{"id":89550,"date":"2013-12-16T09:30:00","date_gmt":"2013-12-16T09:30:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:57:58","modified_gmt":"2025-10-23T09:57:58","slug":"kuresel-isinma-yeni-cesitler-onlar-da-yeni-stratejileri-gerektiriyor-89550","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/kuresel-isinma-yeni-cesitler-onlar-da-yeni-stratejileri-gerektiriyor-89550","title":{"rendered":"K\u00fcresel \u0131s\u0131nma yeni \u00e7e\u015fitler, onlar da yeni stratejileri gerektiriyor"},"content":{"rendered":"

2013 sonbahar\u0131nda Dünya Küresel Is\u0131nma Konferans\u0131nda “<\/span>KÖMÜR LOB\u0130S\u0130<\/span><\/a>”, küresel \u0131s\u0131nmaya yönelik ilgili acil tedbirlerin gereksiz oldu\u011funu ileri sürmü\u015ftür. Yine baz\u0131 bilim adamlar\u0131n\u0131n sav\u0131na göre<\/a>[1]<\/span><\/span> de küresel \u0131s\u0131nma art\u0131\u015f h\u0131z\u0131, önceki tahminlerin alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131ndan iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile ilgili tedbir almaya da gerek yoktur.  Bu yakla\u015f\u0131mlara ra\u011fmen genelde, ö<\/span>nümüzdeki yüz y\u0131l içinde küresel s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n 5,8 C°’den fazla art\u0131\u015f gösterebilece\u011fi görü\u015fü a\u011f\u0131rl\u0131k kazanmaktad\u0131r. Daha önce pek fazla bilinmeyen açl\u0131k, sel felaketleri, tatl\u0131 su eksikli\u011fi gibi kavramlar söz konusu bu öngörünün habercisi niteli\u011findedir. Kurakl\u0131klar\u0131n olu\u015fma s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 geçti\u011fimiz 30 y\u0131lda iki kat artm\u0131\u015ft\u0131r. Bütün bunlar dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda <\/span>biyoyak\u0131tlar<\/span><\/a> ba\u015fta olmak üzere tüm temiz enerji kaynaklar\u0131n\u0131n devreye sokulup, 2020’lerde sera gazlar\u0131n\u0131n etkisini en aza indirgeyerek, küresel \u0131s\u0131nmaya “dur” denmesi hedeflenmektedir. Bu çerçevede hemen her ülke <\/span>Kyoto protokolü<\/span><\/a> gere\u011fi 2020’ler için temiz enerjiyi devreye sokarak, sal\u0131m\u0131 azaltma veya s\u0131n\u0131rlama yükümlülü\u011fünü kabul etmi\u015f ve “\u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Ulusal Eylem Planlar\u0131n\u0131” uygulamaya koymu\u015ftur. Örne\u011fin Avrupa Birli\u011fi %20 – %30, Avustralya %15 – %25’e, ABD %17, Türkiye %11’lik sal\u0131m azaltmay\u0131 taahhüt etmi\u015ftir. \u0130\u015fte tam bu a\u015famada, dünya g\u0131da fiyatlar\u0131n\u0131 yükseltti\u011fi gerekçesi ile Avrupa Birli\u011fi (AB)’nin biyoyak\u0131t kullan\u0131m\u0131na s\u0131n\u0131rlama getirmesi<\/a>[2]<\/span><\/span><\/span> baz\u0131 kesimlerin itirazlar\u0131na neden olmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/p>\n

Dünya ekonomisinin sürdürülebilir bir tar\u0131msal üretime gereksinim vard\u0131r. De\u011fi\u015fen iklim ko\u015fullar\u0131nda bunun sa\u011flanmas\u0131 bilim adamlar\u0131ndan gazeteciden bürokrata tüm payda\u015flar\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 bilgilerle donanarak olu\u015facak görü\u015fleri aç\u0131klamalar\u0131, politikac\u0131 ve ilgili di\u011fer birimlerin kararlar\u0131n\u0131 bu gerçeklere dayanarak vermeleri ile olas\u0131d\u0131r. <\/span><\/span><\/p>\n

 <\/span><\/strong><\/p>\n

\n

2030’lara do\u011fru tar\u0131m ürünlerinin %35 artmas\u0131 beklenmektedir. Fakat iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin olumsuzluklar\u0131 nedeniyle bunun gerçekle\u015fmesine \u015füphe ile bak\u0131lmaktad\u0131r. FAO, söz konusu aç\u0131\u011f\u0131 kapatacak art\u0131\u015f\u0131n %9’unun yeni arazilerden, %14’ünün yeni agronomik uygulamalardan, %77’sinin ise verim art\u0131\u015f\u0131ndan sa\u011flanabilece\u011fini tahmin etmektedir. Yine ayn\u0131 kaynaklar göre bu\u011fday, m\u0131s\u0131r ve çeltik için verim dü\u015fü\u015flerinin s\u0131ras\u0131yla %13, 12 ve 23 olaca\u011f\u0131n\u0131, fiyatlar\u0131n da s\u0131ras\u0131yla %75, 90 ve 89 oran\u0131nda artaca\u011f\u0131 beklenmektedir. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda politikac\u0131, bilim adamlar\u0131 ve tüm payda\u015flar harekete geçmi\u015fler ve <\/span>CGIAR’\u0131<\/span><\/span> (Consultative Group on International Agricultural Research – Uluslararas\u0131 Tar\u0131msal Ara\u015ft\u0131rmalar Dan\u0131\u015fma Merkezi) bu konuda görevlendirmi\u015ftir. Bu merkez de, dünya tar\u0131msal olanaklar\u0131ndaki olas\u0131 de\u011fi\u015fiminde g\u0131da üretimini sürdürebilecek sistem aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 gerçekle\u015ftirmek üzere, kendi bünyesinde bir program ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r<\/a>[3]<\/span><\/span> (<\/span>CCAFS – Research Program on Climate Change, Agriculture and Food Security – \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi, Tar\u0131m ve G\u0131da Güvenirlili\u011fi Ara\u015ft\u0131rma Program\u0131).<\/span><\/h1>\n

 <\/span><\/h1>\n

Söz konusu proje üç ana ba\u015fl\u0131\u011fa odaklanm\u0131\u015ft\u0131r. T<\/span>ar\u0131m sistemlerinin yeni teknoloji ve politikalara adaptasyonu; potansiyel üretim ortamlar\u0131na, biyotik (kurakl\u0131k vs.) ve abiyotik (hastal\u0131k vs.) ko\u015fullara uygun yeni genotiplerin geli\u015ftirilmesi; amaca yönelik gen kaynaklar\u0131n\u0131n belirlenmesi, korunmas\u0131 ve sürdürülmesi.<\/span><\/span><\/span><\/h1>\n<\/div>\n

Bitki \u0131slah\u0131 ile yeni bir çe\u015fidin geli\u015ftirilmesi planlamadan tescile uzun bir süreci gerektirir. Küresel \u0131s\u0131nmada tar\u0131msal üretimin sürdürülebilmesi, de\u011fi\u015fen ko\u015fullara en uygun genotiplerin belirlenmesi ile olas\u0131d\u0131r. Çevre dostu bu genotiplerin belirlenmesinde öncelikli olarak kurak, tuzlu ko\u015fullar, s\u0131cak, so\u011fuk gibi abiyotik ko\u015fullara dayan\u0131kl\u0131l\u0131k öne ç\u0131kmaktad\u0131r. Modern biyoteknolojinin de devreye girmesi ile \u015fimdiden birçok çe\u015fit kullan\u0131ma sunulmu\u015ftur. <\/span><\/span>Kura\u011f\u0131n önem kazand\u0131\u011f\u0131 Afrika, bu amaca yönelik de\u011fi\u015fik ara\u015ft\u0131rma modelleri ile adeta dünyaya örnek olu\u015fturuyor. <\/span>African Agriculture Technology Foundation (AATF)’un The Water Efficient Maize for Africa (WEMA) projesi ile çiftçiye \u0131slahç\u0131 hakk\u0131 ödemeden, kura\u011fa dayan\u0131kl\u0131 m\u0131s\u0131r çe\u015fitleri geli\u015ftirme\u011fe ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. <\/span>Afrika’n\u0131n kura\u011fa dayan\u0131kl\u0131 arpa çe\u015fidi geli\u015ftirme at\u0131l\u0131m\u0131 ise bilim stratejisi aç\u0131s\u0131ndan bir ba\u015fka örnektir. Kuzey Afrika Biyoteknolojik \u0130\u015fbirli\u011fi (New Partnership for Africa’s Development North Africa Biosciences Network) M\u0131s\u0131r, Tunus ve Cezayir, Kanada Uluslar Aras\u0131 Kalk\u0131nma Ara\u015ft\u0131rma Merkezi i\u015fbirli\u011finde 30 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ile her ülke için iki kura\u011fa dayan\u0131kl\u0131 arpa çe\u015fit geli\u015ftirme çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. M\u0131s\u0131r’l\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar kura\u011fa dayan\u0131kl\u0131 bu\u011fday genotiplerini tarla ko\u015fullar\u0131nda denemeye ba\u015flad\u0131lar bile. Hem de dayan\u0131kl\u0131l\u0131k genini (HVAI1) arpadan alarak.  Yine Hindistan’da “Rice Research Institute” (CRRI) sadece ya\u011fmurla sulanan ko\u015fullar için kura\u011fa dayan\u0131kl\u0131 çeltik çe\u015fitleri geli\u015ftirdiler. <\/strong><\/span><\/p>\n

 <\/span><\/strong><\/p>\n

\u0130klim de\u011fi\u015fiminden etkilenmeyecek ülke dü\u015fünülemez. Küresel \u0131s\u0131nma hiçbir kültür bitkisine farkl\u0131 davranmayacakt\u0131r. Artan tüketici tercihleri ve de\u011fi\u015fen agronomik uygulamalar (ana ürün, ikinci ürün, aç\u0131k, sera vs.) göz önünde bulunduruldu\u011funda, yar\u0131nlar için on binlerce yeni genotipin geli\u015ftirilmesi gerekmektedir. Bu çe\u015fitlerin geli\u015ftirtmesi için, sürdürülebilir \u0131slah projeleri planlan\u0131p haz\u0131rlanmas\u0131 gerekmektedir. \u0130\u015fte bu uygulama da yeni stratejilerin geli\u015ftirilmesini zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/p>\n

\n

Söz konusu \u0131slah çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bir noktadan yöneltildi\u011fini varsay\u0131p, bir senaryo olu\u015ftural\u0131m: En uygun noktada, en uygun kadro ile öncelik s\u0131ras\u0131na göre, her bitkinin hedeflenen amaçlar\u0131 için fizyolojik, morfolojik, moleküler karakterizasyondan ba\u015flay\u0131p, melezleme, seleksiyon, tarla denemeleri ve tescile varan yani çiftçiye ula\u015ft\u0131r\u0131labilecek bir dünya \u0131slah projesi. Böyle bir projede öncelik m\u0131s\u0131r, bu\u011fday gibi ana bitkilere verilebilir. CYMMYT’in (International Maize and Wheat Improvement Center) genelde geli\u015fmekte olan ülkelerde sürdürdü\u011fü küresel \u0131s\u0131nmaya dayan\u0131kl\u0131 çe\u015fit geli\u015ftirme çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n tüm ülkelere genellendi\u011fini ve <\/span>CCAFS hedeflerine yönelik çal\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/span> varsayal\u0131m. Bu arada her ülkenin, Brezilya’n\u0131n EMPRAPA tar\u0131msal ara\u015ft\u0131rma kurumu <\/span>örne\u011finde oldu\u011fu gibi özel sektör, kamu ve üniversiteleri kucaklayan bir kadro ile ara\u015ft\u0131rma potansiyellerinin tümünden yararlanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dü\u015fünelim. Her iki sistemin koordineli çal\u0131\u015fmas\u0131, yar\u0131nlar\u0131n de\u011fi\u015fen iklim ko\u015fullar\u0131nda, bu\u011fday\u0131n tüm tüketim hedeflerine yönelik çe\u015fit sorunu çözümleyemez mi? <\/span><\/p>\n

 <\/span><\/p>\n

Böyle bir senaryo tüm bitkilere, uyguland\u0131\u011f\u0131nda, en az\u0131ndan tekrarlardan sa\u011flanacak kazanç ve tüm potansiyel ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131n devreye girebilmesi ile küresel \u0131s\u0131nma sonu, olu\u015facak yeni ekolojilere adapte olabilen çe\u015fitler geli\u015ftirilmeye ba\u015flanabilir.<\/span><\/p>\n

Prof. Dr. Nazimi Aç\u0131kgöz<\/span><\/p>\n<\/div>\n

 <\/p>\n


<\/p>\n
<\/p>\n
\n

<\/a>[1]<\/span><\/span><\/span> http:\/\/www.dvice.com\/2013-5-20\/scientists-say-global-warming-slowing-down<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[2]<\/span><\/span><\/span> http:\/\/blog.milliyet.com.tr\/ab-de-biyoyakitlar-konusunda-u-donusu\/Blog\/?BlogNo=429337<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[3]<\/span><\/span><\/span> http:\/\/ccafs.cgiar.org\/<\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

<\/p>\n

Bu yaz\u0131 Prof.Dr. Nazimi A\u00c7IKG\u00d6Z<\/strong> kategorisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

2013 sonbahar\u0131nda Dünya Küresel Is\u0131nma Konferans\u0131nda “KÖMÜR LOB\u0130S\u0130”, küresel \u0131s\u0131nmaya yönelik ilgili acil tedbirlerin gereksiz oldu\u011funu ileri sürmü\u015ftür. Yine baz\u0131 bilim adamlar\u0131n\u0131n sav\u0131na göre[1] de küresel \u0131s\u0131nma art\u0131\u015f h\u0131z\u0131, önceki tahminlerin alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131ndan iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile ilgili tedbir almaya da gerek yoktur.  Bu yakla\u015f\u0131mlara ra\u011fmen genelde, önümüzdeki yüz y\u0131l içinde küresel s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n 5,8 C°’den fazla […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-89550","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/89550","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=89550"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/89550\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170466,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/89550\/revisions\/170466"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=89550"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=89550"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=89550"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=89550"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}