{"id":7101,"date":"2008-05-20T18:41:00","date_gmt":"2008-05-20T18:41:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:59:07","modified_gmt":"2025-10-23T09:59:07","slug":"tirnak-bakimi-7101","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/tirnak-bakimi-7101","title":{"rendered":"TIRNAK BAKIMI"},"content":{"rendered":"

\n\"tirnakbakimi.jpg\"<\/i><\/span>Yeti\u015ftiricilerin ço\u011fu kez savsaklad\u0131klar\u0131, önemsemedikleri i\u015flerin ba\u015f\u0131nda t\u0131rnak bak\u0131m\u0131 gelmektedir. Gerekli araç ve gereçlerin olmamas\u0131 halinde a\u011f\u0131r i\u015fçilik, sab\u0131r, bilgi ve tecrübe gerektiren t\u0131rnak bak\u0131m\u0131 yaln\u0131z Türkiye’de de\u011fil, hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ileri ülkelerde de tümüyle veya k\u0131smen ihmal edilmekte veya hayvan yürüyemez hale geldikten sonra müdahale edilmektedir. Bu da yeti\u015ftiriciye ve ülke ekonomisine oldukça a\u011f\u0131r bir faturaya yol açmaktad\u0131r.<\/span><\/span>\n<\/p>\n

\n<\/span>\n<\/p>\n

\nT\u0131rnak Bak\u0131m\u0131 Niçin Gereklidir ?
\nK\u0131\u015f aylar\u0131nda s\u0131\u011f\u0131rlar ah\u0131rda bar\u0131nd\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131ndan, hareket imkanlar\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak t\u0131rnaklarda istenilen oranlarda do\u011fal a\u015f\u0131nma olmamaktad\u0131r. Bu nedenle t\u0131rnaklar\u0131n belirli aral\u0131klarla bak\u0131m\u0131, hayvan\u0131n genel sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 yan\u0131nda verimleri üzerinde de etkilidir. S\u0131\u011f\u0131rlarda t\u0131rnak bozukluklar\u0131, topall\u0131klar ve bunlarla seyreden hastal\u0131klar geni\u015f ölçüde verim kayb\u0131na yol açar.
\nYap\u0131lan istatistiklere göre, s\u0131\u011f\u0131rlardaki topall\u0131klar süt hummas\u0131 ve akut mastitis (meme iltihab\u0131) daha çok görülmektedir. T\u0131rnak \u015fekil bozukluklar\u0131 ve buna ba\u011fl\u0131 hastal\u0131klar %25 oran\u0131nda  seyretmektedir. T\u0131rnak bozukluklar\u0131n\u0131n yolaçt\u0131\u011f\u0131 ekonomik kay\u0131plar\u0131 \u015föyle özetlemek mümkündür:
\n1- Vücut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n azalmas\u0131
\n2- Yemden yararlanman\u0131n azalmas\u0131
\n3- Laktasyon (süt verimi) süre ve miktar\u0131n\u0131n azalmas\u0131
\n4- Dam\u0131zl\u0131k kabiliyeti yerinde olan birçok s\u0131\u011f\u0131r\u0131n erkenden dam\u0131zl\u0131ktan ayr\u0131lmas\u0131.<\/span>\n<\/p>\n

\nT\u0131rnak Sorunlar\u0131n\u0131n Ekonomik Bedeli
\nÇe\u015fitli nedenlerle ortaya ç\u0131kan t\u0131rnak sorunlar\u0131n\u0131n yol açt\u0131\u011f\u0131 kay\u0131plar\u0131n ekonomik bedelini kesin olarak ortaya koymak çok güçtür. Fakat, yeti\u015ftiricilerde fikir olu\u015fturabilecek baz\u0131 bilgiler kolayca verilebilir. Örne\u011fin, 1993 y\u0131l\u0131nda Alman Holstein Friesian ineklerin %8’i ayak ve t\u0131rnak sorunlar\u0131 yüzünden dam\u0131zl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 tutulmak zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131r. Bunun anlam\u0131, büyük emekler ve masraflarla yeti\u015ftirilmi\u015f olan yakla\u015f\u0131k 42,000 ba\u015f ine\u011fin kasapl\u0131k olarak de\u011ferlendirilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r.
\nT\u0131rnak sorunlar\u0131n\u0131n süt verimini %20-25 dolay\u0131nda dü\u015fürdü\u011fü kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. Yani, y\u0131ll\u0131k süt verimi 5 ton olan bir inek 1 ton kay\u0131pla yaln\u0131z 4 ton süt verebilmektedir; kay\u0131p y\u0131lda inek ba\u015f\u0131na 1 ton; 10 ba\u015f ine\u011fe sahip bir i\u015fletmede ise 10 ton süttür. Bugünkü fiyatla bunun i\u015fletmeye maliyeti 5000 YTL dir. Daha yüksek süt verimi ortalamas\u0131na sahip i\u015fletmelerde inek ba\u015f\u0131na ve toplam kay\u0131p çok daha fazla olacakt\u0131r. Bu kay\u0131plara, t\u0131rnak rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 görüldükten sonra yap\u0131lan tedavi masraflar\u0131 ve di\u011fer masraflar eklendi\u011finde durumun önemi daha belirgin bir biçimde ortaya ç\u0131kmaktad\u0131r. <\/span>\n<\/p>\n

\nTIRNAK PROBLEMLER\u0130N\u0130N ÜREME ÜZER\u0130NE ETK\u0130S\u0130
\nT\u0131rnak problemlerinden dolay\u0131 yürüyemeyerek strese giren hayvanlar yemliklere gidemez, olu\u015fan metabolik stres sonucu k\u0131zg\u0131nl\u0131k döngüsü yava\u015flar. Ayaklar\u0131 a\u011fr\u0131yan hayvanlar ayakta duramayaca\u011f\u0131ndan birbirlerinin üzerine atlayamaz, bu nedenle k\u0131zg\u0131nl\u0131klar\u0131n tespiti güçle\u015fir, gebelik ba\u015f\u0131na a\u015f\u0131m (tohumlama) say\u0131lar\u0131 artar, servis periyodu uzar. Ayak problemi olmayanlara göre daha fazla yumurtal\u0131k kisti olu\u015fur. Sonuçta yavru verimi azal\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\nT\u0131rnak Sorunlar\u0131n\u0131n Nedenleri
\n600-700 kg a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndaki inekleri ta\u015f\u0131yan, yüzeyle irtibat\u0131n\u0131 sa\u011flayan t\u0131rnaklar\u0131n ba\u015fta sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 olmak üzere kalitesini etkileyen çok çe\u015fitli etkenler vard\u0131r. Bunlar\u0131 genetik ve çevresel (bak\u0131m, besleme, bar\u0131nd\u0131rma) etkenler olarak iki genel guruba ay\u0131rmak mümkündür.
\nGenel etkenler: ayak ve t\u0131rnak özellikleri, ana-babadan yavrulara aktar\u0131l\u0131rlar. Sorunlu ana ve babalar\u0131n yavrular\u0131n\u0131n da sorunlu olma ihtimalleri yüksektir. Genetik yap\u0131s\u0131ndan kaynaklanan sorunlar\u0131 olan inekleri iyile\u015ftirmek mümkün de\u011fildir. Bununla birlikte, t\u0131rnaklar\u0131 sa\u011flam, ayaklar\u0131 sa\u011flam bo\u011falar kullan\u0131larak daha kaliteli t\u0131rnaklara sahip yavrular elde edilebilir.
\nÇevresel etkenler: bunlar aras\u0131nda en önemlileri besleme ve bar\u0131nd\u0131rmad\u0131r. Hayvanlar\u0131n dengesiz veya yetersiz beslenmeleri ya da küflenmi\u015f yemleri tüketmek zorunda b\u0131rak\u0131lmalar\u0131 halinde metabolik sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rlar ve bunlardan kaynaklanan rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n yan etkileri sonucu t\u0131rnak derisinde iltihaplanmalar görülür. Bu durumda t\u0131rnaklarda büyüme yava\u015flar ve bozulmalar görülür.
\nT\u0131rnaklara normal olmayan yüklenmeler, t\u0131rnak duvar\u0131n\u0131n ve t\u0131rnak taban\u0131n\u0131n dokusunun ezikliklerine sebep olur. Uzayan t\u0131rnaklar aras\u0131nda ah\u0131r pislikleri toplanarak, t\u0131rnak enfeksiyonlar\u0131na yolaçar. Bu da topall\u0131klara, süt veriminin azalmas\u0131na ve hayvan\u0131n zay\u0131flamas\u0131na neden olur.
\nHayvan\u0131n ayakta dururken vücut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, ayaklar\u0131n iç k\u0131sm\u0131na biner. D\u0131\u015f k\u0131sma daha az yük bindi\u011finden bu taraftaki t\u0131rnaklar a\u015f\u0131r\u0131 uzar. Öne ve yukar\u0131 do\u011fru k\u0131vr\u0131l\u0131r.
\nAh\u0131r\u0131n tipi ve taban özellikleri t\u0131rnak sorunlar\u0131n\u0131n ortaya ç\u0131kmalar\u0131nda önemli etkilere sahiptir. Hayvanlar\u0131n ba\u011fl\u0131 bulunduruldu\u011fu ah\u0131rlarda t\u0131rnaklar\u0131n kalitesi bozulur ve buna ba\u011fl\u0131 olarak deformasyonlar görülür. A\u015f\u0131r\u0131 sert zeminli veya zeminde sivri cisimler bulunan ah\u0131rlarda t\u0131rnak ve ayak zedelenmeleri, yaralanmalar\u0131 ortaya ç\u0131kar. Taban\u0131n sürekli nemli, kirli olmas\u0131 halinde t\u0131rnaklarda yumu\u015fama ve a\u015f\u0131r\u0131 büyüme görülür. Bu tip ortamlarda hastal\u0131k etkenleri de ço\u011fal\u0131r.
\nT\u0131rnak sorunlar\u0131 genel olarak t\u0131rna\u011f\u0131n uzamas\u0131ndan kaynaklan\u0131r. S\u0131\u011f\u0131rlarda t\u0131rnaklar normal olarak ayda 0,5-1,0 cm, y\u0131lda ise 6-12 cm uzar. Fakat, y\u0131l\u0131n belirli dönemlerinde meraya veya araziye ç\u0131kar\u0131lan ya da sert tabanl\u0131 ah\u0131rlarda serbest (ba\u011fs\u0131z) olarak yeti\u015ftirilen s\u0131\u011f\u0131rlarda, hareket s\u0131ras\u0131nda çarpma veya sürtünme sonucu t\u0131rnaklar sürekli olarak törpülenir. Törpülenen k\u0131s\u0131m ile uzayan k\u0131s\u0131m aras\u0131nda bir denge varsa, yani t\u0131rnak uzam\u0131yorsa t\u0131rna\u011f\u0131n kesilmesine gerek yoktur.
\nBuna kar\u015f\u0131n, ba\u011fl\u0131 ah\u0131rlarda veya sürekli olarak taban\u0131 kirli ve \u0131slak serbest ah\u0131rlarda do\u011fal yollarla törpülenmedi\u011finden t\u0131rnaklar uzamakta, \u015fekilsizle\u015fmektedir. Bu durumdaki hayvan yere düzgün basmayacak ve beden a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 büyük ölçüde aya\u011f\u0131n arka k\u0131sm\u0131na binecektir. Bu durumda t\u0131rna\u011f\u0131n ön k\u0131sm\u0131 havada kalacak ve bu nedenle do\u011fal törpülenme \u015fans\u0131 daha da azalacak ve uzayacakt\u0131r. Hayvan sürekli olarak arka ayak k\u0131sm\u0131na basaca\u011f\u0131ndan o k\u0131s\u0131mda yaralanmalar ve nihayet iltihaplanmalar görülebilecektir. Bu durumdaki hayvan att\u0131\u011f\u0131 her ad\u0131mda a\u011fr\u0131 çekece\u011finden hareketini k\u0131s\u0131tlayacak, özellikle kaba yem tüketimini azaltacak, buna ba\u011fl\u0131 olarak sindirim sorunlar\u0131 (dengesiz veya yetersiz beslenme) ortaya ç\u0131kabilecektir. Hayvan zay\u0131flar, verimi dü\u015fer, döl tutmaz ve sonunda dam\u0131zl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 tutulmak zorunda b\u0131rak\u0131l\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\nÇözüm Nedir?
\nYukar\u0131da anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 üzere t\u0131rnak sorunlar\u0131 genetik ve çevresel nedenlerden kaynaklanmaktad\u0131r. Genetik nedenlerden kaynaklanan sorunlar\u0131n çözümü ancak gelecek ku\u015faklarda mümkündür. Fakat, zaman\u0131nda yap\u0131lacak özenli bak\u0131m ile bunlar\u0131n etkileri hafifletilebilir. Yeti\u015ftiriciden kaynaklanan bak\u0131m, besleme ve bar\u0131nd\u0131rma hatalar\u0131n\u0131n etkisi ise tümüyle yok edilebilir. Bunun için önce yeti\u015ftiricinin inanmas\u0131 gereklidir. E\u011fer yeti\u015ftirici, t\u0131rnak sorunlar\u0131ndan kaynaklanan kay\u0131plar\u0131 (inek ba\u015f\u0131na y\u0131lda 1-2 ton süt) önemsemez ise yapacak bir \u015fey yoktur. Aksi halde, fazla bir masraf ve i\u015fgücü gerekmeden önemli ekonomik tasarruf sa\u011flayabilece\u011fi gibi, kendine hizmet eden ve onun insaf\u0131na ba\u011fl\u0131 olan hayvanlar\u0131n da rahat etmesine imkan sa\u011flayabilecektir.
\nT\u0131rnak bak\u0131m\u0131n\u0131n süt verimi ve dolay\u0131s\u0131yla i\u015fletme ekonomisi bak\u0131m\u0131ndan önemini ortaya koymak amac\u0131yla yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada çarp\u0131c\u0131 sonuçlar elde edilmi\u015ftir. Laktasyonun ileri aylar\u0131nda bulunan 12 ba\u015f ine\u011fin günlük süt verimleri t\u0131rnak bak\u0131m\u0131 yap\u0131lmadan önceki ve sonraki ayda kontrol edilmi\u015f ve bak\u0131m öncesi ayda 12,0 kg, bak\u0131m sonras\u0131 ayda ise 12,9 kg olarak bulunmu\u015ftur. Oysa, bilindi\u011fi üzere, sa\u011fmal ineklerde süt verimi (buza\u011f\u0131lamay\u0131 izleyen ilk 2 aydan sonra) %10-20 dolay\u0131nda dü\u015fer. Yani 12,9 kg olarak saptanan süt verimini normalde 10-11 kg olmas\u0131 gerekirdi. Bu durumda gerçek art\u0131\u015f yakla\u015f\u0131k 3 kg’d\u0131r. Bunun anlam\u0131 \u015fudur: t\u0131rnak bak\u0131m\u0131 geç kalmaya gelmez; f\u0131rsat oldu\u011funda derhal yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Zaman\u0131nda yap\u0131lacak t\u0131rnak bak\u0131m\u0131 ile kay\u0131plar k\u0131sa sürede asgari düzeye çekilebilir. Bunun için yeti\u015ftiricilerin yapmalar\u0131 gereken uzman bir bak\u0131c\u0131y\u0131 (nalbant\u0131) bulup görevlendirmek ve inek ba\u015f\u0131na y\u0131lda ekstra en fazla 1-2 saat i\u015fgücü ay\u0131rmakt\u0131r.
\nÇe\u015fitli bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 korumak ve sa\u011f\u0131ltmak amac\u0131yla 2 hafta aral\u0131klarla ayak banyosu yapt\u0131rmak da son derece yararl\u0131d\u0131r. Bu amaçla %4’lik bak\u0131r sülfat çözeltisi haz\u0131rlan\u0131p hayvan\u0131n bu çözeltiye basmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131 veya sa\u011f\u0131m s\u0131ras\u0131nda ayaklara püskürtülmelidir.<\/span>\n<\/p>\n

\nT\u0131rnak Bak\u0131m\u0131 Ne Zaman Yap\u0131lmal\u0131?
\nKonu uzmanlar\u0131, ineklere y\u0131lda iki kez (alt\u0131 ayl\u0131k aral\u0131klarla); dam\u0131zl\u0131k bo\u011falarda ise 4 ayda bir t\u0131rnak bak\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131 önermektedirler. Genç s\u0131\u011f\u0131rlarda ise t\u0131rnak bak\u0131m\u0131 ilk kez 9-12 ayl\u0131k iken gerekli olabilmektedir. Bununla birlikte, hayvanlar\u0131n sürekli olarak izlenmesi ve normal yürüyemeyen veya t\u0131rnaklar\u0131 uzayan hayvanlar\u0131n derhal muayene edilerek müdahale edilmesi gerekmektedir.
\nY\u0131l\u0131n belirli dönemlerinde meraya veya araziye ç\u0131kar\u0131lan hayvanlarda t\u0131rnak bak\u0131m\u0131, meraya haz\u0131rl\u0131k olmas\u0131 aç\u0131s\u0131ndan en az dört hafta önce yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Mera dönemi bitti\u011finde ah\u0131ra al\u0131nmadan önce t\u0131rnak bak\u0131m\u0131 yinelenir. Böylelikle merada t\u0131rnak aras\u0131na giren baz\u0131 yabanc\u0131 cisimler temizlenmi\u015f olur.
\nNerede ve Kim Taraf\u0131ndan Yap\u0131lmal\u0131?
\nT\u0131rnak bak\u0131m\u0131 ayd\u0131nl\u0131k, temiz bir bölmede yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Hayvan\u0131n (en az\u0131ndan bak\u0131m\u0131 yap\u0131lacak aya\u011f\u0131n) sabitle\u015ftirilebilece\u011fi bir düzene\u011fin olmas\u0131 gereklidir. Aksi halde, hayvan\u0131n ani bir hareketi sonucundan kendini veya bak\u0131c\u0131y\u0131 yaralamas\u0131 mümkündür.
\nAyak ve t\u0131rnak bak\u0131m\u0131n\u0131 herkes yapamaz. Bu i\u015fi üstlenecek ki\u015finin konu ile ilgili e\u011fitim alm\u0131\u015f (en az\u0131ndan bir kursa kat\u0131lm\u0131\u015f) olmas\u0131 \u015fartt\u0131r. Ayr\u0131ca sab\u0131rl\u0131 olmas\u0131, hayvanlar\u0131 sevmesi ve onlara ho\u015fgörülü davranmas\u0131 ve tabi ki, yeterince güçlü olmas\u0131 gerekir.
\nYukar\u0131daki özellikleri ta\u015f\u0131mayan ki\u015filerin t\u0131rnak bak\u0131m\u0131n\u0131 yapmas\u0131 halinde yaradan çok zarar ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131labilece\u011fi unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\nUnutulmamal\u0131d\u0131r ki:<\/span>\n<\/p>\n

\nSa\u011fl\u0131kl\u0131 t\u0131rnaklar
\n⇓
\nMutlu inekler
\n⇓
\nDaha yüksek verim
\n⇓
\nMutlu s\u0131\u011f\u0131r yeti\u015ftiricileri demektir.<\/span>\n<\/p>\n

\nDoç.Dr. Ali KAYGISIZ
\nKahramanmara\u015f Sütçü \u0130mam Üniv. Ziraat Fak. Zootekni Bölümü
\nKAHRAMANMARA\u015e
\n<\/span>\n<\/p>\n

<\/p>\n

Bu yaz\u0131 Do\u00e7.Dr. Ali KAYGISIZ<\/strong> kategorisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yeti\u015ftiricilerin ço\u011fu kez savsaklad\u0131klar\u0131, önemsemedikleri i\u015flerin ba\u015f\u0131nda t\u0131rnak bak\u0131m\u0131 gelmektedir. Gerekli araç ve gereçlerin olmamas\u0131 halinde a\u011f\u0131r i\u015fçilik, sab\u0131r, bilgi ve tecrübe gerektiren t\u0131rnak bak\u0131m\u0131 yaln\u0131z Türkiye’de de\u011fil, hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ileri ülkelerde de tümüyle veya k\u0131smen ihmal edilmekte veya hayvan yürüyemez hale geldikten sonra müdahale edilmektedir. Bu da yeti\u015ftiriciye ve ülke ekonomisine oldukça a\u011f\u0131r bir faturaya […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-7101","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7101","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7101"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7101\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170958,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7101\/revisions\/170958"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7101"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7101"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7101"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=7101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}