{"id":7641,"date":"2008-07-14T07:30:00","date_gmt":"2008-07-14T07:30:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:58:32","modified_gmt":"2025-10-23T09:58:32","slug":"maddenin-derinliklerine-seyahat-7641","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/maddenin-derinliklerine-seyahat-7641","title":{"rendered":"MADDEN\u0130N DER\u0130NL\u0130KLER\u0130NE SEYAHAT"},"content":{"rendered":"

Prof. Dr. Osman Çakmak\/Maddenin temelinde ne bulundu\u011fu ve maddenin asl\u0131n\u0131n neden ibaret oldu\u011fu öteden beri insano\u011flunun en çok merak etti\u011fi konulardan birisi oldu. Maddenin varl\u0131\u011f\u0131 atom çekirde\u011finden ibaret oldu\u011funa göre peki çekirdek elemanlar\u0131 (proton ve nötron) ne kadar maddedir? Onlar maddeye ne kadar benziyorlar? <\/span><\/p>\n

\n21. yüzy\u0131la geldik. Bilim olabildi\u011fince mesafe ald\u0131. Maddenin neden ibaret oldu\u011fu hala da s\u0131r perdesi arkas\u0131nda sakl\u0131 kald\u0131. Yüzlerce bilim adam\u0131 \u015fu günlerde Avrupan\u0131n en büyük nükleer ara\u015ft\u0131rma merkezindeki (CERN) o süper mikroskoptan ç\u0131kacak sonuçlar\u0131 merakla bekliyor. Bütün formüllerin temelinde yatan ana formül nedir? \u0130nsano\u011flu, bir gün gelip tüm denklemlerin topland\u0131\u011f\u0131 tek bir denkleme ula\u015facak m\u0131? <\/span>\n<\/p>\n

\n\u0130lk zamanlar madde âlemini ayakta tutan dört temel kuvvetin (elektromanyetik kuvvet, çekim, nükleer ve zay\u0131f nükleer kuvvetler) atomun temelinde tek bir kuvvet hâlini ald\u0131\u011f\u0131 fark edildi. Bu defa kâinat\u0131 izah edecek daha temel ve basit bir teorinin, bütün hâdiseleri aç\u0131klayacak her \u015feyin teorisinin kurulabilece\u011fini akla getirdi. ‘Birle\u015fik Alanlar Teorisi’ bu yönde ula\u015f\u0131lm\u0131\u015f önemli bir merhale oldu. Bu teori, önceleri ayr\u0131 ayr\u0131 mefhumlar kabul edilen kuvvet alanlar\u0131, \u0131\u015f\u0131k, \u0131s\u0131, elektrik ve manyetizman\u0131n art\u0131k tek bir yap\u0131n\u0131n ‘farkl\u0131 görünü\u015fleri’ oldu\u011funu anlat\u0131yordu. Bütün sistemlerin âhenkle i\u015flemesinde rol alan kuvvetler ve bütün maddî unsurlar, tek bir hakikatin de\u011fi\u015fik yans\u0131ma ve tecellilerinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi. <\/span>\n<\/p>\n

\nAsl\u0131nda dört temel kuvvetin tek kuvvetten ibaret oldu\u011fu iyi de birle\u015ftiriliyor ama cisimlerin birbirini neden çekti\u011fi hala cevap bulamad\u0131. <\/span>\n<\/p>\n

\n\u015eimdi bas\u0131nda her düzeyde sözü edilen CERN büyük deneylere haz\u0131rlan\u0131yor. Hangi beklentiler var. Bunu CERN de çal\u0131\u015fan türk mühendisten dinleyelim: <\/span>\n<\/p>\n

\n

Bilgisayar mühendisi Osman Zorba, : "Dev Parçac\u0131k H\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131" adl\u0131 cihazda, \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131yla hareket eden protonlar 800 milyon kez çarp\u0131\u015ft\u0131r\u0131lacak. Böylece Kainat\u0131n var oldu\u011fu büyük patlama (Big Bang) yeniden olu\u015fturulacak. Patlaman\u0131n sonunda "Higgs Bosson"a yani "Tanr\u0131’n\u0131n Zerrecikleri"ne ula\u015f\u0131laca\u011f\u0131 umuluyor. <\/span>\n<\/p>\n

\nOsman Zorba Cenevre yak\u0131nlar\u0131ndaki Frans\u0131z köyü Cessy’deki laboratuvarlarda iki binden fazla fizikçi ve mühendisin kat\u0131l\u0131m\u0131yla süren deneyde ula\u015f\u0131lmak istenen noktay\u0131 \u015föyle anlatt\u0131: "Higgs Bosson yani Tanr\u0131’n\u0131n Zerrecikleri, bugüne kadar ke\u015ffedilmemi\u015f ancak teorik olarak varolmas\u0131 gereken bir parçac\u0131kt\u0131r. En az\u0131ndan hesaplamalar bunu gösteriyor. Cisimlerin birbirini çekmesinin kayna\u011f\u0131n\u0131n bu parçac\u0131k oldu\u011fu dü\u015fünülüyor. Tanr\u0131’n\u0131n Zerrecikleri, ’Neden Dünya ve Ay’\u0131n ya da Güne\u015f’in çekim gücü vard\u0131r?’ sorusuna cevapt\u0131r. Bu deney bunu ortaya koyacak ve bilimde yeni aç\u0131l\u0131mlar sa\u011flayacakt\u0131r." diyor ve ekliyor: , "Müthi\u015f heyecanl\u0131 bir döneme girdik" <\/span>\n<\/p>\n

\nEvet görüldü\u011fü gibi e\u011fer Higgs bozonlar\u0131 bulunursa sadece çekim gücünün de\u011fil karanl\u0131k maddenin s\u0131rr\u0131 da çözülecek. <\/span>\n<\/p>\n

\nKaranl\u0131k Madde <\/span>\n<\/p>\n

\nEvren, gerçekte evrende olmasi gereken maddenin yüzde onu kadard\u0131r. Bu evren, yüzde 
doksan, ne oldu\u011funu bilmedi\u011fimiz, hakk\u0131nda hiçbir fikrimizin bulunmad\u0131\u011f\u0131, 
"Karanlik Madde"den olu\u015fmaktad\u0131r Bu demektir ki uzay “bo\u015f” olmay\u0131p, gözlenen maddenin dokuz kat\u0131 kadar a\u011f\u0131rl\u0131kta görünmeyen kütle bulunmaktad\u0131r. Görünmedi\u011finden ve do\u011frudan belirlenemedi\u011finden karanl\u0131k ünvan\u0131 verilen “kay\u0131p kütle” yada “Karanlik Madde"dir. Karanl\u0131k madde nin ve “kara enerji” nin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerektiren bir çok gözlem bulunuyor. Sürekli geni\u015fleyen evreni ivmeli olarak geni\u015fleten etkinin bu “kara enerji” oldu\u011fu bildiriliyor. Tüm evrene hakim olan bu kuvvet beraberinde y\u0131ld\u0131zlar\u0131 ve galaksileri de bir düzen içinde tutuyor, dengeyi sa\u011flamada “arac\u0131” ve “vas\u0131ta” bir madde ve enerji olmald\u0131r. <\/span>\n<\/p>\n

\n\u0130\u015fte Dünyan\u0131n en büyük süper iletken m\u0131knat\u0131s\u0131, M\u0131knat\u0131s, Avrupa Nükleer Ara\u015ft\u0131rma Merkezi CERN’in yeralt\u0131 laboratuvar\u0131ndaki Büyük Hadron Çarp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 ile parçac\u0131k çarp\u0131\u015ft\u0131rma deneyinde beklenen en önemli sonuçlardan biri bu karanl\u0131k maddenin temsilcisi Higg bozonlar\u0131n\u0131n ke\u015ffidir. Bu parçac\u0131\u011fa Tanr\u0131n\u0131n maddesi diyor bir k\u0131s\u0131m bilim adam\u0131. Bu deney için bilim adamlar\u0131 14 y\u0131ld\u0131r haz\u0131rl\u0131k yap\u0131yordu. 4.4 milyon sterlin harcama yap\u0131ld\u0131. 27 kilometrelik alanda yerin 100 metre<\/st1:metricconverter> alt\u0131ndaki tünellerde dev m\u0131knat\u0131slar yerle\u015ftirildi. M\u0131knat\u0131sl\u0131k, -271 derecede süper iletkenlerden elde ediliyor. <\/span>\n<\/p>\n

\nTürkiye Bilimsel Geli\u015fmelere Hala Seyirci <\/span>\n<\/p>\n

\nBu çal\u0131\u015fmalara “en” lerin deneyi. Öncekilere k\u0131yasla hemen her bak\u0131mdan her \u015feyiyle en ileride. Bu deneylerle dünyada eri\u015filmi\u015f en yüksek çarp\u0131\u015fma enerjisi olacak. 12 Avrupa ülkesi, 1954 y\u0131l\u0131nda, nükleer ara\u015ft\u0131rmalar konusunda ABD’yle rekabet edebilmek için CERN’ü (Avrupa Konseyi Nükleer Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi) kurmu\u015ftu. Bugün 20 üyesi olan ve 80 ülkeden yakla\u015f\u0131k 6500 bilim adam\u0131n\u0131n çal\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 CERN, dünyan\u0131n en büyük nükleer fizik ara\u015ft\u0131rma merkezi. Türkiye buraya henüz üye de\u011fil. Isparta’daki uçak kazas\u0131nda ölen fizikçi Prof. Dr. Engin Ar\u0131k, Türkiye’nin, dünyan\u0131n en büyük nükleer ara\u015ft\u0131rma merkezi CERN’e tam üye olabilmesi için ekibi ile birlikte u\u011fra\u015f\u0131yordu. Ancak kazada 5 meslekta\u015f\u0131yla birlikte hayat\u0131n\u0131 kaybedince çal\u0131\u015fmalar yar\u0131m kald\u0131. Ayr\u0131ca Türkiye’de büyük bir nükleer ara\u015ft\u0131rma merkezi kurmay\u0131 hedefliyordu. Kazadan bir süre sonra, CERN’ün 8 gözlemci ülkesinden biri olan Türkiye, merkeze tam üye olabilmek için ilk ad\u0131m\u0131 att\u0131. CERN’e üye olmak tabi ki buradaki bilgi ve tecrübeyi ülkemize aktarmak için önemli. CERN’in tam zamanl\u0131 eleman\u0131 Bilge Demirkoz bu konuda \u015funlar\u0131 söylüyor: "Türkiye "nin önce kendi bilimsel toplulu\u011funu olu\u015fturup sonra buraya gelmesi fikri pek geçerli de\u011fil. Çünkü bu süre içinde yeni bilim adamlar\u0131n\u0131n CERN "e gelip uluslararas\u0131 ko\u015fullarda yeti\u015fmeleri engelleniyor." 
Demirkoz, "Haz\u0131rl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 tamamlay\u0131p gelelim dersek bu hiçbir zaman olmayacak. Ama fizikçilerimiz buraya daha s\u0131k ve iyi ko\u015fullarda gelip çal\u0131\u015fma yaparsa as\u0131l fizikçi toplulu\u011fumuz ondan sonra sa\u011flamla\u015facak" diyor. <\/span>\n<\/p>\n

\n
CERN’de deneyler temmuzdan itibaren ba\u015flayacak. Örgütün ba\u015f fizikçisi ve Bilim Direktörü Hollandal\u0131 Jos Engelen "Bu deneyler sonunda çok heyecan verici yeni bulgular\u0131n ortaya ç\u0131kaca\u011f\u0131ndan eminiz" diyor. Evet ne bulunaca\u011f\u0131 kesin bilinmese de yeni çarp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 yetenekleri bak\u0131m\u0131ndan parçac\u0131k fizi\u011fi tarihindeki herhangi bir araca k\u0131yasla çok büyük bir s\u0131çrama olaca\u011f\u0131 kesin gözüyle bak\u0131l\u0131yor. <\/span>\n<\/p>\n

\n
 CERN , Dan Brown "un çok satan roman\u0131 "Melekler ve \u015eeytanlar "a da konu oldu. Romanda, CERN "in ba\u015far\u0131l\u0131 fizikçilerinden Leonardo Vetra cinayete kurban gider. Vetra "n\u0131n tek gözü oyulmu\u015f ve gö\u011fsü "Illuminati " sembolüyle da\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak CERN "in tek kayb\u0131 Vetra de\u011fildir. Ünlü fizikçinin son derece tehlikeli bulu\u015fu "anti madde" de çal\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Cinayeti gizleyen CERN direktörü, Harvard Üniversitesi Simgebilim Profesörü Robert Langdon "u \u0130sviçre "ye ça\u011f\u0131r\u0131r. Dr. Vetra "n\u0131n k\u0131z\u0131 Vittoria ile Langdon , Roma sokaklar\u0131nda soluk solu\u011fa, Illuminati "nin 400 y\u0131ll\u0131k izini sürerek cinayetleri önlemeye çal\u0131\u015facaklard\u0131r. <\/span>\n<\/p>\n

\nDan Brown’un kitab\u0131nda iddia etti\u011fi gibi bu deneylerden sonra Dünya’y\u0131 büyük bir tehlike mi bekliyor? Kimi bilim adam\u0131na göre Brown me\u015fhur olmak için yap\u0131yor tüm bunlar\u0131. Evet burada küçük bir "Big Bang" örne\u011fi ya\u015fanacak. Deney esnas\u0131nda olu\u015facak kara deliklerin kontrolden ç\u0131kabilece\u011fi iddia eden bilim adamlar\u0131 da var. Prof. Dr. Rössler, bütün insanl\u0131\u011f\u0131n büyük bir tehlike alt\u0131nda oldu\u011funu söylüyor ve ekliyor: "E\u011fer kara delik dengede tutulamazsa, hesaplamalar\u0131ma göre 50 ay içinde dünyam\u0131z\u0131 yutacak. Dünyan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 minicik bir noktada yo\u011funla\u015facak" Bu fikre kat\u0131lan ba\u015fka ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar da bulunuyor: Walter Wagner ve Luis Sancho , olu\u015facak kara deli\u011fin dünyan\u0131n, hatta evrenin sonunu getirebilece\u011fini savunuyor. Amerika ’da bu deneylere kar\u015f\u0131 dava bile aç\u0131ld\u0131. CERN yetkilileri ise “Dev kara delik teorisi saçmal\u0131k ” olarak de\u011ferlendiriyor. <\/span>\n<\/p>\n

\nBilim tarihinin en büyük en güçlü mikroskobunda 1 trilyon elektronvolt (k\u0131saca 1 TeV) enerji üretecek bir sistemi tasarl\u0131yorsunuz. \u0130\u015fte bir k\u0131s\u0131m çevreleri ürküten de bu. Bir parçac\u0131\u011f\u0131 bu kadar elektrikle yüklerseniz orada bir karadelik olu\u015fturabilirsiniz. <\/span>\n<\/p>\n

\nTeV (trilyon elektron volt) ölçe\u011fini ke\u015fiflere açmak , yepyeni bir deneysel fizik dünyas\u0131na girmek anlam\u0131na geliyor. Önceki deney düzeneklerinde ancak milyon elektron vol düzeyine ç\u0131k\u0131labiliyordu. Fizi\u011fin beklenen ke\u015fifleri yada problemleri neler? Elektrozay\u0131f simetri k\u0131r\u0131lmas\u0131, hiyerar\u015fi problemi ve karanl\u0131k maddenin s\u0131rr\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131 deneylerinin öncelik s\u0131ralamas\u0131nda en ba\u015fta geliyor. Bu enerjiye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015fimdiye kadar bir türlü bulunamayan Higgs parçac\u0131klar\u0131 elde edilebilir. Kim bilir belki de evrendeki maddenin çok büyük bölümünü olu\u015fturan “karanl\u0131k madde” dedi\u011fimiz \u015feyin asl\u0131n\u0131n higgs bozonlar\u0131 oldu\u011funu anlam\u0131\u015f oluruz. Belki de esir dedi\u011fimiz taneciklerin s\u0131rr\u0131n\u0131 H\u0130GGS bozonlar\u0131 ile alakas\u0131n\u0131 ke\u015ffetmi\u015f oluruz. <\/span>\n<\/p>\n

\nDev Makine Ne Yapacak? <\/span>\n<\/p>\n

\nOn y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131nd\u0131r bilim adamlar\u0131 bu süper mikroskop diyece\u011fimiz sistemin tamamlanmas\u0131 için çal\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Deneyde nelerin bulunaca\u011f\u0131 mechul ama ba\u015frolde günümüzün geçerli madde kuram\u0131n\u0131n ke\u015ffedilmemi\u015f tek parças\u0131 olan H\u0130GS parçac\u0131\u011f\u0131n\u0131n ke\u015ffedilmesi bekleniyor. Dahas\u0131 Dört temel kuvvetten ikisi olan elektromanyetizma ile zay\u0131f nükleer kuvvetleri farkl\u0131 k\u0131lan nedir? Bu iki kuvvet neden birbirinden farkl\u0131? \u0130\u015fte ke\u015ffedilmesi umulan ikinci bir konu da budur. Bu ke\u015fiflerle günlük dünyam\u0131zda çok \u015feyi de\u011fi\u015ftirecek. Evrene bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z farkl\u0131la\u015facak. \u0130\u015fte bu yüzden fizik büyük bir dönü\u015fümün e\u015fi\u011finde oldu\u011fu kabul ediliyor. <\/span>\n<\/p>\n

\nDeneyin temelini k\u0131saca anlatmaya çal\u0131\u015f\u0131rsak; dev parçac\u0131k h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131s\u0131nda önce parçac\u0131k demetleri olu\u015fturulacak. Parçac\u0131klar önce tek yönde h\u0131zland\u0131r\u0131lacak. Daha sonra ters yönlerde h\u0131zland\u0131rma ve sonunda çarp\u0131\u015ft\u0131rma duraklar\u0131ndan geçilecek. Önce dü\u015fük enerji düzeyleri, sonra tera ölçe\u011fi… Nisbi zay\u0131f deney yo\u011funluklar\u0131ndan, kontrolü daha zor olan yüksek yo\u011funluklara geçilecek. Sonra?…. Yol üzerindeki her ad\u0131mda, görev alan sonuçlar\u0131 büyük bir merakla bekleyen binlerce bilim insan\u0131, mühendis ve ö\u011frenci si var. Dünya parçac\u0131k fizik camias\u0131 da LHC den gelecek ilk sonuçlar\u0131 heyecanla bekliyor. MIT dan Fransk Wiczek, LHC nin Fizikte bir alt\u0131n ça\u011f ba\u015flataca\u011f\u0131 yolundaki sözleriyle fizik camias\u0131n\u0131n ortak duygular\u0131na tercüman oluyor. Bilimciler yeni bir dönemin bereketli bulu\u015flar\u0131nda e\u015fi\u011fine geldiklerini ve sa\u011fanak sa\u011fanak bulu\u015flarla gündemin sars\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyorlar. <\/span>\n<\/p>\n

\nEvet deneylerden beklenenleri de\u011fi\u015fik aç\u0131lardan sürekli tekrarl\u0131yoruz. Basit ve temel sorular hakk\u0131nda yeni bir anlay\u0131\u015f kazanaca\u011f\u0131z: Niye atomlar var? Kimyan\u0131n gere\u011fi ne? Kararl\u0131 yap\u0131lar\u0131 mümkün k\u0131lan ne? K\u0131sacas\u0131 bu bulu\u015flarla evrene ve varl\u0131\u011fa yükledi\u011fimiz mana de\u011fi\u015fecek. Yarat\u0131l\u0131\u015f s\u0131rlar\u0131 hakk\u0131nda nereden gelip nereye gitti\u011fimiz ve ne amaçla yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z konular\u0131nda daha net cevaplara ula\u015faca\u011f\u0131z belki de <\/span>\n<\/p>\n

\nVarl\u0131\u011f\u0131n Dü\u011fümlendi\u011fi Noktalar <\/span>\n<\/p>\n

\nBilim insanlar\u0131 hep daha da küçük parçac\u0131klara ula\u015fman\u0131n hayalini kurarken, fizi\u011fin o tuhaf yasas\u0131 kar\u015f\u0131m\u0131z ç\u0131k\u0131yor: Parçac\u0131klar küçüldükçe, a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 art\u0131yor, öyle ki bütün evreni tartabilecek bir nokta ç\u0131k\u0131yor kar\u015f\u0131m\u0131za. Bu parçac\u0131klardan bir tanesinin parçalanmas\u0131, yeni bir büyük patlamaya yol aç\u0131p evrenin yeniden \u015fekillenmesine neden olabilir? <\/span>\n<\/p>\n

\nVarl\u0131\u011f\u0131n dü\u011fümlendi\u011fi noktalara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kar\u015f\u0131m\u0131za süper sicimler ç\u0131k\u0131yor: Ya\u015fam\u0131n en küçük yap\u0131 ta\u015f\u0131 nokta \u015feklinde de\u011fil, iç içe geçmi\u015f titre\u015fen sicimler (strings) \u015feklindeki yap\u0131lardan ibaret. Sicimlerin en \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 yanlar\u0131ndan birisi sadece bilinen boyutlara (zaman ve uzay) de\u011fil, on ya da hatta on bir boyuta sahip olmas\u0131. Bu haliyle sicimler madde ve madde ötesi tüm varl\u0131klar\u0131n temeli olabilir. Bir yerlerde, görünmez bir \u015fekilde, yumak halinde sar\u0131l\u0131 oldu\u011fu için bu boyutlar\u0131 göremiyoruz. <\/span>\n<\/p>\n

\nBu nesnelerin (tabii söz konusu olan\u0131n nesne olup olmad\u0131\u011f\u0131 da bilinmiyor) tarif edilmesi imkâns\u0131z. Princeton’daki Elite Üniversitesi’nde görevli bir fizik dahisi say\u0131lan Edward Witten bile, süper sicimler söz konusu olunca, büyülendi\u011fini ve onlar\u0131 çok garip buldu\u011funu ifade ediyor. . Witten, bazen saatlerce koltu\u011funa uzan\u0131yor ve gözlerini tavana dikerek evrenin yap\u0131s\u0131n\u0131 aç\u0131klamay\u0131 amaçlayan "M-Teorisi" üzerine dü\u015fünüyor. Teoriyi henüz tek bir formül haline getiremiyor. Daha, M harfinin anlam\u0131n\u0131 bile çözmü\u015f de\u011fil. Süper sicim teorisini irdeleyen bilim insanlar\u0131 M kelimesinin s\u0131r, gizem anlam\u0131na gelen "Mysterium"dan geldi\u011fini dü\u015fünüyorlar. Tariflerin fiziki anlamdan ziyade dini bir nitelik ta\u015f\u0131mas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015fk\u0131n. Bilgi ve ak\u0131lc\u0131 araçlarla analiz yapan yöntemlerden farkl\u0131 bir s\u0131r ile mi kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z acaba? Tüm çabalara ra\u011fmen varl\u0131\u011f\u0131n en merkezinde yer alan \u015feye ula\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131 bir noktada m\u0131 demek zorunda kal\u0131yorlar. Varl\u0131\u011f\u0131n derinliklerine iniyorsunuz. Ama her ara\u015ft\u0131rma, kar\u015f\u0131m\u0131za yeni sorular ç\u0131kar\u0131yor. "karanl\u0131k enerjiyi" ke\u015ffetmi\u015f bulunuyoruz. Ama nereden geldi\u011fini bilmiyoruz. Üstelik evrende bulunan kütlelerin yüzde 90’\u0131 karanl\u0131k maddeden ibaret. Dü\u015fünebiliyor musunuz? Evrenin ço\u011funlu\u011funu neyin te\u015fkil etti\u011fini hala bilemiyoruz. Varl\u0131\u011f\u0131n \u015fahit oldu\u011fumuz k\u0131sm\u0131 devede kulak mesabesinde.. Demek ki perdenin arkas\u0131nda daha nice alemler ve evrenler bulunmal\u0131. \u0130\u015fte CERN’deki deneyler karanl\u0131k maddeden süper sicimlere kadar teorilere destekleyici bulgular getirebilir. <\/span>\n<\/p>\n

\nSon Söz <\/span>\n<\/p>\n

\nMaddenin çekirde\u011fini, temelini bulmak için yüzy\u0131llard\u0131r süren aray\u0131\u015flar\u0131n içine girdik. Maddenin derinliklerine dald\u0131k. Önce atomlar\u0131, sonra …bin kat daha küçük olan atom çekirde\u011fini, ard\u0131ndan da atom çekirde\u011findeki alt yap\u0131lar olan protonlar\u0131, nötronlar\u0131 ve di\u011fer yüzlerce "temel parçac\u0131klar"\u0131 ke\u015ffettik.. Hayvanat bahçesini and\u0131r\u0131yordu bu parçac\u0131klar\u0131n dünyas\u0131. "Standart Teori" ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan karma\u015f\u0131k bir teoriyle düzenlemeye çal\u0131\u015ft\u0131k bunlar\u0131.Ama gördük ki bu o kadar kolay de\u011fil. . <\/span>\n<\/p>\n

\n“Standart Teoriye” göre maddenin temeli kuark, gluon ve leptonlardan ibarettir. Bunlara parçac\u0131k demek de zor. Bazen madde, bazen enerji yap\u0131s\u0131nda olan ve aniden kaybolan tuhaf parçac\u0131klar.. . Bu yap\u0131 ta\u015flar\u0131 hareketlidir. Kuarklar sadece ikili ya da üçlü gruplar halinde bulunuyor; gluonlar ise proton ve nötron gibi parçac\u0131klar\u0131n içinde ya\u015f\u0131yorlar, kuarklar\u0131 bir arada tutuyorlar. Onlar\u0131 birbirine s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131yor. Hepsi bir araya geldi\u011finde ise sanki bir \u015feyleri gizlemek istercesinde k\u0131l\u0131k ve yap\u0131 de\u011fi\u015ftiriyorlar.. \u0130lginçtir ki \u0130nsan\u0131n onu gözledi\u011fini fark edince yap\u0131 de\u011fi\u015ftiriyorlar farkl\u0131 bir k\u0131l\u0131\u011fa giriyorlar. <\/span>\n<\/p>\n

\nEvet toprakta suda havada zerrelerin faaliyeti var. Evet her \u015fey gibi zerrelerin de kendi ortamlar\u0131nda hususi alemlerinde pek çok gayeleri, hikmetleri ve vazifeleri oldu\u011fu a\u015fikar. Sürekli hareketleri ve vazifeleri asl\u0131nda onlar\u0131n tesbihidir. Her \u015fey gibi onlar da Yaratan\u0131n emirlere itaatli askerler gibi. Ve ona ibadet ediyorlar. T\u0131pk\u0131 Yaratan\u0131n “Hiç bir \u015fey yoktur ki, Onu övüp, Onu tesbih etmesin” (\u0130sra, 44) mealindeki Kurani hitab da buyurdu\u011fu gibi. <\/span>\n<\/p>\n

\nTek ba\u015f\u0131na Genel \u0130zafiyet Teorisi bile dü\u015fünce s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z\u0131 zorluyor. Teori, uzay ve zaman\u0131n, evrende bulunan büyük kütlelerin etkisiyle büküldü\u011fünü ifade ediyor. Kuantum mekani\u011fini anlayabilmek daha da zor. Bu teori de, elektronlar\u0131n atom çekirde\u011finin çevresinde bulunan sa\u011flam yörüngeler etraf\u0131nda dönmedi\u011fini, hatta bunlar\u0131n parçac\u0131k bile olmay\u0131p, parçac\u0131k ve dalgadan olu\u015fan tuhaf, çift türlü yap\u0131lar oldu\u011funu; bu nedenle elektronlar\u0131n atom içindeki yerini tam olarak belirlemenin imkâns\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 söylüyor. Formüller karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131kça, ileri sürülen teoriler de varsay\u0131m düzeyinde kal\u0131yor. Belki de maddenin içinde bulunan en küçük parçac\u0131klar, nokta biçiminden çok, muhallebi tarz\u0131nda yap\u0131lard\u0131r. \u0130ncelemeye kalk\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kayboluyorlar. Uzaydaki yeri belirsiz; bir burada, bir orada; ama, her zaman tam olarak insanlar\u0131n gözlem yapmad\u0131\u011f\u0131 bir yerde bulunuyorlar. \u015eimdilik en temelde ne oldu\u011funu tam çözemesek de Yaratan\u0131n biz insanlara bah\u015fetti\u011fi her \u015feyi anlama ve çözme merak\u0131 ile varl\u0131\u011fa di\u011fer boyutlar\u0131n\u0131 özellikle mana tabakalar\u0131n\u0131 yans\u0131yan özellikleri ve maddeye tek boyutlu bakma ve her \u015feyi maddeden ibaret bilme önyarg\u0131s\u0131ndan kurtulaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bekleyebiliriz.<\/span>\n<\/p>\n

\nProf.Dr. Osman ÇAKMAK<\/span>\n<\/p>\n

<\/p>\n

Bu yaz\u0131 AYIN KONU\u011eU<\/strong> kategorisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. Dr. Osman Çakmak\/Maddenin temelinde ne bulundu\u011fu ve maddenin asl\u0131n\u0131n neden ibaret oldu\u011fu öteden beri insano\u011flunun en çok merak etti\u011fi konulardan birisi oldu. Maddenin varl\u0131\u011f\u0131 atom çekirde\u011finden ibaret oldu\u011funa göre peki çekirdek elemanlar\u0131 (proton ve nötron) ne kadar maddedir? Onlar maddeye ne kadar benziyorlar? 21. yüzy\u0131la geldik. Bilim olabildi\u011fince mesafe ald\u0131. Maddenin neden ibaret oldu\u011fu […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-7641","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7641","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7641"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7641\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170870,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7641\/revisions\/170870"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7641"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7641"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7641"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=7641"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}