{"id":5565,"date":"2007-12-30T11:09:00","date_gmt":"2007-12-30T11:09:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:59:09","modified_gmt":"2025-10-23T09:59:09","slug":"saraylarin-ve-kosklerin-mimari-balyan-ailesi-degilmis-5565","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/saraylarin-ve-kosklerin-mimari-balyan-ailesi-degilmis-5565","title":{"rendered":"Saraylar\u0131n ve k\u00f6\u015fklerin mimar\u0131, Balyan ailesi de\u011filmi\u015f"},"content":{"rendered":"

\n\"mimari-camii\"<\/i><\/span>EM\u0130NE DOLMACI\n<\/p>\n

\n"Osmanl\u0131'n\u0131n son dönem sanat tarihini yanl\u0131\u015f ö\u011frendik. 18. ve 19. yüzy\u0131lda \u0130stanbul'daki önemli yap\u0131lar\u0131n büyük bir k\u0131sm\u0131n\u0131 bilindi\u011fi gibi Balyanlar yapmam\u0131\u015f. Mimar olarak bilinen ünlü aile, mimar de\u011fil müteahhitmi\u015f."\n<\/p>\n

\nHenüz çok fazla taraftar\u0131 olmayan bu iddia, Atatürk Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü'nden Yard. Doç. Dr. Selman Can'a ait. Can, Dolmabahçe Saray\u0131, Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131, Ortaköy Camii, Rami K\u0131\u015flas\u0131 gibi eserlerin Balyan ailesine de\u011fil, Osmanl\u0131'n\u0131n son ba\u015fmimar\u0131 Abdulhalim Efendi'ye ait oldu\u011funu iddia ediyor. CRR'de yar\u0131n aç\u0131lacak olan, ‘Balyan Ailesinin Mimarideki Rolü' isimli sergi öncesinde bu iddialar daha da önem kazan\u0131yor.\n<\/p>\n

\nOsmanl\u0131'n\u0131n son döneminde \u0130stanbul'u birbirinden güzel ve ihti\u015faml\u0131 saraylarla, camilerle, kiliselerle donatan Ermeni Balyan ailesidir. Bunu herkes böyle bilir. Osmanl\u0131 saray\u0131na hizmet eden bu aile, mimari yeteneklerini de ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa aktararak, uzun bir döneme damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015ftur. \u015eimdi, 24-30 Aral\u0131k 2007 tarihleri aras\u0131nda, bu eserler ‘Balyan Ailesinin Mimarideki Rolü' isimli foto\u011fraf sergisinde izleyicilerin dikkatine sunulacak. Ancak, Büyük\u015fehir Belediyesi Kültür Müdürlü\u011fü ve Atlas Dergisi taraf\u0131ndan Cemal Re\u015fit Rey Sergi Saray\u0131'nda düzenlenen serginin, akademi dünyas\u0131ndan bir muhalifi var. Atatürk Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü Ö\u011fretim Üyesi Yard. Doç. Dr. Selman Can, Balyan ailesinin kendilerine ait oldu\u011fu belirtilen eserlerin mimar\u0131 de\u011fil müteahhidi oldu\u011funu, eserlerin büyük bir k\u0131sm\u0131n\u0131n mimar\u0131n\u0131n ise Osmanl\u0131'n\u0131n son ba\u015fmimar\u0131 Abdulhalim Efendi oldu\u011funu iddia ediyor. Can'\u0131n savundu\u011fu tez ve "Eserler tek tek incelenerek gerçek mimarlar\u0131 belirlenmeli ve hak sahibine teslim edilmelidir." teklifi üzerine, mimarlar ve mimarl\u0131k tarihi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 konuyu tart\u0131\u015f\u0131yor. Balyan ailesi üzerine geni\u015f ara\u015ft\u0131rmalar yapan Prof. Dr. Afife Batur, "Bilim adamlar\u0131 bir sempozyumda bir araya gelerek çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ortaya koymal\u0131 ve tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r." diyor. Ayasofya Müzesi Müdürü Dr. Haluk Dursun, bu iddian\u0131n önemli bir iddia oldu\u011funu; ancak belgelerle konu\u015fulmas\u0131 gerekti\u011fini belirtiyor. Mimarl\u0131k tarihi üzerine ara\u015ft\u0131rmalar yapan mimar Dr. Sinan Gerim ise konunun hem Ermeni hem de Türk kaynaklar\u0131na göre de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fini belirtiyor.\n<\/p>\n

\nÇ\u0131ra\u011fan Saray\u0131 ile ilgili belgeleri tararken, saray\u0131n mimar\u0131 olarak ‘Abdulhalim Efendi' ismine rastlayan sanat tarihçisi Selman Can, bundan 14 y\u0131l önce ba\u015flam\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na. Osmanl\u0131 ar\u015fivlerinde ara\u015ft\u0131rmalar yapan Can, Abdulhalim Efendi'nin ‘ser mimar-\u0131 hassa' yani ba\u015fmimar olarak Mimar Sinan silsilesinin son halkas\u0131 oldu\u011funu söylüyor. Yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar sonucu Abdulhalim Efendi'nin çok büyük i\u015flere imza att\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve eski Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131, Bayaz\u0131t Yang\u0131n Kulesi, Kas\u0131mpa\u015fa Bahriye Mektebi, Rami K\u0131\u015flas\u0131, Bayrampa\u015fa K\u0131\u015flas\u0131, Dolmabahçe Saray\u0131, Ortaköy Camii, H\u0131rka-i \u015eerif Camii gibi yap\u0131lar\u0131n mimar\u0131 oldu\u011funu belirtiyor. Can, tüm bu yap\u0131lar\u0131n Balyanlar taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n iddia edilmesini de, son dönemin te\u015fkilat yap\u0131s\u0131n\u0131n bilinmemesine ba\u011fl\u0131yor. 19. yüzy\u0131lda eskiden oldu\u011fu gibi ‘bina eminli\u011fi'nden ihale sistemine geçilmi\u015f ve bu sistem içerisinde de ihaleyi alan hep Ermeni ve Rumlar, yani gayrimüslimler olmu\u015f. Balyan ailesi de bu müteahhitlerden biri olarak kabul ediliyor. Osmanl\u0131'n\u0131n ilk resmî in\u015faat \u015firketini de 1874 y\u0131l\u0131nda, ‘\u015eirket-i Nafia-i Osmaniye' ad\u0131nda Balyanlar kurmu\u015f. Can, Balyanlar'\u0131n saraydan ald\u0131\u011f\u0131, ‘ser mimar-\u0131 devlet' unvan\u0131n\u0131n da bir atama karar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, fahri bir unvan oldu\u011funu aktar\u0131yor.\n<\/p>\n

\n"Bugün dünyan\u0131n dört bir yan\u0131nda Balyanlar üzerine yüzlerce eser var. Ama bunlar\u0131n hepsinde Balyanlar mimar olarak yer al\u0131yor. Bizim yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir ezber bozmad\u0131r. Bir yanl\u0131\u015f\u0131n ortaya konulmas\u0131d\u0131r." diyen Can, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 yay\u0131nlamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zaman da Amerika'dan Ermeni diasporas\u0131ndan tehdit mektuplar\u0131 alm\u0131\u015f. Bunun soyk\u0131r\u0131m için bir malzeme olarak da kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Can, Ermenilerin, ‘Biz Osmanl\u0131'n\u0131n bask\u0131n unsuruyduk. \u0130ktisadî anlamda, ticarî anlamda ve kültürel anlamda vizyonuyduk. O yüzden bizi çekemediler.' tezinin sunuldu\u011funu söylüyor. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 önümüzdeki y\u0131l içinde ‘Osmanl\u0131 Mimarl\u0131\u011f\u0131nda Balyanlar' ad\u0131 alt\u0131nda bir kitap olarak yay\u0131nlamay\u0131 dü\u015fünen Can, kendi tezlerine bilim camias\u0131n\u0131n tepkisiz kalmas\u0131na da anlam veremiyor. Geçen y\u0131l düzenlenen Dolmabahçe Sempozyumu'nda bu iddialar\u0131 ta\u015f\u0131yan bildirisini sundu\u011funu, ancak yan\u0131nda oturan Prof. Dr. Afife Batur'un kendisine dönüp, "Bilinenler d\u0131\u015f\u0131nda \u015feyler söylüyorsunuz, bunlar\u0131 nereden temin ettiniz?" diye sormad\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktar\u0131yor.\n<\/p>\n

\nYap\u0131lar tescil edilsin<\/strong>\n<\/p>\n

\n\u0130TÜ Ta\u015fk\u0131\u015fla Binas\u0131, Harbiye Müzesi, Y\u0131ld\u0131z Hamidiye Camii, Sarayburnu antrepolar\u0131 gibi yap\u0131lar\u0131n da Balyanlara de\u011fil ba\u015fka mimarlara ait oldu\u011funu iddia eden Can, az\u0131nl\u0131klar\u0131 övmenin prim yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, o yüzden kendi çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n görülmedi\u011fini dü\u015fünüyor. "Benim yapt\u0131\u011f\u0131m i\u015f bilimsel bir i\u015ftir; ama Ermeni meselesi ile dolayl\u0131 veya do\u011frudan bir ba\u011flant\u0131s\u0131 vard\u0131r. Bu ba\u011flant\u0131 da beni çok fazla ilgilendirmiyor." diyen Can, sanat ve mimarl\u0131k tarihi hocalar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ile gerçekleri dile getirmek zorunda oldu\u011funu söylüyor. CRR'deki sergi aç\u0131ld\u0131ktan sonra bir bas\u0131n toplant\u0131s\u0131 ile konuyu aç\u0131klamay\u0131 dü\u015fünen Can, bu yanl\u0131\u015f\u0131n düzeltilmesi için de \u015funlar\u0131 öneriyor: Öncelikle Milli Saraylar, bu saraylar\u0131n gerçek mimarlar\u0131 kimdir, bilinen isimler mimar m\u0131d\u0131r müteahhit midir kendi yay\u0131nlar\u0131nda ortaya konulmal\u0131d\u0131r. Kültür Bakanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlar Dairesi yap\u0131larla ilgili yeni bilgileri kapsayan yay\u0131nlar yapmal\u0131d\u0131r. An\u0131tlar Kurulu da, Balyanlar'a ait olarak gösterilen yap\u0131lar\u0131n yeniden tescilini yapmal\u0131d\u0131r. Tüm bunlar yap\u0131l\u0131rsa literatüre yerle\u015fmi\u015f olan bu bilgiler tashih edilir ve tarihsel hatalar zinciri k\u0131r\u0131l\u0131r. Biz Balyanlar'\u0131n mimar de\u011fil müteahhit oldu\u011funu herkese ö\u011fretmeliyiz. Bugün bir kaynak al\u0131n\u0131yor ve irdelenmeden sürekli tekrar ediliyor. Öyle olunca herkes hataya dü\u015füyor. Bu bilgiler yanl\u0131\u015f yerle\u015fmi\u015ftir ve bunlar\u0131n düzeltilmesi gerekir." e.dolmaci@zaman.com.tr<\/strong>\n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\n

\n\"\"\n<\/p>\n

\nDolmabahçe'nin in\u015fas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda arsa verilmi\u015f<\/strong>\n<\/p>\n

\nBa\u015fbakanl\u0131k Osmal\u0131 Ar\u015fivi Cevdet Saray tasnifinde 6070 numarayla kay\u0131tl\u0131, 1842 tarihli belgede Be\u015fikta\u015f Saray\u0131'n\u0131n (Osmanl\u0131 kay\u0131tlar\u0131nda Dolmabahçe için Be\u015fikta\u015f Saray\u0131 ismi kullan\u0131l\u0131r) in\u015fas\u0131 için Ebniye Müdürü Mimar Halim Efendi'ye (Osmanl\u0131'n\u0131n son ba\u015fmimar\u0131 Seyyit Abdülhalim Efendi) eme\u011finin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak Maçka'da bir arsa verildi\u011fi ve bu arsan\u0131n da Halim Efendi taraf\u0131ndan sat\u0131lmak istendi\u011fi vurgulanmaktad\u0131r. Dolmabahçe Saray\u0131'n\u0131n in\u015fas\u0131na bütün kaynaklarda 1842 tarihinde ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 belirtilmektedir. Belgenin tarihi ile bu bilgiler örtü\u015fmektedir.\n<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\n

\nProf. Dr. Suphi Saatçi <\/strong>(Mimar Sinan Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü): <\/em>\n<\/p>\n

\nAr\u015fivlere bak\u0131labilir<\/strong><\/u>\n<\/p>\n

\nBu, üzerinde çok ciddi durulmas\u0131, ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken bir konu. Ar\u015fivlere gidilip bak\u0131labilir. Ben bu konuda çal\u0131\u015fma yapm\u0131\u015f de\u011filim. Polemiklere girmeden, akademik düzeyde, gerçek hüviyetini ortaya ç\u0131karmak laz\u0131m. Mimari birikim konusunda biz kendimizden \u015füphe etmiyoruz, zengin bir birikimimiz var. Sinan gibi bir mimar yeti\u015ftirmi\u015fiz. Bu topraklar üzerine kim ne yapm\u0131\u015fsa onu da sayg\u0131yla kar\u015f\u0131l\u0131yoruz. Mimaride \u015fovenist yakla\u015f\u0131mlar mümkün de\u011fildir, olaya bilim adab\u0131yla yakla\u015fmak gerekir.\n<\/p>\n

\n***\n<\/p>\n

\nDr. Haluk Dursun<\/strong> (Ayasofya Müzesi Müdürü):<\/em>\n<\/p>\n

\nCiddiye al\u0131nmas\u0131 gereken bir iddia<\/strong><\/u>\n<\/p>\n

\nBu mimar\u0131n iddias\u0131 çok önemli bir iddia. Ama önce iddia sahibi iddias\u0131n\u0131 ispatlamak için belgelerle konu\u015fmas\u0131 laz\u0131m. Mimarl\u0131k tarihçilerinin belgelerle konu\u015fmas\u0131 laz\u0131m. Ar\u015fivden bu belgeyi bulanlar\u0131n bizi ayd\u0131nlatmas\u0131n\u0131 bekliyorum. Yaln\u0131z \u015funu tahmin ediyorum; Balyan ailesinin bütün tasar\u0131mlar\u0131 kendisi yapan bir aile olmas\u0131 mümkün de\u011fil. Daha çok olay\u0131n bir nebze içinde olan ta\u015feron gibi dü\u015fünebilirsiniz, müteahhit firma gibi dü\u015fünebilirsiniz, o aç\u0131dan da bak\u0131labilir. Ciddiye al\u0131nmas\u0131 gereken bir konu, ama tamamen belgelerle konu\u015fulmal\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n

\n***\n<\/p>\n

\nDr. Sinan Genim<\/strong> (mimar):<\/em>\n<\/p>\n

\nBaz\u0131 yap\u0131lar Balyanlar'a mal ediliyor<\/strong><\/u>\n<\/p>\n

\nEvet baz\u0131 yap\u0131lar\u0131 Balyanlar'a mal ediyorlar. Balyan yap\u0131lar\u0131n\u0131 tam olarak tetkik etmek, hem Ermeni hem de bizim kaynaklar\u0131m\u0131za göre de\u011ferlendirmek laz\u0131m. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Kevork Pamukciyan'\u0131n dört ciltlik bir eseri var. Harutyun Severyan'\u0131n Ortaköy Camii ve Beykoz Camii'ni yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 söyler. Abdulhalim Efendi'ye gelince, saray \u0131smarl\u0131yor ama Abdulhalim Efendi denetliyor. Bina emini kendisi. Buna mimar demek de do\u011fru de\u011fil. Bu konuda biraz daha ara\u015ft\u0131rma yapmak gerekiyor. Bunlar\u0131 bir ret olarak de\u011fil, gerçekten kim yapt\u0131 diye ara\u015ft\u0131rmak laz\u0131m. Ba\u015fka yap\u0131larla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak laz\u0131md\u0131r.\n<\/p>\n

\n***\n<\/p>\n

\nProf. Dr. Afife Batur<\/strong> (mimar):<\/em>\n<\/p>\n

\nAkademik düzeyde tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r<\/strong><\/u>\n<\/p>\n

\nTabii ki bu konu, tart\u0131\u015f\u0131lacak bir konu. Ama akademik düzeyde tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bilim adamlar\u0131 çal\u0131\u015fmalar\u0131 ortaya koymal\u0131. Bir sempozyumda bir araya gelmeli ve orada tart\u0131\u015fmal\u0131lar. Gazetede veya ba\u015fka bir platformda tart\u0131\u015fmay\u0131 do\u011fru bulmuyorum.\n<\/p>\n

\n***\n<\/p>\n

\nProf. Dr. Ha\u015fim Karpuz<\/strong> (Selçuk Üniversitesi Sanat Tarihi Bölüm Ba\u015fkan\u0131):<\/em>\n<\/p>\n

\n\u0130ddia do\u011fru olabilir<\/strong><\/u>\n<\/p>\n

\nBöyle bir çal\u0131\u015fmay\u0131 duydum. Akademisyen baz\u0131 arkada\u015flar\u0131m da bu iddialar\u0131n do\u011fru oldu\u011funu söylediler. Bence de do\u011fru olabilir. Ancak ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 laz\u0131md\u0131r.\n<\/p>\n

\nzaman pazar <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

EM\u0130NE DOLMACI "Osmanl\u0131'n\u0131n son dönem sanat tarihini yanl\u0131\u015f ö\u011frendik. 18. ve 19. yüzy\u0131lda \u0130stanbul'daki önemli yap\u0131lar\u0131n büyük bir k\u0131sm\u0131n\u0131 bilindi\u011fi gibi Balyanlar yapmam\u0131\u015f. Mimar olarak bilinen ünlü aile, mimar de\u011fil müteahhitmi\u015f." Henüz çok fazla taraftar\u0131 olmayan bu iddia, Atatürk Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü'nden Yard. Doç. Dr. Selman Can'a ait. Can, Dolmabahçe Saray\u0131, Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131, Ortaköy […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[406],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-5565","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-peyzaj"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5565","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5565"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5565\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":171112,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5565\/revisions\/171112"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5565"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5565"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5565"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=5565"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}