\u0130nsano\u011flunun bitkileri tar\u0131msal üretim amaçl\u0131 kullanmaya ba\u015flamas\u0131ndan beri organik gübreleme, tar\u0131m\u0131n en önemli konular\u0131ndan biri olmu\u015ftur.
\nYaln\u0131z ne yaz\u0131k ki tar\u0131m\u0131n bu önemli tekni\u011fi bugünlerde, o günlerde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bile daha yanl\u0131\u015f \u015fekilde uygulan\u0131yor.
\nBu yaz\u0131mda size, nas\u0131l oluyor da organik gübreleri tar\u0131msal üretimin ilk defa yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ilkel ça\u011flardan bile daha hatal\u0131 kullan\u0131yor oldu\u011fumuzu anlat\u0131p; bu gübreleri nas\u0131l daha etkin kullanabilece\u011fimizi aç\u0131klamaya çal\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n
\n Organik gübre nedir? Ah\u0131r Gübresi, Hayvan Gübresi Nedir?<\/span><\/u><\/b><\/span>\n<\/p>\n \nBu organik kelimesini ne kadar çok kullan\u0131yoruz ve akl\u0131m\u0131z ne kadar çok kar\u0131\u015f\u0131yor öyle de\u011fil mi?<\/span>\n<\/p>\n \nOrganik kelimesinin anlam\u0131n\u0131 merak edip Türk Dil Kurumu sözlü\u011füne de baksan\u0131z pek bir cevap alamazs\u0131n\u0131z çünkü san\u0131r\u0131m bu kelime daha ziyade bir tar\u0131m, biyoloji terimi ve bu sebeple terimler sözlü\u011füne bakmak daha do\u011fru olur.<\/span>\n<\/p>\n \nOrganik kelimesi asl\u0131nda "organik madde" teriminden geliyor. Organik maddenin tan\u0131m\u0131 ise biyoloji sözlü\u011fünde verilene göre: "Do\u011fal olarak bulunmay\u0131p canl\u0131 organizmalar taraf\u0131ndan sentezlenen maddeler." olarak aç\u0131klan\u0131yor.<\/span> (Kaynak: http:\/\/www.turkmedikal.net\/sozluk.php?sozluk=biyoloji<\/a>) <\/span><\/span>\n<\/p>\n \nYani organik madde, organik ürün, organik tar\u0131m, organik gübre gibi kavramlarda kullan\u0131lan organik s\u0131fat\u0131, asl\u0131nda bu maddelerin içeriklerinin canl\u0131 organizma taraf\u0131ndan yads\u0131nmadan kullan\u0131labilece\u011fini belirtir.<\/span>\n<\/p>\n \nYani mesela organik tar\u0131mdan üretilen organik ürünlerde, bizim organizmam\u0131za yabanc\u0131 kimyasallar bulunmaz. Genlerimiz, bu ürünlerdeki tüm maddeleri tan\u0131yordur.<\/span>\n<\/p>\n \nBenzer \u015fekilde bitkilerimize verdi\u011fimiz organik gübrede de bitki organizmas\u0131na yabanc\u0131 maddeler bulunmaz. Bitkinin genleri bu maddelerin tümünü tan\u0131yordur.<\/span>\n<\/p>\n \nÇünkü organik gübre de canl\u0131 organizma taraf\u0131ndan sentezlenmi\u015f olan bir maddedir. Bu ba\u011flamda organik gübreler hayvan d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131, ye\u015fil bitkiler ve mutfak art\u0131klar\u0131 gibi her türlü organik at\u0131klard\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n \n\u0130\u015fte yine bu sebepten dolay\u0131 organik gübre ah\u0131r gübresi, hayvan gübresi denilen gübreleri de zaten içerir.<\/span>\n<\/p>\n \nBugünlerde herkes "organik gübre" terimini nas\u0131l kullanaca\u011f\u0131 konusunda biraz \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k ya\u015f\u0131yor. Çünkü "organik gübre" sanki sadece organik tar\u0131mda kullan\u0131labilecek gübreymi\u015f gibi bir hava var. Ancak bu yanl\u0131\u015f; organik gübre e\u011fer gübreyi üreten canl\u0131 da organik besleniyorsa elbette organik tar\u0131mda kullan\u0131labilir. Ancak bunun haricinde konvansiyonel tar\u0131mda da kullan\u0131lan ve canl\u0131 bir organizma taraf\u0131ndan sentezlenerek üretilmi\u015f her tür gübre de organik gübredir.<\/span>\n<\/p>\n \nOrganik Gübreleri Nas\u0131l Yanl\u0131\u015f Kullan\u0131yoruz?<\/span><\/u><\/b>\n<\/p>\n \n\u015eimdi de gelelim yaz\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131nda iddia etti\u011fimiz hatal\u0131 kullan\u0131m mevzuuna.<\/p>\n Her yerde duyuyoruz; yanm\u0131\u015f gübre, yanm\u0131\u015f ah\u0131r gübresi, yanm\u0131\u015f çiftlik gübresi…<\/p>\n Ben köylerde dola\u015f\u0131rken üreticilere "Yanm\u0131\u015f gübre nedir? Nas\u0131l yapars\u0131n\u0131z?" diye soruyorum. \u0130\u015fte size üreticimizin gübre yakma yöntemleri:<\/span>\n<\/p>\n \nYöntem 1<\/span><\/u><\/b>: Hayvan gübresi al\u0131n\u0131r. S\u0131cak yaz günlerinde evin dam\u0131na veya geni\u015f aç\u0131kl\u0131k bir araziye serilir ve bir iki ay kurutulur. Daha sonra toplanarak tarlaya, bahçeye at\u0131l\u0131r (!!!)<\/span><\/span>\n<\/p>\n \nYöntem 2:<\/span><\/u><\/b> Özellikle küçükba\u015f hayvan a\u011f\u0131llar\u0131n\u0131n gübre temizli\u011fi 2-3 y\u0131lda bir yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 için buralardan gelen gübreler yanm\u0131\u015f gübredir (!)<\/span><\/span>\n<\/p>\n \nYöntem 3:<\/span><\/u><\/b> Hayvan gübresi kurutma makinesinde kurutulur. \u0130\u015fte bu çok güzel yanm\u0131\u015f çiftlik gübresidir (!)<\/span><\/span>\n<\/p>\n \nAman sak\u0131n bunlar\u0131 do\u011fru yöntemler sanmay\u0131n. Bunlar benim köylerde "Yanm\u0131\u015f hayvan gübresi, çiftlik gübresi nedir? Nas\u0131l kullan\u0131yorsunuz?" sorular\u0131na ald\u0131\u011f\u0131m normal cevaplardan baz\u0131lar\u0131. (Daha önce duymay\u0131p bana inanmayanlar benim yapt\u0131\u011f\u0131m gibi üreticilerimize sorabilir.)<\/span>\n<\/p>\n \nBu yukar\u0131daki yöntemler yanm\u0131\u015f çiftlik gübresi ya da kompostla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f organik gübre de\u011fildir. Gübreyi bu yöntemler sonras\u0131 topra\u011fa atar isek gübrenin içerisinde bulunan bir çok besin maddesini kaybederiz. Bak\u0131n\u0131z bir tablo:<\/span>\n<\/p>\n \n\t\t\tÖzellik<\/span><\/b>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\tGübrenin aç\u0131kta bekletilme süresi<\/span><\/b>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n \n\t\t\t<\/span>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t3 ay<\/span><\/b>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t6 ay<\/span><\/b>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t9 ay<\/span><\/b>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n \n\t\t\tToplam a\u011f\u0131rl\u0131k<\/span><\/b>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t39.6 <\/span>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t56.0 <\/span>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t71.1<\/span>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n \n\t\t\tAzot (N) <\/span><\/b>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t35.1 <\/span>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t42.3 <\/span>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t56.9<\/span>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n \n\t\t\tFosfor (P2<\/sub>O5<\/sub>) <\/span><\/b>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t17.4 <\/span>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t31.5 <\/span>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t38.4<\/span>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n \n\t\t\tPotasyum (K2<\/sub>O) <\/span><\/b>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t24.8 <\/span>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t37.9 <\/span>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t45.2<\/span>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n \n\t\t\tOrganik madde <\/span><\/b>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t51.7 <\/span>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t71.4 <\/span>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n \n\t\t\t79.8<\/span>\n\t\t\t<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n \nTablo 1-<\/span><\/b> Ah\u0131r Gübresinin Bekletilme Süresinde Kay\u0131plar % (Kacar, 1962)<\/i><\/span><\/span>\n<\/p>\n \nTablodan da görülece\u011fi gibi aç\u0131kta bekletme ile 9 ayda gübrenin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n % 70′ ini, azotunun % 57′ sini, fosforunun yakla\u015f\u0131k % 40′ \u0131n\u0131, potas\u0131n % 45′ ini ve en önemlisi organik maddesinin % 80′ ini kaybetmi\u015f oluyor !!!<\/span>\n<\/p>\n \nBir dakika o zaman, biz bu gübreyi neden kullanal\u0131m? Art\u0131k neredeyse i\u015fe yarar bir \u015fey kalmam\u0131\u015f ki… E\u011fer bu gübreye para verdiydiysek vah vah, paralar havaya uçtu gitti. <\/span>\n<\/p>\n \nGeçmi\u015f olsun.<\/span>\n<\/p>\n \nE\u011fer gübreyi ah\u0131rda bekletir ve tarlaya bahçeye atmadan hemen önce ç\u0131kar\u0131rsak bu kay\u0131plar belki daha az olacakt\u0131r. Ancak o zaman da ba\u015fka yerden kayb\u0131m\u0131z olacak. Yabanc\u0131 ot tohumlar\u0131!<\/span>\n<\/p>\n \n \nOrganik Gübreleri Nas\u0131l Do\u011fru Kullan\u0131r\u0131z?<\/span><\/u><\/b>\n<\/p>\n \nAsl\u0131nda bence en uygun yanm\u0131\u015f organik gübre<\/u>: Oksijenli fermantasyon ile \u0131s\u0131s\u0131 60-70 dereceye ç\u0131kar\u0131larak içerisindeki ot tohumlar\u0131 öldürülen; daha sonra da oksijensiz fermantasyon ile gübre içerisinde bulunan kompleks besin maddelerinin bitkinin alaca\u011f\u0131 forma dönü\u015ftü\u011fü gübredir.<\/span>\n<\/p>\n \nGübreyi bu \u015fekilde yakmak için \u015funlar\u0131 yapmak gerekir (A\u015fa\u011f\u0131daki bilgiler tedgem.gov.tr web adresinden al\u0131nm\u0131\u015f, baz\u0131 yerlerde ekleme ve düzeltme yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r) :<\/span>\n<\/p>\n \n1. A\u015fama: Oksijenli (Haval\u0131) Yanma<\/span><\/u><\/b>\n<\/p>\n \nAh\u0131rdan ç\u0131kar\u0131lan ve gübreli\u011fe getirilen gübre önce yakla\u015f\u0131k 60 cm’lik bir tabaka halinde s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmadan b\u0131rak\u0131l\u0131r (gübre y\u0131\u011f\u0131n\u0131 yüksekli\u011fi 1,5 metreyi geçmemelidir). Böylece gübrenin olgunla\u015fmas\u0131 haval\u0131 ko\u015fullarda olu\u015fur. Gübrenin içindeki bakterilerin yard\u0131m\u0131 ile y\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0131s\u0131s\u0131 60-70 dereceye yükselir ve gübre yanmaya ba\u015flar.<\/p>\n Bu noktada dikkat edilmesi gereken hususlar var. Dikkatli olup gübreyi s\u0131k s\u0131k izleyin. E\u011fer gübrenin iç s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 60-70 dereceyi çok a\u015far ise gübrenin için kül olacak, alev alacak denli yanar. Bu durum hem i\u015fletmenizde yang\u0131n riski olu\u015fturur, hem de gübreniz nerede ise i\u015fe yaramaz küle dönü\u015für.<\/span>\n<\/p>\n \nBunu önlemek ve iyi bir oksijenli yanmay\u0131 sa\u011flamak için, gübre iç s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 zaman zaman termometre ile ölçmek; s\u0131cakl\u0131k 60 dereceye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman gübreyi ters yüz edip haval\u0131 yanmaya devam etmek gübrenin tamam\u0131n\u0131n yanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Gübrenin tamam\u0131 ortak bir renk al\u0131ncaya kadar (3 kere alt üst etmek yeterli olabilir) haval\u0131 yanma sürdürülür.<\/span>\n<\/p>\n \nHaval\u0131 yanmada temel amaç yabanc\u0131 ot tohumlar\u0131n\u0131 öldürmektir. Ancak bu arada bitki besin maddeleri kaybedilir. \u0130\u015fte bu kayb\u0131 azaltmak için haval\u0131 yanma süresi k\u0131sa tutulmaya çal\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n \nUnutulmamal\u0131d\u0131r ki kuru gübrede haval\u0131 yanma olmaz. Gübre çok kuru ise \u0131slatmak gerekir. Ayr\u0131ca havalanma ne kadar iyi ise yanma süresi o kadar k\u0131sal\u0131r. Bu sebeple bu i\u015flem için gübre olabildi\u011fince ekmek k\u0131r\u0131nt\u0131s\u0131 formunda s\u0131k\u0131\u015fmam\u0131\u015f halde bulunmal\u0131 ve haval\u0131 bir yerde olmal\u0131d\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n \nÇiftlik gübresine olgunla\u015ft\u0131rma a\u015famas\u0131nda, tonuna 7-8 kg P2<\/sub>O5<\/sub> hesab\u0131 ile fosforlu gübre ilave edilecek olursa, çiftlik gübresinden meydana gelecek olan gaz \u015feklinde amonyak (NH3<\/sub>) yani azot kayb\u0131 önlenirken, ayn\u0131 zamanda çiftlik gübresinin fosforca zenginle\u015fmesi sa\u011flanm\u0131\u015f olur.<\/span>\n<\/p>\n \n2. A\u015fama: Oksijensiz (havas\u0131z) Yanma<\/span><\/u><\/b>\n<\/p>\n \nDaha sonra bu gübre y\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131 \u0131slat\u0131p s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Gübrenin s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131 ile bu sefer havas\u0131z \u015fartlarda olgunla\u015fmay\u0131 sa\u011flayan bakteriler çal\u0131\u015fmaya devam ederek yanmay\u0131 tamamlar.<\/span>\n<\/p>\n \nSo\u011fuk yanma, gübre içerisinde bulunan besin maddelerinin, bitkinin alabilece\u011fi formlara dönü\u015fmesini sa\u011flar. Bitki ve verim için so\u011fuk yanma da çok önemlidir.<\/p>\n S\u0131cak ve so\u011fuk \u015fartlar\u0131n kar\u0131\u015f\u0131m\u0131ndan elde edilen gübrelere "serin gübreler" denir.<\/p>\n Organik Gübre Yakmada (Olgunla\u015ft\u0131rmada) Dikkat Edilecek Di\u011fer Hususlar:<\/u><\/b><\/p>\n 1-<\/b> Gübrenin y\u0131\u011f\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 alan ya\u011f\u0131\u015f ve rüzgâr almayan ve d\u0131\u015f etkenlerden iyi korunmu\u015f bir yerde yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/span>\n<\/p>\n \n2-<\/span><\/b> \u0130mkânlar ölçüsünde üzeri kapat\u0131lmal\u0131d\u0131r. (Üzeri koyu renk naylon ile kapat\u0131labilir ancak oksijenli yanma s\u0131ras\u0131nda naylonun içerisine hava girmesi sa\u011flanmal\u0131 yani y\u0131\u011f\u0131n\u0131n üzerine naylon örtü s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmadan serilmelidir)<\/span><\/span>\n<\/p>\n \n3-<\/span><\/b> Mümkün oldu\u011fu takdirde gübreyi gübre çukurlar\u0131 içerisinde olgunla\u015fmaya b\u0131rakmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/span>\n<\/p>\n \n4-<\/span><\/b> Gübre çukurlar\u0131 kullan\u0131lmayacak ise gübrelerin olgunla\u015ft\u0131r\u0131lmak üzere bekletildikleri alanlar\u0131n tabanlar\u0131n\u0131n her iki taraftan ortaya do\u011fru meyilli ve s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f toprak, ta\u015f veya betondan yap\u0131lm\u0131\u015f düz ve geni\u015f bir zemin \u015feklinde olmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Ancak bu alanlarda toplanan gübrelerin düzensiz bir biçimde y\u0131\u011f\u0131lmalar\u0131n\u0131n önüne geçmek gerekir.<\/span><\/span>\n<\/p>\n \n5-<\/span><\/b> Y\u0131\u011f\u0131n s\u0131cak ayr\u0131\u015fman\u0131n h\u0131z\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 için zaman zaman s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r e\u011fer kuruduysa \u0131slat\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/span>\n<\/p>\n \nSonsöz<\/span><\/u><\/b>\n<\/p>\n \nDe\u011ferli okuyucular.<\/span>\n<\/p>\n \nBu yazd\u0131\u011f\u0131m konu topraklar\u0131m\u0131z\u0131n zenginli\u011fi, besin g\u0131da-besin zinciri, dünyada açl\u0131\u011f\u0131n önlenmesi, tar\u0131msal gelirin ve k\u0131rsal nüfus refah\u0131n\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131 aç\u0131s\u0131ndan çok çok önemlidir.<\/span>\n<\/p>\n \nUmar\u0131m organik gübre uygulamalar\u0131 konusundaki hatalar\u0131m\u0131zdan vazgeçer ve daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 ko\u015fullarda üretim yapar\u0131z.<\/span>\n<\/p>\n \nHer yazana, her öneri yapana, her uzmana hemen güvenip inanmamak gerekti\u011fi gibi yukar\u0131da yazd\u0131klar\u0131m\u0131 da önce denemeler ve uygulamalar yapmadan bana inanmay\u0131n\u0131z. Verdi\u011fim bilgileri ara\u015ft\u0131r\u0131p, sorgulay\u0131n\u0131z.<\/span>\n<\/p>\n \nAncak kimseye ve hiçbir bilgi kayna\u011f\u0131na da güvenmeyip y\u0131llar boyu denemeler yaparak da zaman kaybetmeyiniz.<\/span>\n<\/p>\n \n\u0130skoç as\u0131ll\u0131 tarihçi, yazar ve ele\u015ftirmen Thomas Carlyle bu konuda \u015föyle diyor:<\/span>\n<\/p>\n \nDeneyler, en iyi ö\u011fretmenlerdir. Yaln\u0131z okul masraflar\u0131 biraz çoktur.<\/span>\n<\/p>\n \nSayg\u0131 ve sevgilerimle,<\/span>\n<\/p>\n \nHakan Ozan Erzincanl\u0131 <\/p>\n\n\n
\n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n
\nNas\u0131l m\u0131? \u015eöyle aç\u0131klayal\u0131m. Hayvanlar birçok çe\u015fit ot yerler. Bu otlar\u0131 elbette tohumlar\u0131 ile beraber de yerler. Özellikle bitkisel üretimde yabanc\u0131 ot diye bildi\u011fimiz ve verimi dü\u015füren birçok otun tohumu hayvan\u0131n sindirim sistemi içerisinde otlanma kabiliyetini yitirmez (hatta öyle yabanc\u0131 otlar var ki tohumlar\u0131 ancak bir hayvan taraf\u0131ndan yenip ç\u0131kar\u0131ld\u0131ktan sonra çimlenebiliyor). \u0130\u015fte bu sebeple hayvan gübresinin içerisinde birçok yabanc\u0131 ot tohumu bulunabilir. Ve uygun \u015fekilde organik gübre yakma yapmazsak bu ot tohumlar\u0131 tarla ve bahçemizde üretti\u011fimiz ürüne ortakç\u0131 olurlar. Bu durumda paray\u0131 ya ot öldürücü ilaçlara da\u011f\u0131tmak ya da çok dü\u015fen verim sebebiyle o y\u0131l zarar etmek zorunda kal\u0131r\u0131z.<\/span><\/span>\n<\/p>\n
\nZiraat Yüksek Mühendisi
\n<\/span>http:\/\/www.tarimsal.com\/<\/span><\/a> <\/span><\/span>\n<\/p>\n