\u0131 toplumun yan\u0131nda do\u011fan\u0131n ikinci planda kald\u0131\u011f\u0131 tek mekand\u0131r.
\nGreensward Plan\u0131n\u0131n uygun bulunmas\u0131ndan sonra Central Park'\u0131n tamamlanmas\u0131 20 y\u0131l ald\u0131. Zorlu politik eylemlerin ard\u0131ndan, oldukça do\u011fal özelliklere sahip olan Park; konstrüksiyonu, yönetimi ve daha sonras\u0131nda yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131yla genel kurumlar taraf\u0131ndan zorla kabul ettirilmi\u015ftir. 1980 y\u0131l\u0131 Central Park için bir dönüm noktas\u0131 olmu\u015ftur. \u015eehir ve yeni kurulan Central Park Komisyonu birlikte çal\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131 ve Park\u0131n restorasyonu için gerekli uzun bir eyleme ad\u0131m att\u0131lar. 1981 senesinde, Komisyon " 1980'ler ve Ötesinde Central Park'\u0131n Yeniden Yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131" ("Rebuilding Central Park for the 1980s and Beyond") ad\u0131yla bir doküman yay\u0131mlad\u0131. Bu dokümanda Park restorasyonu için gerekli Park\u0131n Master Plan\u0131n\u0131n ilk hali de yer al\u0131yordu.
\n \u015eehir ve Park Komisyonu birlikte pek çok restorasyon projesine ba\u015flad\u0131. 1998 \u015eubat\u0131nda, Belediye Ba\u015fkan\u0131 Rudolph Giuliani, Pak Komsiyonundan Henry Stern ve Ira Millstein birlikte bir yönetim kontrat\u0131 imzalayarak Park için yeni bir döneme de ayn\u0131 anda imza atm\u0131\u015f oldular. Bu kontrat merkez restorasyon ve Park içindeki genel programlamalar bak\u0131m\u0131nda çok büyük yararlar sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.
\n
\n 1980 y\u0131l\u0131nda be\u015f milyon insan için planlanan \u0130stanbul'un art\u0131k il s\u0131n\u0131rlar\u0131na s\u0131\u011fmayan bir metropol 20 milyon s\u0131n\u0131r\u0131na dayanm\u0131\u015f gözüküyor.Düne kadar \u015fehir d\u0131\u015f\u0131nda olan ula\u015f\u0131m kolayl\u0131\u011f\u0131ndan E – 5 karayolunun etraf\u0131nda bulunan sanayi bölgelerinin etraf\u0131 konut bölgelerinin olu\u015fumuna göz yumulmas\u0131yla çevresel çarp\u0131kl\u0131\u011f\u0131da beraberinde getirmi\u015ftir. \u0130stanbul'un; gökdelenler bölgesi olan Levent ve civar\u0131, Eminönü, Mahmut pa\u015fa vb alanlar\u0131 , Mecidiyeköy ve yak\u0131n çevresindeki i\u015f hacmindeki yo\u011funluk t\u0131kanman\u0131n e\u015fi\u011fine gelmi\u015ftir. Kentsel dönü\u015füm alanlar\u0131 planlan\u0131rken öncelikli olarak ya\u015fam kalitesi ve kültürel alanlar\u0131n öncelikli olmas\u0131 göz önüne al\u0131narak rekreasyon alanlar\u0131n\u0131n olu\u015fumunu sa\u011flamak olmal\u0131d\u0131r.Bu olu\u015fum sa\u011flan\u0131rken Dünya kültürünüde beraberinde içine alacak bir olu\u015fumla dünyan\u0131n bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 buraya çekmekle henüz geç kalm\u0131\u015f olmayaca\u011f\u0131z.Küçükçekmecede dü\u015fünülen rekrasyon alanlar olu\u015fturuluken bu ayr\u0131nt\u0131 gözden kaçmamal\u0131.Rekrasyon alan\u0131n olu\u015fumunda rantsal dönü\u015fün yerine toplusal refah ön plana ç\u0131kar\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\nKültür Ba\u015fkentine giderken \u0130stanbulun tarihi yar\u0131m adas\u0131n\u0131n müze kent olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan azami çaba hiçbir zaman bo\u015fa gitmeyen her insan\u0131n kabul edece\u011fi bir de\u011ferdir.Bununla birlikte di\u011fer dünya kent parklar\u0131ndan söz edersek metropol bir kent ve kültür ba\u015fkentinin Sn Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z\u0131n onaylad\u0131\u011f\u0131 bir metropolun dünyan\u0131n neresinde oldu\u011funu görmü\u015f oluruz.
\n Londra, Hyde Park, herkesin her türlü söylevi yapabilece\u011fi kürsü ve alan\u0131 ile me\u015fhurdur. XVI'nc\u0131 yüzy\u0131lda, VIII'inci Henry'nin avlanma alan\u0131 idi. 140 hektar büyüklü\u011fündeki bu parkta uzun bir göl ve de Wellington Museum yer almaktad\u0131r. Yine Londra'da, Regents ve St. James parklar\u0131 da ana kent dokusu içinde bulunan büyük parklard\u0131r.
\nBerlin'de Tiergarten, 170 hektarl\u0131k arazisi ile kentin tam merkezinde, XIX'uncu yüzy\u0131ldan beri halka hizmet vermektedir.
\nBarselona'da, ‘Parc de la Ciutadella', ismiyle müsemma, eski bir kalenin çevresinde yer al\u0131r. XIX'uncu yüzy\u0131lda, bir uluslar aras\u0131 fuar için düzenlenen alan, daha sonra park olarak i\u015flevine devam etmi\u015ftir. Yer yer gotik yap\u0131lar\u0131n da bulundu\u011fu parkta, yapay göl, çe\u015fitli an\u0131tlar, Jeoloji, Do\u011fa Tarihi ve Modern Sanatlar Müzeleri bulunmaktad\u0131r.(Bunun yan\u0131nda biz sur çevresini dahi koruyam\u0131yoruz.) Yine Barselona'da, mimar Antonio Gaudi'nin planlad\u0131\u011f\u0131 ‘Parc Guell' de, mimar\u0131n özelli\u011fini yans\u0131tan, sürrealizm ve empresyonizmi ça\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran galeri ve alanlara, yine park\u0131n bünyesindeki ‘Miro Müzesi'ne hayran olmamak elde de\u011fil.
\nRoma'n\u0131n ‘Villa Borghes', Paris'in ‘Boulogne' orman parklar\u0131, kentin yan\u0131 ba\u015f\u0131nda oldu\u011fu için yürüyerek gidilebilen, halk\u0131n gece gündüz ra\u011fbet etti\u011fi parklard\u0131r.
\nGerek Roma'da, Venedik'te, Floransa'da, gerekse Paris'te, kentlerin bizatihî kendileri müze ve kültürel doygunlu\u011fa sahip olduklar\u0131 için olsa gerek, özellikle kültür tesisleri içeren parklar aranm\u0131yor. Parklar, dinlenme, e\u011flenme ve spor aktiviteleri ile i\u015flevlerini sürdürüyor. Zaten, bu kentlerin ye\u015fil ve geni\u015f bulvarlar\u0131n\u0131n sa\u011f\u0131nda solunda, devaml\u0131 kültür ve ya\u015fam tesisleri ile iç içe bulunuyorsunuz.\n<\/p>\n
\n Her halde bu nedenledir ki, Paris'te Mimar Bernard Tschumi, düzenledi\u011fi ‘Le Vilette' park\u0131nda, klasik kültürün d\u0131\u015f\u0131nda, daha çok gençlere seslenen bir ‘aktivite alan\u0131' meydana getirerek 35 hektara yay\u0131lan, \u0131zgara sisteminde planlanan parkta bulunan konteynerler, de\u011fi\u015fik aktivitelere mekân oluyor. Kentin bünyesinde bol bol bulunan klasik müzeler, opera ve konser salonlar\u0131, resim ve heykel galerileri d\u0131\u015f\u0131nda kalan çe\u015fitli sanat yap\u0131tlar\u0131, devasa bilgisayar ekranlar\u0131, çe\u015fitli spor aktiviteleri, özel tatlar sunan restoranlar, hatta al\u0131\u015f-veri\u015f standlar\u0131 burada, pastoral bir ortam içinde yer al\u0131yor.
\n
\nÇa\u011flar AYDIN
\nZiraat Mühendisi\n<\/p>\n
<\/p>\n