Üzümsü meyveler içerisinde en önemli yeri tutan çilek (Fragaria sp.) dünyan\u0131n birçok yerinde yeti\u015ftirilmektedir. Çok y\u0131ll\u0131k, otsu herdem ye\u015fil bir bitki olan çilek lezzeti, vitamin ve mineral madde kapsam\u0131 ile dünyada milyonlarca ki\u015finin diyetine girmi\u015ftir. Kültürü yap\u0131lan çilekler çevre ko\u015fullar\u0131na uyumda geni\u015f bir varyasyon gösterirler. Bir yörede çok iyi geli\u015fen verimli bir çe\u015fit, farkl\u0131 çevre \u015fartlar\u0131na sahip ba\u015fka bir yerde tatminkar olmayabilmektedir.
\n Çilek üretimi dünyada üzümsü meyveler içerisinde en önemli yeri tutmaktad\u0131r. \u0130lkbaharda hiçbir meyvenin bulunmad\u0131\u011f\u0131 bir zamanda olgunla\u015fmas\u0131 nedeniyle, tüketici taraf\u0131ndan aran\u0131lan bir meyvedir. Bu nedenle di\u011fer meyveler pazara gelinceye kadar yüksek fiyatla al\u0131c\u0131 bulabilmektedir.
\n Di\u011fer bir çok meyve türünün henüz pazara sürülmedi\u011fi aylarda pazarda bulunabilmesi, albenisi ve C vitamini içeri\u011finin oldukça yüksek olu\u015fu, bu meyvenin son derece bilinçli hareket eden tüketicilere sahip ABD, Kanada, Japonya ve Avrupa pazarlar\u0131nda çok tutulmas\u0131na ve yüksek fiyatlarla sat\u0131lmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Lezzetli, vitamin ve mineral maddece zengin, taze tüketimi yan\u0131nda i\u015flenerek ya da dondurularak kullan\u0131lan ve gün geçtikçe aran\u0131lan bir meyve olmas\u0131 nedeniyle son y\u0131llarda geni\u015f bir tüketiciye hitap eder olmu\u015ftur. Ara ziraat olarak yeti\u015ftiricili\u011fi gibi, di\u011fer ürünlerin s\u0131n\u0131rl\u0131 yeti\u015fti\u011fi yamaç ve da\u011f köylerindeki arazide de yeti\u015ftirilebilmektedir. De\u011fi\u015fik iklim ve toprak karakterleri yönünden ülkemiz çilek yeti\u015ftiricili\u011finde önemli bir potansiyele sahiptir.
\n Çilek ülkemizde yak\u0131n bir geçmi\u015fe kadar sadece \u0130stanbul, Bursa ve Karadeniz Ere\u011flisi yörelerinde yeti\u015ftirilirken günümüzde giderek yayg\u0131nla\u015fmaktad\u0131r. Trakya ve Marmara bölgelerinde May\u0131s ay\u0131n\u0131n ilk haftas\u0131nda, Ege bölgesinde Nisan ortalar\u0131nda ve güney bölgelerinde Mart ay\u0131nda olgunla\u015fmaktad\u0131r. Bu devre, ziraatla u\u011fra\u015fan kesimin en fazla paraya ihtiyaç duydu\u011fu bir zamand\u0131r. Di\u011fer ürünler için toprak haz\u0131rlama, ekim, dikim, gübreleme vb gibi birçok kültürel i\u015flemlere masraf yapmak gerekmektedir. Kârl\u0131 bir ziraat kolu olan çilek üretiminde bu mevsimde kazan\u0131lan para di\u011fer tar\u0131m kollar\u0131 için büyük destek sa\u011flamaktad\u0131r.
\n Çilek ara ziraat\u0131 olarak da yeti\u015ftirilebilmektedir. Yeni tesis edilen meyve bahçeleri aras\u0131nda da çileklikler kurulabilir. \u0130lk seneden itibaren meyve verebilmesi ve uzun vadeli yat\u0131r\u0131mlara ihtiyaç göstermemesi nedeniyle, yeni tesis edilen meyve bahçesi verime yat\u0131ncaya kadar çiftçiye yan bir gelir sa\u011flam\u0131\u015f ve bu nedenle de bahçenin maliyet girdilerini azaltm\u0131\u015f olur.
\n Türkiye’nin büyük bir k\u0131sm\u0131nda çilek yeti\u015ftirilmektedir. Ancak Türkiye’deki çilek üretiminin büyük bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerinin üretimi olu\u015fturmaktad\u0131r.
\n
\n \u0130KL\u0130M VE TOPRAK \u0130STEKLER\u0130
\n Çile\u011fin büyümesine etki eden ekolojik faktörlerin ba\u015f\u0131nda iklim, mevki ve toprak gelmektedir. Bu faktörler çilek yeti\u015ftiricili\u011finin yap\u0131labilme s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirleyebildi\u011fi gibi, de\u011fi\u015fik enlemlerde hangi yüksekliklere kadar çilek yeti\u015ftirilebilece\u011fini tayin etmektedir. Bu ekolojik \u015fartlar\u0131n ayn\u0131 zamanda ürünün kalitesine de etkisi vard\u0131r.
\n \u0130klim \u0130stekleri
\n Çilek -10 °C’ye kadar özel bir önlem almadan yeti\u015ftirilebilir. Daha so\u011fuk bölgelerde bitkilerin saman, kuru yaprak vs gibi materyalle örtülerek dondan korunmas\u0131 gerekmektedir. \u0130lkbahar\u0131n geç donlar\u0131, Akdeniz Bölgesi ve benzeri yerlerde zararl\u0131 olabilmektedir. Çilekte çiçeklenme uzun bir döneme da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 için, don ürünün tümüne zarar veremez. Bu nedenle çilek, yeti\u015ftiricilik riski en az olan meyve türlerinden biridir.
\n Çiçeklenme zaman\u0131 oransal nemin fazla oldu\u011fu ve ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 geçen bölgelerde hastal\u0131k sorunu artar. Özellikle meyvede çürüklük yapan Botrytis hastal\u0131\u011f\u0131 büyük zararlanmalara neden olabilmektedir.
\n Bitkilerin üzeri saman vb ile örtülerek dondan korundu\u011funda çilek so\u011fuk bölgelerde bile rahatça yeti\u015ftirilebilmektedir. Böylece so\u011fuk Do\u011fu Anadolu bölgesinden s\u0131cak Akdeniz bölgesine kadar her yörede yeti\u015ftirilebilen hemen hemen tek meyve türü çilektir.
\n Toprak \u0130stekleri
\n Çilekler saçak köklü bitkiler olup genel olarak derin, verimli, nem tutma kapasitesi yüksek, iyi drene edilmi\u015f, kumlu-t\u0131nl\u0131, milli ve süzek topraklarda daha iyi yeti\u015fmektedir. Ancak bu topraklar\u0131n yan\u0131nda, çok de\u011fi\u015fik tipli topraklarda da di\u011fer ekolojik \u015fartlar uygun olursa yeti\u015febilmektedir. Kireç miktar\u0131 fazla olan topraklar, çilek yeti\u015ftiricili\u011fi için tavsiye edilmemektedir. Bu gibi alanlarda çilek yeti\u015ftiricili\u011fi yap\u0131lmas\u0131 durumunda, fazla kireç demir al\u0131m\u0131n\u0131 engelledi\u011fi için çilekte kloroz görülmektedir. Bu tip topraklarda kloroza dayan\u0131kl\u0131 çe\u015fitler kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n Birçok çilek çe\u015fidi hafif, kumlu, çak\u0131ll\u0131 veya ta\u015fl\u0131 topraklarda, killi a\u011f\u0131r veya \u0131slak topraklara nazaran daha iyi yeti\u015fmektedirler. Yeni aç\u0131lm\u0131\u015f tarlalar eskilerine oranla daha fazla tercih edilmelidir. Çünkü bunlar daha verimli olup ayn\u0131 zamanda daha az yabanc\u0131 ot mücadelesi ve daha az toprak i\u015flemesi istemektedir.
\n Tipi ne olursa olsun, suyu en iyi drene eden süzek toprak olmal\u0131d\u0131r. Toprak seçiminde hastal\u0131k ve nematod yönünden de temiz olmas\u0131na özen gösterilmesi gerekir. Çilek sökülen bir yere münavebe uygulamadan veya toprak ilaçlanmadan tekrar çilek dikilmemelidir. Di\u011fer taraftan biber, patl\u0131can, patates ve domates gibi sebze yeti\u015ftirilen yerlerde, toprak en az 4-5 y\u0131l dinlendirildikten sonra çilek yeti\u015ftiricili\u011fi yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Aksi takdirde hastal\u0131k ve zararl\u0131lar karl\u0131 bir üretim yap\u0131lmas\u0131n\u0131 önler.
\n Kumlu topraklar genellikle biraz verimsiz olup üzerindeki bitkiler kurakl\u0131ktan çabuk zarar görebilmektedir. Hafif kumlu topraklar fazla miktarda su ve humusa ihtiyaç gösterir. Toprak yorgunlu\u011fu hafif topraklarda daha çok görülmektedir. Çilek kültürü yap\u0131lan topraklar\u0131n humusca zengin olmas\u0131 istenir. Çilek en iyi olarak hafif asit karakterli topraklarda yeti\u015fir. Optimum pH=5.7-6.0 aras\u0131ndad\u0131r. Ancak yeterli organik madde bulunan ve pH=5.0-7.0 aras\u0131ndaki topraklarda da yeti\u015ftiricili\u011fi yap\u0131labilmektedir.
\n
\n ÇE\u015e\u0130T SEÇ\u0130M\u0130
\n Di\u011fer bütün meyve türlerinde oldu\u011fu gibi çilek yeti\u015ftiricili\u011finde de bölge, iklim \u015fartlar\u0131 ve üretim amac\u0131na (sofral\u0131k veya sanayilik) uygun çe\u015fitlerin seçimi oldukça önemlidir. Çe\u015fit seçerken;
\n • Çe\u015fit bulundu\u011fu bölgeye uygun,
\n • Verimli ve hastal\u0131klara dayan\u0131kl\u0131,
\n • Pazar\u0131n arad\u0131\u011f\u0131 bir çe\u015fit,
\n • Yola ve ta\u015f\u0131maya dayan\u0131kl\u0131,
\n • Bitkisi kuvvetli geli\u015fen ve kloroza dayan\u0131kl\u0131 olmal\u0131d\u0131r.
\n Bu özellikler d\u0131\u015f\u0131nda yeti\u015ftirme amac\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak; e\u011fer serac\u0131l\u0131\u011fa uygun çe\u015fit seçimi dü\u015fünülüyorsa erkencilik, baz\u0131 bölgelerde ise son turfanda hasat bazen meyve irili\u011fi önemli olabilmektedir.
\n Çe\u015fidi ve özelli\u011fi belli olmayan, kayna\u011f\u0131 belli olmayan fideler ile bahçe kurulmamal\u0131d\u0131r. Bu tip fidelerde çe\u015fitler kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 için meyvenin pazar de\u011feri, verim ve pazarlamada güçlüklerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131l\u0131r.
\n Bölgelere göre de\u011fi\u015fmekle birlikte yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan çe\u015fitler;
\n Pajaro: Sofral\u0131k ve derin dondurulmaya uygun olan bu çe\u015fit konik \u015fekilli, meyve eti sert, aromas\u0131 iyidir. Orta erkenci, yüksek verimli olan bu çe\u015fit Akdeniz ve Ege bölgeleri için uygundur. Kloroza duyarl\u0131 ancak Botrytise dayan\u0131kl\u0131d\u0131r.
\n Chandler: Sofral\u0131k olan bu çe\u015fit konik \u015fekilli, meyve eti sert, aromas\u0131 iyidir. Orta erkenci, yüksek verimli olan bu çe\u015fit Akdeniz ve Ege bölgeleri için uygundur. Kloroza duyarl\u0131 ancak Botrytise dayan\u0131kl\u0131d\u0131r.
\n Sweet Charlie: Ticari olarak üretimi yap\u0131lan çilek çe\u015fitleri içerisinde en erkenci çe\u015fitlerdendir. Orta irilikte meyve, meyve rengi parlak aç\u0131k k\u0131rm\u0131z\u0131, meyve eti rengi aç\u0131k turuncu, tat çok iyi, meyve kalitesi yüksek.
\n Selva: Gün-nötr özelli\u011fe sahip olan bu çe\u015fit, konik \u015fekilli, meyve eti sert, aromas\u0131 orta ve sofral\u0131k bir çe\u015fittir. Yüksek verimli olan bu çe\u015fit Akdeniz, Ege, Karadeniz ve Marmara Bölgeleri için önerilmektedir. Kloroza duyarl\u0131l\u0131k orta, Botrytise dayan\u0131kl\u0131d\u0131r.
\n Rapella: Gün-nötr özelli\u011fe sahip olan bu çe\u015fit, yuvarlak-konik \u015fekilli, meyve eti sert, aromas\u0131 iyi ve sofral\u0131k bir çe\u015fittir. Yüksek verimli olan bu çe\u015fit Akdeniz, Ege, Karadeniz ve Marmara Bölgeleri için önerilmektedir. Kloroza duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 orta, Botrytise dayan\u0131kl\u0131d\u0131r.
\n Seascape: Gün-nötr özelli\u011fe sahip olan bu çe\u015fit yuvarlak konik \u015fekilli, meyve eti sert, aromal\u0131, verimli ve oldukça erkencidir. Akdeniz Bölgesinde erkenci çilek yeti\u015ftiricili\u011finde yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken bir çe\u015fittir. Yaprak leke hastal\u0131\u011f\u0131na duyarl\u0131d\u0131r.
\n Oso Grande: Sofral\u0131k yeti\u015ftiricili\u011fe uygun olan bu çe\u015fidin bitkileri kuvvetli büyür. Yüksek verimli olup, kaliteli meyvelere sahiptir. Kloroza dayan\u0131kl\u0131d\u0131r. Akdeniz ve Ege Bölgeleri için uygundur.
\n Dorit (216): Sofral\u0131k yeti\u015ftiricili\u011fe uygun bir çe\u015fittir. Yuvarlak konik \u015fekilli, meyve eti sert, aromal\u0131, verimli ve oldukça erkencidir. Akdeniz Bölgesinde yeti\u015ftiricili\u011fi yayg\u0131nla\u015fmaktad\u0131r. Erkenci bir çe\u015fittir. Akdeniz, Ege ve Marmara bölgeleri için uygundur. Botrytise dayan\u0131kl\u0131, kloroza ve yaprak leke hastal\u0131\u011f\u0131na duyarl\u0131d\u0131r.
\n Camarosa: Sofral\u0131k yeti\u015ftiricili\u011fe uygun olan bu çe\u015fit oldukça yüksek verimli olup kaliteli meyvelere sahiptir. Meyve eti sert, çok iri ve aromal\u0131d\u0131r. Bitkileri çok kuvvetli büyür. Akdeniz Bölgesi çilek yeti\u015ftiricili\u011fine uygundur.
\n Honey Oye: Derin dondurulmaya ve sanayiye uygun olan bu çe\u015fit konik \u015fekilli, meyve d\u0131\u015f rengi koyu k\u0131rm\u0131z\u0131 olup, meyve eti serttir. Kloroza, Botrytise dayan\u0131kl\u0131d\u0131r. So\u011fuk Bölgeler için yeti\u015ftiricili\u011fe uygundur.
\n Yalova-15: Tioga X Arnavutköy çe\u015fitlerinin melezlenmesi sonucunda Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Ara\u015ft\u0131rma Enstitüsü'nce \u0131slah edilip 1985 y\u0131l\u0131nda üretime sunulmu\u015ftur. Bitki kuvvetli geli\u015fmekte kloroza dayan\u0131kl\u0131, meyve eti orta sert tat ve kokusu çok iyi, yerli çe\u015fitlerimizi aratmayacak bir aromaya sahiptir. Saptan kopmas\u0131 çok kolay, bitkisi kuvvetlidir. Derin dondurulmaya uygun olan bu çe\u015fit Akdeniz bölgesi d\u0131\u015f\u0131nda tüm bölgelere önerilir.
\n Yalova-104: “Yalova-13 X Tioga” çe\u015fitlerinin melezlenmesi sonucunda Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Ara\u015ft\u0131rma Enstitüsü'nce \u0131slah edilip 1985 y\u0131l\u0131nda üretime sunulmu\u015ftur. Bitki kuvvetli geli\u015fmekte ve orta yayg\u0131nl\u0131kta geli\u015fmektedir. Kloroza dayan\u0131kl\u0131, çiçek sap\u0131 orta uzunlukta, meyve koyu k\u0131rm\u0131z\u0131, tat kalitesi iyi, meyve \u015fekli bas\u0131k konik, hafif dilimli, meyve içi dolu, meyve eti sert, meyveler oldukça iri, orta geççi bir çe\u015fittir. Hasad\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda meyvelerde \u015fekil bozuklu\u011fu görülebilmektedir.
\n Tioga: Meyveleri uzun konik \u015feklinde, parlak koyu k\u0131rm\u0131z\u0131 renkli, orta irilikte meyveye sahiptir. Küçük parlak sar\u0131 renkli olan (akenler) cevizcikler meyve etine bat\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131ndan toplama ve s\u0131n\u0131flama s\u0131ras\u0131nda meyve etinde fazla zararlanma olmamaktad\u0131r. Çanak yapraklar meyveden kolay ayr\u0131lmaktad\u0131r. Meyve eti rengi k\u0131rm\u0131z\u0131d\u0131r. Tioga, eti sert, lezzetli ve verimli bir çe\u015fittir. Ancak pH'n\u0131n yüksek oldu\u011fu kireçli topraklarda demir klorozuna duyarl\u0131d\u0131r. Yola dayan\u0131m\u0131 iyi olan, orta erkenci, sofral\u0131k ve sanayi çe\u015fididir.
\n Tufts: Özellikle Tioga çe\u015fidinin yeti\u015ftirildi\u011fi baz\u0131 bölgelerde yaz dikimine adapte olmu\u015ftur. Olgunla\u015fma dönemi uzun, bitkileri orta kuvvette ve çok verimlidir. Meyveleri ortalama 17-20 g a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda, Tioga' dan daha büyük, uzun konik ve özellikle ilk meyveler bas\u0131k konik \u015feklindedir. Albenisi iyi, d\u0131\u015f rengi k\u0131rm\u0131z\u0131 portakal renkte, yola dayan\u0131m\u0131 iyi olan Tufts, Tioga' dan 5-7 gün daha önce olgunla\u015fmaktad\u0131r. Meyve \u015fekli boyunlu-konik, meyve parlak k\u0131rm\u0131z\u0131 ve meyve eti aç\u0131k k\u0131rm\u0131z\u0131d\u0131r. Marmara ve Karadeniz bölgesine önerilir.
\n Aliso: Bir Amerikan çe\u015fididir. Meyvesi iri, orta erkenci meyve eti orta-sert, oldukça verimli, tat kalitesi orta, bitkisi kuvvetli, meyvenin saptan kopmas\u0131 oldukça kolay, erkenci ve seraya da uygun bir çe\u015fittir. Derin dondurulmaya uygun de\u011fildir. Reçel marmelat ve meyve suyuna oldukça uygun olan bu çe\u015fidin yeti\u015ftiricili\u011fi bütün bölgelere önerilir.
\n Douglas: Meyvesi iri orta erkenci (Aliso’dan birkaç gün önce) meyve eti sert, oldukça verimli, tat ve kalitesi iyi, konik \u015fekilli, bitkisi kuvvetli, meyvenin saptan kopmas\u0131 kolay, sofral\u0131k ve derin dondurulmaya uygundur. Kloroza duyarl\u0131 ancak Botrytise (meyve çürüklü\u011fü) dayan\u0131kl\u0131d\u0131r. Tüm bölgeler için tavsiye edilir.
\n Sofral\u0131k ve derin dondurulmaya uygun olan bu çe\u015fit, meyve eti sert, aromas\u0131 iyi, oldukça verimli bir çe\u015fittir. Yeti\u015ftiricili\u011fi tüm bölgeler için uygundur.
\n Pocahontas: Meyvesi orta iri, meyve \u015fekli yuvarlak konik, meyve parlak koyu k\u0131rm\u0131z\u0131, meyve eti rengi d\u0131\u015f renkten daha aç\u0131k, meyve eti orta sert, meyve içi dolu saptan kopmas\u0131 kolay, meyve çürüklü\u011füne dayan\u0131kl\u0131, kloroza orta dayan\u0131kl\u0131, sofral\u0131k derin dondurulmaya ve sanayiye uygun tat ve koku iyidir. Oldukça verimli olan bu çe\u015fit tüm bölgeler için tavsiye edilir.
\n Vista: Kaliforniya Üniversitesi taraf\u0131ndan melezleme \u0131slah\u0131 ile elde edilmi\u015ftir. Kö\u015feli uzun meyveli olan bu çe\u015fit parlak k\u0131rm\u0131z\u0131 meyve d\u0131\u015f renge sahiptir. Meyve eti rengi d\u0131\u015f renge yak\u0131n. Meyve içi dolgunlu\u011fu yar\u0131 dolu, saptan kopmas\u0131 zor, kloroza duyarl\u0131, meyve çürüklü\u011füne dayan\u0131kl\u0131, sofral\u0131k bir çe\u015fit olan Vista verimli orta erkenci bir çe\u015fittir (Tioga’dan 10 gün önce olgunla\u015f\u0131r).
\n
\n Ç\u0130LEK F\u0130DES\u0130 YET\u0130\u015eT\u0130R\u0130C\u0130L\u0130\u011e\u0130
\n Çilek fidesi üretiminde ya do\u011frudan klasik yolla üretilmi\u015f kol bitkileri (stolonlar) fide üretiminde kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\n Ülkemizdeki çilek üreticilerinin ço\u011fu fide ihtiyaçlar\u0131n\u0131 ya kendi tesislerinden, yada kom\u015fusundan sonbahar temizli\u011fi a\u015famas\u0131nda ortaya ç\u0131kan fidelerden temin etmektedirler. Bu yollarla temin edilen fidelerde ilgili karantina tedbirleri yeterince uygulanmad\u0131\u011f\u0131ndan çilek fidesiyle geçen hastal\u0131k ve zararl\u0131lar daha çabuk yay\u0131lmakta, bu durum verim dü\u015füklü\u011füne ve bunun yan\u0131nda çe\u015fit kar\u0131\u015f\u0131m\u0131na neden olmaktad\u0131r.
\n Ülkemizde çilek fide üretimi üç yolla gerçekle\u015ftirilmektedir.
\n a. Tar\u0131m ve Köyi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 kurulu\u015flar\u0131nda yeti\u015ftirilen fideler,
\n b. Özel sektörün yeti\u015ftirdi\u011fi fideler,
\n c. Üreticinin bizzat kendisinin yeti\u015ftirdi\u011fi fideler.
\n
\n
\n \u015eekil 1. Çilek fide üretim parselinde fidelerin geli\u015fme durumu
\n
\n
\n \u015eekil 2. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 Çilek Fidesi
\n
\n D\u0130K\u0130M-TOPRAK HAZIRLI\u011eI
\n Çilek dikilecek toprak kumsal ise 4-6 ton, normal topraklarda 3-4 ton yanm\u0131\u015f çiftlik gübresi, toprak tahlilinden sonra ve dikimden önce 30-35 kg\/da azot, fosfor ve potas içeren kompoze gübre verilmelidir. Gübrelemeden sonra, toprak i\u015flenerek gübrenin topra\u011fa kar\u0131\u015fmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Toprak i\u015flendikten sonra gerekiyorsa toprak fümigasyonu yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Toprak iyice i\u015flendikten sonra dikim yast\u0131klar\u0131 haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r.
\n
\n
\n \u015eekil 3. Çilekte dikimden önce haz\u0131rlanacak masura ve fide dikim \u015fekilleri
\n
\n Masura geni\u015fli\u011fi………………. 60-70 cm
\n Masuralar aras\u0131……………….. 30-40 cm
\n Masura yüksekli\u011fi……………. 15-20 cm
\n
\n Bitkilerin dikim aral\u0131\u011f\u0131
\n S\u0131ra üzeri……………… 30 cm
\n S\u0131ra aras\u0131……………… 25 cm
\n Azami masura uzunlu\u011fu…… 50 m
\n
\n MALÇLAMA
\n Çilek üretim alan\u0131n\u0131n plastik, saman, kuru ot v.s. ile örtülmesine “malçlama” denir. Malçlama ile;
\n • Ot kontrolü,
\n • Sulama aral\u0131\u011f\u0131n\u0131n uzat\u0131lmas\u0131,
\n • Meyvelerin temiz kalmas\u0131,
\n • Meyvelerde daha az meyve çürüklü\u011fü (Botrytis) görülür.
\n En pratik malçlama plastik malç ile yap\u0131lmaktad\u0131r. Dikim yast\u0131klar\u0131 haz\u0131rlan\u0131rken elde mevcut plasti\u011fin geni\u015fli\u011fi dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Kullan\u0131lacak plastik mutlaka güne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131na dayan\u0131kl\u0131 (UV katk\u0131l\u0131) olmal\u0131d\u0131r.
\n
\n YET\u0130\u015eT\u0130RME S\u0130STEMLER\u0130
\n Örtü Alt\u0131 Yeti\u015ftiricili\u011fi
\n Is\u0131t\u0131lan ve \u0131s\u0131t\u0131lmayan cam sera veya yüksek ve alçak tünellerde yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu yeti\u015ftiricilikte dekar ba\u015f\u0131na yap\u0131lan giderler çok fazlad\u0131r. Bu nedenle en erken en yüksek verim verebilen örtü sistemlerinin ve buna uygun dikim yöntemlerinin ve çe\u015fitlerin seçilmesi gerekmektedir. Seralarda 4-6 hafta, yüksek tünellerde 2-4 hafta, alçak tünellerde 1-2 hafta erkencilik sa\u011flanabilir. Örtü alt\u0131nda Aral\u0131k-Ocak aylar\u0131ndan itibaren ürün elde edebilmektedir.
\n Aç\u0131kta Yeti\u015ftiricilik
\n Çilek –10 C°’ye kadar özel bir tedbir almadan yeti\u015ftirilebilir. Daha so\u011fuk bölgelerde bitkilerin saman, kuru yaprak gibi materyaller ile örtülerek dondan korunmas\u0131 gerekir. \u0130lk ürünler Akdeniz bölgesinde Mart ortas\u0131ndan itibaren, di\u011fer bölgelerimizde ise May\u0131s-Haziran aylar\u0131ndan itibaren al\u0131nmaya ba\u015flar. Verim örtü alt\u0131 yeti\u015ftiricili\u011fine göre dü\u015füktür. K\u0131\u015f aylar\u0131ndaki dü\u015fük s\u0131cakl\u0131klardan, açan çiçek ve meyveler zararlanmaktad\u0131r.
\n
\n D\u0130K\u0130M ZAMANLARI
\n Yaz Dikimi
\n Yaz dikiminde Frigo fideler kullan\u0131lmaktad\u0131r. Frigo fideler, fidelikten Aral\u0131k-Ocak aylar\u0131nda sökülerek temizlenen fideler “Benlate” ile ilaçlanarak –2 C° de so\u011fuk hava depolar\u0131nda muhafaza edilmi\u015f olan fidelerdir. Dikimi yap\u0131lan frigo fideler 15-20 gün süresince günde 3-4 defa ya\u011fmurlama sulama ile sulanmal\u0131d\u0131r. Aksi halde y\u0131l\u0131n en s\u0131cak günleri olmas\u0131ndan dolay\u0131 fidelerin tutma \u015fans\u0131 azalmaktad\u0131r. Yaz dikiminden sonra açan çiçekler mutlaka kopar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu dikim sisteminde dekara 6.000-7.000 adet fide kullan\u0131lmaktad\u0131r. Yeti\u015ftirme bölgesi ve bak\u0131m \u015fartlar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak bu dikim sisteminde bir dekarl\u0131k alandan 5-7 ton ürün al\u0131nabilmektedir. K\u0131\u015f dikimine göre verim 2-3 kat fazlad\u0131r. Bölgelere göre dikim tarihleri Çizelge 1’de verilmi\u015ftir.
\n K\u0131\u015f Dikimi
\n K\u0131\u015flar\u0131 \u0131l\u0131k geçen yerlerde (Akdeniz Bölgesi) Ekim-Kas\u0131m aylar\u0131nda taze fide ile yap\u0131lan dikim \u015feklidir. Fide kökleri 8-10 cm kalacak \u015fekilde ve taç tuvaleti 2-3 genç yaprak olacak \u015fekilde yap\u0131l\u0131r. Fideler %0.1 lik Benlate çözeltisine 5-10 dakika bat\u0131r\u0131l\u0131p aç\u0131lan çukurlara tam kök bo\u011faz\u0131 hizas\u0131nda dikilir. Derin ve yüzlek dikimden kaç\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r. Dikimden sonra bolca can suyu verilmelidir. Fideler kontrol edilip derin ve yüzlek dikilenler düzeltilmelidir. Dikim 25 x 30 cm arl\u0131k ve mesafelerle üçgen \u015feklinde yap\u0131l\u0131r. Dekara 7.000-8.000 adet fide dikilir. Verim dekara birinci y\u0131l 750-1000 kg d\u0131r. Ancak ikinci y\u0131l 4-5 ton ürün al\u0131nabilir.
\n Sonbahar Dikimi
\n Fidelikten sökülen taze fidelerle Eylül-Ekim aylar\u0131nda yap\u0131lan dikim \u015feklidir. Fideler %0.1'lik Benlate çözeltisine 5-10 dakika bat\u0131r\u0131l\u0131p aç\u0131lan çukurlara tam kök bo\u011faz\u0131 hizas\u0131nda dikilir. Derin ve yüzlek dikimden kaç\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r. Dikimden sonra bolca can suyu verilmelidir. Fideler kontrol edilip derin ve yüzlek dikilenler düzeltilmelidir. Dikim 25 x 30 cm aral\u0131k ve mesafelerle üçgen \u015feklinde yap\u0131l\u0131r. Dekara 7.500-8.000 adet fide dikilir. Verim dekara birinci y\u0131l 750-1000 kg d\u0131r. Ancak ikinci y\u0131l 3-4 ton ürün al\u0131nabilir.
\n Ülkemizde fide dikim zamanlar\u0131 bölgelere ve kullan\u0131lan fide niteli\u011fine göre de\u011fi\u015fmektedir (Çizelge 1). Çilekte genelde sonbaharda yap\u0131l\u0131yorsa da ülkemizde son y\u0131llarda (özellikle Akdeniz bölgesinde) “frigo fide” kullan\u0131larak yaz\u0131n dikim yap\u0131lmaktad\u0131r.
\n Çizelge 1. Türkiye’de bölgelere göre çilek fide dikim zamanlar\u0131
\n
\n BÖLGELER D\u0130K\u0130M ZAMANLARI
\n K\u0131\u015f Dikimi
\n (Taze Fide) Yaz Dikimi
\n (Frigo Fide)
\n Marmara Böl. 1Ekim -15 Aral\u0131k 15 Haziran-Temmuz
\n Akdeniz Böl. 15 Ekim-15 Kas\u0131m 15 Temmuz-15 A\u011fustos
\n Ege Böl. 1Ekim-15 Kas\u0131m 1Temmuz-15 Temmuz
\n Orta Ana. Böl. 1Ekim-15 Kas\u0131m 1 Temmuz-15 Temmuz
\n
\n
\n DER\u0130N D\u0130K\u0130M DO\u011eRU D\u0130K\u0130M YÜZLEK D\u0130K\u0130M
\n
\n
\n \u015eekil 4. Çilek fidesinin do\u011fru dikilmesi önemlidir
\n
\n Çilek fidesinin dikiminde dikim derinli\u011fine mutlaka dikkat edilmesi gerekmektedir. Dikim, \u015eekil 4'deki Do\u011fru Dikim \u015fekline uygun olarak yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n
\n
\n \u015eekil 5. Çilek üretimi amac\u0131yla plastik malç kullan\u0131larak haz\u0131rlanm\u0131\u015f masuralardaki çilek fidelerinin (çift s\u0131ral\u0131) dikimden sonraki görünümü
\n &nb<\/p>\n
<\/p>\n