{"id":835,"date":"2007-03-24T00:00:00","date_gmt":"2007-03-24T00:00:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T10:01:31","modified_gmt":"2025-10-23T10:01:31","slug":"a","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/a","title":{"rendered":"Ormanlar ve K\u00fcresel Is\u0131nma"},"content":{"rendered":"

\"\"Bitkiler,
\nfotosentez yoluyla y\u0131lda 100 milyar ton karbon emer ve buna yak\u0131n bir miktar\u0131
\nda solunumla b\u0131rak\u0131rlar. Bu karbon ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n miktar\u0131 öyle büyüktür
\nki, fosil yak\u0131tlarla aç\u0131\u011fa ç\u0131kan 6,5 milyar ton karbon bunun yan\u0131nda çok
\nküçük kal\u0131r. Karada
\ngerçekle\u015fen fotosentezin ve solunumun ço\u011fu, odunsu
\nbitkilerin bulundu\u011fu ormanlar ve savanlar gibi ekosistemlerde olur.
\nSolunumla
\nortaya ç\u0131kan ak\u0131s\u0131n bir bölümü bitkilerin kendisinden kaynaklan\u0131r;
\nyakla\u015f\u0131k %50'siyse bitkilerin üretti\u011fi organik malzemelerin mikroplar
\narac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla
\nbozulmas\u0131yla ç\u0131kar. Toprakta depolanan bu organik maddelerin ço\u011fu,
\nyava\u015f
\nbozulan lignin (odunsu bitkilerin hücre duvarlar\u0131n\u0131n ana malzemesi)
\nart\u0131klar\u0131d\u0131r.   Karbondioksit birikiminin küresel desenlerinden,
\nkaralarda fotosentezin ve solunumun
\ndengede olmad\u0131\u011f\u0131; fotosentezin y\u0131lda iki milyar ton karbonla solunumu
\ngeçti\u011fi
\nanla\u015f\u0131lmakta. Bu ak\u0131\u015flar\u0131 belli orman alanlar\u0131nda ölçmek de olas\u0131.
\nÖlçümler,
\naç\u0131kça eski ve zarar görmemi\u015f ormanlarla, orta ya\u015fl\u0131 ormanla­r\u0131n
\nsan\u0131landan
\ndaha fazla CO2 so\u011furdu\u011funu gösteriyor. Bunun nedenleri, artan CO2
\ngübrelemesi
\n(CO2 fotosentezi uyar\u0131r) ve insan azot at\u0131klar\u0131n\u0131n artmas\u0131 (o da gübre
\nyerine geçer) olabilir. Yani ormanlar bir tahliye deli\u011fi i\u015flevi
\ngörüyor.
\nAtmosferdeki CO2'yi toplayarak bu gaza ba\u011fl\u0131 \u0131s\u0131nmay\u0131 azaltan küresel
\nbir
\nçevre hizmeti yap\u0131yor. Ancak, bu durum kal\u0131c\u0131 olmayabilir. \u015eimdiye
\nkadar
\nara\u015ft\u0131rma yap\u0131lan tüm ormanlarda, sal\u0131nana kar\u015f\u0131 toplanan karbon
\nlehindeki
\nfark\u0131n çok küçük oldu\u011fu görülmü\u015f. Gelece\u011fin sera dünyas\u0131nda
\nfotosentez, artan CO2 düzeyleri ve azot at\u0131klar\u0131yla birlikte ço\u011falacak
\nve
\ndelikten ak\u0131p giden karbon miktar\u0131 ço\u011falacak. Fakat, her
\ndoktorun bildi\u011fi gibi, s\u0131cakl\u0131k artt\u0131kça solunumun h\u0131z\u0131 da artar. Yani,
\ngenel olarak, solunumun (hem bitkilerin kendisinin, hem organik
\nmaddelerin
\nbozulmas\u0131n\u0131n) küresel \u0131s\u0131nmayla artmas\u0131 beklenir. Böyle olunca da,
\nküresel
\nde\u011fi\u015fim modellerinin or­tak görü\u015fü, ormanlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu tahliye
\ndeli\u011finin daralaca\u011f\u0131; uzun dönemde, ormanlar\u0131n da atmosfer için birer
\nkarbon kayna\u011f\u0131 olaca\u011f\u0131.
\n Nature<\/em>
\ndergisinin 20 Nisan tarihli say\u0131s\u0131nda yer alan iki ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonuçlar\u0131ysa,
\nbizi görü\u015flerimizi de\u011fi\u015ftirmeye zorluyor. Giardina ve Ryan'\u0131n ara\u015ftirmalar\u0131na
\ngöre, on y\u0131llar\u0131 kapsayan uzun zaman dilimlerinde, organik maddelerin
\nbozulma süreci asl\u0131nda \u0131s\u0131ya çok duyarl\u0131 de\u011fil. Öyle görülüyor ki, k\u0131sa
\nsüreli \u0131s\u0131nma deneyleri solunumun artaca\u011f\u0131m gösterse de, bu deneyler,
\nsolunumun artan \u0131s\u0131ya tepkisinin uzun vadeli özelliklerini belirlemede
\nyetersiz kal\u0131yor. Avrupa ormanlar\u0131ndaki CO2 ölçüm istasyonlar\u0131ndan
\ntoplanan verilerin sunuldu\u011fu ikinci makaledeki sonuçlar daha da \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131.
\nValentini ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n çal\u0131\u015fmas\u0131, daha so\u011fuk iklime kar\u015f\u0131n kuzey
\nenlemlerinde
\nsolunumun karbon dengesinde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bile\u015fen oldu\u011funu göste­riyor.
\nBuna göre, \u0130zlanda'dan \u0130talya'ya kadarki enlemlerde de\u011fi\u015fkenlik gösteren
\n\u015fey san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi fotosentez de\u011fil, solunum. <\/p>\n

\nBu
\nbulgular genellenebilir mi? Tüm Avrupa için geçerli özellikte orman türleri
\nbelirlemenin güçlü\u011füne kar\u015f\u0131n, bilim adamlar\u0131, bulgular\u0131n bu enlemler için
\ngerçek bir e\u011filimi ortaya ç\u0131kard\u0131\u011f\u0131  
\ngörü\u015fündeler.  \u015eimdi,
\nABD'deki benzer bir istasyon a\u011f\u0131ndan gelecek sonuçlar\u0131n bu e\u011filimi do\u011frulamas\u0131
\nbekleniyor. Tropik ormanlardaki karbon ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n öteki ormanlardan daha
\nfazla oldu\u011funu biliyoruz. Ancak, henüz s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n karbon dengesindeki uzun
\nvadeli etkileri üzerine yorum yapmaya yetecek kadar veri yok; küresel
\ntabloyu tamamlamak için ya\u011fmur ormanlar\u0131ndan ve savanlardan daha fazla
\nveri gerekiyor.\n<\/p>\n

\n   
\nPeki toprak
\nsolunumu daha so\u011fuk bir iklimde neden daha bask\u0131n oluyor? Neden, belki topra\u011f\u0131n
\nkuzeyde daha uzun süre nemli kalmas\u0131 ve so\u011fukta i\u015f görmeye al\u0131\u015f\u0131k
\nmikroplar\u0131n y\u0131l\u0131n daha uzun bir bölümünde etkin olabilmeleri; buna kar\u015f\u0131n
\ngüney enlemlerinde mikroplar\u0131n, y\u0131l\u0131n topra\u011f\u0131n kuru oldu\u011fu daha uzun bölümlerinde
\netkisiz kalmalar\u0131. Bir ba\u015fka olas\u0131l\u0131k da, kuzey enlemlerinde eski, so\u011fuk dönemlerde
\norganik madde olarak birikmi\u015f daha çok karbon bulunmas\u0131 ve bunlar\u0131n, topra\u011f\u0131n
\n\u0131s\u0131nmas\u0131yla ancak \u015fimdi bozulmaya ba\u015flamalar\u0131.\n<\/p>\n

\n   
\nBirinci durum için
\nekosistem solunumunun, s\u0131cakl\u0131ktaki uzun vadeli art\u0131\u015fla birlikte artaca\u011f\u0131n\u0131
\nvarsaym\u0131\u015flar. ikinci durum içinse, modeli biraz de\u011fi\u015ftirerek ekosistem
\nsolunumunun s\u0131cakl\u0131ktaki günlük ve mevsimlik de\u011fi\u015fimlere tepki vermeye
\ndevam edece\u011fi, fakat uzun vadeli s\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fimlerine duyars\u0131z olaca\u011f\u0131
\nvarsaym\u0131\u015flar.\n<\/p>\n

\n   
\nBirinci durum do\u011fruysa,
\ntahliye deli\u011fi daral\u0131r ve orman atmosferdeki CO2'yi temizlemede verimsizle\u015fir.
\nE\u011fer ikinci durum do\u011fruysa, fotosentez art\u0131\u015f\u0131n\u0131n etkisi, solunumun artmas\u0131nca maskelenmez; orman atmosferdeki
\nCO2 için giderek daha geni\u015f bir
\ntahliye deli\u011fi olur.\n<\/p>\n

   
\nHer durumda, iki ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonuçlar\u0131, küresel bitki de\u011fi\u015fimi model­leri
\nüzerinde çal\u0131\u015fan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara önemli bir ileti gönderiyor. Toprak
\nsolunumu modelleri için, yaln\u0131zca k\u0131sa vadeli deneylerin sonuçlar\u0131m
\nkullanarak parametreler koymak yan\u0131lt\u0131c\u0131 olabilir. Solunum modelleriyle
\niklim de\u011fi\u015fikli\u011fi modelleri tam olarak e\u015flendi\u011finde, küresel \u0131s\u0131nmay\u0131
\nartt\u0131ran solunumla küresel \u0131s\u0131nma aras\u0131ndaki olumlu geri besleme, yaln\u0131zca
\ns\u0131n\u0131rl\u0131 bir süre için ilerleyebilir; kolay bozulan topraktaki organik
\nmaddeler tükenene kadar. Yoksa bu, küresel \u0131s\u0131nma konusundaki k\u0131yamet
\ntablosunun art\u0131k imkans\u0131z oldu\u011fu anlam\u0131na m\u0131 geliyor?,<\/p>\n

\nNature 20 Nisan 2000<\/strong>\n<\/p>\n

\nÇeviri: Asl\u0131 Zülal<\/span>\n<\/p>\n

\nKaynak:http:\/\/zinderud.com <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bitkiler, fotosentez yoluyla y\u0131lda 100 milyar ton karbon emer ve buna yak\u0131n bir miktar\u0131 da solunumla b\u0131rak\u0131rlar. Bu karbon ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n miktar\u0131 öyle büyüktür ki, fosil yak\u0131tlarla aç\u0131\u011fa ç\u0131kan 6,5 milyar ton karbon bunun yan\u0131nda çok küçük kal\u0131r. Karada gerçekle\u015fen fotosentezin ve solunumun ço\u011fu, odunsu bitkilerin bulundu\u011fu ormanlar ve savanlar gibi ekosistemlerde olur. Solunumla ortaya ç\u0131kan […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[419],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-835","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cevre"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/835","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=835"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/835\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":172515,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/835\/revisions\/172515"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=835"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=835"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=835"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=835"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}