{"id":848,"date":"2007-03-22T20:08:00","date_gmt":"2007-03-22T20:08:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T10:01:32","modified_gmt":"2025-10-23T10:01:32","slug":"genetigi-degistirilmis-tarimsal-urunler-ve-risk-yonetimi-848","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/genetigi-degistirilmis-tarimsal-urunler-ve-risk-yonetimi-848","title":{"rendered":"Geneti\u011fi De\u011fi\u015ftirilmi\u015f Tar\u0131msal \u00dcr\u00fcnler ve Risk Y\u00f6netimi"},"content":{"rendered":"

\n\"img62\/6871\/gdoke3.jpg\"<\/a>Ömer VANLI\n<\/p>\n

\n\u0130TÜ Fen Bilimleri Enstitüsü,34469,Maslak-\u0130stanbul\n<\/p>\n

\nvanli@itu.edu.tr\n<\/p>\n

\nÖZET\n<\/p>\n

\nBu çal\u0131\u015fmada, sa\u011fl\u0131k aç\u0131s\u0131ndan risksiz, sürdürülebilir ve güvenli
\ng\u0131da sa\u011flamak, biyolojik çe\u015fitlilik ve tüketici haklar\u0131n\u0131 güvence alt\u0131na alacak tar\u0131msal
\nbiyoteknoloji sisteminin irdelenmesi amaçlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bitkilerin gen diziliminin de\u011fi\u015ftirilmesi
\nya da kendisinde bulunmayan bir karakterin kazand\u0131r\u0131lmas\u0131yla olu\u015fturulan
\norganizmalara “Geneti\u011fi De\u011fi\u015ftirilmi\u015f (modifiye) Organizma” (GDO), Bu uygulamalarla elde
\nedilen ürüne ise “Genetik Olarak De\u011fi\u015ftirilmi\u015f Ürün” veya “Transgenik Ürün” ad\u0131
\nveriliyor. H\u0131zla geli\u015fen ve yayg\u0131nla\u015fan biyoteknoloji ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, bu ürünlerin kullan\u0131m\u0131
\nsonucunda meydana gelebilecek sonuçlar hakk\u0131nda kesin bilgiler verememeleri, birtak\u0131m
\nku\u015fkular\u0131 da beraberinde getirmektedir. Bu ku\u015fkular insan, hayvan, çevre ve biyolojik çe\u015fitlilik
\nüzerinde yo\u011funla\u015fmaktad\u0131r.Bütün bu geri dönü\u015fümü olmayan kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131
\nönlemede,ekosistem ve canl\u0131 ya\u015fam\u0131n\u0131 koruma önlemleri gibi tedbirlere ba\u015fvurulmas\u0131
\ngerekmektedir. Sonuç olarak,muhtemel risk faktörleri olu\u015fturulmal\u0131 ve ilgili
\nmevzuatlarla kullan\u0131m alanlar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lma çal\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n

\nAnahtar Kelimeler: GDO;
\nTransgenik Ürün; Ekosistem; Risk Faktörü; Biyolojik Çe\u015fitlilik\n<\/p>\n

\nABSTRACT<\/strong>\n<\/p>\n

\nThe objective of this study is to examine a biotechnological
\nsystem that caries minimum\n<\/p>\n

\nhealth risks, provides continuous and safe food, would guarantee
\nbiological diversity and\n<\/p>\n

\nwould ensure consumer rights. The organisms which are formed by
\nchanging to genetic\n<\/p>\n

\nlineage, or by the addition of gene with a character that did not
\nexist before are called GMO\n<\/p>\n

\n(Genetically Modified Organisms). The product which is formed
\nthrough this process is called\n<\/p>\n

\nGenetically Transformed Crop or Transgenic Crop.The fact that
\nthere is not enough\n<\/p>\n

\ninformation supplied about the effect of the consumption of these
\ntransformed products brings\n<\/p>\n

\nforth some suspicions. These suspicions focus on human and animal
\nhealth as well as\n<\/p>\n

\nenvironment and biodiversity. To prevent this chaos it is
\nnecessary to apply protective\n<\/p>\n

\nmeasures for the ecosystem and living being. Hence the possible
\nrisk factors should be singled\n<\/p>\n

\nout and limits should be set as to where these transgenic crops
\nare to be used by law.\n<\/p>\n

\nKey Words: <\/em><\/strong>GM; ,Transgenic
\nCrops; Ecosystem; Risk Factor; Biodiversity.<\/em>\n<\/p>\n

\n1. G\u0130R\u0130\u015e<\/strong>\n<\/p>\n

\n"Biz dünyay\u0131 atalar\u0131m\u0131zdan miras de\u011fil , torunlar\u0131m\u0131zdan ödünç ald\u0131k"
\nprensibiyle yola ç\u0131kan\n<\/p>\n

\nçevrecileri günümüzde daha farkl\u0131 sorunlar beklemektedir. Tar\u0131msal
\nalanlarda pestisit ve\n<\/p>\n

\nkimyevi gübre gibi girdilerin kullan\u0131lmaya ba\u015flanmas\u0131yla kirlili\u011fi
\nartan ekosistemlerde,\n<\/p>\n

\n21.yüzy\u0131lla birlikte geli\u015fen modern biyoteknolojiyle birlikte
\nfarkl\u0131 problemler ortaya ç\u0131kmaya\n<\/p>\n

\nba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n

\nBitki biyoteknolojisi; bitki, organ, doku ve hücrelerinin suni
\nbesi ortamlar\u0131nda kültürü,\n<\/p>\n

\nço\u011falt\u0131lmas\u0131 ve bunlar\u0131n genetik olarak de\u011fi\u015ftirilmesini kapsar.
\nGenler geleneksel bitki \u0131slah\u0131\n<\/p>\n

\nyöntemleriyle (melezleme, mutasyon, poliployidi ve seleksiyon),
\nakraba türlerden veya\n<\/p>\n

\ncinslerden ürünlere aktar\u0131ld\u0131. Baz\u0131 durumlarda, bu aktar\u0131m i\u015flemi
\nbitkiler aras\u0131nda, normalde\n<\/p>\n

\ngerçekle\u015fme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 çok dü\u015fük olan veya hiç bulunmayan, zorunlu
\ntozla\u015fma veya melezleme\n<\/p>\n

\nyolu ile gerçekle\u015ftirildi. Fakat bütün genetik müdahaleler ve de\u011fi\u015fimler
\ngeleneksel \u0131slahta\n<\/p>\n

\nakraba tür veya cinsler aras\u0131nda olmu\u015ftur. Yeni teknolojiyle
\ngenetik olarak de\u011fi\u015ftirilmi\u015f\n<\/p>\n

\norganizmalarla yap\u0131lacak \u0131slahta türler aras\u0131 gen aktar\u0131m\u0131 sadece
\nakraba türlerle k\u0131s\u0131tl\u0131 olmay\u0131p\n<\/p>\n

\nherhangi iki canl\u0131 aras\u0131nda yap\u0131labilmektedir(6).\n<\/p>\n

\nEn çok üzerinde çal\u0131\u015f\u0131lan özellikler, hastal\u0131klara ve zararl\u0131lara
\nkar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131l\u0131k, yabanc\u0131 ot\n<\/p>\n

\nilaçlar\u0131na dayan\u0131kl\u0131l\u0131k, meyve olgunla\u015fma sürecinin de\u011fi\u015ftirilmesi,
\nraf ve depolama ömrünün\n<\/p>\n

\nuzat\u0131lmas\u0131 ve aroman\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Gen transferinde en ba\u015far\u0131l\u0131
\nolunan bitkiler Domates,\n<\/p>\n

\npatates, m\u0131s\u0131r, soya fasulyesi, pamuk, tütün ve kolza'd\u0131r. Tah\u0131llardan
\nise yaln\u0131zca çeltikte\n<\/p>\n

\nyabanc\u0131 ot ilac\u0131na dayan\u0131kl\u0131l\u0131k geni aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu\u011fday, arpa
\ngibi yüksek ekonomik öneme\n<\/p>\n

\nsahip ürünlerde henüz üretime sokulmu\u015f bir transgenik ürün
\nbulunmamaktad\u0131r. Tah\u0131llarda\n<\/p>\n

\nba\u015far\u0131n\u0131n gecikmesinde bitkinin biyolojisi yan\u0131nda tohum de\u011fi\u015ftirmeme
\nihtimalinin yüksek ve\n<\/p>\n

\ndolay\u0131s\u0131yla kar oran\u0131n\u0131n az olmas\u0131 da etkili olmaktad\u0131r(3).\n<\/p>\n

\nBitki biyoteknolojisi ve özellikle gen teknolojisi alan\u0131ndaki geli\u015fmeler
\n1980'li y\u0131llardan\n<\/p>\n

\nitibaren h\u0131z kazanm\u0131\u015f, ilk transgenik ürün bitkisi olan uzun raf
\nömürlü domates Flavr Savr ad\u0131\n<\/p>\n

\nile 1996 y\u0131l\u0131nda pazara sürülmü\u015ftür. Bunu, gen aktar\u0131lm\u0131\u015f m\u0131s\u0131r,
\npamuk, kolza ve patates\n<\/p>\n

\nizlemi\u015ftir(2). OECD 2000 y\u0131l\u0131 verilerine göre transgenik ürünlere
\nait 15.000'in üzerinde tarla\n<\/p>\n

\ndenemesi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ürünler aras\u0131nda tarla bitkileri,
\nsebzeler, meyve a\u011façlar\u0131, orman\n<\/p>\n

\na\u011façlar\u0131 ve süs bitkileri bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca 80'e yak\u0131n
\ntransgenik ürün çe\u015fidi için ticari\n<\/p>\n

\nüretim izni al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen bunlardan ancak birkaç tanesi
\npazara sürülmü\u015ftür. Geni\u015f\n<\/p>\n

\nölçekte yeti\u015ftiricilik soya, m\u0131s\u0131r ve kolza gibi önemli türlerde
\nyap\u0131lmaktad\u0131r(8).\n<\/p>\n

\nISAAA n\u0131n verilerine göre 2004 y\u0131l\u0131nda 17 ülkedeki yakla\u015f\u0131k 8,25
\nmilyon çiftçi\n<\/p>\n

\nbiyoteknolojik ürün yeti\u015ftirmektedir. yine ISAAA n\u0131n tahminlerine
\ngöre ise on y\u0131l içerisinde\n<\/p>\n

\n30'a yak\u0131n ülkede yakla\u015f\u0131k 15 milyon çiftçi,150 milyon hektar
\nalanda biyoteknolojik ürün\n<\/p>\n

\nyeti\u015ftirecekleri dü\u015fünülmektedir(7). Transgenik üretimlere kar\u015f\u0131
\nAvrupa ve Amerika halk\u0131\n<\/p>\n

\naras\u0131nda yakla\u015f\u0131m fark\u0131 oldu\u011fu bilinmektedir. Buna Fransa'da
\nmeydana gelen kirlenmi\u015f kan\n<\/p>\n

\nve \u0130ngiltere'deki deli dana vak'alar\u0131n\u0131nda büyük etkisi
\nbulunmaktad\u0131r(Joly and\n<\/p>\n

\nLemarié,1998).\n<\/p>\n

\n2. B\u0130YOGENET\u0130K<\/strong>\n<\/p>\n

\na) Gen Aktar\u0131m\u0131<\/strong>\n<\/p>\n

\nBir canl\u0131 türüne ba\u015fka bir canl\u0131 türünden gen aktar\u0131lmas\u0131 veya
\nmevcut genetik yap\u0131ya\n<\/p>\n

\nmüdahale edilmesi yoluyla yeni genetik özellikler kazand\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131
\nsa\u011flayan modern\n<\/p>\n

\nbiyoteknolojik çal\u0131\u015fmalar\u0131n basamaklar\u0131 s\u0131ras\u0131yla, istenen
\ngenlerin bulunmas\u0131, karakterize\n<\/p>\n

\nedilmesi, izolasyonu ve hedef türe aktar\u0131lmas\u0131d\u0131r. Gen transferinde
\nen çok kullan\u0131lan\n<\/p>\n

\nyöntemler bakteri "Agrobacterium tumefacience", virüsler
\nve "Gun bombardment"\n<\/p>\n

\nyöntemleridir. Bitkilerde gen aktar\u0131m\u0131nda kullan\u0131lan en önemli
\nvektörler(ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar), konukçu\n<\/p>\n

\nhücreye girme yolunu kendisi bulan ve genlerini onlara aktaran
\ngenetik yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015ftirilmi\u015f\n<\/p>\n

\nbakteri yada virüslerdir(3).\n<\/p>\n

\nÖzellikle organik tar\u0131mda kullan\u0131m\u0131 yasak olan transgenik
\nürünlerdeki de\u011fi\u015fimler üç temel\n<\/p>\n

\ngrupta toplanmaktad\u0131r.\n<\/p>\n

\n-Geni\u015f aktar\u0131mlar; Bir canl\u0131 aleminden bir ba\u015fkas\u0131na yap\u0131lan aktar\u0131mlar.(örne\u011fin
\nbakteriden\n<\/p>\n

\nbitkiye)\n<\/p>\n

\n-Kapal\u0131 aktar\u0131mlar; Ayn\u0131 canl\u0131 alemi içinde, bir türden di\u011ferine
\n(örne\u011fin bir bitki türünden\n<\/p>\n

\ndi\u011ferine) yap\u0131lan aktar\u0131mlar.\n<\/p>\n

\n-Dönü\u015ftürme; Gen esasen söz konusu türde mevcut olmas\u0131na kar\u015f\u0131n,
\ndizilimlerinin\n<\/p>\n

\nde\u011fi\u015ftirilerek belirli bir modele dönü\u015ftürülmesi çal\u0131\u015fmalar\u0131 (örne\u011fin
\nE.coli bakterisinden bu\n<\/p>\n

\ntarz de\u011fi\u015ftirmeyle geli\u015ftirilen art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f\/yava\u015flat\u0131lm\u0131\u015f
\nfonksiyonlara sahip yeni bir\n<\/p>\n

\norganizma)(1).\n<\/p>\n

\nRekombinant DNA Teknolojisinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alanlardan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r;\n<\/p>\n