\n \nÇiçeklerin kültür tarihinde önemli bir yer tuttu\u011funu daha önce belirttik. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gül gelir. Gül çiçeklerin sultan\u0131d\u0131r. Lale ise çiçeklerin sultan\u0131 olan gülün taht\u0131n\u0131 sallam\u0131\u015ft\u0131r. <\/span>Bu ifadeden hareket edersek, lale gülden önce gelir<\/span>. Çünkü lale, Arap alfabesiyle yaz\u0131l\u0131nca, lale kelimesini olu\u015fturan harflerin Allah lafz\u0131yla ayn\u0131 olmas\u0131 ve her ikisinin ebced hesab\u0131yla 66 say\u0131s\u0131n\u0131 vermesi, ona mistik bir misyon yüklemi\u015f ve Allah'\u0131n birli\u011fini simgeleyen bir çiçek olarak alg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n <\/p>\n \nMiyârü'l-Ezhâr'\u0131n yazar\u0131 Tabip Mehmet A\u015fki Efendiye göre, lalenin "cevâhir-i huruf'la"\n<\/p>\n \nyani Allah lafz\u0131ndaki harflerle yaz\u0131lmas\u0131, onun rütbesinin yükselmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.1<\/sup>Der:\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Mazhar-\u0131 ism-i celâl olmasa âyâ lâle\n<\/p>\n \n Bulamazd\u0131 bu kadar rütbe-i vâlâ lâle\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Bir ba\u015fka çiçek üstad\u0131 olan Remzî Efendi de,herhalde ayn\u0131 sebebe ba\u011fl\u0131 olarak,lale sevgisi ve merak\u0131n\u0131n ezeli oldu\u011funu ifade eder: 2<\/sup>\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Laleye pîr-i sabâdan bu nefes \u015fimdi de\u011fil\n<\/p>\n \n Ezelîdir bu hevâ vü heves \u015fimdi de\u011fil\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Lale, zambakgiller familyas\u0131ndan3<\/sup> ,yapraklar\u0131 uzun ve m\u0131zraks\u0131,çiçekleri kadeh biçiminde,türlü renkte ve alacal\u0131,so\u011fanl\u0131 bir süs bitkisi.4<\/sup>\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Nedim \u015fu beytinde lale çiçe\u011fini tarif etmektedir:\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Vardur ol bâ\u011fda bir ne\u015f'e-i câvid me\u011fer\n<\/p>\n \n Lâlenün tohmun\u0131 eksen tolu peymâne gelür5<\/sup>\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Sulh ve sükun sembolü olan lalenin vatan\u0131 Türkiye'dir. Ta Selçuklulardan bu yana vatan\u0131m\u0131z\u0131n gerek tabiatta ve gerek tezyinatta bir süs çiçe\u011fidir. Baz\u0131 kaynaklarda, asl\u0131nda yurdu Orta Asya olan lalenin güzelli\u011fini Romal\u0131lar ve Bizansl\u0131lar fark edememi\u015f, Selçuklular ise bahçelerinde lale yeti\u015ftirmi\u015fti, denilmektedir.6 <\/sup>Ancak lalenin \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k veren serüveni Osmanl\u0131larda ba\u015flam\u0131\u015f, "tulipmania" diye adland\u0131r\u0131lan lale hastal\u0131\u011f\u0131 16.yüzy\u0131lda \u0130stanbul'da yay\u0131l\u0131p oradan da Avrupa'ya kadar s\u0131çram\u0131\u015ft\u0131r. Tabi ki bunda Kanuni Sultan Süleyman'\u0131n büyük pay\u0131 vard\u0131r.\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Ayn\u0131 asr\u0131n büyük \u015fairi Bâkî,"Lâle" redifli gazelinde,7<\/sup> bu çiçe\u011fi çemene hükümdar yapar. \u0130lkbaharda saltanat çad\u0131r\u0131n\u0131 kuran lale, Cem'in taht\u0131 ve \u0130skender'in tac\u0131na benzetilir.\n<\/p>\n \nAyr\u0131ca çemenin yollar\u0131n\u0131 ayd\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131, gül bahçesini ate\u015fe verdi\u011fini, gül gibi onun da elinde\n<\/p>\n \nkadeh tuttu\u011funu, gonca gibi alt\u0131nlar\u0131n\u0131 gizlemedi\u011fini, aksine çi\u011f tanelerinden akçelerini kadehine doldurdu\u011funu anlat\u0131r.\n<\/p>\n \n Jâleden tak\u0131nur tâc\u0131n\u0131 gevher lâle\n<\/p>\n \n \u015eâh olupdur çemen iklîmine benzer lâle\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Saltanat bârgehin kurdu yine fasl-\u0131 bahâr\n<\/p>\n \n Taht-\u0131 Cem\u015fîd çemen tâc-\u0131 Sikender lâle\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Bûy-\u0131 mü\u015fgîn-i bahar irdi dimâg-\u0131 dehre\n<\/p>\n \n Yakal\u0131 dâmen-i kûhsârda micmer lâle\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Al fânus ile geldi giceden gülzâre\n<\/p>\n \n Virdi sahn-\u0131 çemenin yollar\u0131na ger lâle\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Ergavânlar tutu\u015fup hirmen-i gül yanmag içün\n<\/p>\n \n Gülsitan mülküne âte\u015f kodu yer yer lâle\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Dâg-\u0131 hicrân elemin k\u0131lmaga dilden bîrûn\n<\/p>\n \n Sahn-\u0131 gül\u015fende tutar gül gibi sâgar lâle\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Jâle nakdin kadehe koydu çemen bezminde\n<\/p>\n \n Cem' idüb saklamad\u0131 gonca gibi zer lâle\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n \u015eol kadar do\u011frad\u0131 \u015fem\u015fîr-i firâk\u0131n ki gören\n<\/p>\n \n Dil-i hûnîni hayâl eyledi katmer lâle\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Ziynet-i gül\u015fen-i ikbâle yeter ey Bâkî\n<\/p>\n \n Çehre-i baht-\u0131 \u015fehen\u015fâh-\u0131 muzaffer lâle\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Bâkî, bu gazelle bir bak\u0131ma lalenin zaferini ilan ediyordu; her seferden muzaffer dönen ve\n<\/p>\n \n Muhibbî mahlas\u0131yla \u015fiir de yazan -lalenin gülle rekabet etti\u011fi gibi- adeta devrin \u015fairleriyle rekabet\n<\/p>\n \n eden Kanunî Sultan Süleyman da "lale" redifli gazelinde sevgilinin yana\u011f\u0131n\u0131n rengiyle lalenin\n<\/p>\n \n rengini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r ve hangisinin üstün oldu\u011funa karar veremez. Fakat o da bir \u015fiirle bu çiçe\u011fe\n<\/p>\n \nduydu\u011fu sevgiyi ebedile\u015ftirir.8<\/sup>\n<\/p>\n \n "Yir yirin old\u0131 çemende yine peydâ lâle\n<\/p>\n \n Eline ald\u0131 gelüp bâde-i hamrâ lâle\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Gûyiyâ peyk-i beyâbân olup \u015fûrîde\n<\/p>\n \n Tâc-\u0131 gülgûn giyer ba\u015f\u0131na ra'na lâle\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n K\u0131rm\u0131z\u0131 pû\u015f o lebi alm\u0131\u015f ele la'l-i kadeh\n<\/p>\n \n Sanki hûbân–\u0131 Firenkdür büt-i tersâ lâle\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Mest olup çâk-i girîbân idü ben ta dâmen\n<\/p>\n \n Vâlih ü â\u015f\u0131k u â\u015füfte vü rüsvâ lâle\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Söz'-\u0131 e\u015f'âr-\u0131 Muhibbî'ye yazup ol varaka\n<\/p>\n \n Sahn-\u0131 gül\u015fende yine eyledi in\u015fâ lâle " 9<\/sup>\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Muhte\u015fem Süleyman döneminde küçük ve k\u0131sa boylu, yapraklar\u0131 çok da muntazam olmayan\n<\/p>\n \nyabani lale türlerinden seçme ve melezleme yoluyla, çiçe\u011fi badem biçiminde, yapraklar\u0131 hançer \u015feklinde, uçlar\u0131 t\u0131\u011f gibi ince ve sivri, \u0130stanbul'a özgü lale çe\u015fitleri yeti\u015ftirilmi\u015f, bilmeden de olsa lale ç\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 böyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n XVI.yy bizde bilhassa lalenin Avrupa'ya yay\u0131lmas\u0131 noktas\u0131nda da önemlidir. Nitekim\n<\/p>\n \nHollanda Kral\u0131 I.Ferdinand'\u0131n büyükelçisi Ghislain de Busbecq 1560'ta memleketine dönerken\n<\/p>\n \n pek be\u011fendi\u011fi rengarenk açan lale so\u011fanlar\u0131ndan da götürmü\u015f, önce Hollanda'da be\u011fenilip ço\u011falt\u0131ld\u0131ktan sonra, Avrupa'ya oradan yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.10<\/sup> Bu tarihten sonra lale oran\u0131n asil çiçe\u011fi\n<\/p>\n \nolarak tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n XVIII.yy. da Felemenk'ten pek çok yeni çe\u015fit lalelerden getirilmi\u015f ve memleketimizde de\n<\/p>\n \ndillere destan olmu\u015ftur. O kadar ki bir devri bile, Lale Devri, ya\u015fanm\u0131\u015f ve bir çok çe\u015fidi elde edilmi\u015ftir.\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n XVIII.yy.da, bizde, lale merak\u0131 bu sebeple yeniden ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bilhassa çiçekleri çok seven III.Ahmet zaman\u0131nda damad\u0131 Nev\u015fehirli \u0130brahim Pa\u015fa ile beraber laleye gösterdikleri ilgi ve Avrupa'dan, Felemenk'ten getirdikleri laleler, bizimkilerle birlikte sekiz yüz(800) çe\u015fidi\n<\/p>\n \nbulmu\u015ftur.11<\/sup>\n<\/p>\n \n Görüyoruz ki, Felemenk'e bizden lale so\u011fan\u0131 gider, o yolla Avrupa'ya yay\u0131l\u0131r,oradan tekrar bize hediye sureti ile haz\u0131rlanan ve ço\u011falt\u0131lan yeni nevileri getirilir. Dolay\u0131s\u0131yla bugün lalenin yeni vatan\u0131 Hollanda'd\u0131r.12<\/sup> Bizde bir merak olarak gelip geçen lale hevesi, Hollanda' da bir anane, sonra endüstri ve nihayet bir gelir kayna\u011f\u0131 olmu\u015f, lale kültürüne dayanan geni\u015f ölçüde bir turizm sanayi kurulmu\u015f, lale bayram\u0131 yap\u0131larak milyonlarca turisti memleketlerine çekebilmi\u015flerdir.\n<\/p>\n \n \u0130\u015fte,ben sizlere böyle bir bayramdan söz etmeyece\u011fim ama, lalenin edebiyata yans\u0131mas\u0131n\u0131 anlataca\u011f\u0131m.Lale, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu'nun simgesi haline gelmi\u015f ve XVI.yy.\u0131n ba\u015flar\u0131ndan XVIII.yy.\u0131n sonuna kadar \u0130stanbul'da kent inceli\u011finin en de\u011ferli simgelerinden say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kaynaklar XVI.yy.da sadece \u0130stanbul'da her biri birbirinden güzel iki bine yak\u0131n lale çe\u015fidi yeti\u015ftirildi\u011fini yazar. Lale,sadece yeti\u015ftirilmekle kalmam\u0131\u015f, mimariden edebiyata, çiniden kuma\u015fa kadar bir çok ürün lale deseniyle bezenmi\u015f, lale bahçeleri anlam\u0131na gelen lalezarlar, saray ve konaklar\u0131n en itinal\u0131 ve en gözde yerleri olurken, lale için yaz\u0131lan \u015fiir ve nesirler, lalenâme denilen risalelerde toplanm\u0131\u015ft\u0131r. \n<\/p>\n \n III.Ahmet devrinde büyükler ve zenginler laleye pek dü\u015fmü\u015fler, çe\u015fit çe\u015fit lale yeti\u015ftirmi\u015fler, her birine ad vermi\u015fler, her laleye \u015fairler medhiyeler yazm\u0131\u015f, hatta tarihler dü\u015fürmü\u015flerdir. Daha iki as\u0131r önce Türkiye'den Hollanda'ya gönderilen, bütün tabiat güzelli\u011fini belirten laleler, III.Ahmet zaman\u0131nda yeni ba\u015ftan bir devir açm\u0131\u015ft\u0131r. Bilhassa \u015eair Nedim'in Türk edebiyat ve zarafet alemini sanat ve incelikleriyle de ya\u015fatan, çe\u015fitleri bu zamanda belki bini bulan, lalelerin her birine \u015fairane isimler verilmi\u015ftir.13<\/sup> Bu isimler:\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Zî\u015fân, Arây\u0131\u015f, Gülnâr, Nev-arûs, Ra'nâ, Nevres, Sîmîn-beden, Ho\u015f-endâm, Nâzenîn, Velvele,\n<\/p>\n \nTâc-\u0131 behâr, Sûrîde-dil, \u015eâyeste,Yegâne,Yekdâne, Dürr-i \u015eehvâr, Fâhir, Hümâyûn, Â\u015füfte, Lâhur,\n<\/p>\n \nNâz-perver, Ak\u0131yk, Â\u015fûb-\u0131 cihân, Lânâzeb-çera\u011f, Âfitâb, Meh-i nev, Peyk-i bahâr, Rûmânî,\n<\/p>\n \nTâvûs-\u0131 çemen, Ruhsâr, Tâbân, Âsaf-pesend, Yâkûti, Mühr-i Süleymân, Ayn-i hayât, Nur-\u0131 mücessem, \u015eâh-bânû, Surh-\u0131 nâhîd, Sine-gü\u015fa, Hürmüz, Dû\u015fîze, Kadeh-i zerrîn, Câm-\u0131 Cem, \u015eafak-gûn, Dâg-\u0131 dil,…vb.\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n \u0130stanbul'da lalenin yeti\u015fmesine öncülük eden \u015eeyhülislam Ebussuud Efendi'nin lalesine Nur-\u0131 adn (Adn cenneti lalesi) ad\u0131 verilirken,14<\/sup> onun lalelerini kazasker ve kad\u0131lar takip etmi\u015ftir.\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Gül-gûn yanaklar\u0131 ‘arak\u0131n gör ne ho\u015f dü\u015fer\n<\/p>\n \n Cennât-\u0131 adn lalesine lü'lü-y\u0131 ‘Aden\n<\/p>\n \n \u015eeyhî\n<\/p>\n \n Sokullu o\u011fullar\u0131ndan olan \u0130brahim Hanzadeler'in Karaa\u011faç sahilindeki bahçesinde\n<\/p>\n \n\u0130stanbul'un en güzel laleleri yeti\u015ftirilirmi\u015f. IV.Mehmet bir gece bu bahçede düzenlenen muhte\u015fem\n<\/p>\n \nbir ç\u0131ra\u011fan e\u011flencesine davet edilir. Lalelere hayran olan hünkar, bunlar\u0131 yeti\u015ftiren bahç\u0131van Mehmet\n<\/p>\n \nA\u011fa'y\u0131 huzuruna ça\u011f\u0131rtarak"dile benden ne dilersin?" deyince ihtiyar bahç\u0131van "padi\u015fah\u0131m, beni \u0130brahim Hanzadeler'in Hicaz'daki hayrat\u0131na mütevelli tayin et, ömrümün son y\u0131llar\u0131n\u0131 o topraklarda geçirmek istiyorum"15<\/sup> der. \u0130brahim Hanzâde Mehmet Bey de devrin önde gelen çiçek üstatlar\u0131ndan birisidir. Netâyicu'l-Ezhâr'a göre, K\u0131rlang\u0131ç ad\u0131 verilen bir çiçekle alt\u0131 çe\u015fit lale yeti\u015ftirmi\u015ftir.\n<\/p>\n \nTuhfetü'l- \u0130hvandaki k\u0131t'alardan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na göre, bu lalelerden üçü Tuhfe-i mîr, Semen-sima ve\n<\/p>\n \nBî-manend adlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu.16<\/sup> Fenni Mehmet Dede'nin latif sar\u0131s\u0131na hayran oldu\u011fu Tuhfe-i mîr\n<\/p>\n \niçin yazd\u0131\u011f\u0131 k\u0131t'a \u015föyledir:\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Yokdur âlemde misl ü mânendi\n<\/p>\n \n Sar\u0131larda bulunmaz ana nazîr\n<\/p>\n \n Beyefendide olmag\u0131n zâhir\n<\/p>\n \n Nâm\u0131 oldu bunun da Tuhfe-i Mîr\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Bî-mânend ile semen-sîmay\u0131 ise tek k\u0131t'ada zikretmi\u015ftir:\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Evvelâ anda oldu rûy-nümâ\n<\/p>\n \n Bu iki lâle-i cihân-ârâ\n<\/p>\n \n Birinin nâm\u0131 old\u0131 Bî-mânend\n<\/p>\n \n Birine dediler Semen-sîmâ\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Fenni Mehmet Dede'nin yeti\u015ftirdi\u011fi ve birer k\u0131t'a ile ebedile\u015ftirmeye çal\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 lalelerden\n<\/p>\n \nbaz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r: Müsellem-i Âlem, La'l-i Bedah\u015fî, Kavs-\u0131 Kuzah, Hüsn-i Hasan, Mihr-i Münîr,\n<\/p>\n \nRûy-\u0131 Nigâr, Sultânî, Gülgûn, Ferahbah\u015f, Kass-\u0131 Nigîn, Kubbelî,Tâcidâr, Gül-i Bîhar, Siyâh-u Sefîd,\n<\/p>\n \nvb.\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Geldi dünyaya bâg-\u0131 cennetten\n<\/p>\n \n Nice meyl etmesün ana âdem\n<\/p>\n \n Hak budur cümlesinden a'lâd\u0131r\n<\/p>\n \n Nâm\u0131 dendi Müsellem-i Âlem\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Gülistân-\u0131 cihânda budur kim\n<\/p>\n \n Olup ol cümleden mümtâz ve yah\u015fi\n<\/p>\n \n Görüp bu renkle güher-\u015finâsân\n<\/p>\n \n Dediler nâm\u0131na la'l-i Bedah\u015fî\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Böyle bir lâle-i safâ-bah\u015f\u0131\n<\/p>\n \n \u015eâh-\u0131 dehrin ba\u015f\u0131na taks\u0131nlar\n<\/p>\n \n Görmeyenler \u015fükûfe-i Adn'i\n<\/p>\n \n Tâcidâr-\u0131 Kerim'e baks\u0131nlar 17<\/sup>\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Afitâb-\u0131 gül-zâr; bu lale nevini III.Ahmet dönemi lale uzmanlar\u0131ndan Esseyyid Halil Efendi\n<\/p>\n \nyeti\u015ftirmi\u015f ve Nebatü'l-levn ismini vermi\u015ftir. Seyyid Hanif Efendi ise bir beyit söyleyerek bu\n<\/p>\n \nyeni lalenin anas\u0131n\u0131n "Lale-i Rûhân oldu\u011funu göbek ad\u0131n\u0131n "Nebâtü'l-levn", as\u0131l ad\u0131n\u0131n da\n<\/p>\n \n"Afitâb-\u0131 Gülzar" olmas\u0131 gerekti\u011fini söylemi\u015ftir.18<\/sup>\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Lâle-i rûhân hüsne virdi safâ-y\u0131 envâr\n<\/p>\n \n Dogd\u0131 bugün çemende bir Âfitâb-\u0131 gül-zâr\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Ferah-engîz adl\u0131 lale, Câbi Ömer adl\u0131 birisine ait olup de\u011ferinin ise 30 kuru\u015f oldu\u011fu\n<\/p>\n \nzikredilmi\u015ftir.19<\/sup>\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Hemi\u015fe bu müferrih lâle-i dil-cûy u hüsn-amîz\n<\/p>\n \n Ola ismi gibi bezm-i \u015fehen\u015fâha Ferâh-engîz\n<\/p>\n \n Nedim\n<\/p>\n \n Ancak, laleler sadece güzelliklerle an\u0131lm\u0131yor, kimi zaman polisiye olaylarla da gündeme geliyordu.\n<\/p>\n \nÖrne\u011fin, lale ç\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n en üst boyutlara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 Lale Devrinde, \u0130stanbul'a sefir olarak atanan bir yabanc\u0131 beraberinde bir lale so\u011fan\u0131 getirmi\u015f, çok be\u011fenilince de Tâc-\u0131 Kayser ad\u0131 verilmi\u015f ve Ç\u0131ra\u011fan Saray\u0131'n\u0131n bahçesine ekilmi\u015f, muhte\u015fem lalenin ünü tez zamanda yay\u0131l\u0131nca da merakl\u0131lar\u0131 özel izin alarak bu güzeller güzelini görebilmi\u015f,ne var ki sak\u0131nan göze çöp batar misali, Tâc-\u0131 Kayser çal\u0131nm\u0131\u015f, Damat \u0130brahim Pa\u015fa i\u015fin pe\u015fini b\u0131rakmam\u0131\u015f, \u0130lk \u015füpheliler lale tutkunlar\u0131 oldu\u011fu için, bahçeleri gizlice aranm\u0131\u015f, fakat tüm çabalar bo\u015fa ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Bu dönemde s\u0131rf lale türü ve çe\u015fitleriyle u\u011fra\u015fmay\u0131, yeni çe\u015fitlerin elde edilmesi ve mevcut olanlar\u0131n adland\u0131r\u0131lmas\u0131 için Encümeni Dani\u015f ad\u0131nda ara\u015ft\u0131rma meclisi kurulmu\u015f ve nadide neviler yüksek fiyatlarla al\u0131n\u0131p sat\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.20<\/sup>\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Lâle-i Nu'mân, da\u011f eteklerini ve k\u0131rlar\u0131 kan k\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131 rengiyle süsleyen gelinciktir. Tarlalarda,\n<\/p>\n \nk\u0131rlarda, bay\u0131rlarda biter.Arapça'da ad\u0131 \u015fakay\u0131k-\u0131 numânîdir.\n<\/p>\n \n Münzir o\u011flu Nu'mân bir gezinti esnas\u0131nda bir çok gelincik çiçe\u011fi görmü\u015f, manzara ho\u015funa\n<\/p>\n \ngitmi\u015f, korunmas\u0131n\u0131 emrederek kopar\u0131lmas\u0131n\u0131 men etmi\u015f ,bu cihetle kendisine nisbet olunmu\u015ftur. Divan \u015fiirinde de ad\u0131ndan "lale" olarak söz edilir.21<\/sup>\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Hasret-i verd-i ruhunla lâle-i nu'mân\u0131 gör\n<\/p>\n \n Ba\u015f aç\u0131k abdal olup beline yaprak ba\u011flan\u0131r\n<\/p>\n \n Harîmî(\u015eehzade Korkut)\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Hûblar kim dolan\u0131r dâmen-i sahrâ'larda\n<\/p>\n \n Jâleler kim dökülür lâle-i nu'mân üzre\n<\/p>\n \n Bâkî\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Dâg-\u0131 gamdan rûy\u0131 hûn-âlûdedür cismüm gibi\n<\/p>\n \n Â\u015f\u0131k olmu\u015fdur meger kim lâle-i Nu'mân ana\n<\/p>\n \n Hayâlî Bey\n<\/p>\n \n Lalenin mavi, aç\u0131k sar\u0131, sar\u0131, siyah, mor, beyaz, gök mavisi, turuncu ve lacivert gibi çok çe\u015fitli renkleri olmas\u0131na ra\u011fmen en çok k\u0131rm\u0131z\u0131 rengi an\u0131larak, sevgilinin yana\u011f\u0131, a\u015f\u0131\u011f\u0131n göz ya\u015f\u0131, mey vb. ile ilgi kurulmu\u015ftur.\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Kad\u0131 Burhaneddin, lalenin, sevgilinin k\u0131rm\u0131z\u0131 duda\u011f\u0131ndan dolay\u0131 al kana boyand\u0131\u011f\u0131n\u0131, yani k\u0131rm\u0131z\u0131 rengi ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 söyler:\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Nergis cigeri dâg urur gözi al\u0131ndan\n<\/p>\n \n Al kane boyand\u0131 lebi aliyile lâle\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n \u015eeyhülislam Yahyâ ise, lalenin k\u0131rm\u0131z\u0131 rengini kasdederek, di\u011fer çiçekler, devran\u0131n içki kadehini\n<\/p>\n \nlale ve güle verdi\u011fi için, onlarla ayn\u0131 renkte olamayacaklar\u0131n\u0131 ifade eder:\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Gayr-\u0131 ezhâr gül ü lâleye hem-renk olamaz\n<\/p>\n \n Sâgar-\u0131 ‘i\u015freti çün onlara sunmu\u015f devrân\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n \u015eeyhüleslam Es'ad Efendi ise beyaz laleden bahseder:\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Leb reng-i ergavân u gelû lâle-i sefîd\n<\/p>\n \n Sîne semen benef\u015fe hat-\u0131 ‘anberîn ola\n<\/p>\n \n \u015eeyhülislam Es'ad\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Çe\u015fitli renkte ve cinste üretilen laleler, her sene bahçeleri göz al\u0131c\u0131 renkleriyle süsler. \u0130zzet Ali Pa\u015fa, lalenin sürekli yeni renklerinin elde edildi\u011fini a\u015fa\u011f\u0131daki beyitinde ifade eder:\n<\/p>\n \n \n<\/p>\n \n Gül\u015fene her sene bin dürlü libâs ile gelür\n<\/p>\n \n&<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yrd.Doç.Dr.Vicdan Özdingi\u015f Email: vicdanozdingis@hotmail.com Çiçek sevgisi ve merak\u0131 Türk kültür tarihinde önemli bir yer tutar. Çiçekleri çok seven ve onlar\u0131 itina ile yeti\u015ftiren milletimizin duygular\u0131ndaki zarafeti yeti\u015ftirdi\u011fi çiçeklerde görmek mümkündür. Çiçeklere kar\u015f\u0131 olan bu tutku ve sevgi bütün halk\u0131m\u0131zda rahatl\u0131kla görülüp hissedilebilir. Hatta çiçeklere kar\u015f\u0131 olan sevgisini bütün hayat\u0131na, evine, bahçesine, manilerine, türkülerine, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[193],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-947","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-siir"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/947","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=947"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/947\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":172491,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/947\/revisions\/172491"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=947"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=947"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=947"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=947"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"istanbul_lalesi\"](\"\/images\/stories\/lale\/istanbul_lalesi.jpg\" "\\"istanbul_lalesi\\"")
<\/i><\/span>Çiçek sevgisi ve merak\u0131 Türk kültür tarihinde önemli bir yer tutar. Çiçekleri çok seven ve onlar\u0131 itina ile yeti\u015ftiren milletimizin duygular\u0131ndaki zarafeti yeti\u015ftirdi\u011fi çiçeklerde görmek mümkündür. Çiçeklere kar\u015f\u0131 olan bu tutku ve sevgi bütün halk\u0131m\u0131zda rahatl\u0131kla görülüp hissedilebilir. Hatta çiçeklere kar\u015f\u0131 olan sevgisini bütün hayat\u0131na, evine, bahçesine, manilerine, türkülerine, \u015fark\u0131lar\u0131na, çe\u015fitli sanat eserlerine yans\u0131tm\u0131\u015f ve çocuklar\u0131na, gül,lale, sümbül, zerrin, senem vb. isimleri koymu\u015ftur.\n<\/p>\n