{"id":845,"date":"2007-04-01T00:00:00","date_gmt":"2007-04-01T00:00:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T10:01:31","modified_gmt":"2025-10-23T10:01:31","slug":"sera-gazlari-845","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/sera-gazlari-845","title":{"rendered":"Sera Gazlar\u0131"},"content":{"rendered":"

\"\"Dünyan\u0131n kabu\u011fu denince akla hemen, dünyan\u0131n iç k\u0131sm\u0131nda s\u0131v\u0131 durumundaki
\nmantonun üzerinde bulunan ve kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 yer yer 6 km ile 70 km aras\u0131nda
\nde\u011fi\u015fen kat\u0131 bölüm, litosfer, gelir. Ne var ki bilim adamlar\u0131n\u0131n Dünya'n\u0131n
\nkabu\u011fundan anlad\u0131klar\u0131 daha farkl\u0131d\u0131r. Onlara göre kabuk, o kat\u0131 bölüm,
\nlitosfer, ile birlikte hidrosferi (okyanuslar, denizler, göl ve \u0131rmaklar),
\natmosferi ve buralarda ya\u015fayan canl\u0131lar\u0131 (biyosfer) da kapsar. Kabu\u011fu
\nolu\u015fturan bu kat\u0131, s\u0131v\u0131 ve gaz bölümler ve biyosfer birbirleriyle sürekli
\nve yo\u011fun bir etkile\u015fim
\niçindedir. Bunlardan herhangi birindeki bir de\u011fi\u015fiklik ötekilerde de de\u011fi\u015fimlere
\nyol açar. Karbon çevrimi, bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkiyi ortaya koyan güzel ve
\nsomut bir örnektir.
\n Ya\u015fam, havadaki karbon dioksitin, canl\u0131 organizmalardaki karbon
\ntemelli organik bile\u015fiklere dönü\u015fmesi üzerine kuruludur. Dünyadaki
\nkarbonun büyük bölümü kayalardad\u0131r. Ancak
\nbun­lardaki karbonun çevrime kat\u0131lmas\u0131 çok uzun sürer. Öte yandan
\natmosferle hidrosfer aras\u0131nda çok daha h\u0131zl\u0131 bir karbon al\u0131\u015fveri\u015fi
\nvard\u0131r.
\nAtmosferdeki karbon dioksit suda çözünerek karbonik asit olu\u015fturur;
\nson­ra
\ns\u0131ras\u0131yla bikarbonat ve karbo­nat iyonlar\u0131na dönü\u015für. Suyun içinde
\nya\u015fayan
\nbitkiler fotosentez için suda çözünmü\u015f olarak bulunan karbonatlardan ve
\nkarbon dioksitten yararlan\u0131rlar. Okyanuslar her y\u0131l atmosferden
\nyakla\u015f\u0131k
\n104 milyar ton karbon dioksit çeker ve 100 milyar ton kadar da karbon
\ndioksit
\nsalar. Okyanuslar\u0131n karbon çevrimindeki etkisi bilinmekle birlikte bu
\nçevrimde
\nyer al\u0131rken hangi iç süreçlerin
\ni\u015fledi\u011fi hala aç\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fmu\u015f de\u011fil.<\/p>\n

\n   
\nKaradaki bitkiler de fotosentez s\u0131ras\u0131nda atmosferdeki karbon dioksiti al\u0131r ve karbon temelli
\nbile\u015fiklere çevirirler. Bunlar\u0131n bir bölümü metabolizmalar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r;
\ngeri kalan bölümü de depolan\u0131r. Bitkilerin depolad\u0131\u011f\u0131 karbon, bitki
\nyiyen hayvanlara geçer. Kara bitkileri fotosentez yoluyla her y\u0131l yakla\u015f\u0131k
\n100 milyar ton karbon dioksiti atmosferden çeker. Bitkiler, hayvanlar ve
\ntoprak her y\u0131l soluma yoluyla 100 milyar ton karbon dioksit salar.\n<\/p>\n

\n\"\"<\/p>\n

\n   
\nKarbon, a\u011faç dokular\u0131nda da depolan\u0131r. Kayalardan sonra karalardaki en büyük karbon
\ndeposu ormanlard\u0131r. Ya\u015fayan ormanlar yeryüzündeki; geçmi\u015f dönemlerde ya\u015fam\u0131\u015f
\normanlar da yer altmdaki (kömür, petrol ve do\u011falgaz biçiminde) karbon
\ndepolar\u0131d\u0131r. Dünyadaki do\u011fal süreçlerin on milyonlarca y\u0131ld\u0131r depolad\u0131\u011f\u0131
\nbu karbon stoklar\u0131, yirminci yüzy\u0131l boyunca insanlar taraf\u0131ndan çok h\u0131zl\u0131
\nbir biçimde atmosfere (karbon dioksit olarak) geri verilmi\u015ftir; hala da veriliyor.
\nÖte yandan atmosferdeki karbon dioksit oran\u0131m dü\u015fürecek ormanlar da h\u0131zla
\nyok ediliyor. Fosil yak\u0131tlar\u0131n tüketimi ve ormans\u0131zla\u015ftirma yüzünden
\nher y\u0131l atmosfere yakla\u015f\u0131k 7 milyar ton karbon dioksit sal\u0131n\u0131yor.\n<\/p>\n

   \u015eu anda atmosferde 750 milyar ton dolay\u0131nda karbon dioksit
\nbulunuyor. Bitkilerin,
\nhayvanlar\u0131n ve topra\u011f\u0131n solumas\u0131, fosil yak\u0131tlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131,
\normans\u0131zla\u015ftirma
\nve okyanus-atmosfer etkile\u015fimi yüzünden her y\u0131l yakla\u015f\u0131k 207 milyar ton
\nkarbon dioksit atmosfere sal\u0131n\u0131yor. Bu miktar her y\u0131l art\u0131yor. Öte
\nyandan, kara bitkilerinin fotosentezi ve
\nyine okyanus-atmosfer etkile\u015fimi nedeniyle de yakla\u015f\u0131k 204 milyar ton
\nkarbon dioksit her y\u0131l atmosferden çekiliyor. Bu durumda y\u0131lda 3 milyar
\nton
\ndolay\u0131nda karbon dioksit atmosfere ekleniyor. Bu da asl\u0131nda insanlar\u0131n
\nfosil
\nyak\u0131t kullan\u0131m\u0131 sonucunda atmosfere sal\u0131nan karbon dioksit miktar\u0131na
\ne\u015fit.
\nNe var ki dünyadaki fosil yak\u0131t rezervleri, atmosferdeki karbon dioksit
\ndüzeyini
\n5-10 kat\u0131na ç\u0131karacak denli fazla. Bilim adamlar\u0131n\u0131n tahminlerine göre
\ninsanlar, yer altmdaki bu karbon stoklar\u0131n\u0131
\nyava\u015f yava\u015f atmosfere aktaracak. 2050 y\u0131l\u0131nda atmosferdeki karbon
\ndioksit
\noran\u0131n\u0131n 1850'deki düzeyin iki kat\u0131na, 2100'de de üç kat\u0131na ç\u0131kmas\u0131
\nbekleniyor.<\/p>\n\n\n\n
\"\"
\n\t\t\t
\n\t\t\t<\/span><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\n   Su buhar\u0131 ve karbon dioksitle birlikte, dünyan\u0131n \u0131s\u0131nmas\u0131na yol açan bir ba\u015fka gaz
\nda metan. Havadan hafif olan metan, renksiz ve kokusuz bir gaz ve atmosferde,
\nkarbon dioksit miktar\u0131n\u0131n iki yüzde birinden daha az bulunuyor. Ama metan
\nmoleküllerinin \u0131s\u0131 tutma yetene\u011fi, karbon dioksit molekül­lerinin 20 kat\u0131d\u0131r.
\nAtmosferde kal\u0131\u015f süresi de 10 y\u0131l kadard\u0131r. Bilim adamlar\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z
\nküresel \u0131s\u0131nman\u0131n % 10-15'lik bölümünden atmosferdeki metan\u0131n sorumlu
\noldu\u011funu dü\u015fünüyorlar. Atmosferdeki metan miktar\u0131 t\u0131pk\u0131 karbon dioksit
\nmiktar\u0131 gibi biyolojik süreçlerden etkileniyor. Ülen bitki ve hayvanlar\u0131n
\nanaerobik çözünmesi s\u0131ras\u0131nda topraktaki bakterilerce ortaya ç\u0131kart\u0131l\u0131yor.
\nBu nedenle de nemli topraklarda, pirinç tarlalar\u0131nda, batakl\u0131k bölgelerde
\nve çöplüklerde bolca bulunur. Ayr\u0131ca do\u011fal gaz\u0131n % 50-90'\u0131 metand\u0131r.
\nPetrol, do\u011fal gaz ve maden ç\u0131karma çal\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda da atmosfere
\nmetan kar\u0131\u015f\u0131r. Günümüzde atmosferdeki metan oran\u0131 18. yüzy\u0131ldakinin
\n2,5 kat\u0131d\u0131r. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar metan miktar\u0131n\u0131n her y\u0131l % l oran\u0131nda
\nartt\u0131\u011f\u0131n\u0131 gösteriyor. Küresel \u0131s\u0131nma organik madde çözünümünü h\u0131zland\u0131rd\u0131\u011f\u0131
\niçin bilim adamlar\u0131 metan miktar\u0131ndaki bu art\u0131\u015f\u0131n daha da h\u0131zlanaca\u011f\u0131n\u0131
\ntahmin ediyorlar.\n<\/p>\n

\nkaynak:http:\/\/zinderud.com <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dünyan\u0131n kabu\u011fu denince akla hemen, dünyan\u0131n iç k\u0131sm\u0131nda s\u0131v\u0131 durumundaki mantonun üzerinde bulunan ve kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 yer yer 6 km ile 70 km aras\u0131nda de\u011fi\u015fen kat\u0131 bölüm, litosfer, gelir. Ne var ki bilim adamlar\u0131n\u0131n Dünya'n\u0131n kabu\u011fundan anlad\u0131klar\u0131 daha farkl\u0131d\u0131r. Onlara göre kabuk, o kat\u0131 bölüm, litosfer, ile birlikte hidrosferi (okyanuslar, denizler, göl ve \u0131rmaklar), atmosferi ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[419],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-845","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cevre"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/845","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=845"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/845\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":172484,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/845\/revisions\/172484"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=845"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=845"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=845"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=845"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}