Ülkemiz zeytinin anavatand\u0131r. Zeytin, 1998 y\u0131l\u0131 itibariyle 600.000 hektar alan üzerinde 94 milyon a\u011faç varl\u0131\u011f\u0131 ile tar\u0131m ekonomimizde önemli bir yere sahiptir. Dünyan\u0131n en önemli zeytinci ülkeleri aras\u0131nda yer alan Türkiye dane zeytin üretimi bak\u0131m\u0131ndan dünyada 4.s\u0131rada yer almakla birlikte özellikle siyah zeytin üretiminde 1.s\u0131radad\u0131r. Elde edilen ürünün yakla\u015f\u0131k %75’i ya\u011fl\u0131k, %25’i ise sofral\u0131k olarak de\u011ferlendirilmektedir.
\n Zeytinya\u011f\u0131 yüzy\u0131llar boyunca lezzeti ve besleyici özelliklerinin yan\u0131 s\u0131ra t\u0131bbi yönüyle de önemlidir. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, zeytinya\u011f\u0131n\u0131n en kolay hazmedilen ya\u011f oldu\u011funu göstermi\u015ftir. Yemeklerden önce içilirse mideyi ülsere kar\u015f\u0131 korudu\u011fu da bilinir. Ayn\u0131 \u015fekilde, ba\u011f\u0131rsak, idrar yollar\u0131, safra kesesi rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131nda ve gastritin giderilmesinde de etkilidir. Çocuklara özellikle yararl\u0131d\u0131r, beynin geli\u015fimini ve kemiklerin güçlenmesini h\u0131zland\u0131r\u0131r. Ba\u015fta E vitamini olmak üzere, içerdi\u011fi A,D,K vitaminleri sayesinde hücreleri yeniler, doku ve organlar\u0131n ya\u015flanmas\u0131n\u0131 geciktirir. Ayr\u0131ca cildi besleyici, koruyucu, saçlar\u0131 kuvvetlendirici özelliklere de sahiptir. Ya\u011fs\u0131z inek sütüne zeytinya\u011f\u0131 kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, anne sütünü b\u0131rakm\u0131\u015f bebekler için anne sütü gibi do\u011fal bir besin kayna\u011f\u0131 özelli\u011fi kazan\u0131r.
\n Zeytinya\u011f\u0131n\u0131n belki de en önemli özelli\u011fi kalp-damar hastal\u0131klar\u0131 üzerindeki olumlu etkisidir. Gerek ülkemizde, gerekse yurt d\u0131\u015f\u0131nda yürütülen ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n hiçbir ku\u015fkuya yer vermeyecek bir biçimde kan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131 gibi, zeytinya\u011f\u0131 kandaki kolesterol düzeyinin denetlenmesini kolayla\u015ft\u0131r\u0131r, zararl\u0131 kolesterol miktar\u0131n\u0131 dü\u015fürür, dolay\u0131s\u0131yla da kalp krizi riskini azalt\u0131r.
\n
\n \u0130KL\u0130M VE TOPRAK \u0130STEKLER\u0130
\n Zeytin Entansif yeti\u015ftiricili\u011fe uygun oldu\u011fu gibi, di\u011fer ürünlerin yeti\u015ftirilemedi\u011fi besin maddelerince fakir ve sulama imkan\u0131 bulunmayan k\u0131raç topraklarda da yeti\u015ftirilebilmektedir.
\n Entansif bir zeytincilik tesisi sulanabilir ve verimli sahalarda kurulmal\u0131d\u0131r. Il\u0131man iklimden ho\u015flanan zeytin için k\u0131\u015f\u0131n dayanabilece\u011fi en dü\u015fük s\u0131cakl\u0131k –7oC olup bu derecenin alt\u0131nda don zarar\u0131 artar. Ekonomik anlamda tatminkar bir yeti\u015ftiricilik aç\u0131s\u0131ndan y\u0131l içerisinde iyi bir da\u011f\u0131l\u0131m göstererek y\u0131ll\u0131k ya\u011f\u0131\u015f en az 400 mm. olmal\u0131d\u0131r. Zeytin genellikle kalkerli-kumlu, derin nemli ve besin maddelerince zengin topraklar\u0131 sever. Toprak derinli\u011fi nem miktar\u0131n\u0131n uygun oldu\u011fu yerlerde 75 cm, alttaki ana kayan\u0131n yekpare oldu\u011fu yerlerde en az 150 cm. olmal\u0131d\u0131r.
\n
\n BAHÇE TES\u0130S\u0130
\n Yeni bir tesis kurulmadan önce, tesviye, drenaj gibi toprak haz\u0131rl\u0131klar\u0131 tamamlanmal\u0131d\u0131r. Taban suyunun yüksek oldu\u011fu yerlerde ancak drenaj yap\u0131ld\u0131ktan sonra tesis kurulabilir. Meyilin az oldu\u011fu yerlerde toprak muhafaza tedbirleri al\u0131narak, meyilin % 5’den fazla oldu\u011fu yerlerde özel teraslamalarla tesis kurulur.
\n Zeytin yeti\u015ftiricili\u011finde farkl\u0131 \u015fartlarda de\u011fi\u015fik dikim \u015fekilleri uygulanabilir. Genellikle, düzgün ve kö\u015feleri dik aç\u0131l\u0131 yerlerde kare, ara ziraat\u0131 yap\u0131lan yerlerde dikdörtgen, geni\u015f sahalarda birim alanda daha fazla a\u011faç dikmek için üçgen dikim \u015fekilleri tercih edilir. Buna mukabil meyilli alanlarda toprak-su muhafaza tedbirleri al\u0131nd\u0131ktan sonra kontur dikim uygulan\u0131r. Dikim öncesi iyi bir toprak i\u015fleme, gerekli ise drenaj ve tesviye i\u015fleri mutlaka yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n Zeytinlik tesisinde a\u015f\u0131 veya çelik yöntemiyle yeti\u015ftirilmi\u015f 2-3 ya\u015fl\u0131 fidanlar kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu fidanlar verimli klonlardan üretilmi\u015f ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmal\u0131d\u0131rlar.
\n Dikimde fidanlara uygulanacak aral\u0131k ve mesafelerin tespitinde çe\u015fit özelli\u011fi dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Küçük taç olu\u015fturan Gemlik çe\u015fidi 5 x 5 m. aral\u0131k ve mesafe ile dikilebilir. Domat gibi büyük ve yayg\u0131n a\u011faç yap\u0131s\u0131na sahip çe\u015fitlerde ise ileride bir s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa sebep olmamak için aral\u0131k ve mesafeler daha geni\u015f tutulmal\u0131d\u0131r.
\n Fidan dikiminde 80 x 80 cm. lik derinlikte aç\u0131lan çukurlara dikim tahtas\u0131 kullan\u0131larak dikim yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Dikim esnas\u0131nda çukurlara temel gübreleme uygulanmal\u0131d\u0131r. Dikim tüplü fidanlarda toprak seviyesinde olmal\u0131, fidanlar a\u015f\u0131l\u0131 ise a\u015f\u0131 noktas\u0131n\u0131n toprak alt\u0131nda kalmamas\u0131na dikkat edilmeli ve dikimden hemen sonra fidanlara can suyu verilmelidir.
\n Dikim sonras\u0131 hastal\u0131k ve zararl\u0131lardan korunmak için kesim yerleri macunlanmal\u0131, birkaç y\u0131l bolca sulanmal\u0131, yabanc\u0131 ot mücadelesi yap\u0131lmal\u0131, çanakta olu\u015fan kaymak çapalanmal\u0131, hastal\u0131k ve zararl\u0131larla yo\u011fun mücadele edilip ikinci veya üçüncü y\u0131l hafif kesimle \u015fekil verilmeye ba\u015flanmal\u0131d\u0131r.
\n
\n TOPRAK \u0130\u015eLEME
\n Toprak i\u015flemenin pratik faydalar\u0131 \u015funlard\u0131r:
\n Topra\u011f\u0131 kabartmak, su tutma kapasitesini art\u0131rmak, gerekli olan havay\u0131 temin etmek, homojen bir yap\u0131 olu\u015fturmak, ayr\u0131ca verilen kireç, çiftlik gübresi, ye\u015fil ve mineral gübrenin toprakla gerekti\u011fi gibi kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve yabanc\u0131 otlar\u0131 yok etmektir.
\n Böylece toprak fiziksel, kimyasal ve biyolojik olaylar için gerekli ortam\u0131 kazanm\u0131\u015f olur.
\n Hasat sonu k\u0131\u015f ya\u011fmurlar\u0131n\u0131n topra\u011fa daha iyi i\u015flemesi için s\u0131ra aralar\u0131 5 soklu pullukla 20-25 cm. derinlikte i\u015flenebilir. A\u011f\u0131r topraklar kumlu topraklara göre daha derin i\u015flenmelidir. Orta ve a\u011f\u0131r bünyeli topraklarda pullu\u011fun ayn\u0131 i\u015fleme derinli\u011finde s\u0131k s\u0131k kullan\u0131lmas\u0131 sonunda çizi taban\u0131 denilen bir katman olu\u015fur. Bu tabaka dip kazan aleti ile sürülmelidir veya sürüm derinli\u011fi de\u011fi\u015ftirilmelidir.
\n \u0130lkbaharda kazaya\u011f\u0131, diskaro, kombine t\u0131rm\u0131k gibi aletlerle yüzeysel sürüm yap\u0131l\u0131r. Bu dönemdeki toprak i\u015flemenin çiçek tutumu ba\u015flang\u0131c\u0131ndan birkaç hafta önce bitirilmi\u015f olmas\u0131 gerekir. Yüzeysel toprak i\u015flemenin amac\u0131, sulamadan sonra yüzeysel topra\u011f\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmek ve yabanc\u0131 ot kontrolünü sa\u011flamakt\u0131r.
\n Meyilli arazilerde toprak erozyonunu önlemek ve su tutumunu sa\u011flamak için toprak i\u015fleme meyile dik yönde yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n
\n GÜBRELEME
\n Gübreleme, a\u011façlarda düzenli bir geli\u015fme ve büyüme ile daha bol ve kaliteli ürün elde etmek için vazgeçilmez bir bak\u0131m tedbiridir.
\n Dengeli beslenmeyen a\u011façlarda ürün miktar\u0131 azal\u0131r, ya\u011f miktar\u0131 ve kalitesi dü\u015fer, daneler küçülür, hastal\u0131k ve zararl\u0131lara mukavemetleri ve so\u011fu\u011fa dayanma güçleri azal\u0131r.
\n Bir a\u011faca verilecek gübre miktarlar\u0131n\u0131 belirlemek için yaprak-toprak analizleri yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Pratikte verilecek gübre miktarlar\u0131 a\u011faç ya\u015f\u0131 ve ürün miktarlar\u0131na göre ayarlan\u0131r.
\n Zeytin a\u011fac\u0131 geli\u015fme ba\u015flang\u0131c\u0131 ve çiçeklenme dönemi olan Mart-May\u0131s aylar\u0131 ile çekirdek sertle\u015fmesi dönemi olan Temmuz aylar\u0131nda daha fazla bitki besin maddesine ihtiyaç duyar. Zeytinliklerin \u015eubat-Mart aylar\u0131nda ilkbahar ya\u011fmurlar\u0131ndan önce gübrelenmesi gerekmektedir.
\n Gübre uygulamalar\u0131nda azot, fosfor ve potas\u0131n hepsi birden verilece\u011fi gibi, fosfor ve potas\u0131n tümü ile, azotun ise 2\/3’ü \u015eubat-Mart’ta 1\/3’ü de meyve geli\u015fme döneminde uygulanabilir.
\n
\n SULAMA
\n Zeytin üretim alanlar\u0131m\u0131z\u0131n % 75’i k\u0131r ve k\u0131r-taban gibi meyilli alanlarda olup % 90’n\u0131 kuru \u015fartlarda bulunmaktad\u0131r.
\n Zeytinde verimi etkileyen önemli hususlardan birisi de topraktaki mevcut rutubetin muhafazas\u0131d\u0131r. Bunun için al\u0131nacak tedbirler \u015funlard\u0131r :
\n 1. Meyilli arazilerde topra\u011f\u0131n daha fazla su tutmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve erozyonu önlemek için uygun tipte teraslar yapmak,
\n 2. Sulama imkan\u0131 olmayan zeytinliklerde toprakta daha fazla su depolanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve toprak rutubetini muhafaza etmek üzere toprak i\u015fleme ve yabani ot mücadelesine önem vermek,
\n 3. Mümkün olan yerlerde zeytinleri sulamak,
\n Zeytin y\u0131l içersisindeki tüm geli\u015fme dönemlerinde topraktaki nem eksikli\u011fine göre çe\u015fitli tepkiler gösterir. Bunlar\u0131 gidermek için ihtiyaç duydu\u011fu dönemlerde sulamak gerekir. Sulamaya en çok ihtiyaç duyulan dönem çiçeklenme sonu ile meyvede renk dönü\u015fümü a\u015famalar\u0131 aras\u0131ndaki dönemdir. Özellikle de çekirdek sertle\u015fme döneminde zeytinin su ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lanmal\u0131d\u0131r. Bu dönemde sulama yap\u0131l\u0131rsa ürün miktar\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kça artarken, ürünün sofral\u0131k de\u011feri de yükselir.
\n
\n BUDAMA
\n Sulama kadar budama da verime yönelik uygulanan kültürel i\u015flemlerden birisidir. Zeytin a\u011fac\u0131n\u0131n gençlik, olgunluk ve ya\u015fl\u0131l\u0131k dönemlerine ait muhtelif safhalar\u0131nda farkl\u0131 budama sistemleri uygulan\u0131r. Bunlar \u015fekil, mahsül ve gençle\u015ftirme budamalar\u0131 olarak tan\u0131mlanabilirler.
\n \u015eekil budamas\u0131, fidan\u0131n mümkün oldu\u011fu kadar k\u0131sa sürede \u015fekillenip geli\u015ftirilerek meyveye yatmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak için yap\u0131l\u0131r. A\u011fac\u0131n ilerideki tac\u0131 bu safhada olu\u015fturulur. Zeytinlere genellikle tek gövde ve 3-4 ana dall\u0131 olacak biçimde \u015fekil verilir.
\n Zeytin dallar\u0131 güne\u015f yakmas\u0131na çok hassast\u0131r. Sert budama ana dallar\u0131 güne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na maruz b\u0131rak\u0131r. Güne\u015f yakmas\u0131ndan da korunmak üzere dallar üzerinde iyi bir yaprak örtüsü te\u015fekkül ettirilmelidir. Geli\u015fmeyi yava\u015flatacak a\u015f\u0131r\u0131 kesimden kaç\u0131nmal\u0131d\u0131r.
\n Fidanl\u0131klarda ve genç tesislerde ilk y\u0131l; çat\u0131y\u0131 te\u015fkil edecek ana dallar\u0131 olu\u015fturmaya yönelik seyreltmeler yap\u0131l\u0131r ve gövde üzerinden ç\u0131kan sürgünler ve ayr\u0131ca dipten ç\u0131kan kuvvetli dip sürgünleri temizlenir. Daha sonraki y\u0131llarda tac\u0131n dengesini bozan birbirine yak\u0131n, üst üste binmi\u015f gereksiz dallar uygun \u015fekilde kesilir. Bu i\u015flem yaz\u0131n yap\u0131labildi\u011fi gibi k\u0131\u015f\u0131n da yap\u0131labilir.
\n Verimlilik devresindeki budamaya mahsül budamas\u0131 denilmektedir. Amaç, tac\u0131n yaprak odun oran\u0131 aç\u0131s\u0131ndan dengede tutulmas\u0131 suretiyle ye\u015fil aksam\u0131n daha iyi havalanmas\u0131n\u0131, güne\u015flenmesini temin etmek ve bunun sonucunda verimlili\u011fin devam\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r.
\n Mahsül budamas\u0131 her y\u0131l yap\u0131labildi\u011fi gibi iki y\u0131lda bir, verim y\u0131l\u0131 öncesinde de uygulanabilir. Budama ilkbaharda ve de so\u011fuk tehlikesi yüksek olan yerlerde \u015fiddetli so\u011fuklar geçtikten sonra yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bol su ve gübre bulan a\u011façlar hafif bir \u015fekilde budanmal\u0131d\u0131r ki, a\u015f\u0131r\u0131 kuvvetli sürgün te\u015fekkül etmesin. Çünkü bu tip sürgünler genellikle verimsizli\u011fe sebep olurlar. Suyun ve gübrenin yetersiz oldu\u011fu, hastal\u0131k ve zararl\u0131lar\u0131n tesiriyle zay\u0131f dü\u015fmü\u015f a\u011façlar daha sert bir \u015fekilde budanmal\u0131d\u0131r.
\n Ya\u015flanm\u0131\u015f a\u011façlarda odun aksam\u0131 artar. Ye\u015fil görünüm kaybolur. Sürgün faaliyetleri azal\u0131r. Zeytinde kendini yenileme gücünün fazla olu\u015fu nedeniyle gençle\u015ftirmeye gidilmelidir. Gençle\u015ftirme ana dal seviyesinde, gövde seviyesinde ve dipten olacak tarzda yap\u0131labilir (\u015eekil 1).
\n
\n
\n \u015eekil 1. Gençle\u015ftirme budamas\u0131 uygulanm\u0131\u015f bir zeytin a\u011fac\u0131
\n
\n Odunla\u015fm\u0131\u015f, ç\u0131plakla\u015farak uzam\u0131\u015f ve sadece uç k\u0131s\u0131mlar\u0131nda az miktarda ürün al\u0131nabilen ana dallara sahip a\u011façlarda tac\u0131n yeniden \u015fekillendirilmesi ve verimlendirilmesi için bu ana dallar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir.
\n Dallar gövdeye ba\u011fland\u0131klar\u0131 noktan\u0131n 15-20 cm. üzerinden kesilir. Bu kesim ya periyodik yap\u0131l\u0131r veya ana dallar\u0131n hepsi tümden ç\u0131kart\u0131l\u0131rlar.
\n Gövde seviyesinden yap\u0131lan gençle\u015ftirmeler özellikle tac\u0131 verimden dü\u015fmü\u015f, sa\u011flam ve yüksek gövdeli a\u011façlarda gövde yüksekli\u011fini daha a\u015fa\u011f\u0131 seviyelere indirmek imkan\u0131n\u0131 vermektedir. Bu kesimlerde a\u015f\u0131 yerine dikkat edilmelidir. Kesimin a\u015f\u0131 yerinin alt\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131 durumunda yeniden a\u015f\u0131lama söz konusu olacakt\u0131r.
\n Gövdeleri çürümü\u015f ve içleri bo\u015falm\u0131\u015f ya\u015fl\u0131 a\u011façlar ancak dipten kesilerek gençle\u015ftirilebilir. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda di\u011fer bir uygulama, verimden tamamen ç\u0131km\u0131\u015f a\u011façlarda herhangi bir gençle\u015ftirmeye gitmeden bu a\u011façlar\u0131n yan\u0131nda ve s\u0131ra aralar\u0131nda yeniden fidan dikilerek plantasyonlar\u0131n yenilenmesidir. Bu uygulamada yeni dikilen genç fidanlar belirli bir geli\u015fme seviyesine ula\u015f\u0131nca ya\u015fl\u0131 a\u011façlar sökülürler.
\n Gençle\u015ftirmenin ba\u015far\u0131l\u0131 olabilmesi için kesim yerlerinin koruyucu bir madde ile kapat\u0131lmas\u0131, gençle\u015ftirilen a\u011façlara ba\u015fta gübreleme olmak üzere gerekli kültürel tedbirlerin uygulanmas\u0131, hayvan zarar\u0131n\u0131n ve erozyonun önlenmesi önemlidir.
\n Çe\u015fitli seviyelerde uygulanan gençle\u015ftirmelerde ilk y\u0131l te\u015fekkül eden sürgünlerin hepsinin geli\u015fmesine müsaade edilmelidir. \u0130kinci y\u0131l bu sürgünlerin % 50’si ç\u0131kart\u0131l\u0131r. Daha sonraki y\u0131llarda iki veya üç ana dall\u0131 olarak a\u011faç tac\u0131 olu\u015fturulur.
\n Gerekli bak\u0131m tedbirleri ile yap\u0131lan uygun gençle\u015ftirme budamas\u0131 neticesinde a\u011faç yenilenmi\u015f ve bunun sonucunda ürünün miktar\u0131 ve kalitesi artt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olur.
\n
\n HASAT
\n Hasat üretim masraflar\u0131 içerisinde % 50-60'l\u0131k bir pay ile en önemli maliyet unsuru durumundad\u0131r. Zeytin sofral\u0131k veya ya\u011fl\u0131k olarak de\u011ferlendirildi\u011fi için hasad\u0131 da farkl\u0131 periyotlarda yap\u0131lmaktad\u0131r. Ye\u015fil zeytin hasad\u0131 meyvelerin rengi sar\u0131ms\u0131-ye\u015file döndü\u011fünde yap\u0131l\u0131r. Dokusu sertli\u011fini biraz yitirmi\u015f ve meyve normal irili\u011fini alm\u0131\u015ft\u0131r. Hasat zaman\u0131; iklim, çevre ve çe\u015fide göre Eylül-Ekim aylar\u0131d\u0131r.
\n Zeytinler siyah olarak hasat edilecekse çe\u015fide has olgunluk rengini almas\u0131 beklenir. Fazla gecikme danede yumu\u015famaya neden olur. Hasat genellikle Kas\u0131m-Aral\u0131k aylar\u0131nda yap\u0131l\u0131r.
\n Ya\u011fl\u0131k zeytinler a\u011façta ye\u015fil meyve kalmad\u0131\u011f\u0131nda, ya\u011f oran\u0131n\u0131n en yüksek seviyeye ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman toplan\u0131r. Kabu\u011fun etten kolay ayr\u0131lmas\u0131, parmak aras\u0131nda s\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda meyvenin çekirde\u011finin kolayca ayr\u0131lmas\u0131 ve sap çukurundan meyve suyunun ç\u0131kmas\u0131 hasat zaman\u0131n\u0131n pratikteki göstergeleridir. Mevsim durumuna göre ya\u011f\u0131\u015f, f\u0131rt\u0131na, so\u011fuk ve don zarar\u0131 söz konusu ise ve ayr\u0131ca zeytin sine\u011fi zarar\u0131 varsa erken hasat yap\u0131labilir. Meyvemsi bir tat isteniyor ise yine erken hasat söz konusudur.
\n Hasat yöntemleri; a\u011façtan dü\u015fürme-yerden toplama ve do\u011frudan a\u011faç üzerinden elle veya baz\u0131 yard\u0131mc\u0131 aletlerle toplama \u015feklindedir.
\n Ürün kalitesi yönünden en iyi hasat \u015fekli ürünün s\u0131yr\u0131lmas\u0131d\u0131r. Deneyimli personel de olursa rand\u0131man yükselir. Zeytinler sepete, torbaya veya sergi üzerine yere s\u0131yr\u0131labilir.
\n S\u0131r\u0131kla yap\u0131lan hasatta dallar\u0131n ve filizlerin k\u0131r\u0131lmas\u0131, kanserli bölgelerde bula\u015fma ve müteakip y\u0131l\u0131n ürünün zarar görmesi gibi olumsuzluklar söz konusudur. E\u011fer zorunlu olarak s\u0131r\u0131k kullan\u0131lacaksa s\u0131r\u0131k üzerine bez veya benzeri malzeme sar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Vuru\u015f \u015fekli içten d\u0131\u015fa do\u011fru olmal\u0131d\u0131r (\u015eekil 2).
\n
\n
\n \u015eekil 2. Geleneksel s\u0131r\u0131kla hasat yönteminin uygulan\u0131\u015f\u0131
\n
\n Son y\u0131llarda kay\u0131plar\u0131n önlenmesi ve rand\u0131man\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 için mekanik hasada geçilmi\u015ftir. Elle kullan\u0131lan basit taraklarla rand\u0131man % 20 artm\u0131\u015ft\u0131r (\u015eekil 3). Küçük bahçelere ve büyük makinelerin giremeyece\u011fi plantasyonlara dü\u015fük maliyetli bas\u0131nçl\u0131 hava ile çal\u0131\u015fan taraklar, sars\u0131c\u0131lar ve ç\u0131rp\u0131c\u0131lar sokarak hasat yap\u0131labilir.
\n
\n
\n \u015eekil 3. Mekanik hasatta “Pnömatik Tarak Yöntemi” ile hasat
\n
\n Sars\u0131c\u0131 makinelerin i\u015f rand\u0131man\u0131n\u0131 art\u0131rmak için danelerin kopmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 kimyasal maddelerle çal\u0131\u015fma yap\u0131lmaktad\u0131r. Çe\u015fitli yöntemlerle hasat edilen zeytinlerle birlikte, yaprak ve filizler de dökülür. Bunlar\u0131n daneden elle ayr\u0131lmas\u0131 zaman kayb\u0131na neden olur. Bu ay\u0131rma i\u015fleminde elek ve temizleyiciler kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\n
\n ZEYT\u0130N ÇE\u015e\u0130TLER\u0130
\n Zeytincilikte bahçe tesis ederken çe\u015fit seçimi önemlidir. Ürünün sofral\u0131k veya ya\u011fl\u0131k de\u011ferlendirilmesi durumlar\u0131 dikkate al\u0131narak uygun çe\u015fidin seçilmesi ve seçilen çe\u015fidin yeti\u015ftirme ko\u015fullar\u0131na adaptasyon durumunun dikkate al\u0131nmas\u0131 ekonomik bir zeytin yeti\u015ftiricili\u011fi için büyük bir önem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.
\n Türkiye’de yayg\u0131n olarak yeti\u015ftiricili\u011fi yap\u0131lan baz\u0131 çe\u015fitler \u015funlard\u0131r.
\n Ayval\u0131k:
\n Özellikle Edremit körfez bölgesinde yayg\u0131nd\u0131r. A\u011fac\u0131 kuvvetli ve dik geli\u015fir. Mekanik hasada uygun bir çe\u015fittir. Kendine k\u0131smen verimlidir. Tozlay\u0131c\u0131 çe\u015fitleri Gemlik, Memecik ve Erkence’dir. Köklenme kabiliyeti yüksek oldu\u011fundan çelikle üretilebilir. Meyvelerinin ya\u011f oran\u0131 ve kalitesi yüksektir. Meyvesi orta irilikte olup eti çekirdekten zor ayr\u0131l\u0131r (\u015eekil 4). Ya\u011fl\u0131\u011f\u0131n yan\u0131s\u0131ra sofral\u0131k olarak da de\u011ferli bir çe\u015fittir.
\n
\n
\n \u015eekil 4. Ayval\u0131k zeytin çe\u015fidi
\n
\n Domat:
\n Özellikle Manisa’n\u0131n Akhisar ilçesinde yayg\u0131nd\u0131r. Kuvvetli geli\u015fen bir çe\u015fit olup geni\u015f ve yayvan taç olu\u015fturur. Entansif \u015fartlarda verimi yüksek ve düzenlidir. Çeliklerinin köklenme kabiliyeti çok dü\u015fük oldu\u011fundan a\u015f\u0131 ile üretilmektedir. Meyvesi iridir ve geç olgunla\u015f\u0131r, ya\u011f oran\u0131 orta seviyededir. Eti çekirdekten zor ayr\u0131l\u0131r. So\u011fu\u011fa hassas olup, zeytin kanserine k\u0131smen dayan\u0131kl\u0131d\u0131r. Ye\u015fil sofral\u0131\u011fa yönelik bir çe\u015fittir.
\n Gemlik:
\n Marmara bölgesinin ve ülkemizin ba\u015fta gelen siyah sofral\u0131k çe\u015fididir. A\u011fac\u0131 orta kuvvette olup verimi yüksek ve oldukça düzenlidir. K\u0131smen kendine verimli olan bu çe\u015fidin tozlay\u0131c\u0131lar\u0131 Ayval\u0131k, Çak\u0131r, Samanl\u0131 ve Erkence çe\u015fitleridir. Meyvesi erken olgunla\u015f\u0131r, eti çekirdekten kolay ayr\u0131l\u0131r (\u015eekil 5). Yüksek ya\u011f oran\u0131 sebebiyle sofral\u0131\u011fa uygun olmayan daneler ya\u011fa i\u015flenmektedir. So\u011fu\u011fa k\u0131smen dayan\u0131kl\u0131 bir çe\u015fittir.
\n
\n
\n \u015eekil 5. Gemlik zeytin çe\u015fidi
\n
\n Manzanilla:
\n \u0130spanya kökenli bir çe\u015fittir. Entansif yeti\u015ftiricili\u011fe uygundur ve a\u011fac\u0131n geli\u015fme kuvveti orta düzeydedir. Bu çe\u015fidin farkl\u0131 tipleri oldu\u011fu bilinmekte olup, ülkemizde yeti\u015ftiricili\u011fi yap\u0131lan tipinde kendine döllenme problemi tespit edilmi\u015ftir. Bu sebeple bahçe tesisinde mutlak surette tozlay\u0131c\u0131 çe\u015fide gereksinim vard\u0131r. Tozlay\u0131c\u0131 olarak Uslu ve Ayval\u0131k tavsiye edilmektedir. Çok yüksek köklenme oran\u0131 sebebiyle çelikle üretilmektedir. Meyvesi erken olgunla\u015f\u0131r, ya\u011f oran\u0131 orta düzeyde fakat kalitesi iyidir. Eti çekirdekten kolay ayr\u0131l\u0131r. Ba\u015fl\u0131ca ye\u015fil salamural\u0131k olarak de\u011ferlendirilen bu çe\u015fidin solgunluk, halkal\u0131 leke ve zeytin dal kanserine kar\u015f\u0131 hassas oldu\u011fu bilinmektedir.
\n Memecik:
\n Ege bölgesi ve ülkemizin en çok a\u011faç varl\u0131\u011f\u0131 olan çe\u015fididir. A\u011fac\u0131 kuvvetli geli\u015fir. Kendine k\u0131smen verimli oldu\u011fu bilinen bir çe\u015fittir. Tozlay\u0131c\u0131 olarak Ayval\u0131k, Gemlik gibi çe\u015fitler önerilir. Meyveleri yüksek ya\u011f oran\u0131na sahiptir ve ya\u011f kalitesi yüksektir. Eti çekirdekten zor ayr\u0131l\u0131r. Hem ya\u011fl\u0131k hem de sofral\u0131k olarak 2 yönlü bir çe\u015fittir. So\u011fu\u011fa ve kura\u011fa hayli mukavimdir.
\n
\n ZEYT\u0130N HASTALIKLARI
\n Zeytinlerde Halkal\u0131 Leke Hastal\u0131\u011f\u0131
\n Hastal\u0131k etmeni k\u0131\u015f\u0131 yere dökülen veya a\u011faç üzerinde kalan canl\u0131 ve kurumu\u015f hastal\u0131kl\u0131 yapraklarda geçirir. Etmenin optimum geli\u015fme s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 18-20 oC dir. Hastal\u0131k 9 oC’nin alt\u0131nda ve 30 oC’nin üzerinde geli\u015femez.
\n \u0130lkbahar ve sonbahar\u0131 ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 ve nemli geçen bölgelerde hastal\u0131k daha yayg\u0131n olarak görülmektedir. Ayr\u0131ca kuytu ve su tutan yerler, hava ve güne\u015f almayan s\u0131k dikilmi\u015f budanmam\u0131\u015f zeytinlikler hastal\u0131k için uygun ortamlard\u0131r. Fazla azotlu gübre ve çiftlik gübresi kullan\u0131lmas\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131na neden olur.
\n \u0130lk belirtileri ilkbaharda yapraklar\u0131n üst yüzeylerinde siyahimsi gri renkte yuvarlak noktalar \u015feklindeki lekelerdir. Bu noktalar\u0131n bulundu\u011fu yerde renk aç\u0131l\u0131r, daha sonra bunun çevresinde normal yaprak renginde bir halka olu\u015fur ve bu halkalar geli\u015fir. Bu görünüm nedeniyle hastal\u0131\u011fa halkal\u0131 leke hastal\u0131\u011f\u0131 denilmektedir.
\n Yapraklar\u0131n fonksiyonlar\u0131n\u0131 tam yapamamalar\u0131 meyve tutumunun azalmas\u0131na ve erken meyve dökümüne neden olur. Epidemi y\u0131llar\u0131nda yapraklar\u0131n tamam\u0131n\u0131n dökülmesiyle a\u011façlar ç\u0131plak kalabilirler. Bu durumda kuvvetten dü\u015fen a\u011façlarda sürgün ve ince dallar kuruyabilir.
\n Mücadelesi :
\n Kültürel Önlemler :
\n a-Taban arazide, a\u011f\u0131r ve su tutan topraklarda, havas\u0131z ve nemli yerlerde zeytinlik tesis edilmemelidir.
\n b-Su tutan arazilerde drenaj kanallar\u0131 aç\u0131larak su ak\u0131t\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n c-Gübreleme ve sulama, tekni\u011fine uygun yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Kreç bak\u0131m\u0131ndan zay\u0131f topraklar kreçlenmeli veya kreçli gübre kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n d-A\u011façlar havalanacak ve yeterli \u0131\u015f\u0131k alacak \u015fekilde budanmal\u0131d\u0131r.
\n e-Yere dökülen lekeli yapraklar toplan\u0131p yak\u0131lmal\u0131 veya derince sürülerek topra\u011fa gömülmelidir.
\n f-Hastal\u0131\u011fa dayan\u0131kl\u0131 çe\u015fitlerin yeti\u015ftirilmesine çal\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n
\n Kimyasal Mücadele :
\n Bölgelere göre de\u011fi\u015fik zamanlarda yap\u0131l\u0131r.
\n
\n Marmara bölgesinde;
\n 1. \u0130laçlama : Sonbahar sürgünleri görülmeden hemen önce,
\n 2. \u0130laçlama : Çiçek somaklar\u0131 belirginle\u015ftikten sonra, çiçekler açmadan önce,
\n
\n Akdeniz bölgesinde;
\n 1. \u0130laçlama : Hasattan sonra,
\n 2. \u0130laçlama : \u0130lkbahar<\/p>\n
<\/p>\n