Celal YILDIZ
\nZiraat Mühendisi
\n Münavebe konusu içerisinde öncelikle monokültür ve polikültür tar\u0131m\u0131n tan\u0131mlar\u0131 yap\u0131ld\u0131ktan sonra, monokültür tar\u0131m\u0131n sak\u0131ncalar\u0131 anlat\u0131lacak ve daha sonra münavebenin faydalar\u0131na yer verilecektir. Sonras\u0131nda ilimiz iklim \u015fartlar\u0131na uygun münavebe örnekleri ve bu münavebede yer alan bitkilerin münavebe bitkisi olarak özelliklerine yer verilecektir.
\n Orta Anadolu Bölgesinde yer alan ilimizde geni\u015f çapta hububat ekimi yap\u0131lmakta olup, istatistiklere göre ilimizde yakla\u015f\u0131k 1,5 milyon hektar ekili alan bulunmakta, bu da Türkiye ekim alan\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %9'unu olu\u015fturmaktad\u0131r. \u0130limizdeki bu ekim alan\u0131n\u0131n 1milyon 332 bin hektar\u0131nda tah\u0131llar\u0131n, 103 bin hektar\u0131nda baklagillerin, 73 bin hektar\u0131nda endüstri bitkilerinin, 6 bin hektar\u0131nda ya\u011fl\u0131 tohumlar\u0131n ve 8 bin 700 hektar\u0131nda yumru bitkilerinin ekimi yap\u0131lmaktad\u0131r. 1 milyon332 bin hektar tah\u0131l ekim alan\u0131 içerisinde de 762 bin hektar ile (%58) bu\u011fday birinci s\u0131rada ve 511 bin hektar ile (%38) arpa ikinci s\u0131rada yer almakta olup, bu iki ürün ilimiz tah\u0131l ekiminin %96's\u0131n\u0131 olu\u015fturmakta ve bu durum y\u0131llar itibariyle a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 aynen devam etmektedir. Türkiye ekim alan\u0131n\u0131n %9'unu olu\u015fturan ilimizin hububat üretiminde sa\u011flanacak verim art\u0131\u015f\u0131n\u0131n, ilimiz ve ülke ekonomisine büyük katk\u0131lar\u0131 olacakt\u0131r. Her y\u0131l ayn\u0131 bitkinin ekilmesine monokültür tar\u0131m denilmektedir. Mevcut iklim ve toprak \u015fartlar\u0131nda azami bir gelir sa\u011flayabilmek amac\u0131 ile kültür bitkilerinin birbirlerini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak destekleyebilecek ve tamamlayabilecek bir \u015fekilde zamanca art arda s\u0131ralanmas\u0131na ise ekim nöbeti ad\u0131 verilmekte olup, polikültür tar\u0131m yap\u0131lmaktad\u0131r. \u0130limizde uyguland\u0131\u011f\u0131 gibi her y\u0131l ekim sistemi içerisinde hububat\u0131n yer almas\u0131n\u0131n çe\u015fitli zararlar\u0131 bulunmaktad\u0131r.
\n a) Ay\u0131n toprak derinli\u011findeki besin elementlerinin azalmas\u0131na (özellikle mikro besin elementleri) ve topraktaki da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n bozulmas\u0131na,
\n b) Farkl\u0131 derinlikteki besin elementlerinden faydalan\u0131lamamas\u0131,
\n c) O bitkiye has hastal\u0131k ve zararl\u0131lar\u0131n artmas\u0131,
\n d) Yabanc\u0131 otlar\u0131n ço\u011falmas\u0131,
\n e) Verim ve kalitenin dü\u015fmesine sebep olabilmektedir. Bunlar\u0131n sonucu olarak toprak o bitki için uygun olmayan \u015fartlar içerecektir. Bir kültür bitkisinin yeti\u015fmesine uygun olmayan bu tip topraklara yorgun toprak, bu olaya da toprak yorgunlu\u011fu denir.
\n Bununla birlikte polikültür tar\u0131m yap\u0131larak, münavebe uygulanmas\u0131n\u0131n faydalar\u0131 ise \u015föyle s\u0131ralanabilir:
\n 1. \u0130\u015fletmede muntazam bir i\u015f bölümü sa\u011flan\u0131r.
\n Mevcut tarlalarda usulüne uygun olarak ekim nöbeti uygulanmas\u0131 halinde muntazam bir i\u015f bölümü sa\u011flan\u0131r. Örne\u011fin; bir tarlada bu\u011fday varken, di\u011ferinde \u015feker pancar\u0131 varsa, bu\u011fday\u0131n hasad\u0131ndan sonra kalan bo\u015f zamanlarda \u015feker pancar\u0131 ziraat\u0131na devam edilir
\n 2. Rizikoyu ve zarar tehlikesini azalt\u0131r.
\n Tarlalarda, ekim nöbeti ve i\u015fletme imkanlar\u0131na uygun olarak y\u0131l içerisinde de\u011fi\u015fik bitkiler yer alaca\u011f\u0131ndan bu de\u011fi\u015fik ürünlerin don, kurakl\u0131k, dolu gibi iklim faktörlerinden görebilecekleri zarar miktar\u0131 da farkl\u0131 olacakt\u0131r. Ayr\u0131ca ülkemizdeki fiyat politikalar\u0131 nedeniyle bir ürünün pazarlanmas\u0131 ve sat\u0131\u015f\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan sorunlar, di\u011fer ürünlerin sat\u0131\u015f\u0131 ile telafi edilebilir.
\n 3. Hastal\u0131k, zararl\u0131 böcek ve hayvanlar\u0131n kontrolünü sa\u011flar.
\n Topraktan geçen veya toprakta bar\u0131nan baz\u0131 hastal\u0131k ve zararl\u0131lar\u0131 devaml\u0131 ayn\u0131 ürün yeti\u015ftirilen bölgelerde gittikçe artarak mücadeleyi zorla\u015ft\u0131r\u0131r ve maddi külfetlere yol açarlar. Halbuki de\u011fi\u015fik ürünlerin bir münavebe pal\u0131n içerisinde yeti\u015ftirilmesi ile bu zararl\u0131lar\u0131n ço\u011falmas\u0131 önlenmi\u015f olur. Çünkü bir ürün için zararl\u0131 olan bir hastal\u0131k veya zararl\u0131 ba\u015fka bitkiye zarar vermeyebilir. Örne\u011fin; tarlaya üst üste bu\u011fday ekilirse, bu\u011fdayda hastal\u0131k yapan mantarlar y\u0131ldan y\u0131la ço\u011fal\u0131rlar. Bu mantarlar di\u011fer hububat ekili\u015flerinde ve yabanc\u0131 otlarda ya\u015fam\u0131n\u0131 sürdürdüklerinden bu\u011fday\u0131n arkas\u0131ndan arpa, çavdar ve yulaf ekilmemeli, toprak otlardan temizlenmelidir. Rhizoctonina kök ve kökbo\u011faz\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n hakim oldu\u011fu tarlalarda hububattan sonra patates, bezelye, fasulye ve bakla ekilmemelidir. Çünkü mantar bu bitkilerde de ya\u015fam\u0131n\u0131 sürdürmektedir.
\n 4. Yabanc\u0131 otlar\u0131n ço\u011falmas\u0131n\u0131n önlenmesi.
\n Herhangi bir kültür bitkisinde sorun olu\u015fturan bir yabanc\u0131 ot, di\u011fer kültür bitkisinde bulunmayabilir. Bu nedenle münavebe kültür bitkisine ba\u011fl\u0131 olarak uygulanmaktad\u0131r. Örne\u011fin; hububat içerisinde sorun olu\u015fturan yabani yulaf (avena fatua) çapa bitkilerinin veya yonca gibi s\u0131k biçilen yem bitkilerinin ekilmesi ile birkaç y\u0131lda ortadan kalkmaktad\u0131r. Küskütte oldu\u011fu gibi baz\u0131 parazit bitkilerde tarlaya konukçular\u0131n\u0131n 2-3 y\u0131l ekilmemesi ile geni\u015f ölçüde mücadele yap\u0131labilmektedir. Di\u011fer taraftan baz\u0131 yabanc\u0131 otlar\u0131n mücadelesinde etkili olan herbisitlerin uygulanabilece\u011fi kültür bitkisi ekilerek ilaçlama yap\u0131labilmektedir. Örne\u011fin; patates içerisinde sorun olu\u015fturan köygöçüren (cirsium arvense) ile mücadelede, bir sonraki y\u0131l ekilen hububata MCPA terkipli ilaçlar uygulanarak mücadele yap\u0131labilmektedir.
\n 5. Toprakta organik maddenin art\u0131r\u0131lmas\u0131.
\n Topraklarda organik maddenin yeterli olmas\u0131 ba\u015fta topra\u011f\u0131n su tutma kapasitesini art\u0131r\u0131r. Toprakta makro ve mikro besin elementlerinin dengesini sa\u011flar, topra\u011f\u0131n havalanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur, toprak mikroorganizmalar\u0131n\u0131n daha aktif çal\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak ayr\u0131\u015fma ve parçalanman\u0131n h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. Kaymak tabakas\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyerek ç\u0131k\u0131\u015f ve geli\u015fmenin düzenli olmas\u0131na yard\u0131m eder. Bu nedenlerle topraktaki organik maddenin art\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir. Organik maddenin art\u0131r\u0131lmas\u0131nda en önemli yöntem topra\u011fa çiftlik gübresinin verilmesidir. Bununla beraber ekim nöbeti uygulamalar\u0131 da toprakta organik madde miktar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. Özellikle ilimiz topraklar\u0131 gibi organik maddece fakir olan topraklarda uygulanacak ekim nöbeti içerisinde çay\u0131r-mera ve baklagil yem bitkileri ile ye\u015fil gübre ve örtü bitkilerinin yer almas\u0131, topra\u011f\u0131n organik madde miktar\u0131n\u0131n ve su tutma kapasitesinin art\u0131r\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur.
\n Baklagil bitkilerinin ekim nöbeti içerisinde yer almas\u0131 ile baklagillerin toprakta fikse ettikleri azottan ve ayr\u0131ca tah\u0131llara oranla yakla\u015f\u0131k 2 misli azot içeren toprakalt\u0131 organlar\u0131n\u0131n di\u011fer organizmalar taraf\u0131ndan parçalanmas\u0131 ile topra\u011fa verilen azottan, baklagillerden sonra ekilecek olan bitkiler faydalan\u0131rlar. Ayr\u0131ca baklagiller topra\u011f\u0131n biyolojik ve fiziksel yap\u0131s\u0131n\u0131n iyile\u015ftirilmesine de yard\u0131mc\u0131 olurlar.
\n 6. Topra\u011f\u0131n derinliklerindeki besin elementlerinden faydalanman\u0131n sa\u011flanmas\u0131.
\n Her bitki topraktan e\u015fit ölçülerde besin elementi kald\u0131rmaz. Baz\u0131lar\u0131 belirli besin maddelerini fazla kald\u0131rarak di\u011fer baz\u0131lar\u0131n\u0131 çok az harcarlar. Bu durumda ayn\u0131 bitkinin üst üste yeti\u015ftirilmesi o madde bak\u0131m\u0131ndan topra\u011f\u0131n fazla zay\u0131flamas\u0131na yol açar.Münavebeye kök yap\u0131s\u0131, adaptasyonlar\u0131 ve yeti\u015ftirme teknikleri birbirinden farkl\u0131 olan bitkilerin al\u0131nmas\u0131 bu maddelerin dengeli harcanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur.
\n 7. Gübrelerden daha çok fayda temin edilmesi ve gübre tasarrufu sa\u011flanmas\u0131.
\n Organik çiftlik gübrelerinin veya ticaret gübrelerin münavebeye al\u0131nan bitkilere verilmesi ile bunlardan en iyi \u015fekilde fayda sa\u011flan\u0131r. Ye\u015fil gübreleme yap\u0131lmas\u0131 ile organik madde miktar\u0131 art\u0131r\u0131l\u0131r. Böylece toprakta artan mikroorganizma faaliyeti gübrelerin daha faydal\u0131 olmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. Ayr\u0131ca daha sonra ekilen bitkiler için de toprakta kalan gübreler faydal\u0131 olur.
\n 8. Erozyonun önlenmesi.
\n Çay\u0131r-mera ve yem bitkileri münavebeye al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 zaman erozyon olan bölgelerde iyi bir çim kapa\u011f\u0131 olu\u015fturarak erozyon önlenir.
\n 9. Verimin ve kalitenin art\u0131r\u0131lmas\u0131.
\n \u0130yi bir ön bitki kendisinden sonra gelen bitkinin verim ve kalitesinin artmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur.
\n 10. Biyolojik Dengenin Korunmas\u0131, Çevre ve Toprak Kirlili\u011finin Azalt\u0131lmas\u0131:
\n Bitkileri geli\u015ftirmek için kullan\u0131lan tar\u0131m ilaçlar\u0131 o kültür bitkisinin yeti\u015ftirilmesi için faydal\u0131 iken toprakta veya çevrede olu\u015fturdu\u011fu kirlilik ve kal\u0131nt\u0131 biyolojik dengenin bozulmas\u0131na yol açabilmektedir. Tar\u0131m ilaçlar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n, ekim nöbeti uygulamas\u0131 ile maliyeti ve ilaçlama masraf\u0131 azalmaktad\u0131r.
\n \u0130\u015fte monokültür tar\u0131m\u0131n sak\u0131ncalar\u0131 ve münavebenin say\u0131lan bu faydalar\u0131 nedeniyle uygun bir ekim nöbetinin planlanmas\u0131 ve bunun uygulanmas\u0131 gerekmektedir. Bir bölgede uygulanacak ekim nöbeti sistemine birçok faktör etki etmektedir. Bunlar;
\n a) \u0130klim \u015fartlar\u0131: Y\u0131ll\u0131k ya\u011f\u0131\u015f miktar\u0131, ilkbahar son don ve sonbahar ilk don tarihleri, s\u0131cakl\u0131k, ya\u011f\u0131\u015f\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, k\u0131\u015fl\u0131k ekimin mümkün olup olmad\u0131\u011f\u0131 gibi faktörler.
\n b) Toprak yap\u0131s\u0131: Topra\u011f\u0131n pH derecesi, asit veya alkali olmas\u0131, toprak yap\u0131s\u0131 kumlu, killi, humus toprak olmas\u0131, organik madde miktar\u0131 gibi faktörler.
\n c) Sulama imkanlar\u0131: Sulaman\u0131n yap\u0131labilmesi, suluda yüksek verim al\u0131nan bitkilerin münavebeye girmesini, toprakta organik maddelerin parçalanmas\u0131n\u0131, gübreden daha iyi yararlanmay\u0131 etkiler.
\n d) Bitki tür ve çe\u015fitlerinin özellikleri: Bitkilerin topraktaki ilerleyebildikleri kök derinlikleri, bitkinin daha fazla kulland\u0131\u011f\u0131 besin elementlerinin farkl\u0131 olmas\u0131, hububat, baklagil bitkisi olmas\u0131 gibi faktörler.
\n e) Yabanc\u0131 ot, hastal\u0131k ve zararl\u0131lar\u0131n yay\u0131lma durumu: E\u011fer bir tarlada belirli yabanc\u0131 otlar, hastal\u0131k veya zararl\u0131lar yo\u011fun ise bunlar\u0131n mücadele e\u015fi\u011finin alt\u0131nda tutulabilece\u011fi bitkilerin münavebeye al\u0131nmas\u0131 gerekir.
\n f) Ula\u015f\u0131m, depolama ve pazarlama gibi ekonomik \u015fartlar.
\n Bu faktörler göz önüne al\u0131narak herhangi bir ekim nöbeti \u015feklini tarlaya uygularken \u015fu hususlara dikkat edilmelidir.
\n * Ekim nöbetine al\u0131nan tarla veya parsel say\u0131s\u0131 y\u0131l say\u0131s\u0131na e\u015fit olmal\u0131d\u0131r (iki y\u0131ll\u0131k münavebe sisteminde iki tarla veya parsel, üç y\u0131ll\u0131k münavebe sisteminde üç tarla veya parsel gibi).
\n * Tarla büyüklükleri olabildi\u011fince e\u015fit olmal\u0131d\u0131r.
\n * Hayvanc\u0131l\u0131k yap\u0131lan i\u015fletmelerde çiftlik hayvanlar\u0131na ot temini için münavebede yem bitkilerine de yer verilmelidir.
\n * Yabanc\u0131 ot kontrolü için çapa bitkilerine yer verilmelidir.
\n * Erozyon olan yerlerde iyi çim kapa\u011f\u0131 olu\u015fturan çay\u0131r-mera ve yem bitkilerine yer verilmelidir.
\n * Ekim nöbeti ve hayvan besleme sistemi topra\u011f\u0131n organik maddesini art\u0131racak do\u011frultuda olmal\u0131d\u0131r.
\n * Ekim nöbetine mutlaka yemlik veya yemeklik bir baklagil bitkisi konulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Celal YILDIZ Ziraat Mühendisi Münavebe konusu içerisinde öncelikle monokültür ve polikültür tar\u0131m\u0131n tan\u0131mlar\u0131 yap\u0131ld\u0131ktan sonra, monokültür tar\u0131m\u0131n sak\u0131ncalar\u0131 anlat\u0131lacak ve daha sonra münavebenin faydalar\u0131na yer verilecektir. Sonras\u0131nda ilimiz iklim \u015fartlar\u0131na uygun münavebe örnekleri ve bu münavebede yer alan bitkilerin münavebe bitkisi olarak özelliklerine yer verilecektir. Orta Anadolu Bölgesinde yer alan ilimizde geni\u015f çapta hububat […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[426],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-526","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-temel-tarimsal-bilgiler-ortak-konular"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/526","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=526"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/526\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":172846,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/526\/revisions\/172846"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=526"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=526"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=526"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=526"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}