{"id":842,"date":"2007-03-30T00:00:00","date_gmt":"2007-03-30T00:00:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T10:01:31","modified_gmt":"2025-10-23T10:01:31","slug":"insanlik-gelecegiyle-mi-oynuyor-842","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/insanlik-gelecegiyle-mi-oynuyor-842","title":{"rendered":"\u0130nsanl\u0131k Gelece\u011fiyle mi Oynuyor?"},"content":{"rendered":"

\"\" \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n <\/strong>yerle\u015fik ya\u015fama geçi\u015finden bu yana,
\ndünya iklimi neredeyse de\u011fi\u015fmeyen bir gidi\u015f izliyor; s\u0131cakl\u0131klarda herhangi
\nbir ciddi de\u011fi\u015fim olmuyor. Bu nedenle bizler de gerek hava s\u0131cakl\u0131klar\u0131n\u0131n
\ngerekse iklim desenlerinin dünya tarihi boyunca hep ayn\u0131 kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, de\u011fi\u015fmedi\u011fini
\ndü\u015fünüyoruz. Ne var ki iklimbilimcilerin bulgular\u0131 hiç de böyle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131
\ngösteriyor. Gerçekte dünya iklim sistemi, durgun bir yap\u0131da olmaktan çok
\nuzak. Yüzlerce milyon y\u0131ll\u0131k s\u0131cak dönemler, bunlar\u0131n ard\u0131ndan gelen
\nonlarca milyon y\u0131ll\u0131k so\u011fuk dönemler; so\u011fuk dönemlerin içinde yüz bin y\u0131ll\u0131k
\nperiyodlarda ve yakla\u015f\u0131k on bin y\u0131l süren \u0131l\u0131k vahalar ve bunlar\u0131n içinde
\nde onlarca ya da yüzlerce y\u0131l süren görece hafif, so\u011fuklu s\u0131cakl\u0131 birçok
\ndönem var. K\u0131sacas\u0131 dünya zaman zaman de\u011fi\u015fen sürelerle hem \u0131s\u0131n\u0131yor
\nhem de sonra yeniden so\u011fuyor.<\/p>\n

\nÖrne\u011fin son bir milyar y\u0131l içinde yakla\u015f\u0131k 250 milyon y\u0131l
\nsüren s\u0131cak dönemlerin ard\u0131ndan gelen dört büyük so\u011fuk dönem oldu. S\u0131cak
\ndönemlerde, dünyan\u0131n ortalama s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 22°C kadar oldu\u011fu san\u0131l\u0131yor;
\nbugünkünden 7°C daha fazla! Bu dönemlerde k\u0131talar bugünkü yerlerine
\noturmam\u0131\u015ft\u0131r. Karalar\u0131n iç bölgelerinde \u0131l\u0131k ve s\u0131\u011f denizlerle batakl\u0131klar
\nvard\u0131r; deniz düzeyleri yüksektir, kutuplarda buz bulunmaz; oralar\u0131 da
\nbitkiler ve ormanlarla kapl\u0131d\u0131r. Bu s\u0131cak dönemler, bir süre
\nsonra so\u011fuk ama daha k\u0131sa süren dönemlerle kesiliyorlar. Bu köklü iklim de\u011fi\u015fimi
\nde birkaç yüz y\u0131l gibi k\u0131sa bir sürede oluyor.\n<\/p>\n

\n   
\nGezegenimiz, son olarak, yakla\u015f\u0131k elli milyon y\u0131l önce so\u011fuk
\nbir döneme girdi. Asl\u0131nda su anda hala onun içindeyiz. Bu dönemde hava s\u0131cakl\u0131klar\u0131
\ndü\u015ftü, kutuplardan ba\u015flayarak orta enlemlere de\u011fin uzanan buz tabakalar\u0131
\nkaplad\u0131 dünyay\u0131. Canl\u0131lar\u0131n do\u011fal ya\u015fam alanlar\u0131 de\u011fi\u015fti. Yeni ko\u015fullara
\nuyum sa\u011flayamayan türler yok oldu; yeni türler ortaya
\nç\u0131kt\u0131. Bu so\u011fuk ça\u011fda, yüz bin y\u0131l arayla görülen ve yakla\u015f\u0131k on bin
\ny\u0131l süren k\u0131sa dönemlerin d\u0131\u015f\u0131nda dünya sürekli so\u011fuk oldu.\n<\/p>\n

\n   
\nPeki bu periyodik \u0131s\u0131nma ve so\u011fumalar\u0131n nedeni nedir? 250 milyon y\u0131ll\u0131k s\u0131cak
\nya da yüz bin y\u0131ll\u0131k so\u011fuk dönemlere yol açan güçlü etkiler nelerdir?
\niklimbilimciler de çok uzun zamand\u0131r bu sorulara yan\u0131t ar\u0131yorlar, ilk soruya
\ndaha yan\u0131t bulabilmi\u015f de\u011filler. Ancak ikincisi için baz\u0131 ipuçlar\u0131 var.\n<\/p>\n

   
\n1930'lu y\u0131llarda S\u0131rp bilim adam\u0131 Milutin
\nMilankoviç, Dünya'n\u0131n Güne\u015f çevresindeki elips biçimli
\nyörüngesinin, 95 000 y\u0131lda bir bas\u0131kla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 gösterdi. Bu periyod
\nakla hemen, yüz bin y\u0131ll\u0131k buz ça\u011flar\u0131n\u0131 getiriyor. Yörüngedeki bu de\u011fi\u015fimin
\nyan\u0131 s\u0131ra Milankoviç, Dünya'n\u0131n ekseninde de 41 000 y\u0131ll\u0131k periyodu olan
\ndo\u011frusal bir kayma ile 23 000 y\u0131ll\u0131k periyodu olan dairesel bir sapma daha
\noldu\u011funu buldu. Günümüz bilim adamlar\u0131 Dünya'n\u0131n bu hareketlerim bilmekle
\nbirlikte, bunlar\u0131n Dünya'n\u0131n de\u011fi\u015fken iklimiyle olan ili\u015fkisini daha tam
\nolarak kuramad\u0131lar.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\n   
\nKimi iklimbilimciler, k\u0131ta kayma hareketlerinin ve da\u011f olu\u015fumlarm\u0131n iklim de\u011fi\u015fimlerinde
\nbir etkisi olabilece\u011fini dü\u015fünüyor. Çünkü bu tür hareketler
\nokyanuslardaki ak\u0131nt\u0131 sistemlerini ve atmosferdeki rüzgarlar\u0131 etkiler. Kimi
\nbilim adamlar\u0131 da yanarda\u011f etkinliklerindeki periyodik bir a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n iklim
\nsistemini etkileyebilece\u011fini savunuyorlar. Yanarda\u011f patlamalar\u0131yla atmosfere
\nçok büyük miktarlarda toz yükselir. Bu tozlar, güne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n geçi\u015fini
\nengelleyen bir tabaka olu\u015fturur ve böylece dünyan\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 da dü\u015fer.
\n1991'de Filipinler'deki Pinatubo yanarda\u011f\u0131n\u0131n patlamas\u0131 yüzünden bir y\u0131l
\nboyunca dünyan\u0131n ortalama s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 1°C kadar dü\u015fmü\u015ftü. Bunlardan ba\u015fka
\nGüne\u015f lekeleriyle iklim olaylar\u0131 aras\u0131nda bir ili\u015fki arayan bilim adamlar\u0131
\nda var. Gerçekten de Güne\u015f'in manyetik alan\u0131ndaki de\u011fi\u015fimler ve Güne\u015f
\nlekeleri, yay\u0131lan enerji miktar\u0131n\u0131 etkiler. Bu da do\u011fal olarak Dünya'n\u0131n
\nald\u0131\u011f\u0131 enerji miktann\u0131n de\u011fi\u015fmesine yol açar.\n<\/p>\n

   
\nSo\u011fuma ve \u0131s\u0131nmalar\u0131n nedenleri daha anla\u015f\u0131labilmi\u015f de\u011fil; ama son bir
\nmilyon y\u0131lda dünyay\u0131 en az\u0131ndan dokuz kez buz tabakalar\u0131n\u0131n kaplad\u0131\u011f\u0131
\nbiliniyor. Bugün asl\u0131nda, bundan elli milyon y\u0131l önce ba\u015flam\u0131\u015f olan so\u011fuk
\ndönemin içindeki k\u0131sa süreli s\u0131cak vahalardan birindeyiz: Büyük bir olas\u0131l\u0131kla
\nda vahan\u0131n sonu görünmeye ba\u015flad\u0131. Amerika ve Avrupa'n\u0131n ortalar\u0131na de\u011fin
\ngelen buz tabakalar\u0131, bundan 18 000 ile 14 000 y\u0131l önce çekilmeye ba\u015flad\u0131lar.
\nBuzlar\u0131n çekilmesi \u0131s\u0131nman\u0131n ilk belirtileriydi. Bu k\u0131sa \u0131l\u0131k dönemin
\nen yüksek s\u0131cakl\u0131klar\u0131na 8000 y\u0131l kadar önce ula\u015f\u0131ld\u0131; hava bugünkünden
\nyaln\u0131zca 1-2°C daha s\u0131cakti. Dört bin y\u0131l kadar önce s\u0131cakl\u0131k dü\u015fü\u015fleri
\nba\u015flad\u0131. Tabii ki arada k\u0131sa süreli görece \u0131l\u0131k dönemler oldu. Örne\u011fin
\nbin y\u0131llar\u0131ndaki böyle bir \u0131s\u0131nma s\u0131ras\u0131nda, Vikingler Izlanda'ya ve o
\nzamanlar ye\u015fil olan Grönland'a gidip koloniler kurdular; hatta Amerika'ya bile
\ngittiler. Ama sonra so\u011fuklar\u0131n geri gelmesiyle Grönland buzla kapland\u0131 ve
\nkoloniler de çöktü.<\/p>\n\n\n\n\n
\"\"<\/td>\n<\/tr>\n
\n

\n\t\t\t   
\n\t\t\tBilim adamlar\u0131na göre dünya \u015fu anda art\u0131k so\u011fuma e\u011filiminde olmal\u0131.
\n\t\t\tAncak son yüz elli y\u0131ll\u0131k gözlemler, bir \u015feylerin sanki ters gitti\u011fini gösteriyor.
\n\t\t\tOn dokuzuncu yüzy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan 1940'a de\u011fin, dünyan\u0131n özellikle kuzey
\n\t\t\tyar\u0131m küresinde belirgin bir \u0131s\u0131nma gözlenmi\u015fti. Sonra, 1940'tan ba\u015flay\u0131p
\n\t\t\t1960'l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonuna de\u011fin süren yakla\u015f\u0131k 0,25°C'lik bir so\u011fuma ya\u015fand\u0131.
\n\t\t\tBu dönemde Alaska ve \u0130skandinavya'daki buzullar\u0131n geri çekilmesi durdu.
\n\t\t\tHatta isviçre'dekiler ilerlemeye bile ba\u015flad\u0131lar. Ne var ki 1970'li y\u0131llarda
\n\t\t\tdünya yeniden \u0131s\u0131nmaya ba\u015flad\u0131. Kas\u0131m 1976'da iklimbilimci Dr. Wallace S.
\n\t\t\tBroecker "Yirmi-otuz y\u0131l sürecek, h\u0131zl\u0131 bir \u0131s\u0131nma döneminin ba\u015f\u0131nda
\n\t\t\tolabiliriz. E\u011fer do\u011fal so\u011fuma e\u011filimi sona erdiyse, küresel s\u0131cakl\u0131k büyük
\n\t\t\tbir art\u0131\u015f gösterecektir… bu \u0131s\u0131nma 2000 y\u0131l\u0131nda, dünyan\u0131n ortalama s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131
\n\t\t\tson bin y\u0131l\u0131n en üst düzeyine ç\u0131kartabilir" demi\u015fti. Bugünkü durum
\n\t\t\tortada: A\u011faç halkalar\u0131, buz örnekleri, mercanlar ve okyanus tabanlar\u0131ndan
\n\t\t\tal\u0131nan örnekler üzerinde yap\u0131lan incelemeler, 1997 y\u0131l\u0131n\u0131n son 1200 y\u0131ll\u0131k
\n\t\t\tdönem içindeki en s\u0131cak y\u0131l oldu\u011funu ortaya koydu. 1998 ise 1997'den
\n\t\t\tbile daha s\u0131cak geçti.\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\n(TUB\u0130TAK
\nBilim ve Teknik, Temmuz 2000 – Ça\u011flar
\nSunay -)\n<\/p>\n

\nkaynak:http:\/\/zinderud.com <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n yerle\u015fik ya\u015fama geçi\u015finden bu yana, dünya iklimi neredeyse de\u011fi\u015fmeyen bir gidi\u015f izliyor; s\u0131cakl\u0131klarda herhangi bir ciddi de\u011fi\u015fim olmuyor. Bu nedenle bizler de gerek hava s\u0131cakl\u0131klar\u0131n\u0131n gerekse iklim desenlerinin dünya tarihi boyunca hep ayn\u0131 kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, de\u011fi\u015fmedi\u011fini dü\u015fünüyoruz. Ne var ki iklimbilimcilerin bulgular\u0131 hiç de böyle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 gösteriyor. Gerçekte dünya iklim sistemi, durgun bir yap\u0131da olmaktan […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[419],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-842","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cevre"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/842","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=842"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/842\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":172488,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/842\/revisions\/172488"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=842"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=842"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=842"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=842"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}