{"id":72186,"date":"2013-10-19T15:50:00","date_gmt":"2013-10-19T15:50:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:57:58","modified_gmt":"2025-10-23T09:57:58","slug":"sut-devrimi-72186","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/sut-devrimi-72186","title":{"rendered":"S\u00dcT DEVR\u0130M\u0130"},"content":{"rendered":"

Anadolu-Asya insan\u0131n\u0131n al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 süt ve süt ürünlerini peynir, yo\u011furt, ayran, kefir olarak tüketmek iken günümüzde Avrupal\u0131lar bunu daha çok ‘<\/span>’içme sütü <\/strong>‘’ olarak sürdürüyor.<\/span><\/p>\n

Ülkemizde endüstriyel süt sektörüne ‘’hakim’’ firmalar Türkiye’de süt ve süt ürünlerini sadece ‘’içme sütü ‘’ olarak tükettirmenin alg\u0131s\u0131n\u0131 yaratmaya, politikas\u0131n\u0131 uygulatt\u0131rmay\u0131 hedeflemektedirler. ‘’içme sütü’’nde ‘’kutulama’’pahal\u0131 yat\u0131r\u0131m olup i\u015fte bu pahal\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131 içme sütündeki ‘’hakim ‘’ firmalar yapabilmektedir. Ülkeler aras\u0131ndaki tüketim k\u0131yas\u0131 ‘’içme sütü’’nde de\u011fil toplamdaki süt ve süt ürünlerinde yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u0130\u015fte bu hakim firmalar\u0131n medyaya ‘’tüketim miktar\u0131 ’’haber servislerinde ülkemizin ki\u015fi ba\u015f\u0131na 25 litre süt tüketti\u011fi ‘’vurgusu’’ yap\u0131larak kamuoyu yan\u0131lt\u0131lmaktad\u0131r. GTH Bakan\u0131 Say\u0131n Mehdi Eker’in aç\u0131klamas\u0131na göre Türkiye 17 milyon ton civar\u0131nda çi\u011f süt üretti\u011fi bilgisi do\u011fru ise ki\u015fi ba\u015f\u0131na 226 litre süt ve süt ürünleri tüketiyor olmam\u0131z hiç de az\u0131msanmayacak miktar olup AB ortalamas\u0131n\u0131 tutturmu\u015fuz anlam\u0131na geliyor. Türkiye’deki sorun:<\/strong> \u015eehirler nüfusunun %20’sini olu\u015fturan açl\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131ndaki ailelerin, yine % 20 sini olu\u015fturan yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131ndaki ailelerin ki\u015fi ba\u015f\u0131na ne kadar süt ve süt ürünleri tüketti\u011finin bilinmemesidir.!<\/p>\n

Süt ve süt ürünleri üretimi tar\u0131msal alanda ve tüketimi insan beslenmesinde stratejik bir ürün oldu\u011fundan bu g\u0131daya eri\u015fimin kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 için ‘’Marketlerde Çi\u011f Süt Sat\u0131\u015f\u0131<\/strong>’’na izin verilmelidir. Bu izin gerçekle\u015fti\u011fi takdirde \u015fehirlerdeki var olan ‘’aç\u0131k süt sat\u0131\u015flar\u0131 ‘’ da ‘’G\u0131da Güvenli\u011fi<\/strong>‘’kapsam\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Anadolu insan\u0131n\u0131n kendi damak tad\u0131ndaki yo\u011furdunu, ayran\u0131n\u0131, kefirini kendisinin yapma imkan\u0131 do\u011fmu\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n

‘’SÜT DEVR\u0130M\u0130’’ NASIL OLU\u015eTU<\/strong><\/p>\n

Sarp Mertdo\u011fan’\u0131n http:\/\/www.nature.com\/news\/archaeology-the-milk-revolution-1.13471<\/a> linkini tercüme eden yaz\u0131s\u0131na bakal\u0131m:<\/span><\/p>\n

Genetik bir mutasyon, Avrupal\u0131lar\u0131n süt içmesini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131nda, k\u0131tada büyük bir de\u011fi\u015fiklik oldu.<\/p>\n

 <\/p>\n

1970’ler de Peter Bogucki isimli bir arkeolog Polonya’da ta\u015f devrinden kalma verimli bir ovada kaz\u0131 yaparken çok ilginç eserler buldu. 7,000 y\u0131l önce orada ya\u015fam\u0131\u015f insanlar Avrupa’n\u0131n ilk çiftçilerindendi ve arkalar\u0131nda ufak deliklerle dolu olan çömlekler b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131. Bu eserler k\u0131rm\u0131z\u0131 kilin (toprak) içine ufak çubuklar konulup kurutularak yap\u0131lm\u0131\u015f gibi görünüyordu.<\/p>\n

            Bogucki, arkeolojik literatürü ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda delikli çömleklere ba\u015fka örnekler de buldu. \u015eimdi New Cersey’deki Princeton Üniversitesinde olan Bogucki “Al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda \u015feylerdi – insanlar onlara her zaman yay\u0131nlar\u0131nda de\u011finirlerdi<\/strong>” dedi. Önceden bir arkada\u015f\u0131nda buna benzer, peynir süzmek için kullan\u0131lan, bu eserlere benzer \u015feyler gördü\u011fünde bunlar\u0131n peynirle alakl\u0131 oldu\u011funu varsayd\u0131. Ancak bu varsay\u0131m\u0131n\u0131 test etmek için bir yolu yoktu.<\/p>\n

            Bu gizemli çömlekler 2011’e kadar bir depoda bekledi. Sonras\u0131nda Mélanie Roffet-Salque içlerinde korunmu\u015f olan ya\u011f örneklerini analiz etti. \u0130ngiltere’de Bristol Üniversitesinde Jeokimya uzman\u0131 olan Roffet-Salque analiz sonuçlar\u0131nda bu örneklerin süt ya\u011f\u0131 oldu\u011funu ö\u011frendi. Bu analiz, eski çiftçilerin çömlekleri elek olarak, sütün kat\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 elemek için kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 gösterdi. Bu ayn\u0131 zamanda bulunan eserlerin bilinen en eski peynir yap\u0131m\u0131 aletleri oldu\u011funu kan\u0131tlad\u0131.<\/p>\n

            Roffet-Salque’nin ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Avrupada’ki süt tarihi hakk\u0131nda yap\u0131lan ke\u015fif dalgas\u0131n\u0131n bir parças\u0131d\u0131r. Bu ke\u015fiflerin ço\u011fu 2009’da arkeolijist, kimyac\u0131 ve genetikçilerden olu\u015fan 3.3 milyon Euroluk bir proje sayesinde ke\u015ffedilmi\u015ftir. Bu grubun ke\u015fifleri,  k\u0131tadaki insan yerle\u015fimini süt ürünlerinin etkiledi\u011fine dair önemli bilgileri ayd\u0131nlatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

            En yak\u0131n buz devri süresince süt, çocuklar\u0131n aksine yeti\u015fkinler için zehir görevi görüyordu çünkü sütte bulunan laktozu parçalamak için gerkeli olan enzimleri vücutlar\u0131 üretemiyordu. Ancak 11,000 y\u0131l önce tar\u0131m; hayvanc\u0131l\u0131k ve toplay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n yerini almaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda s\u0131\u011f\u0131r çobanlar\u0131 süt ürünlerindeki laktoz seviyesini tolere edilecek seviyeye gelmesi için sütü yo\u011furt veya peynire fermante etmeyi ö\u011frendi. Birkaç bin y\u0131l sonra bir genetik mutasyon sonucunda insanlar vücutlar\u0131nda laktozu parçalayabilecek yani süt içmelerine izin verecek bir enzim üretmeye ba\u015flad\u0131. Bu adaptasyon, nesillere hasat ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011fu zaman da ya\u015fam\u0131 sürdürebilecek yeni zengin bir besin seçene\u011fi sundu.<\/p>\n

            Bu iki ad\u0131ml\u0131 süt devrimi çiftçi gruplar\u0131n\u0131n ve çobanlar\u0131n güneyden Avrupa’ya do\u011fru yay\u0131lmalar\u0131 ve toplamac\u0131-avc\u0131 toplumlar\u0131n yerine geçmelerinde çok önemli bir faktör olmu\u015f olabilir. Popülasyon geneti\u011fi uzman\u0131 Mark Thomas “Bir arkeolojistin görü\u015füne göre Avrupa’n\u0131n kuzeyine do\u011fru çok h\u0131zl\u0131 yay\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r” demi\u015ftir. Bu büyük göç Avrupa’da uzun süre kalacak bir iz b\u0131rakt\u0131, \u015fimdi ço\u011fu insan süt içebiliyor. “Avrupal\u0131lar\u0131n büyük bir k\u0131sm\u0131, laktaz\u0131 tolere edebilen ilk süt üreticilerinden köken alm\u0131\u015f olabilir” diyor Mark Thomas.<\/p>\n

            Güçlü Mideler<\/strong><\/p>\n

            <\/strong>Neredeyse tüm küçük çocuklar annelerinin sütünü hiçbir sorun ya\u015famadan içebiliyor. Ancak büyüdükçe birço\u011funda bu geni bask\u0131lan\u0131yor ve sadece tüm insan \u0131rk\u0131n\u0131n yüzde 35 i laktozu 7-8 ya\u015f\u0131ndan sonra sindirebiliyor. Oliver Craig, York Üniversitesi’nden bir arkeolog, “E\u011fer laktozu sindiremiyorsan\u0131z ve süt içerseniz, çok hasta olursunuz. Çok \u015fiddetli bir ishal, asl\u0131nda dizanteri ya\u015fars\u0131n\u0131z.” diyor. “Bunun ölümcül oldu\u011funu söylemiyorum ama çok rahats\u0131z edici bir \u015fey.”<\/p>\n

            Sütü sindirme yetisini kaybetmemi\u015f olan insanlar\u0131n atalar\u0131n\u0131 Avrupa’ya kadar takip edebiliriz, burada bu özellik tek bir nükleotidde Lactaz genine yak\u0131n bir yerde DNA baz\u0131 olan sitozinin timine de\u011fi\u015fmesi sonucu ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu özelli\u011fin ba\u015fka çe\u015fitleri Bat\u0131 Afrika’da, Orta Do\u011fu’da ve Güney Asya’da farkl\u0131 mutasyonlar sonucu görülebilir.<\/p>\n

            Avrupa’daki bu tek nükleotid de\u011fi\u015fimi çok yak\u0131n bir zamanda meydana geldi. Thomas ve meslekta\u015flar\u0131 bu zaman\u0131 modern toplumlarda genetik varyasyonlara bakarak ve bilgisayar simülasyonlar\u0131 kullanarak tahmin etti. “LP aleli<\/strong>” diye adland\u0131r\u0131lan Laktaz tolere edebilme özelli\u011finin 7.500 bin y\u0131l önce Bulgaristan’daki verimli ovalarda ortaya ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 öne sürüyor.<\/p>\n

            LP aleli ilk ortaya ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda çok büyük bir seçici avantaj sa\u011flad\u0131. 2004’te yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu mutasyona u\u011fram\u0131\u015f insanlar\u0131n di\u011ferlerine göre yüzde 19 daha üretken çocuklara sahip olacaklar\u0131n\u0131 hesaplad\u0131. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu seçici avantaj\u0131 “\u015eu ana kadar görülmü\u015f genom içindeki tümgenlerden en güçlüsü” olarak adland\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

            Yüzlerce gen neslinin birle\u015fimi ile bu  avantaj bir toplulu\u011fun bir k\u0131tay\u0131 ele geçirmesine sebep olabilir. Ancak sadece “Topluluk süt üretiyor ve taze süt ürünleri sto\u011fu varsa”,  diyor Thomas. <\/strong>“Bu gen ve kültürün birlikte evrimidir, gen ve kültür birbirinden beslenir.”<\/p>\n

            Bu ili\u015fkinin tarihini ara\u015ft\u0131rmak için Thomas, paleontolog Joachim Burger ve biyoarkeolog Matthew Collins ile biraraya geldi. Beraber, LeCHE isminde bir multidisipliner bir proje olu\u015fturdular, bu da onlar\u0131 bir çok Avrupal\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131yla biraya getirdi.<\/p>\n

            Moleküler insan biyolojisi, antik çömleklerin kimyas\u0131n\u0131 ve arkeoloji alanlar\u0131nda çal\u0131\u015farak LeCHE üyeleri ayn\u0131 zamanda modern Avrupal\u0131lar\u0131n atalar\u0131 hakk\u0131nda kilit bir noktaya vurgu yapmay\u0131 umdular. “Biz Ortado\u011fulu çiftçlerden de gelsek avc\u0131 ve toplay\u0131c\u0131lardan da gelsek, bu arkeolojide uzun süredir ak\u0131llarda olan bir soru” dedi Thomas. Tart\u0131\u015fma evrime kar\u015f\u0131 de\u011fi\u015fime kadar uzan\u0131yor. Avrupa’daki avc\u0131 ve toplay\u0131c\u0131 yerliler çiftçilik ve hayvanc\u0131l\u0131\u011fa m\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131? Yoksa ortada yeni gelerek yerlileri oradan süren tar\u0131mc\u0131 koloniler mi vard\u0131?<\/p>\n

            Bir ba\u015fka kan\u0131t ise arkeolojik kaz\u0131 sahalar\u0131nda bulunan hayvan kemiklerinden geliyor. E\u011fer s\u0131\u011f\u0131r süt için yeti\u015ftirilseydi, buza\u011f\u0131lar\u0131n bir ya\u015flar\u0131na gelmeden anneleri sa\u011f\u0131labilsin diye katlediliyor olmas\u0131 gerekirdi.  Ancak s\u0131\u011f\u0131r genellikle et için yeti\u015ftirilmi\u015f ve büyümesini tamamlay\u0131nca öldürülmü\u015f. (Bu süreç, e\u011fer süt için üretiliyorsa keçi ve koyun için de benzer olmas\u0131 gerekirdi)<\/p>\n

            Kemiklerdeki büyüme desenleri hakk\u0131ndaki çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n temellerine bak\u0131l\u0131rsa, LeCHE üyesi ve arkeozoolog Jean-Devis Vigne, Orta Do\u011fu’da sütçülü\u011fün yakla\u015f\u0131k 10,500 y\u0131l önce yani insanlar\u0131n hayvanc\u0131l\u0131\u011fa ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zaman ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 öne sürüyor. Bu ise sütçülü\u011fü Orta Do\u011fu’da avc\u0131l\u0131k ve toplay\u0131c\u0131\u011f\u0131n tar\u0131ma bir yol verdi\u011fi neolitik ça\u011f\u0131n hemen sonras\u0131na koyuyor. Arkeozoolog Roz Gillis, “Sütçülük, insan topluluklar\u0131n\u0131n s\u0131\u011f\u0131r, koyun, keçi gibi gevi\u015f getiren hayvanlar\u0131 yakalama ve besleme sebeplerinden biri olabilir” diyor.<\/p>\n

            Avrupa ve Anadolu’da 15 kaz\u0131 sahas\u0131nda kemik geli\u015fimini inceleyen Gills, sütçülük Neolitik Ça\u011f ile uyumlu olarak yay\u0131ld\u0131 diyor. Tar\u0131m\u0131n Anadolu’dan Kuzey Avrupa’ya iki bin y\u0131lda yay\u0131lmas\u0131 gibi sütçülük de benzer bir rota izledi.<\/p>\n

            Kendi ba\u015flar\u0131na büyüme desenleri Neolitik Ça\u011f’\u0131n Avrupa’da de\u011fi\u015fimle veya evrimle oldu\u011funu tam olarak belirtmiyor ancak s\u0131\u011f\u0131r kemikleri önemli ip uçlar\u0131 içeriyor. Öncü bir ara\u015ft\u0131rmada Burger ve birkaç di\u011fer LeCHE ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Avrupa’daki Neolitik kaz\u0131 sahalar\u0131nda, oradaki yerli vah\u015fi öküzlerinden daha çok Ortado\u011fu’daki ineklerle yak\u0131n ili\u015fkili olan evcil s\u0131\u011f\u0131r kal\u0131nt\u0131lar\u0131 buldu. Bu, o zamanki çiftçilerin gelirken s\u0131\u011f\u0131rlar\u0131n\u0131 kendileriyle getirdiklerine ait güçlü bir kan\u0131t. Benzer bir hikaye baz\u0131 kaz\u0131 alanlar\u0131nda bulunan DNA ile Neolitik çiftçilerin orada önceden ya\u015fam\u0131\u015f olan avc\u0131 ve toplay\u0131c\u0131lar\u0131n çocuklar\u0131 olmad\u0131klar\u0131, ba\u015fka yerden geldiklerini gösteriyor.<\/p>\n

            Tüm kan\u0131tlar bir araya getirildi\u011finde, tüm bu bilgiler Avrupal\u0131 çiftçilerin atalar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oluyor. “ Uzun bir süredir Avrupa arkeologlar\u0131 Mezolitik avc\u0131 ve toplay\u0131c\u0131lar\u0131n Neolitik çiftçilere dönü\u015ftü\u011fünü öne sürüyordu. Biz sadece tamamen farkl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 gösterdik” diyor Burger.<\/p>\n

 <\/p>\n

            Süt veya Et<\/strong><\/p>\n

            <\/strong>Süt üreticili\u011finin LP aleli olu\u015fumundan binlerce y\u0131l önce ortaya ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 göz önüne al\u0131n\u0131rsa, antik çiftçiler sütteki laktoz konsantrasyonunu azaltman\u0131n bir yolunu bulmu\u015flar demektir.  Görünü\u015fe göre bunu peynir veya yo\u011furt yaparak ba\u015farm\u0131\u015flar.<\/p>\n

            Bu teoriyi test etmek için LeCHE ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131, bulunan antik çömleklerde kimyasal testler yapt\u0131lar. Bu büyük, delikli çömlekler kimyac\u0131lar\u0131n ara\u015ft\u0131rmas\u0131 için yeterli miktarda ya\u011f bulunduruyordu. “Bu bize o çömleklerin içinde nelerin pi\u015fti\u011fini bulma f\u0131rsat\u0131 verdi.” diyor kimyager Richard Evershed.<\/p>\n

            Evershed ve LeCHE’deki meslekta\u015flar\u0131 çömleklerde en az 8,500 y\u0131l geriye giden süt kal\u0131nt\u0131lar\u0131 buldu ve Roffet-Salque‘n\u0131n Pollandal\u0131 çömleklerdeki çal\u0131\u015fmas\u0131yla Avrupal\u0131 çiftçilerin 6,800 ila 7,400 y\u0131l önce peynir yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tl\u0131yor. Ve sonras\u0131nda süt üreticili\u011fi insanl\u0131\u011f\u0131n yiyecekleri aras\u0131nda çok önemli bir yer ald\u0131 ancak henüz ekonominin önemli bir parças\u0131 olamam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

            Sonraki ad\u0131m çok daha yava\u015f oldu ve görünü\u015fe göre laktoz sindirebilme özelli\u011finin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektiriyordu. LP alelinin(Gen ismi)<\/em> yay\u0131lmas\u0131 ilk ortaya ç\u0131kt\u0131ktan sonra belli bir zaman gerektirdi. Burger yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda laktoz sindirebilme özelli\u011fi ta\u015f\u0131yan en eski DNA örne\u011fini 6,500 y\u0131l önce Kuzey Almanya’da bulabildi.<\/p>\n

            LeCHE üyesi Pascale Gerbault taraf\u0131ndan yap\u0131lan modeller bu özelli\u011fin nas\u0131l yay\u0131lm\u0131\u015f olabilece\u011fine dair bir tahmin yürütüyor. Orta Do\u011fulu Neolitik kültürler Avrupa’ya hareket ettikçe çiftçilik ve hayvanc\u0131l\u0131k özellikleri yerel avc\u0131 ve toplay\u0131c\u0131lar\u0131 yenmelerini sa\u011flad\u0131 ve güneyliler ilerledikçe LP aleli de ilerledi.<\/p>\n

            Laktoz sindirebilme özelli\u011fi Avrupa’da yay\u0131lmakta zorland\u0131 çünkü Neolitik çiftçiler oraya mutasyon olmadan önce yerle\u015fmi\u015flerdi. Tar\u0131mla u\u011fra\u015fan nüfus kuzeye ve güneye yeni bölgelere ilerledikçe, laktaz sindirebilme özelli\u011fi taraf\u0131ndan sa\u011flanan avantaj büyük bir etkiye sahip oldu. “Nüfus bu göç dalgas\u0131yla h\u0131zla büyürken, LP aleli frenkans\u0131n\u0131 yükseltebiliyor ” diyor Gerbault.<\/p>\n

            Bu sürecin izleri hala görülebilir. Güney Avrupa’da bu laktoz sindirebilme özelli\u011fi çok nadir, Yunanistan ve Türkiye’de yüzde 40 dan daha az. \u0130skandinavya ve Britanya’da tam tersine yeti\u015fkinlerin yüzde 90’\u0131ndan fazlas\u0131 sütü sindirebiliyor.<\/p>\n

            S\u0131\u011f\u0131r Zaferi<\/strong><\/p>\n

            <\/strong>Neolitik Ça\u011f’\u0131n sonlar\u0131na ve Bronz Devri’nin ba\u015flar\u0131na do\u011fru, 5,000 y\u0131l önce, LP aleli Kuzey ve merkezi Avrupa’n\u0131n ço\u011funa yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve s\u0131\u011f\u0131r çobanl\u0131\u011f\u0131 oradaki ya\u015fam\u0131n önemli bir parças\u0131 olmu\u015ftu. “Bu ya\u015fam tarz\u0131n\u0131 ke\u015ffederek, öncelikle besin olarak yararland\u0131lar ve hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131, süt üreticili\u011fini oldukça art\u0131r\u0131p üzerine yo\u011funla\u015ft\u0131lar.” diyor Burger.  Bunun kan\u0131t\u0131 olarak da s\u0131\u011f\u0131r kemiklerinin, bir çok geç Neolitik Ça\u011f ile erken Bronz Ça\u011f dönemlerine ait kaz\u0131 sahalar\u0131nda bulunan kemiklerin üçte ikisini kapsamas\u0131n\u0131 gösteriyor.<\/p>\n

            LeCHE ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 hala sütü sindirebilme özelli\u011finin neden o bölgelerde bu kadar büyük bir avantaj sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmaya çal\u0131\u015f\u0131yor. Thomas, kuzeye gittikçe sütün k\u0131tl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 bir önlem haline geldi\u011fini öne sürüyor.  So\u011fuk iklimlerde depolanabilme özelli\u011fine sahip olan süt, yüksek kalorili ve hasattan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir besin kayna\u011f\u0131 seçene\u011fi sunuyor.<\/p>\n

            Bir ba\u015fka görü\u015fe göre de özellikle Kuzey’de sütün yüksek D vitamini konsantrasyonuna sahip olmas\u0131n\u0131n insanlar\u0131 Ra\u015fitizm gibi hastal\u0131klardan korumu\u015f olabilir. \u0130nsanlar D vitaminini sadece güne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ile sentezleyebiliyor, bu da Kuzeylilerin özellikle k\u0131\u015f aylar\u0131nda D vitamini sentezlemesini zorla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

Ancak Laktozu sindirebilme özelli\u011fi iyi güne\u015f alan \u0130spanya’da da görüldü\u011fünden bu teori hakk\u0131nda ku\u015fkular b\u0131rak\u0131yor.<\/p>\n

LeCHE projesi ayn\u0131 zamanda arkeolojik sorular\u0131n çe\u015fitli disiplinler ve araçlar kullan\u0131larak yan\u0131tlanabilmesi için bir model sunuyor. Kendisi bu projenin bir parças\u0131 olmayan palaeogenetik uzman\u0131 Ian Barnes “Bir konu üstüne yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f birsürü farkl\u0131 daldan insan var; arkeoloji, paleoantropoloji, antik DNA ve modern DNA, kimyasal analizler… hepsi tek bir soruya odaklanm\u0131\u015f.” diyor. “Bir sürü ba\u015fka beslenme de\u011fi\u015fimi üzerinde bu yol ile çal\u0131\u015f\u0131labilir<\/strong>.”<\/p>\n

            Bu yakla\u015f\u0131m ayn\u0131 \u015fekilde ni\u015fastay\u0131 sindirmeye yarayan amilaz\u0131n nereden geldi\u011fini ö\u011frenmekte kullan\u0131labilir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu enzimin geli\u015fiminin tar\u0131m\u0131n geli\u015fmesiyle tah\u0131llara olan i\u015ftah\u0131n artmas\u0131 sonucu oldu\u011funu öne sürüyor. Bilimadamlar\u0131 ayn\u0131 zamanda alkol-dehidrogenez denilen, alkolü metabolize etmede çok önemli olan ve insan\u0131n alkole olan susuzlu\u011funun kökenini ortaya ç\u0131karabilecek bir enzimin evrimini de incelemek istiyor.<\/p>\n

            Baz\u0131 LeCHE üyeleri ayn\u0131 zamanda BEAN(Bridging the European and Anatolian Neolithic) ad\u0131ndaki, tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ilk yapanlar\u0131n Avrupa’ya nas\u0131l geldi\u011fini anlamaya çal\u0131\u015fan  ba\u015fka bir projenin de üyeleri. Burger, Thomas ve onlar\u0131n BEAN’den di\u011fer meslekta\u015flar\u0131 bu yaz Türkiye’ye gelecek ve Neolitik Ça\u011f\u0131n kökenlerinin izini sürerken antik DNA analizleri ve bilgisayar modellemeleriyle ilk çiftçilerin kim olduklar\u0131n\u0131 ve ne zaman Avrupa’ya geldiklerini daha iyi anlamaya çal\u0131\u015facaklar.<\/p>\n

            Yolculuk süresince, her Türk kahvalt\u0131s\u0131nda yenen, koyun sütünden yap\u0131lm\u0131\u015f tuzlu ‘beyaz peynir’le kar\u015f\u0131la\u015facaklar. Bu peynir büyük ihtimalle o bölgede bulunan Neolitik çiftçilerin 8,000 y\u0131l önce (insanlar\u0131n süt içmelerine izin verecek olan laktaz mutasyonundan çok daha önce) oralarda yedi\u011fi peynire çok benziyor.<\/p>\n

Sarp Mertdo\u011fan’a tercümedeki eme\u011fi için te\u015fekkür ederiz.<\/p>\n

https:\/\/twitter.com\/caparkanat<\/a><\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Bu yaz\u0131 \u00c7apar KANAT<\/strong> kategorisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Anadolu-Asya insan\u0131n\u0131n al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 süt ve süt ürünlerini peynir, yo\u011furt, ayran, kefir olarak tüketmek iken günümüzde Avrupal\u0131lar bunu daha çok ‘’içme sütü ‘’ olarak sürdürüyor. Ülkemizde endüstriyel süt sektörüne ‘’hakim’’ firmalar Türkiye’de süt ve süt ürünlerini sadece ‘’içme sütü ‘’ olarak tükettirmenin alg\u0131s\u0131n\u0131 yaratmaya, politikas\u0131n\u0131 uygulatt\u0131rmay\u0131 hedeflemektedirler. ‘’içme sütü’’nde ‘’kutulama’’pahal\u0131 yat\u0131r\u0131m olup i\u015fte bu pahal\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131 içme […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-72186","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/72186","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=72186"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/72186\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170471,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/72186\/revisions\/170471"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=72186"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=72186"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=72186"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=72186"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}