{"id":843,"date":"2007-03-30T00:00:00","date_gmt":"2007-03-30T00:00:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T10:01:31","modified_gmt":"2025-10-23T10:01:31","slug":"isiniyoruz-843","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/isiniyoruz-843","title":{"rendered":"Is\u0131n\u0131yoruz"},"content":{"rendered":"

\"\"Bugün dünyan\u0131n en so\u011fuk bölgesi neresidir sorusuna verilecek yan\u0131t, ku\u015fkusuz
\nAntarktika'd\u0131r. Avustralya'n\u0131n iki kat\u0131 büyüklü\u011fündeki bu k\u0131tan\u0131n
\nhemen hemen tümü (% 98) buzla kapl\u0131d\u0131r. Yakla\u015f\u0131k yüz milyon y\u0131l önce süper
\nk\u0131ta Gondwana'dan kopan k\u0131ta yava\u015f yava\u015f bugünkü yerine oturdu. Olu\u015fumundan
\nsonra çok uzun bir süre üzerinde buz bulunmayan Antarktika'da yakla\u015f\u0131k on
\nbe\u015f milyon y\u0131ld\u0131r de\u011fi\u015fmeyen bir buz takkesi bulunuyor.<\/p>\n

\n   
\nK\u0131tay\u0131 kaplayan buz tabakas\u0131, gelen güne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n %80-85'ini geri
\nyans\u0131t\u0131r. Antarktika'n\u0131n günümüzde bu denli so\u011fuk olmas\u0131n\u0131n temel
\nnedeni budur. Buz tabakas\u0131n\u0131n ortalama kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 1,5 km'dir ama bu kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131n
\n4,5 km'yi a\u015ft\u0131\u011f\u0131 yerler de vard\u0131r. Dünyadaki buzlar\u0131n % 90'\u0131 (yakla\u015f\u0131k
\n30 milyon kilometreküp), Antarktika'da bulunur ve bu buzlar, dünyadaki temiz
\nsular\u0131n % 70'ini içerir.\n<\/p>\n

\nBu yap\u0131s\u0131yla, Antarktika'n\u0131n dünya iklimi içinde önemli bir yeri vard\u0131r.
\nHer \u015feyden önce k\u0131ta, dünya iklim sisteminin so\u011futucu birimidir. So\u011futma
\netkisinin dünya rüzgar desenlerinin olu\u015fumunda önemli bir yeri vard\u0131r. Bu
\netkinin yan\u0131 s\u0131ra Antarktika'n\u0131n okyanusla olan ili\u015fkisi de çok önemlidir.\n<\/p>\n\n\n\n\n
\"\"<\/td>\n<\/tr>\n
\n

\n\t\t\t   
\n\t\t\tDünyadaki iklimin en önemli ö\u011felerinden biri de bilim adamlar\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131
\n\t\t\tbant<\/em> ad\u0131n\u0131 verdikleri okyanus ak\u0131nt\u0131 sistemidir. Mobius \u015feridine<\/em>
\n\t\t\tbenzer biçimdeki ak\u0131nt\u0131, kimi zaman dipten kimi zaman da yüzeyden gider. Dünyadaki
\n\t\t\ttüm \u0131rmaklarda akan sular\u0131n yirmi kat\u0131 kadar su ta\u015f\u0131yan bu ak\u0131nt\u0131
\n\t\t\tsistemi izlanda yak\u0131nlar\u0131nda so\u011fur ve yo\u011funla\u015farak dibe batar. Yön de\u011fi\u015ftiren
\n\t\t\tak\u0131nt\u0131 dipten, güneye, Afrika'ya, do\u011fru ilerler.\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\n   Afrika'n\u0131n güneyinde, Antarktika yak\u0131nlar\u0131nda, ak\u0131nt\u0131 iki kola ayr\u0131l\u0131r. Kollardan
\nbiri Avustralya'n\u0131n .do\u011fusundan geçerek Pasifik Okyanusu'nun kuzeyine yönelir.
\nYol boyunca \u0131s\u0131n\u0131r ve yüzeye ç\u0131kar; sonra ABD'nin bat\u0131 k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131
\nizleyerek güneye iner ve Avustralya'n\u0131n kuzeyinden geçer. Öteki kol Hint
\nOkyanusu'nda bir çember çizer; \u0131s\u0131nan ve yüzeyden akan sular Avustralya'n\u0131n
\nbatis\u0131nda birinci kolla birle\u015fir. Ondan sonra ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 bant tek bir büyük
\nkol biçirninde Afrika'n\u0131n batis\u0131ndan geçerek kuzeye yönelir. Yol boyunca
\nbuharla\u015fma nedeniyle sular\u0131 azalan ak\u0131nt\u0131n\u0131n tuz oran\u0131 yükselmi\u015ftir;
\nkuzeye yakla\u015ft\u0131kça da. so\u011fur, izlanda yak\u0131nlar\u0131nda bu so\u011fuk
\nve yo\u011fun sular dibe batar. Böylece döngü tamamlan\u0131r.\n<\/p>\n

\n\"\"<\/p>\n

\nTa\u015f\u0131y\u0131c\u0131
\nbant, okyanuslar aras\u0131nda su ve \u0131s\u0131 al\u0131\u015fveri\u015fini sa\u011flar. Bu sistem
\nsayesinde Pasifik ve Hint Okyanuslar\u0131n\u0131n s\u0131cak sular\u0131 Atlantik'e ta\u015f\u0131n\u0131r.
\nBu s\u0131rada yüzeyden giden ak\u0131nt\u0131n\u0131n üzerindeki hava da \u0131s\u0131n\u0131r ve ak\u0131nt\u0131n\u0131n
\nyak\u0131n\u0131ndan geçti\u011fi karalar\u0131n iklimi yumu\u015far. Örne\u011fin Kuzeybat\u0131 Avrupa,
\nta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 bant sayesinde yakla\u015f\u0131k 10°C daha s\u0131cak olur.\n<\/p>\n

\nGüney
\nyar\u0131mkürede yaz mevsimi geldi\u011finde, Antarktika'da eriyen buzlar\u0131n so\u011fuk
\nsular\u0131 da dibe çöker ve ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 banta kat\u0131l\u0131r; sonra da kuzeye yönelir.
\nBu nedenle Antarktika, hem so\u011fuklu\u011fu hem de ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 banta aktard\u0131\u011f\u0131 so\u011fuk
\nsular\u0131 nedeniyle dünya iklim sisteminin dengesi aç\u0131s\u0131ndan
\nçok önemlidir.\n<\/p>\n

   
\nSon y\u0131llarda bilim adamlar\u0131 k\u0131tan\u0131n iç bölgelerinin ald\u0131\u011f\u0131 ya\u011f\u0131\u015f
\nmiktar\u0131nda bir art\u0131\u015f, bunun yan\u0131nda k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki buz hacminde de bir
\nazal\u0131\u015f gözlüyorlar. Buz hacmindeki benzer bir azalma Arktik Denizi'yle dünyan\u0131n
\norta ve alçak enlemlerindeki buzullarda da kendini gösteriyor. Örne\u011fin
\nAfrika'da Kilimanjaro Da\u011f\u0131'ndaki buzul, 20. yüzy\u0131lda kütlesinin yakla\u015f\u0131k
\ndörtte üçünü yitirdi. Ayn\u0131 dönemde Kafkaslardaki
\nbuzullar\u0131n kütlesi yar\u0131ya indi. Çin-Rusya s\u0131n\u0131r\u0131nda, Tiyen \u015ean Da\u011flar\u0131'ndaki
\nbuzullarsa son k\u0131rk y\u0131lda yakla\u015f\u0131k % 20 küçüldüler.<\/p>\n

\n   
\nYirminci yüzy\u0131lda denizlerin düzeyi 10-25 cm kadar yükseldi ve günümüzde
\nde her y\u0131l yakla\u015f\u0131k 2 mm yükseliyor. Bunun 0,2-0,6 mm kadar\u0131 okyanuslar\u0131n
\n\u0131s\u0131l genle\u015fmesinden (t\u0131pk\u0131 yaz\u0131n \u0131s\u0131nan elektrik hatlar\u0131n\u0131n sarkmas\u0131
\ngibi) kaynaklan\u0131yor. Yükselmenin geri kalan bölümünün, buzlar\u0131n ve
\nbuzullar\u0131n erimesi yüzünden oldu\u011fu san\u0131l\u0131yor. Bilim adamlar\u0131 bu durumu
\nkayg\u0131yla izliyorlar. Ama onlar\u0131 daha da kayg\u0131land\u0131ran olay, buzullar\u0131n
\nerime h\u0131z\u0131n\u0131n son y\u0131llarda giderek art\u0131yor olmas\u0131. Örne\u011fin Yeni Zelanda'daki
\nbuzullar yaln\u0131zca yirmi y\u0131lda kütlelerinin dörtte birini yitirdiler, \u0130spanya'da
\n1980'de yirmi yedi olan buzul say\u0131s\u0131 bugün on üçe dü\u015fmü\u015f durumda. Peru
\nAndlar\u0131'ndaki Qori Kalis buzulu, 1963-78 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, y\u0131lda dört
\nmetre kadar geri çekilirken, 1995'te buzulun y\u0131ll\u0131k geri çekilme h\u0131z\u0131 otuz
\nmetreye ula\u015ft\u0131. Bilim adamlar\u0131na göre buzullardaki bu erime, bir tek \u015feyi gösteriyor;
\nküresel bir s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131n\u0131.\n<\/p>\n

\n   
\nS\u0131cakl\u0131k arti\u015f\u0131n\u0131n tek göstergesi buzullar\u0131n erimesi de\u011fil ku\u015fkusuz. Göllerin
\nsu s\u0131cakl\u0131klar\u0131ndaki art\u0131\u015flar ya da atmosferde s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n 0°C'ye dü\u015ftü\u011fü
\nyüksekli\u011fin, 1970'ten bu vana her y\u0131l, 4,5 m kadar artmas\u0131 da birer gösterge.
\nAncak dünya s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131, en belirgin olarak gözler önüne
\nseren kan\u0131t, yakla\u015f\u0131k 140 y\u0131ld\u0131r dünyan\u0131n birçok yerinde tutulan s\u0131cakl\u0131k
\nkay\u0131tlar\u0131. Bu kay\u0131tlar incelendi\u011finde, 1860-2000 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda küresel
\ns\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n yakla\u015f\u0131k 0,5-0,7°C yükselmi\u015f oldu\u011fu
\ngörülüyor. S\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n en h\u0131zl\u0131 artt\u0131\u011f\u0131 dönem de son yirmi y\u0131ll\u0131k
\ndönem.\n<\/p>\n

   
\nBir dereceden bile küçük bu art\u0131\u015f\u0131n asl\u0131nda pek de önemli bir art\u0131\u015f olmad\u0131\u011f\u0131
\ndü\u015fünülebilir. Ancak 1500'lü y\u0131llarda ba\u015flay\u0131p 1800'lü y\u0131llara de\u011fin
\nsüren ve Avrupa'da Küçük Buz Ça\u011f\u0131 olarak an\u0131lan so\u011fuk dönemde,
\nortalama küresel s\u0131cakl\u0131k, bugünkü de\u011ferinin yaln\u0131zca 1°C alt\u0131ndayd\u0131.
\nGünümüzden 12 000 y\u0131l kadar önce sona eren son buzul ça\u011f\u0131ndaysa dünyan\u0131n
\nortalama s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 bugünkü düzeyinden yaln\u0131zca <\/strong>5°C daha dü\u015füktü.
\nBize say\u0131 olarak pek küçük gelen bu s\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fimlerinin, iklim ku\u015faklar\u0131,
\ncanl\u0131lar\u0131n do\u011fal ya\u015fam alanlar\u0131 ve insanlar\u0131n toplumsal ya\u015famlar\u0131 üzerinde
\ngerçekte büyük etkileri olur.<\/p>\n

\n \n<\/p>\n

\nÇa\u011flar
\nSunay<\/span>\n<\/p>\n

\nkaynak:http:\/\/zinderud.com <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bugün dünyan\u0131n en so\u011fuk bölgesi neresidir sorusuna verilecek yan\u0131t, ku\u015fkusuz Antarktika'd\u0131r. Avustralya'n\u0131n iki kat\u0131 büyüklü\u011fündeki bu k\u0131tan\u0131n hemen hemen tümü (% 98) buzla kapl\u0131d\u0131r. Yakla\u015f\u0131k yüz milyon y\u0131l önce süper k\u0131ta Gondwana'dan kopan k\u0131ta yava\u015f yava\u015f bugünkü yerine oturdu. Olu\u015fumundan sonra çok uzun bir süre üzerinde buz bulunmayan Antarktika'da yakla\u015f\u0131k on be\u015f milyon y\u0131ld\u0131r de\u011fi\u015fmeyen […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[419],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-843","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cevre"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/843","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=843"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/843\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":172489,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/843\/revisions\/172489"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=843"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=843"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=843"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=843"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}