{"id":7200,"date":"2008-05-30T23:32:00","date_gmt":"2008-05-30T23:32:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:59:07","modified_gmt":"2025-10-23T09:59:07","slug":"topraksiz-tarimla-ilgili-temel-sorular-ve-cevaplar-7200","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/topraksiz-tarimla-ilgili-temel-sorular-ve-cevaplar-7200","title":{"rendered":"Topraks\u0131z Tar\u0131mla \u0130lgili Temel Sorular ve Cevaplar"},"content":{"rendered":"

Topraks\u0131z Tar\u0131m m\u0131? Hidroponik mi?
\n\u0130ngilizce hidroponik (hydroponics) de denilen bu tar\u0131m \u015fekli, ad\u0131 üzerinde bitkisel üretim s\u0131ras\u0131nda topra\u011f\u0131n kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ve bitkiye topra\u011f\u0131n durak görevini yapmad\u0131\u011f\u0131 bir bitkisel üretim tekni\u011fidir.<\/span><\/p>\n

\nBen genelde Türkçe’ de de hidroponik kavram\u0131n\u0131n kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131na \u015fahit oluyorum. Buna iki yönden kar\u015f\u0131y\u0131m:<\/span>\n<\/p>\n

\nBirincisi, hidroponik kelimesi tam olarak “topraks\u0131z tar\u0131m” tekniklerini aç\u0131klayan bir kavram de\u011fil.
\n“Neden ?” diyeceksiniz.
\nHidroponic Yunanca hidro (su) ve ponos (i\u015f, çal\u0131\u015fma) kelimelerinin birle\u015fimi ile olu\u015fmu\u015f bir sözcük. Yan\u0131 "su i\u015fi, suda çal\u0131\u015fan" demek.
\nOysa topraks\u0131z tar\u0131m tekniklerinden bir tek “su kültürü” dedi\u011fimiz teknikte, sadece su ile çal\u0131\u015fma söz konusu.
\nOysa topraks\u0131z tar\u0131m teknikleri, kat\u0131 ortam kültürü, yar\u0131 toprakl\u0131 sistem, su püskürtmeli sistem gibi sadece "su i\u015fi" olmayan yöntemleri de kapsamaktad\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\nYani hidroponik terimi tüm topraks\u0131z tar\u0131m tekniklerini kapsamad\u0131\u011f\u0131 için yanl\u0131\u015f ya da eksik bir terimdir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\u0130kinci kar\u015f\u0131 ç\u0131kma sebebim ise bunun yabanc\u0131 bir kelime olmas\u0131. Yani hem yap\u0131lan i\u015fi tam aç\u0131klam\u0131yor; hem de yabanc\u0131, dilimize hiç uymayan bir kelime.<\/span>\n<\/p>\n

\nO zaman sadece hava atmak, "ben bu i\u015fi biliyorum" demek için bu garip kelimeyi neden kullanal\u0131m ki?<\/span>\n<\/p>\n

\nAç\u0131kças\u0131 ben sürekli konu ile ilgili görü\u015füp tart\u0131\u015farak hidroponik yerine "topraks\u0131z tar\u0131m" teriminin kullan\u0131lmas\u0131 gereklili\u011fini anlat\u0131yorum.<\/span>\n<\/p>\n

\nSan\u0131r\u0131m zaten art\u0131k (umar\u0131m) “topraks\u0131z tar\u0131m” terimi yerle\u015fti; hidroponik unutuldu. Öyle de kals\u0131n.
\nTopraks\u0131z Tar\u0131m nedir?<\/span>\n<\/p>\n

\nTam olarak ne oldu\u011funu aç\u0131klamak gerekirse, çok k\u0131saca:<\/span>\n<\/p>\n

\nTopraks\u0131z tar\u0131m, toprak yerine s\u0131v\u0131 mineral besin kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131 ile bitki yeti\u015ftirme tekni\u011fidir. (<\/span>http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Hydroponics<\/span><\/a>) <\/span>\n<\/p>\n

\nYani bitkilerin kökleri toprak yerine içerisine bolca bitki besini bulunan çe\u015fitli ortamlara girer ve besinlerini buradan al\u0131r. Bu ortamlar; perlit, cam yünü, ponza ta\u015f\u0131 gibi kat\u0131 ortamlar olabilece\u011fi gibi sadece su veya püskürtülen su gibi ortamlar da olabilir.<\/span>\n<\/p>\n

\nSonuçta temelde toprak:<\/span>\n<\/p>\n

\n1- Suyu köke iletir.
\n2- Havay\u0131 köke iletir.
\n3- Besini köke iletir.
\n4- Durak vazifesi görür.
\n5- Kökü güne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan korur.<\/span>\n<\/p>\n

\n
\n\u0130\u015fte bu be\u015f maddedeki imkan\u0131 toprak olmadan bitkiye sa\u011flayabilirsek, topraks\u0131z tar\u0131m yapm\u0131\u015f oluruz.
\nPeki Neden Tüm Bu \u0130\u015flemleri Yapan Ucuz Bir Kaynak Olan Toprak Varken Topraks\u0131z Tar\u0131m Yap\u0131yoruz?<\/span>\n<\/p>\n

\nAç\u0131kças\u0131 tar\u0131msal üretim, büyük belirsizlikler ve dolay\u0131s\u0131 ile büyük riskler ta\u015f\u0131yan bir üretim biçimidir.<\/span>\n<\/p>\n

\nTar\u0131msal üretim yaparken belirsizlikleri, bilinmezlikleri ne kadar azalt\u0131rsak riskler de o oranda azal\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\n\u0130\u015fte topraks\u0131z tar\u0131mda bitkiye verilen su, hava, besin gibi çok önemli temel ö\u011feler kontrol edilebilir ve böylece hem riskler azalt\u0131l\u0131r; hem de bu girdilere daha hâkim olunabildi\u011fi için verim artt\u0131r\u0131labilir.<\/span>\n<\/p>\n

\nAyr\u0131ca toprakta çok fazla say\u0131 ve çe\u015fitte mikrop ve çe\u015fitli canl\u0131lar bulunur. Bu mikroplar ve canl\u0131lar genellikle bitkiye zarar vermezler. Ancak kimi zaman baz\u0131lar\u0131 bitkiye zarar vererek üretimdeki riskleri artt\u0131r\u0131r, verimi dü\u015fürebilir.
\nToprakta bu tip zararl\u0131lar varsa bu canl\u0131larla sava\u015fmak oldukça zorlu hatta bazen imkâns\u0131zd\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\nAyr\u0131ca toprak, sürekli ayn\u0131 bitkinin yeti\u015ftirilmesi; yanl\u0131\u015f sulama-hatal\u0131 gübreleme yap\u0131lmas\u0131 gibi sebeplerden dolay\u0131 bozulabilir ve bitkisel üretime elveri\u015fsiz hale gelebilir.
\nBu duruma gelen topra\u011f\u0131 \u0131slah etmek çok zor ve masrafl\u0131 olabilir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\u0130\u015fte tüm bu sebeplerden daha pahal\u0131 da olsa topraks\u0131z tar\u0131m, toprakl\u0131 tar\u0131ma tercih edilebilir.
\nTopraks\u0131z Tar\u0131m Teknikleri Nelerdir?<\/span>\n<\/p>\n

\nYukar\u0131da sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z, topra\u011f\u0131n görevi olan be\u015f maddeyi çe\u015fitli \u015fekillerde kar\u015f\u0131layan topraks\u0131z tar\u0131m teknikleri mevcuttur.<\/span>\n<\/p>\n

\nÖrne\u011fin (1) kat\u0131 ortam kültürü: Bu teknikte bitkiler perlit, kaya yünü, kum gibi içinden su geçebilen kat\u0131 bir ortama dikilir. Daha sonra bu ortama eritilmi\u015f bitki besinlerinin (gübrelerin) oldu\u011fu su verilir.<\/span>\n<\/p>\n

\nBa\u015fka bir teknik (2) su kültürüdür. Bu teknikte bitkiler tamamen içi besinle kar\u0131\u015f\u0131k, havaland\u0131r\u0131lan su dolu bir havuzda, genelde delinmi\u015f strofor malzemenin içerisindedir. Bu teknik, özellikle boyu yüksek olmayan marul gibi bitkiler için uygundur.<\/span>\n<\/p>\n

\n(3) Hava kültürü (ya da püskürtmeli su kültürü): Bu teknikte bitki köklerine sürekli olarak içinde besinlerin eritilmi\u015f oldu\u011fu su püskürtülür.<\/span>\n<\/p>\n

\nBu isimler asl\u0131nda benim, i\u015fleyi\u015fe göre kolay anla\u015f\u0131ls\u0131n diye verdi\u011fim isimler. Tekniklerin isimleri asl\u0131nda hidroponik, aeroponik, NFT gibi de\u011fi\u015fik yabanc\u0131 dilde terimlerle tan\u0131mlan\u0131yor.<\/span>\n<\/p>\n

\nTopraks\u0131z Tar\u0131m Neden Sadece Seralarda Yap\u0131l\u0131yor?<\/span>\n<\/p>\n

\nTopraks\u0131z tar\u0131m genel olarak ilk yat\u0131r\u0131m masraflar\u0131 yüksek bir tar\u0131msal üretim \u015feklidir. Bu sebeple bu yat\u0131r\u0131m\u0131n, kontrolsüz çevre \u015fartlar\u0131n\u0131n olumsuz etkilerinin azalt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve birim alandan yüksek verimlerin al\u0131nd\u0131\u011f\u0131; gerekirse \u0131s\u0131tma ile üretimin y\u0131l boyu sürdürülebildi\u011fi seralarda yap\u0131lmas\u0131 tercih edilir.<\/span>\n<\/p>\n

\nAncak topraks\u0131z tar\u0131m\u0131n serada yap\u0131lmas\u0131 kesin bir kural de\u011fildir. (Örne\u011fin ben, saks\u0131 kültürü ile topraks\u0131z tar\u0131mda fide yeti\u015ftiren ba\u015far\u0131l\u0131 fidanl\u0131klar gördüm.)<\/span>\n<\/p>\n

\nTopraks\u0131z Tar\u0131mda, Üretim Esnas\u0131nda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Nelerdir?<\/span>\n<\/p>\n

\nTopraks\u0131z tar\u0131m, az önce anlatt\u0131\u011f\u0131m sebeplerden dolay\u0131 tar\u0131m\u0131n (bitkisel üretimin) en kontrollü \u015fekillerinden biridir.
\nBu sebeple bir nevi hassas tar\u0131md\u0131r.
\nYine bu sebeple topraks\u0131z tar\u0131mla üretim yap\u0131lan seralar, bitkiye gerekli tüm girdilerin ve olas\u0131 birçok riskin kontrol edilebildi\u011fi seralard\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n

\nAncak gelin görün ki topraks\u0131z tar\u0131mda kontrol edilebilecek parametrelerin asl\u0131nda birço\u011fu kontrol edilmez.
\nBenim topraks\u0131z tar\u0131m seralar\u0131nda çok s\u0131kl\u0131kla \u015fahit oldu\u011fum, kontrol edilebilece\u011fi halde kontrol edilmeyen unsurlar \u015funlard\u0131r:<\/span>\n<\/p>\n

\n1- Bitki Baz\u0131nda Besin Kontrolü: Her bitkiye ne zaman ne kadar besin gitti\u011fi (azot, fosfor, potasyum ve iz elementler tek tek) takip edilebilir. Bu takip ve izlenebilirlik ile bitkiler, en az\u0131ndan s\u0131ra baz\u0131nda hasat edilen ürün ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bitki beslenme verimlili\u011fine dair çok önemli bulgular edinilebilir ve verim\/kalite sürekli artt\u0131r\u0131labilir.
\n2- Drenaj Suyu Ölçümü ve Yeniden Kullan\u0131m\u0131: Topraks\u0131z tar\u0131mda drenaj suyu, besinli suyun köklerin aras\u0131ndan geçip gitmesi sonucu genelde verilen tüm suyun % 20 ila % 30’ u gibi olan ve ne kadar azalt\u0131l\u0131rsa o kadar karl\u0131 olunabilen at\u0131k sudur. Baz\u0131 seralarda bu su tekrar kullan\u0131lmakla birlikte birçok serada bu su tekrar kullan\u0131lamadan at\u0131lmaktad\u0131r. Bu suyu atmak hem çevre kirlili\u011fine sebep olmakta, hem de içerisinde bulunan çe\u015fitli miktar gübrenin israf olmas\u0131 ile sonuçlanmaktad\u0131r.
\nBurada yap\u0131lmas\u0131 gereken, drenaj suyunun bir yerde toplanarak içerisindeki besin maddelerinin ölçülmesi, eksilenlerin yerine konmas\u0131 ve EC, pH gibi de\u011ferlerinin düzenlenerek bitkilere yeniden verilmesidir.<\/span>\n<\/p>\n

\nÖnemli not: E\u011fer topraks\u0131z tar\u0131m ile üretim yap\u0131lan bir yere giderseniz “drenaj suyunu tekrar kullan\u0131yor musunuz?” diye sorunuz. E\u011fer tekrar kullanabiliyorlarsa biliniz ki oras\u0131 yetkin ve iyi bir i\u015fletmedir.<\/span>\n<\/p>\n

\n3- Bitki Baz\u0131nda Verim Kontrolü: Asl\u0131nda bu konu topraks\u0131z tar\u0131mla birebir ba\u011flant\u0131l\u0131 olmasa da, bu kadar yo\u011fun girdili bir tar\u0131msal üretimde yap\u0131lmas\u0131 beklenebilecek bir çal\u0131\u015fmad\u0131r. E\u011fer bitki baz\u0131nda verilen besin ve al\u0131nan verim hesaplanabilirse, hatta serada birkaç çe\u015fit tohum böylelikle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilirse, verimde sürekli iyile\u015fme kolayca gerçekle\u015febilecektir.<\/span>\n<\/p>\n

\n
\nSonsöz<\/span>\n<\/p>\n

\nBen yaz\u0131lar\u0131m\u0131 genel olarak ustalar\u0131mdan ö\u011frendi\u011fim gibi, bir yere çok bakmadan, yo\u011funlukla kendi bilgi ve yorumlar\u0131mla yaz\u0131yorum.
\nBu sebeple hata de\u011fil ama (çünkü bildi\u011fim yerlerden yazmaya çal\u0131\u015f\u0131yorum) unuttu\u011fum k\u0131s\u0131mlar olabiliyor.
\nK\u0131sacas\u0131 e\u011fer unuttuklar\u0131m varsa lütfen kusura bakmay\u0131n hatta mümkünse beni uyar\u0131n ki ba\u015fka bir yaz\u0131mda telafi edebileyim.<\/span>\n<\/p>\n

\nBunun yan\u0131 s\u0131ra sonsöz olarak önemli bir diyece\u011fim var:<\/span>\n<\/p>\n

\nBen topraks\u0131z tar\u0131mda en büyük eksikli\u011fin bilgisizlik ve ara\u015ft\u0131rmaya önem vermemek oldu\u011funu dü\u015fünüyorum.
\nBir ki\u015fi veya kurum, topraks\u0131z tar\u0131mla üretim yapmak amaçl\u0131 yat\u0131r\u0131m yapaca\u011f\u0131 zaman, pek ara\u015ft\u0131rma yapmadan hemen bir anahtar teslimi sera kuran firmaya gidiyor ve seras\u0131n\u0131 kurup üretime ba\u015flamay\u0131 amaçl\u0131yor.<\/span>\n<\/p>\n

\nBu durumda da tüm anahtar teslim sera kuran firmalar “kat\u0131 ortam kültürü”ne dayal\u0131 topraks\u0131z tar\u0131m seralar\u0131 kuruyor.
\nBunun bir sebebi kat\u0131 ortam kültürünün en kolay ve güvenli topraks\u0131z tar\u0131m tekni\u011fi olmas\u0131 oldu\u011fu gibi; bir sebebi de sera kuran firmalar\u0131n, bir-iki y\u0131lda bir de\u011fi\u015fmesi gereken kat\u0131 ortamlar\u0131n yenilerini bu mü\u015fterilerine tekrar satarak para kazanmak istemeleri diye dü\u015fünüyorum.<\/span>\n<\/p>\n

\nOysa bence yat\u0131r\u0131mc\u0131lar topraks\u0131z tar\u0131m yat\u0131r\u0131m\u0131 yaparken çe\u015fitli topraks\u0131z tar\u0131m tekniklerini mutlaka derinlemesine incelemeli. Sorup, okuyup, ara\u015ft\u0131rmal\u0131 ve firmalara bilgiler ile donanm\u0131\u015f olarak gitmeli.
\nBöylece belki de su kültürü, hava püskürtmeli kültür gibi teknikler ile kat\u0131 ortam kültüründen çok daha ba\u015far\u0131l\u0131 sonuçlar almak mümkün olabilir.<\/span>\n<\/p>\n

\n\u015eahsen ben, bilgili ve ne istedi\u011fini bilen bir yat\u0131r\u0131mc\u0131 ile çal\u0131\u015fmay\u0131; bilmeden, ara\u015ft\u0131rmadan paras\u0131n\u0131 saçarak verimsiz çal\u0131\u015fan ve sonucunda ba\u015far\u0131s\u0131z olup yat\u0131r\u0131m\u0131n tümünden vazgeçebilecek bir yat\u0131r\u0131mc\u0131 ile çal\u0131\u015fmaya tercih ederim. <\/span>\n<\/p>\n

\nBence herkes böyle dü\u015fünmeli.<\/span>\n<\/p>\n

\nBu konuda Goethe’ nin deyi\u015fi oldukça anlaml\u0131 san\u0131yorum: “Ak\u0131ll\u0131 adam, ak\u0131ls\u0131z adam\u0131n son yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilk önce yapar.”<\/span>\n<\/p>\n

\nEn derin sayg\u0131lar\u0131mla,<\/span>\n<\/p>\n

\nHakan Ozan Erzincanl\u0131
\nZiraat Yüksek Mühendisi
\n<\/span>www.tarimsal.com<\/span><\/a>\n<\/p>\n

<\/p>\n

Bu yaz\u0131 Z\u0131rat Y. M\u00fchendisi Hakan Ozan Erzincanl\u0131<\/strong> kategorisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Topraks\u0131z Tar\u0131m m\u0131? Hidroponik mi? \u0130ngilizce hidroponik (hydroponics) de denilen bu tar\u0131m \u015fekli, ad\u0131 üzerinde bitkisel üretim s\u0131ras\u0131nda topra\u011f\u0131n kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ve bitkiye topra\u011f\u0131n durak görevini yapmad\u0131\u011f\u0131 bir bitkisel üretim tekni\u011fidir. Ben genelde Türkçe’ de de hidroponik kavram\u0131n\u0131n kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131na \u015fahit oluyorum. Buna iki yönden kar\u015f\u0131y\u0131m: Birincisi, hidroponik kelimesi tam olarak “topraks\u0131z tar\u0131m” tekniklerini aç\u0131klayan bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-7200","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7200","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7200"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7200\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170933,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7200\/revisions\/170933"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7200"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7200"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7200"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=7200"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}