{"id":846,"date":"2007-04-02T00:00:00","date_gmt":"2007-04-02T00:00:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T10:01:31","modified_gmt":"2025-10-23T10:01:31","slug":"kuresel-isinma-vegelecegin-sicak-dunyasi-846","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/kuresel-isinma-vegelecegin-sicak-dunyasi-846","title":{"rendered":"K\u00fcresel Is\u0131nma veGelece\u011fin S\u0131cak D\u00fcnyas\u0131"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"margin: 0px\" src=\"http:\/\/zinderud.com\/images\/stories\/bilim\/kuresel\/kuresel11.jpg\" border=\"1\" alt=\"\" width=\"256\" height=\"382\" align=\"left\" \/>D&uuml;nya iklim sistemi &ccedil;ok karma\u015f\u0131k bir bulmaca gibidir. Atmosfer,<br \/>\nokyanuslar,<br \/>\nokyanus ak\u0131nt\u0131 sistemi, kutup b&ouml;lgeleri, ormanlar, &ccedil;&ouml;ller, buzullar,<br \/>\nyanarda\u011flar,<br \/>\ninsan etkinlikleri vb. bir&ccedil;ok de\u011fi\u015fkeni vard\u0131r. Bunlar\u0131n iklim sistemi<br \/>\n&uuml;zerindeki<br \/>\ntek tek etkileri ve birbirleriyle kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimleri hala tam<br \/>\nolarak anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f de\u011fil. Hatta bu y&ouml;nde daha al\u0131nmas\u0131 gereken &ccedil;ok uzun<br \/>\nbir yol oldu\u011fu bile s&ouml;ylenebilir. Bu nedenle hava durumu tahminlerinde,<br \/>\nkas\u0131rga<br \/>\nrotalar\u0131n\u0131n ve gelecekteki iklim desenlerinin &ouml;ng&ouml;r&uuml;lmesinde<br \/>\niklimbilimcilerin<br \/>\nen &ccedil;ok ba\u015fvurduklar\u0131 ara&ccedil;, bilgisayar ortam\u0131nda olu\u015fturulan<br \/>\nmatematiksel<br \/>\nmodellerdir. Bu matematiksel modellere y&ouml;nelik ilk &ccedil;al\u0131\u015fmay\u0131, 1940&#39;l\u0131<br \/>\ny\u0131llar\u0131n<br \/>\nsonunda d&uuml;nyaca &uuml;nl&uuml; matematik&ccedil;i John von Neumann&#39;\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki<br \/>\nbir grup bilim adam\u0131 ba\u015flatt\u0131. Bu &ccedil;al\u0131\u015fmalar sayesinde hava durumu<br \/>\ntahmini, ki\u015filere ba\u011fl\u0131 bir sanat<br \/>\nolmaktan &ccedil;\u0131k\u0131p bilimsel bir yap\u0131ya kavu\u015ftu. K&uuml;resel iklim sisteminin<br \/>\nmodellenmesine<br \/>\ny&ouml;nelik ilk &ccedil;al\u0131\u015fmalar da 1956&#39;da ba\u015flat\u0131ld\u0131. G&ouml;zlem tekniklerinin ve<br \/>\ng&ouml;zlem<br \/>\naygitlar\u0131n\u0131n geli\u015fimiyle birlikte atmosfer olaylar\u0131 ve d&uuml;nya iklim<br \/>\nsistemine ili\u015fkin toplanan bilgiler s&uuml;rekli artti. Bu bilgiler<br \/>\nsayesinde ma&shy;tematiksel<br \/>\nmodeller de her ge&ccedil;en g&uuml;n daha iyile\u015fti. Meteoroloji uydular\u0131n\u0131n<br \/>\nkullan\u0131lmaya<br \/>\nba\u015flamas\u0131, y&uuml;ksek h\u0131zl\u0131 ve b&uuml;y&uuml;k bellekli bilgisayarlar\u0131n devreye<br \/>\ngirmesiyle atmosfere ve okyanuslara y&ouml;nelik g&ouml;zlemlerin niteli\u011finde ve<br \/>\ngelen<br \/>\nverilerin de\u011ferlendirilmesinde de bir at\u0131l\u0131m ya\u015fand\u0131.<br \/>\n G&uuml;n&uuml;m&uuml;zde, iklimbilimcilerin kulland\u0131\u011f\u0131 birka&ccedil; k&uuml;resel iklim<br \/>\nmodeli bulunuyor. Bunlar kimi zaman ayr\u0131nt\u0131larda farkl\u0131 sonu&ccedil;lara<br \/>\nula\u015fsalar da genel &ouml;ng&ouml;r&uuml;leri ayn\u0131 oluyor. &Ouml;rne\u011fin bu<br \/>\nmodellerin t&uuml;m&uuml;, karbon dioksit oran\u0131ndaki bir art\u0131\u015f\u0131n d&uuml;nyada yava\u015f<br \/>\nyava\u015f bir \u0131s\u0131nmaya yol a&ccedil;aca\u011f\u0131m s&ouml;yl&uuml;yor. Bu \u0131s\u0131nman\u0131n gidi\u015fi de<br \/>\nk&uuml;resel<br \/>\nenerji kullanma h\u0131z\u0131na ba\u011fl\u0131 olacak. Yap\u0131lan hesaplar, 1990&#39;da 10<br \/>\nterawatt olan d&uuml;nya g&uuml;&ccedil; t&uuml;ketiminin, 2020&#39;de 20 terawatt&#39;a ve 2050&#39;de<br \/>\nde 30 terawatt&#39;a &ccedil;\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;steriyor.<br \/>\nBununla birlikte atmosferdeki karbon dioksit oranm\u0131n da 2050&#39;li<br \/>\ny\u0131llarda ikiye<br \/>\nkatlanaca\u011f\u0131 tahmin ediliyor. Bu art\u0131\u015f\u0131n ne kadarl\u0131k bir \u0131s\u0131nmaya yol<br \/>\na&ccedil;aca\u011f\u0131<br \/>\nkonusundaysa, de\u011fi\u015fik iklim modelleri farkl\u0131 sonu&ccedil;lar veriyor. Baz\u0131<br \/>\nmodeller, s\u0131cakl\u0131k arti\u015f\u0131n\u0131n 1&deg;C ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalaca\u011f\u0131m s&ouml;ylerken<br \/>\nbaz\u0131lar\u0131 da art\u0131\u015f\u0131n 5&deg;C&#39;ye kadar &ccedil;\u0131kabilece\u011fini s&ouml;yl&uuml;yor. Bir ba\u015fka<br \/>\ndeyi\u015fle k&uuml;resel bir \u0131s\u0131nman\u0131n olaca\u011f\u0131ndan neredeyse herkes emin. Ama<br \/>\nbu \u0131s\u0131nman\u0131n ne kadar olaca\u011f\u0131, ne kadar s&uuml;rece\u011fi ve en &ouml;nemlisi d&uuml;nyada<br \/>\nne gibi de\u011fi\u015fikliklere yol a&ccedil;aca\u011f\u0131 konusunda kimse net bir \u015feyler<br \/>\ns&ouml;yleyemiyor.<br \/>\nBir derecelik bir art\u0131\u015f\u0131n bug&uuml;nk&uuml; toplumsal yap\u0131lar\u0131 ve d&uuml;zeni pek<br \/>\netkilemeyece\u011fi<br \/>\nd&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;l&uuml;yor. Ancak e\u011fer d&uuml;nyan\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 5&deg;C artarsa, bu durum<br \/>\nyaln\u0131zca insanl\u0131k i&ccedil;in de\u011fil t&uuml;m canl\u0131lar i&ccedil;in &ccedil;ok b&uuml;y&uuml;k etkileri<br \/>\nolacak.&nbsp;&nbsp;&nbsp;Bu noktada politikac\u0131lar devreye giriyor, ilki 1979&#39;da d&uuml;zenlenen D&uuml;nya iklim<br \/>\nKonferans&#39;\u0131ndan bu yana, s\u0131cakl\u0131k arti\u015f\u0131n\u0131n insanl\u0131k i&ccedil;in bir y\u0131k\u0131m<br \/>\nolabilece\u011fi d&uuml;\u015f&uuml;ncesi yava\u015f yava\u015f politikac\u0131lar\u0131n<br \/>\ng&uuml;ndemine de girmeye ba\u015flad\u0131. Ne var ki ani ve b&uuml;y&uuml;k s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015flar\u0131<br \/>\nve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit eden ciddi geli\u015fmeler olmad\u0131\u011f\u0131 i&ccedil;in, bu d&uuml;\u015f&uuml;ncenin<br \/>\npolitikada yerle\u015fmesi zaman ald\u0131. Ama bug&uuml;n gelinen noktada politikac\u0131lar<br \/>\nda art\u0131k gelece\u011fe y&ouml;nelik kimi &ouml;nlemler almak istiyorlar. &Ccedil;&uuml;nk&uuml; g&uuml;n&uuml;m&uuml;zde<br \/>\nyaln\u0131zca bilim adamlar\u0131n\u0131n ve &ccedil;evreci &ouml;rg&uuml;tlerin de\u011fil kamu oyunun da<br \/>\nciddi bir bask\u0131s\u0131n\u0131 &uuml;zerlerinde duyuyorlar. Ama politikac\u0131lar\u0131n do\u011fru<br \/>\nkararlar alabilmesi i&ccedil;in resmi tam olarak g&ouml;rmeleri gerek. Bir ba\u015fka<br \/>\ndeyi\u015fle k&uuml;resel \u0131s\u0131nman\u0131n, d&uuml;nyan\u0131n hangi b&ouml;lgelerini nas\u0131l etkileyece\u011fim<br \/>\nbilmek istiyorlar. &Ccedil;&uuml;nk&uuml; bu kararlar, toplumsal ve ekonomik yap\u0131larda k&ouml;kl&uuml;<br \/>\nde\u011fi\u015fimlere yol a&ccedil;acak ve belki de y&uuml;z milyonlarca insan\u0131n ya\u015fam bi&ccedil;imini<br \/>\nde\u011fi\u015ftirecek.<\/p>\n<table border=\"0\" cellspacing=\"5\" cellpadding=\"5\" align=\"left\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><a target=\"sera2\" href=\"http:\/\/www.haberbilgi.com\/bilim\/cevre\/bt\/bt-kuresel-isi10.jpg\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/zinderud.com\/images\/stories\/bilim\/kuresel\/kuresel12.jpg\" border=\"0\" alt=\"\" width=\"766\" height=\"550\" \/><br \/>\n\t\t\t<span style=\"font-size: 10pt\"><br \/>\n\t\t\t<\/span><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>\n<span style=\"font-size: 14pt\">Gelece\u011fin S\u0131cak D&uuml;nyas\u0131<\/span>\n<\/p>\n<p>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;K&uuml;resel \u0131s\u0131nmaya kar\u015f\u0131 al\u0131nacak &ouml;nlemlerin maliyeti y&uuml;zlerce milyar dolar olaca\u011f\u0131ndan,<br \/>\nzaman\u0131 gelmeden ya da gereksiz b&ouml;lgelere y&ouml;nelik &ouml;nlem almay\u0131<br \/>\nkimse istemiyor. Bunun i&ccedil;in de politikac\u0131lar, bilim adamlar\u0131ndan olabildi\u011fince<br \/>\ndo\u011fru &ouml;ng&ouml;r&uuml;ler bekliyorlar. Ne var ki bilim adamlar\u0131, k&uuml;resel \u0131s\u0131nman\u0131n<br \/>\nsonu&ccedil;lar\u0131m tahmin etmekte \u015fu an i&ccedil;in g&uuml;&ccedil;l&uuml;k &ccedil;ekiyorlar, iklimbilimciler<br \/>\nyakla\u015f\u0131k y&uuml;z elli y\u0131l &ouml;nce ortaya &ccedil;\u0131kan ve bug&uuml;nlerde biraz h\u0131z kazand\u0131\u011f\u0131<br \/>\ng&ouml;r&uuml;len bu s&uuml;recin nedenleri, s&uuml;resi, olas\u0131 sonu&ccedil;lar\u0131 ve yap\u0131lmas\u0131<br \/>\ngerekenler konusunda bir g&ouml;r&uuml;\u015f birli\u011fine daha varabilmi\u015f de\u011filler. Is\u0131nman\u0131n,<br \/>\ngezegenin &ccedil;ehresini ve &uuml;zerindeki ya\u015fam\u0131 k&ouml;kl&uuml; bi&ccedil;imde de\u011fi\u015ftirece\u011finin<br \/>\nfark\u0131ndalar. Ama onlar i&ccedil;in b&ouml;lgesel olarak &ouml;ng&ouml;r&uuml;lerde bulunmak, \u015fimdilik<br \/>\nger&ccedil;ekten &ccedil;ok zor. Yaln\u0131zca genel olarak ne t&uuml;r de\u011fi\u015fiklikler olaca\u011f\u0131n\u0131 s&ouml;yleyebiliyorlar.\n<\/p>\n<p>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;<br \/>\nBir kere \u0131s\u0131nma,<br \/>\nd&uuml;nya y&uuml;zeyinde her b&ouml;lgede ayn\u0131 &ouml;l&ccedil;&uuml;de olmayacak. S\u0131cakl\u0131k arti\u015f\u0131n\u0131n,<br \/>\ny&uuml;ksek enlemlerde ve &ouml;zellikle de kutup b&ouml;lgelerinde daha \u015fiddetli<br \/>\nhissedilmesi bekleniyor. Bu b&ouml;lgelerdeki s\u0131cakl\u0131k arti\u015f\u0131n\u0131n d&uuml;nya<br \/>\nortalamas\u0131n\u0131n iki kat\u0131 kadar olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin ediliyor. Yani d&uuml;nyan\u0131n ortalama<br \/>\ns\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 3,5&deg;C artarsa, kutup b&ouml;lgelerinde ortalama s\u0131cakl\u0131k 7&deg;C<br \/>\nkadar artacak. Do\u011fal olarak bu durum Arktik Denizi&#39;yle Antarktika&#39;daki buzlar\u0131n<br \/>\nve da\u011flardaki buzullar\u0131n erimesini de beraberinde getirecek. Uzun erimde bu b&ouml;lgeler<br \/>\nbelki yine bitki ve ormanlarla kaplanacak. Buzlar\u0131n erimesinin de &ccedil;ok &ouml;nemli<br \/>\nbir etkisi olacak; deniz d&uuml;zeylerinin y&uuml;kselmesi. Ancak bu y&uuml;kselmenin ne<br \/>\nkadar olaca\u011f\u0131, s\u0131cakl\u0131k arti\u015f\u0131na ve buzlar\u0131n erime miktar\u0131na ba\u011fl\u0131.\n<\/p>\n<p>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;<br \/>\nYap\u0131lan hesaplara<br \/>\ng&ouml;re 3-4&deg;C&#39;lik bir s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131, 2050 y\u0131l\u0131nda denizlerin d&uuml;zeyini<br \/>\nen fazla 35 cm kadar y&uuml;kseltecek. Bu y&uuml;kselmede, buzlar\u0131n erimesinin yan\u0131<br \/>\ns\u0131ra s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131 y&uuml;z&uuml;nden okyanuslardaki sular\u0131n \u0131s\u0131l genle\u015fmesinin<br \/>\nde pay\u0131 olacak. Deniz d&uuml;zeyinin y&uuml;kselmesi k\u0131y\u0131 \u015feritlerinin de\u011fi\u015fmesine<br \/>\nve k\u0131y\u0131 &uuml;lkelerinin toprak kaybetmesine yol a&ccedil;acak. &Ouml;rne\u011fin 2100 y\u0131l\u0131na<br \/>\ndo\u011fru, deniz d&uuml;zeyi 60 cm y&uuml;kseldi\u011finde, ABD&#39;nin toprak kayb\u0131n\u0131n 25.000<br \/>\nkilometrekareye ula\u015faca\u011f\u0131 hesaplan\u0131yor. B&uuml;y&uuml;k bir b&ouml;l&uuml;m&uuml; al&ccedil;ak<br \/>\ndeltalardan olu\u015fan Banglade\u015f&#39;se topraklar\u0131n\u0131n %10&#39;unu yitirebilir. Bu durum<br \/>\ndaha \u015fimdiden ba\u015fta Banglade\u015f, Maldiv Adalar\u0131, Mozambik, Pakistan ve Endonezya<br \/>\nolmak &uuml;zere bir&ccedil;ok ada halk\u0131n\u0131 ve k\u0131y\u0131 &uuml;lkeleri endi\u015felendiriyor.\n<\/p>\n<p>\nDeniz<br \/>\nd&uuml;zeyinin y&uuml;kselmesi, k\u0131y\u0131lardaki toprak kayb\u0131n\u0131n yan\u0131nda bir ba\u015fka &ouml;nemli<br \/>\nsorun daha yaratacak: K\u0131y\u0131lara yak\u0131n temiz su kaynaklar\u0131n\u0131n denizle<br \/>\nbirle\u015fmesi. Temiz su sorunu, 21. y&uuml;zy\u0131lda, s\u0131cak d&uuml;nyan\u0131n belki de en &ouml;nemli<br \/>\nsorunu olacak. &Ccedil;&uuml;nk&uuml; artan buharla\u015fma y&uuml;z&uuml;nden de g&ouml;l ve \u0131rmak sular\u0131nda<br \/>\n% 20&#39;ye varan bir su kayb\u0131 olmas\u0131 bekleniyor.\n<\/p>\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;S\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n art\u0131\u015f oran\u0131 orta enlemlerde ve ekvatorda, kutuplardakinden daha farkl\u0131<br \/>\nolacak. &Ouml;rne\u011fin ekvatorda bu art\u0131\u015f\u0131n, d&uuml;nya ortalamas\u0131n\u0131n &ccedil;ok alt\u0131nda<br \/>\nolaca\u011f\u0131 tahmin ediliyor. Bunun yan\u0131nda s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131 k\u0131\u015flar\u0131,<br \/>\nyazlara g&ouml;re birka&ccedil; derece daha fazla olacak. Benzer bir durum, geceyle g&uuml;nd&uuml;z<br \/>\naras\u0131nda da g&ouml;r&uuml;lecek. Gece s\u0131caklar\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131n g&uuml;nd&uuml;zk&uuml;lerden<br \/>\nyakla\u015f\u0131k %10 daha fazla olaca\u011f\u0131 tahmin ediliyor. Bu durumda karalar,<br \/>\ngeceleri eskisi kadar so\u011fumaya f\u0131rsat bulamayacak. Yazla k\u0131\u015f, geceyle g&uuml;nd&uuml;z<br \/>\naras\u0131ndaki s\u0131cakl\u0131k fark\u0131n\u0131n azalmas\u0131, b&uuml;t&uuml;n d&uuml;nyadaki r&uuml;zgar<br \/>\ndesenlerini etkileyecek; belki de f\u0131rt\u0131nalar\u0131n s\u0131kl\u0131\u011f\u0131, \u015fiddeti ve<br \/>\nrotalar\u0131 de\u011fi\u015fecek.<br \/>\n<br \/>\n<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"margin: 0px\" src=\"http:\/\/zinderud.com\/images\/stories\/bilim\/kuresel\/kuresel13.jpg\" border=\"0\" alt=\"\" width=\"382\" height=\"289\" align=\"left\" \/><\/p>\n<p>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;K&uuml;resel \u0131s\u0131nma,<br \/>\ninsan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a&ccedil;\u0131s\u0131ndan yeni durumlar olu\u015fturacak. Temmuz 1995&#39;te<br \/>\nABD&#39;nin \u015eikago kentinde a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklar y&uuml;z&uuml;nden 465 ki\u015fi ya\u015fam\u0131n\u0131<br \/>\nyitirmi\u015fti. S\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131 nedeniyle bu t&uuml;r olaylar y&uuml;z&uuml;nden her y\u0131l<br \/>\nbinlerce ki\u015finin ya\u015fam\u0131m yitirmesi bekleniyor. Ayr\u0131ca b&ouml;cek yumurtalar\u0131n\u0131n<br \/>\n&ouml;lmesini sa\u011flayan gece ve k\u0131\u015f so\u011fuklar\u0131n\u0131n hafiflemesi, &ouml;nemli bir<br \/>\nsorun olacak. Bunun basit<br \/>\nve somut &ouml;rne\u011fi, s\u0131tma ta\u015f\u0131yan sivrisinekler. Bu sivrisinekler, 17&deg;C&#39;nin<br \/>\nalt\u0131nda en fazla 1-2 g&uuml;n ya\u015fayabilir. Bu durum, onlar\u0131 d&uuml;nya n&uuml;fusunun %<br \/>\n58&#39;nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b&ouml;lgelerden \u015fimdilik uzak tutuyor. Ama 5&deg;C&#39;lik bir k&uuml;resel<br \/>\n\u0131s\u0131nma, onlar\u0131n do\u011fal ya\u015fam alan\u0131n\u0131 geni\u015fleterek, d&uuml;nya n&uuml;fusunun %<br \/>\n60&#39;\u0131n\u0131 o alan\u0131n i&ccedil;inde b\u0131rakacak. Bu d&uuml;zeydeki bir k&uuml;resel \u0131s\u0131nman\u0131n,<br \/>\nher y\u0131l fazladan bir milyon ki\u015finin s\u0131tmadan &ouml;lmesine yol a&ccedil;aca\u011f\u0131 san\u0131l\u0131yor.<br \/>\nBunun yan\u0131nda kimi b&ouml;lgelerde \u015fiddetli kurakl\u0131k d&ouml;nemlerinin ard\u0131ndan<br \/>\ngelecek a\u015f\u0131r\u0131 ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n vir&uuml;s mutasyonlar\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rabilece\u011fi<br \/>\ntahmin ediliyor. Bu nedenle yaln\u0131zca s\u0131tmaya de\u011fil, bug&uuml;n kuzey enlemlerinde<br \/>\nseyrek rastlanan kimi hastal\u0131klara da daha s\u0131k rastlanacak. Ayr\u0131ca s\u0131cakl\u0131kla<br \/>\nbirlikte salg\u0131n hastal\u0131klar\u0131nda artmas\u0131 bekleniyor.\n<\/p>\n<p>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;<br \/>\nK&uuml;resel \u0131s\u0131nman\u0131n<br \/>\nolu\u015fturaca\u011f\u0131 &ccedil;ok daha &ouml;nemli bir ba\u015fka etkinin de ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 bant &uuml;zerinde<br \/>\nolmas\u0131ndan korkuluyor. K&uuml;resel \u0131s\u0131nma yaln\u0131zca hava s\u0131cakl\u0131klar\u0131m de\u011fil,<br \/>\ndeniz suyu s\u0131cakl\u0131klar\u0131n\u0131 da artt\u0131racak ku\u015fkusuz. E\u011fer bu \u0131s\u0131nma, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131<br \/>\nbant\u0131n alttan ve &uuml;stten giden ak\u0131nt\u0131lar\u0131 aras\u0131ndaki s\u0131cakl\u0131k fark\u0131n\u0131<br \/>\nazaltirsa ve bu s\u0131rada okyanuslar\u0131n daha fazla ya\u011f\u0131\u015f almas\u0131na yol a&ccedil;arak<br \/>\ntuzluluk oran\u0131n\u0131 d&uuml;\u015f&uuml;r&uuml;rse, bu dev ak\u0131nt\u0131 sistemi durabilir. Okyanus tortullar\u0131<br \/>\n&uuml;zerinde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, ge&ccedil;mi\u015f d&ouml;nemlerde ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 bant\u0131n birka&ccedil;<br \/>\nkez durmu\u015f oldu\u011funu ortaya koyuyor. E\u011fer b&ouml;yle bir durum olursa Belfast&#39;\u0131n<br \/>\niklimi, y&uuml;zlerce kilometre kuzeydeki Spitsbergen&#39;inki gibi olur. Bir ba\u015fka<br \/>\ndeyi\u015fle k&uuml;resel s\u0131cakl\u0131k arti\u015f\u0131n\u0131n, Kuzey Avrupa&#39;daki sonu&ccedil;lar\u0131ndan<br \/>\nbiri, \u015fiddetli bir so\u011fuma olabilir!\n<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"margin: 0px\" src=\"http:\/\/zinderud.com\/images\/stories\/bilim\/kuresel\/kuresel14.jpg\" border=\"0\" alt=\"\" width=\"182\" height=\"310\" align=\"right\" \/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Bu ilgin&ccedil; &ouml;rnekten de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi k&uuml;resel \u0131s\u0131nman\u0131n etkisi, hava s\u0131cakl\u0131klarm\u0131n<br \/>\nd&uuml;nyan\u0131n her yerinde artmas\u0131 bi&ccedil;imde olmayacak. Ger&ccedil;ekte bu \u0131s\u0131nma, &ccedil;ok<br \/>\nkarma\u015f\u0131k bir yap\u0131s\u0131 olan d&uuml;nya iklim sisteminde k&ouml;kl&uuml; de\u011fi\u015fimlere yol<br \/>\na&ccedil;acak; kimi b&ouml;lgeler (kuzey yar\u0131 k&uuml;redeki k\u0131talar\u0131n i&ccedil; b&ouml;lgeleri gibi)<br \/>\n&ccedil;ok \u0131s\u0131n\u0131p kurakl\u0131k &ccedil;ekerken kimi b&ouml;lgeler \u0131l\u0131man bir iklimin, kimileri<br \/>\nde a\u015f\u0131r\u0131 ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n ve ta\u015fk\u0131nlar\u0131n etkisinde kalacak. Ya\u011f\u0131\u015f d&ouml;nemleri,<br \/>\nmik&shy;tarlar\u0131 ve t&uuml;rleri de\u011fi\u015fecek. Artan s\u0131cakl\u0131k, daha &ccedil;ok buharla\u015fmaya<br \/>\nve buna ba\u011fl\u0131 olarak da daha &ccedil;ok bulut olu\u015fmas\u0131na yol a&ccedil;acak. Yani 21. y&uuml;zy\u0131l\u0131n<br \/>\nortalar\u0131nda<br \/>\nd&uuml;nyam\u0131z daha s\u0131cak, daha nemli ve bol ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 olacak.<\/p>\n<p>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;<br \/>\nB&ouml;yle bir d&uuml;nyada<br \/>\ntar\u0131m &uuml;retiminin nas\u0131l olaca\u011f\u0131 &ccedil;ok karma\u015f\u0131k ama &ccedil;ok da &ouml;nemli bir konu.<br \/>\nBilim adamlar\u0131 aras\u0131nda yayg\u0131n kan\u0131; s\u0131cakl\u0131k ve yeni ya\u011f\u0131\u015f d&uuml;zeni<br \/>\nnedeniyle, ekilebilecek alanlar\u0131n kuzeye do\u011fru bir miktar geni\u015fleyece\u011fi.<br \/>\nYeni iklim desenleri, &ccedil;ift&ccedil;ilerin bir b&ouml;l&uuml;m&uuml;n&uuml;, ektikleri tar\u0131m<br \/>\nbitkilerini de\u011fi\u015ftirmeye zorlayacak. Ama atmosferdeki karbon dioksit miktar\u0131nda&shy;ki<br \/>\nart\u0131\u015f\u0131n, genel olarak d&uuml;nya tar\u0131m\u0131m olumlu etkilemesi bekleniyor. Japonya&#39;da<br \/>\nyap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada, karbon dioksitin iki kat\u0131na &ccedil;\u0131kmas\u0131 durumunda<br \/>\npirin&ccedil; &uuml;retiminin % 25 artaca\u011f\u0131 ortaya &ccedil;\u0131kt\u0131. Karbon dioksit bitkiler i&ccedil;in<br \/>\nbesin demek. Atmosferdeki karbon dioksit oran\u0131n\u0131n iki katma &ccedil;\u0131kmas\u0131 -&ouml;teki<br \/>\nko\u015fullar\u0131n ayn\u0131 kalmas\u0131 durumunda-d&uuml;nyada al\u0131nan tar\u0131m &uuml;r&uuml;n&uuml;n&uuml; % 10<br \/>\nile % 50 aras\u0131nda art\u0131racakm\u0131\u015f gibi g&ouml;r&uuml;n&uuml;yor. &Ouml;te yandan tar\u0131m<br \/>\nbitkilerinde g&ouml;r&uuml;len hastal\u0131klarda da s\u0131cakl\u0131kla birlikte bir art\u0131\u015f<br \/>\nbekleniyor. Bu y&uuml;zden kurak b&ouml;lgelerdeki &ccedil;ift&ccedil;iler hem daha &ccedil;ok sulama<br \/>\nyapacaklar hem de daha fazla tar\u0131m ilac\u0131 kullanacaklar. Bir ba\u015fka deyi\u015fle<br \/>\nbu b&ouml;lgelerde tar\u0131msal etkinliklerin maliyeti artacak.\n<\/p>\n<p>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;<br \/>\nK&uuml;resel \u0131s\u0131nman\u0131n<br \/>\nbir ba\u015fka &ouml;nemli etkisi de iklim ku\u015faklarm\u0131n kaymas\u0131 olabilir. &Ouml;rne\u011fin<br \/>\nbilim adamlar\u0131 ya\u011fmur ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n kuzeye do\u011fru geni\u015flemesini bekliyorlar.<br \/>\nAncak bu geni\u015fleme &ccedil;er&ccedil;evesinde ya\u011f\u0131\u015flar her b&ouml;lgede de artmayacak;<br \/>\nbelli b&ouml;lgelerde yo\u011funla\u015facak. Bir&ccedil;ok iklim modeli G&uuml;ney Avrupa&#39;daki yaz<br \/>\nya\u011fmurlar\u0131n\u0131n azalaca\u011f\u0131n\u0131 &ouml;ng&ouml;r&uuml;yor. Amerika, Avrupa ve Asya&#39;n\u0131n 55&deg;<br \/>\nKuzey enleminin yukar\u0131s\u0131nda (y\u0131l\u0131n b&uuml;y&uuml;k bir b&ouml;l&uuml;m&uuml;nde s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n<br \/>\ns\u0131f\u0131r derecenin alt\u0131nda oldu\u011fu b&ouml;lgeler) karya\u011f\u0131\u015f\u0131n\u0131n artmas\u0131 bekleniyor.<br \/>\nDaha g&uuml;ney b&ouml;lgelerde kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131nda bir azalman\u0131n ve ya\u011fmurlarda da bir<br \/>\nart\u0131\u015f\u0131n olaca\u011f\u0131, kar\u0131n toprakta kalma s&uuml;resinin azalaca\u011f\u0131 tahmin<br \/>\nediliyor. \u015eiddetli ya\u011fmurlar\u0131n daha s\u0131k ya\u011fmas\u0131 ve daha &ccedil;ok su b\u0131rakmas\u0131<br \/>\nbekleniyor.\n<\/p>\n<p>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;<br \/>\nSon &ccedil;al\u0131\u015fmalar,<br \/>\n\u0131s\u0131nan bir d&uuml;nyada iklimsel a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n da yayg\u0131nla\u015faca\u011f\u0131n\u0131,<br \/>\nyani kurakl\u0131k, orman ve &ccedil;ay\u0131r yang\u0131n\u0131, ta\u015fk\u0131n ve s\u0131cakl\u0131k dalgas\u0131<br \/>\ngibi olaylarda bir patlama ya\u015fanaca\u011f\u0131n\u0131 g&ouml;steriyor. Do\u011fal olarak t&uuml;m<br \/>\nbunlar, hayvan ve bitkilerin do\u011fal ya\u015fam alanlar\u0131nda de\u011fi\u015fikliklere yol a&ccedil;acak.<br \/>\nBir&ccedil;ok hayvan<br \/>\nt&uuml;r&uuml;n&uuml;n beslenme d&uuml;zeni sars\u0131lacak, ya\u015fam alanlar\u0131 daralacak ve b&uuml;y&uuml;k<br \/>\ng&ouml;&ccedil;ler ya\u015fanabilecek. Yeni ko\u015fullara uyum sa\u011flayamayan &ccedil;ok say\u0131da bitki,<br \/>\nb&ouml;cek ve ku\u015f t&uuml;r&uuml; ortadan kalkacak.\n<\/p>\n<p>\n<span style=\"font-size: 14pt\">&Ccedil;a\u011flar<br \/>\nSunay<\/span>\n<\/p>\n<p>\nkaynak:http:\/\/zinderud.com&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D&uuml;nya iklim sistemi &ccedil;ok karma\u015f\u0131k bir bulmaca gibidir. Atmosfer, okyanuslar, okyanus ak\u0131nt\u0131 sistemi, kutup b&ouml;lgeleri, ormanlar, &ccedil;&ouml;ller, buzullar, yanarda\u011flar, insan etkinlikleri vb. bir&ccedil;ok de\u011fi\u015fkeni vard\u0131r. Bunlar\u0131n iklim sistemi &uuml;zerindeki tek tek etkileri ve birbirleriyle kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimleri hala tam olarak anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f de\u011fil. Hatta bu y&ouml;nde daha al\u0131nmas\u0131 gereken &ccedil;ok uzun bir yol oldu\u011fu bile s&ouml;ylenebilir. Bu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[419],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-846","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cevre"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/846","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=846"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/846\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":172483,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/846\/revisions\/172483"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=846"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=846"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=846"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=846"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}