Son 20 y\u0131la ili\u015fkin TÜ\u0130K verilerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, koyun ve keçi say\u0131lar\u0131n\u0131n 2009 y\u0131l\u0131na kadar sürekli azald\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu y\u0131ldan sonra ise düzenli artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 görürüz. Rakama dökecek olursak 1992 y\u0131l\u0131nda koyun say\u0131s\u0131 40.4 milyon iken 2009 y\u0131l\u0131nda 21.7 milyona dü\u015fmü\u015f, 2012 y\u0131l\u0131nda ise 27.4 milyona yükselmi\u015ftir. Ayn\u0131 \u015fekilde keçi say\u0131s\u0131 da 1992 y\u0131l\u0131nda 10.7 milyon iken 2009 y\u0131l\u0131nda 5.1 milyona dü\u015fmü\u015f, 2012 y\u0131l\u0131nda ise 8.4 milyona yükselmi\u015ftir.<\/p>\n
***<\/p>\n
Koyun ve keçi say\u0131lar\u0131nda, 2010 y\u0131l\u0131ndan itibaren ya\u015fanan art\u0131\u015flarda, 2005 y\u0131l\u0131ndan itibaren yürütülen “Halk Elinde Hayvan Islah\u0131 Ülkesel Projeleri’’nin önemli katk\u0131lar\u0131n\u0131n oldu\u011fu söylenebilir. Bu projeler, Tar\u0131msal Ara\u015ft\u0131rmalar ve Politikalar Genel Müdürlü\u011fü, Dam\u0131zl\u0131k Birlikleri ve Üniversitelerin i\u015fbirli\u011fi ile 5’er y\u0131ll\u0131k dönemler halinde yürütülmektedir. Projenin ikinci 5 y\u0131ll\u0131k döneminin, 2010 y\u0131l\u0131nda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131, toplam 880 bin ba\u015f hayvan\u0131 içine alan 153 alt projeyle 61 ilde uygulamaya konuldu\u011fu bildirilmektedir. Her bir alt proje, o ilin yerli koyun, keçi ve manda \u0131rklar\u0131n\u0131 veya bölgesel tiplerini içine alacak \u015fekilde yürütülüyor. <\/p>\n
***<\/p>\n
Bu alt projelerin yürütüldü\u011fü illerden birisi olan Kilis’te, liderli\u011fini Mustafa Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü’nden ö\u011fretim üyelerinin yapt\u0131\u011f\u0131, Kilis keçisi ve ivesi koyunun halk elinde \u0131slah\u0131 çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yerinde görmek f\u0131rsat\u0131m\u0131z oldu. Yap\u0131lan i\u015flemleri k\u0131saca özetlersek: Öncelikle projeye dâhil olan çiftçilerin koyun veya keçilerinden, 6 bini di\u015fi, 300’ü erkek olmak üzere bir yeti\u015ftirici sürüsü olu\u015fturulmu\u015f. Bu sürü içerisinden de süt verimi, döl verimi, yavrular\u0131n (kuzu veya o\u011flak) do\u011fum ve sütten kesim a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131, belirlenen e\u015fik seviyesinin üzerindeki hayvanlardan 300 ba\u015fl\u0131k bir çekirdek sürü olu\u015fturulmu\u015f. Daha sonra bunlardan do\u011fan erkek yavrular, annelerinin ve k\u0131z karde\u015flerinin süt ve döl verimlerine göre de\u011ferlendirilerek, yeti\u015ftiricilere tekrar verilecekmi\u015f. Bu \u015fekilde çiftçilerin elindeki hayvanlar\u0131n safla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131 belirtiliyor.<\/p>\n
***<\/p>\n
Projede belirtilen bu i\u015flemlerin yap\u0131lmas\u0131nda, çiftçilere büyük sorumluluklar dü\u015füyor. Bu \u015fekilde kay\u0131t tutma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 kazanan ve \u0131slah\u0131n pratikteki uygulamalar\u0131n\u0131 ö\u011frenen üreticiler, ayn\u0131 zamanda i\u015fletmenin verimlili\u011finin art\u0131r\u0131lmas\u0131 yollar\u0131n\u0131 da ö\u011frenmi\u015f oluyorlar. Ziyaretlerimiz esnas\u0131nda, kay\u0131tlar\u0131n tutulmas\u0131 ve i\u015flerin takibi konusunda, genç üreticilerin daha dikkatli ve hevesli olduklar\u0131na \u015fahit olduk.<\/p>\n
***<\/p>\n
Projeye kendi hayvanlar\u0131yla dahil olan çiftçiler; her bir ana hayvan (35 TL) ve yavrusu (20 TL) ba\u015f\u0131na destek ald\u0131klar\u0131n\u0131, hayvanlar\u0131n\u0131n giderek safla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, sürülerini ço\u011faltt\u0131klar\u0131n\u0131, süt verimlerinin artt\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak koyun sütü ve yo\u011furdundan ine\u011fe göre daha az para kazand\u0131klar\u0131n\u0131 ifade ettiler. Projenin di\u011fer bir yürütücü aya\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan Dam\u0131zl\u0131k Birli\u011finin yöneticileri ise çiftçilere verilen desteklerden ald\u0131klar\u0131 yüzde 20 oran\u0131ndaki payla birlik imkânlar\u0131n\u0131n geli\u015fti\u011fini, ayr\u0131ca ildeki mevcut koyun ve keçi say\u0131s\u0131n\u0131n ve buna ba\u011fl\u0131 olarak ortaya ç\u0131kan süt üretiminin, projenin ikinci döneminin uygulanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 2010 y\u0131l\u0131ndan sonra artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getiriyorlar.<\/p>\n
***<\/p>\n
Görüldü\u011fü gibi, Halk Elinde Hayvan Islah\u0131 Ülkesel Projeleri, yerli hayvansal gen kaynaklar\u0131m\u0131z\u0131n çiftçi eliyle korunmas\u0131 ve safla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 yönüyle özgün, hayvan say\u0131s\u0131 ve verimlilik art\u0131\u015f\u0131yla ekonomide sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 katma de\u011fer yönüyle de yayg\u0131n etkisi yüksek olan projelerdir. Bu etkinin, projenin ikinci döneminden sonra devam\u0131 halinde, daha da artaca\u011f\u0131n\u0131 söyleyebiliriz.<\/p>\n
Prof.Dr. Mehmet Mert<\/p>\n
mmert71@gmail.com<\/span><\/p>\n <\/p>\n