\n \u0130KL\u0130M \u0130STE\u011e\u0130
\n Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 yazlar\u0131 uzun, s\u0131cak, kurak ve k\u0131\u015flar\u0131 nisbeten so\u011fuk olan bölgelerde ekonomik olarak yeti\u015febilmektedir.
\n Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131n\u0131n yeti\u015fme alanlar\u0131n\u0131 belirleyen önemli faktörlerden birisi s\u0131cakl\u0131kt\u0131r. Yaz aylar\u0131nda meyvenin geli\u015fmesi ve olgunla\u015fmas\u0131 için oldukça fazla ve uzun süre yüksek s\u0131cakl\u0131k, k\u0131\u015f aylar\u0131nda ise belli bir süre dü\u015fük s\u0131cakl\u0131\u011fa ihtiyaç gösterir. Ancak k\u0131\u015f so\u011fuklar\u0131n\u0131n -15 °C ve daha fazla dü\u015fme ihtimalinin oldu\u011fu alanlarda meyve gözlerinde zararlanma olabilir.
\n Ülkemizde antepf\u0131st\u0131klar\u0131 Mart sonu-Nisan ay\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda uyanmakta, genellikle Nisan ay\u0131n\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda çiçek açmaktad\u0131r. Bu dönemdeki dü\u015fük s\u0131cakl\u0131klar çiçeklere ve genç yapraklara büyük zarar verebilmektedir. Yeni bahçe tesis edilirken, özellikle so\u011fuk hava ak\u0131m\u0131n\u0131n oldu\u011fu yerlerde bahçe kurulmamal\u0131d\u0131r.
\n Çiçeklenme periyodunda uzun süre devam eden serin ve ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 hava, erkek a\u011façlar\u0131n çiçek tozlar\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 olumsuz etkilemektedir.\n<\/p>\n
TOPRAK \u0130STE\u011e\u0130
\n Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 kuvvetli kök yap\u0131s\u0131 nedeniyle ba\u015fka hiçbir bitkinin yeti\u015femeyece\u011fi sahalarda ya\u015fayabilmekte, hatta ürün de verebilmektedir. Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131n\u0131n bu özelli\u011fi, baz\u0131 yanl\u0131\u015f dü\u015füncelere yol açmaktad\u0131r. Halk aras\u0131nda "antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131, mutlaka kötü karakterli topraklara dikilir" gibi yanl\u0131\u015f bir anlay\u0131\u015f vard\u0131r. Halbuki bütün meyve türlerinde oldu\u011fu gibi antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 da nisbeten derin, süzek, t\u0131nl\u0131 ve k\u0131smen kireçli topraklar\u0131 sevmektedir. Dikilen fidan\u0131n çabuk geli\u015fmesi, erken meyveye yatmas\u0131, bol ve düzenli ürün verebilmesi için, toprak \u015fartlar\u0131n\u0131n istenilen nitelikte olmas\u0131 ve bak\u0131m i\u015flerinin iyi yap\u0131lmas\u0131 gerekir.
\n
\n
\n \u015eekil 1. Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 a\u011fac\u0131n\u0131n genel görünü\u015fü
\n ANTEPFISTI\u011eI BAHÇE TES\u0130S\u0130
\n Araziye kaç metre dikim aral\u0131\u011f\u0131 verilecekse enine ve boyuna olarak çizilir. Çizgilerin birbirlerini kestikleri yerler, çukurlar\u0131n aç\u0131lacaklar\u0131 noktalard\u0131r. Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 çö\u011für anac\u0131 ile kurulan tesislerde s\u0131ra aras\u0131 ve s\u0131ra üzeri mesafeleri 8-10 m olmal\u0131d\u0131r. Sulanabilen alanlarda dikim aral\u0131klar\u0131 6-8 m olabilir.
\n Arazide bitki yerleri i\u015faretlendikten sonra, 40-50 cm geni\u015fli\u011finde 60-80 cm derinli\u011finde çukurlar aç\u0131l\u0131r. Traktörün kuyruk miline ba\u011flanan burgu ile aç\u0131lan çukurlar\u0131n dip k\u0131s\u0131mlar\u0131 ve kenarlar\u0131 çok sertle\u015fti\u011finden, fidan köklerinin geli\u015febilmesi için bu k\u0131s\u0131mlar\u0131n mutlaka yumu\u015fat\u0131lmas\u0131 gerekir.
\n Çö\u011fürlerin yaral\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 kesilir, hafif bir kök budamas\u0131 yap\u0131l\u0131r. Çukurlar\u0131n dibine 1-2 kürek yanm\u0131\u015f ah\u0131r gübresi ve 100-150 gram 15-15-15 (üç onbe\u015f) gübresiyle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f üst toprak at\u0131l\u0131r. Ah\u0131r gübresinin kesinlikle yanm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekir. Çö\u011fürün derin dikilmesinin sak\u0131ncas\u0131 yoktur. Dikimden hemen sonra bir can suyu verilmeli ve bunlar yaz aylar\u0131nda en az iki kez sulanmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca dikilen çö\u011fürlerin üzerine evcik yap\u0131larak tutma oran\u0131 art\u0131r\u0131labilir
\n
\n
\n Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131nda dikim, sonbahar veya ilkbaharda yap\u0131labilir. Ancak k\u0131\u015flar\u0131 çok sert geçmeyen yerlerde sonbahar dikimi tercih edilmelidir. Çünkü sonbahar dikiminde bitkilerin arazide tutma \u015fans\u0131 artmaktad\u0131r.
\n A\u015f\u0131l\u0131 fidanla dikim yap\u0131lacaksa, dikimde a\u015f\u0131 yerinin toprak yüzeyinde kalmas\u0131 gerekmektedir. A\u015f\u0131 yeri toprak alt\u0131nda kalan fidanlar kurumaktad\u0131r. Dikimle birlikte düzgün gövde ve taç olu\u015fumu için bitkilerin dibine herek dikilmelidir. Dikim yap\u0131l\u0131rken 8 veya 11 di\u015fi a\u011faca 1 erkek a\u011faç gelecek \u015fekilde ayarlama yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n Çö\u011fürlerin dikimini müteakip ya\u011fmurlar\u0131n kesilmesinden sonra, ilkbaharda ve sonbaharda kontur sürümleri yap\u0131larak, çö\u011fürlerin etraf\u0131 çapalan\u0131r. Yaz aylar\u0131 çok s\u0131cak geçen bölgelerde mutlaka evcik yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Aksi halde, Temmuz ve A\u011fustos ay\u0131 s\u0131cakl\u0131klar\u0131 çö\u011fürleri kurutmaktad\u0131r. Sonbaharda yaprak dökümünden önce kuruyan dallar ay\u0131klan\u0131r, gövde ve dip k\u0131s\u0131mlardan ç\u0131kan istenmeyen taze sürgünler t\u0131rnak b\u0131rak\u0131lmadan kesilir.
\n Birinci y\u0131lda yap\u0131lan bak\u0131m i\u015fleri, ikinci y\u0131l tekrar yap\u0131l\u0131r. Tutmayan çö\u011fürlerin yerlerine ilkbaharda yenileri dikilir. Tutan çö\u011fürlerin evcikleri ikinci y\u0131l\u0131n sonbahar\u0131nda kald\u0131r\u0131l\u0131r. Yeniden dikilen çö\u011fürlerin ise tekrar evcikleri yap\u0131l\u0131r.
\n Birinci ve ikinci y\u0131lda uygulanan bak\u0131m i\u015flemleri, üçüncü y\u0131l aynen tekrarlan\u0131r. Çö\u011fürler ba\u015f parmak kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 zaman a\u015f\u0131 yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu süre çö\u011fürlerin dikiminden 3-4 y\u0131l sonra olmaktad\u0131r.
\n
\n DÖLLENME B\u0130YOLOJ\u0130S\u0130
\n Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131n\u0131n erkek ve di\u015fi çiçekleri ayr\u0131 ayr\u0131 a\u011façlar üzerinde bulunur. Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131nda meyvenin yenilen k\u0131sm\u0131 tohumu oldu\u011fundan, meyve eldesi için tozlanma ve döllenme zorunludur. Döllenmeyen çiçekler dökülür veya bunlardan içi bo\u015f (f\u0131s) meyveler meydana gelir, dolay\u0131s\u0131yla verim do\u011frudan etkilenir. Döllenme yetersizli\u011finin birçok nedeni olmakla birlikte, en önemli neden, çiçek tozu yetersizli\u011fidir. Neticede antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 bahçelerimizde çiçek ve küçük meyve dökümleri s\u0131k s\u0131k görülmekte ve üreticilerimiz zarara u\u011framaktad\u0131r. Normal bir antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 çiçek salk\u0131m\u0131nda ortalama olarak 120 adet çiçek bulunur
\n
\n Bunun 20 tanesi meyve ba\u011flarsa, bu orta derecede bir verime kar\u015f\u0131 gelir. \u015eayet salk\u0131mda 40 tane meyve olmu\u015fsa, bu da oldukça yüksek mahsul demektir. Halbuki salk\u0131m seyrelmesi gösteren meyve salk\u0131mlar\u0131nda, 1-6 meyve kalmaktad\u0131r. Tüm bunlar\u0131n en önemli nedeni, üreticilerimizin bahçelerine erkek a\u011faç dikmemeleridir. Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 bahçelerinde genel olarak, 8-11 di\u015fi a\u011faca 1 erkek a\u011faç hesaplanmal\u0131d\u0131r. Erkek a\u011façlar ürün vermedi\u011finden, üreticilerimiz bunlara bahçelerinde yer vermemekte veya çok az yer vermektedirler. Üreticilerimiz bahçelerindeki erkek a\u011façlara kay\u0131p de\u011fil kazanç gözüyle bakt\u0131klar\u0131 taktirde yukar\u0131da anlat\u0131lan çiçek ve meyve dökümleri olmayacakt\u0131r. Aksi taktirde bu dökümler, her ürün y\u0131l\u0131nda kaç\u0131n\u0131lmazd\u0131r.
\n
\n
\n Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 Ara\u015ft\u0131rma Enstitüsü’nde yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalarla, standart çe\u015fitlerimiz için uygun erkek tipler belirlenmi\u015ftir. Bu çal\u0131\u015fma sonucunda;
\n – Uzun ve Halebi çe\u015fitleri için Uygur erke\u011fi,
\n – Siirt ve K\u0131rm\u0131z\u0131 çe\u015fitleri için Atl\u0131 erke\u011fi,
\n – Ohadi çe\u015fidi için de Ka\u015fka erke\u011fi tozlay\u0131c\u0131 olarak uygun görülmü\u015ftür.
\n Bahçeye yeterince erkek a\u015f\u0131lanmam\u0131\u015fsa veya erkekler toz vermeye ba\u015flamam\u0131\u015fsa, içli meyve elde etmek için mutlaka yapay tozlama yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. <\/p>\n
\n Yapay tozlama, çiçeklenme ba\u015flang\u0131c\u0131nda toplanan erkek çiçek salk\u0131mlar\u0131n\u0131n di\u015fi a\u011façlara as\u0131lmas\u0131 \u015feklinde uygulanabilir. Ya da toplanan erkek çiçek salk\u0131mlar\u0131, havada gerilmi\u015f bir ince elek teli üzerine konularak bunlar\u0131n çiçek tozlar\u0131n\u0131 saçmas\u0131 sa\u011flan\u0131r. Salk\u0131mlardan ç\u0131kan çiçek tozlar\u0131n\u0131n kolayca toplanmas\u0131 için, elek telinin alt\u0131na parlak ka\u011f\u0131t serilir ve bunun üzerine dökülen çiçek tozlar\u0131 al\u0131n\u0131r. 100 gram un içerisine 1-2 gram çiçek tozu kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Haz\u0131rlanan çiçek tozu-un kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 pamuklu tülbent torba içerisine konularak orta büyüklükteki bir a\u011faca verilir veya kar\u0131\u015f\u0131m s\u0131rt atomizörleri veya traktöre ba\u011flanan atomizörlerle geni\u015f alanlara uygulan\u0131r. Yapay tozlama için, di\u015fi çiçeklerin çiçek tozunu kabul edici olgunlukta (reseptif) olmalar\u0131 gerekir.
\n
\n ANTEPFISTI\u011eI ANAÇLARININ A\u015eIYA HAZIRLANMASI VE A\u015eILAMA
\n Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131, ülkemizde üç \u015fekilde ço\u011falt\u0131lmaktad\u0131r. Birincisi, do\u011fada kendili\u011finden yeti\u015fen ve kültür çe\u015fitlerine anaç olabilecek antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131, buttum, melengiç ve atlantik sak\u0131z\u0131 türlerinin yerinde a\u015f\u0131lanmas\u0131, ikincisi bu türlerin tohumlar\u0131n\u0131n ekilmesiyle elde edilen çö\u011fürlerin üretim bahçelerine dikilerek a\u015f\u0131lanmas\u0131, üçüncüsü ise a\u015f\u0131l\u0131 tüplü fidanlar\u0131n do\u011frudan bahçeye dikilmesi suretiyle bahçe tesisidir.
\n Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 anaçlar\u0131n\u0131n baz\u0131 türleri (buttum, atlantik sak\u0131z\u0131, mutica sak\u0131z\u0131, kültür çe\u015fitlerinin tohumlar\u0131ndan ç\u0131kan anaçlar) do\u011fada tek gövdeli olarak, baz\u0131 türleri de (melengiç, filistin sak\u0131z\u0131) çok gövdeli (ocak \u015feklinde) olarak bulunurlar. Çok gövdeli ve tek gövdeli anaçlar\u0131n a\u015f\u0131ya haz\u0131rl\u0131klar\u0131 farkl\u0131 olmaktad\u0131r.
\n Ocak Halindeki Anaçlar\u0131n A\u015f\u0131ya Haz\u0131rlanmas\u0131
\n – Genellikle bir ocakta yirmi gövdecik bulunabilir. Budama mevsiminden önce ocak çevresindeki topraklar çapa ile temizlenerek, gövdeciklerin ç\u0131k\u0131\u015f yerleri ortaya ç\u0131kar\u0131l\u0131r.
\n – Bu gövdeciklerden, düzgün, pürüzsüz ve 2-4 cm çap\u0131nda olabilenlerden 3-5 tanesi b\u0131rak\u0131larak, di\u011ferleri testere ile ana gövdeyle birle\u015ftikleri yerden ç\u0131kar\u0131l\u0131rlar.
\n – Melengiç a\u011façlar\u0131nda a\u015f\u0131lar çok yükse\u011fe yap\u0131lmaz. Genel olarak a\u015f\u0131 yeri topraktan 30-40 cm yukar\u0131dad\u0131r. Budama döneminde, a\u015f\u0131 yap\u0131lacak düzgün bir yer belirlenerek, buraya kadar olan yan dallar, gövdecikle kesi\u015fti\u011fi yerden makas veya testere ile kesilir.
\n – A\u015f\u0131 yap\u0131lacak yerin üzerindeki dallar\u0131n hepsini budama mevsiminde kesmek hatal\u0131d\u0131r. Gövdecikte su hareketinin olmas\u0131 ve böylece anac\u0131n daha iyi kabuk vermesi için her gövdecikte birkaç tane dal kalmal\u0131d\u0131r. A\u015f\u0131 yap\u0131ld\u0131ktan sonra bu küçük dallardan sadece bir tanesi (soluk dal\u0131) b\u0131rak\u0131l\u0131p, di\u011ferleri kesilecektir.
\n Tek Gövdeli Anaçlar\u0131n A\u015f\u0131ya Haz\u0131rlanmas\u0131
\n – A\u011fac\u0131n taç geni\u015fli\u011fi ve gövde kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131narak budama 1-3 y\u0131l içerisinde tamamlanmal\u0131d\u0131r.
\n – Gövdeden ç\u0131kan ana dallar budanmay\u0131p, a\u011fac\u0131n büyüklü\u011füne göre ikinci veya üçüncü derecedeki dallar budanmal\u0131d\u0131r.
\n – Kesilen her dal\u0131n ucunda mutlaka bir soluk dal\u0131 b\u0131rak\u0131lmal\u0131d\u0131r. Aksi halde, o dal kuruyabilmektedir.
\n – A\u011fac\u0131n büyüklü\u011füne göre 1 veya 3 tane dal hafif azalt\u0131larak, dallar\u0131n ucundaki soluk dal\u0131na ek olarak, a\u011fac\u0131n soluk dal\u0131 olarak b\u0131rak\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n – Budanan a\u011façlar\u0131n dallar\u0131ndan ilkbaharda, fazla miktarda taze sürgünler ç\u0131kar. Bu sürgünlerden, dal\u0131n kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131na göre 2-4 tanesi, çepeçevre dal\u0131 saracak \u015fekilde b\u0131rak\u0131larak, di\u011ferleri May\u0131s ay\u0131nda temizlenmelidir. Böylece bu sürgünlerin geli\u015fimi artar ve daha k\u0131sa sürede a\u015f\u0131ya gelirler. E\u011fer bu sürgünlerin hepsi de dal\u0131n ucunda b\u0131rak\u0131l\u0131p, di\u011fer k\u0131sm\u0131nda hiç b\u0131rak\u0131lmazsa, dal\u0131n o yönünde kuruluk olacakt\u0131r. Ay\u0131klama yap\u0131l\u0131nca sürgünlerin baz\u0131lar\u0131 o y\u0131l a\u015f\u0131ya gelebilmektedir. Ama ertesi y\u0131l hemen hemen tümü a\u015f\u0131ya haz\u0131r hale gelir. A\u015f\u0131lamada a\u011fac\u0131n taç geni\u015fli\u011fine göre a\u015f\u0131 say\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fir. A\u015f\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131 azaltmay\u0131p, a\u015f\u0131 yap\u0131lmak üzere b\u0131rak\u0131lan her sürgüne bir a\u015f\u0131 yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n A\u015f\u0131lama
\n Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 a\u015f\u0131lar\u0131nda kalem a\u015f\u0131s\u0131 kullanmay\u0131p, göz a\u015f\u0131lar\u0131 kullan\u0131lmaktad\u0131r. A\u015f\u0131 ile ilgili yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalarda; Mart ay\u0131nda tomurcuklar\u0131n kabarmaya ba\u015flamas\u0131ndan yapraklanmaya kadar olan devrede yongal\u0131 göz a\u015f\u0131s\u0131n\u0131n, Haziran ay\u0131nda ise sürgün (T) göz a\u015f\u0131s\u0131n\u0131n iyi netice verdi\u011fi bulunmu\u015ftur.
\n A\u015f\u0131 Kalemi Al\u0131n\u0131rken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
\n – A\u015f\u0131 kalemi pi\u015fkinle\u015fmi\u015f olmal\u0131 ve üzerinde meyve gözü bulunmamal\u0131d\u0131r.
\n – A\u011fac\u0131n yan dallar\u0131n\u0131n ucunda bulunan sürgünler, a\u015f\u0131 kalemi olarak al\u0131nmaz. Bu dallarda bulunan sürgünler, a\u011fac\u0131n geli\u015fimini ve gelecek y\u0131llarda ürün verecek olan yeni dallar\u0131n olu\u015fumunu sa\u011flayacaklard\u0131r. Bu nedenle, a\u015f\u0131 kalemi gövdeye yak\u0131n olan y\u0131ll\u0131k sürgünlerden kesilmelidir.
\n – Uyur gözlerin uyanmas\u0131yla, do\u011frudan gövdeden ç\u0131kan sürgünler obur dallard\u0131r. Bunlar\u0131n gözleri olgunla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda a\u015f\u0131 kalemi olarak kullan\u0131lmazlar.
\n – A\u015f\u0131 kalemi al\u0131nacak dam\u0131zl\u0131k a\u011façlar verimli, hastal\u0131k ve zararl\u0131lara kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131, standartlara ve bölge ekolojisine uygun olmal\u0131d\u0131r.
\n – Sürgün göz a\u015f\u0131s\u0131 için kullan\u0131lacak a\u015f\u0131 kalemleri günün serin saatlerinde kesilmeli ve hemen yaprak sap\u0131n\u0131n 1-1.5 cm’si kalem üzerinde kalacak \u015fekilde yaprak ayalar\u0131 kesilmelidir.
\n – Uzak mesafelere gönderilen a\u015f\u0131 kalemlerinin iki ucu \u0131l\u0131k parafine bat\u0131r\u0131l\u0131p, ambalajlanmal\u0131d\u0131r.
\n T A\u015f\u0131s\u0131n\u0131n Yap\u0131l\u0131\u015f\u0131
\n \u0130lk olarak, anac\u0131n kabu\u011fu b\u0131çakla T \u015feklinde çizilir. T nin anaç kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131na göre 1-1,5 cm kadar olan üst çizgisi, daha sonra 2-2,5 cm olan orta çizgisi çizilir. Bu çizimlerde b\u0131çak, odun dokusuna dokundurulmamal\u0131d\u0131r. Aksi halde reçine ç\u0131kar ve gözle gövde aras\u0131nda bir tabaka olu\u015fturarak kayna\u015fmay\u0131 engeller. T çizildikten sonra, a\u015f\u0131 gözü kalemden ç\u0131kar\u0131l\u0131r (Alt\u0131 sivri, üstü düz olacak \u015fekilde). Ç\u0131kar\u0131lan a\u015f\u0131 gözü üzerinde büyüme konisi (öz) bulunmal\u0131d\u0131r. Aksi halde, yap\u0131lan a\u015f\u0131 tutmayacakt\u0131r. Ç\u0131kar\u0131lan göz, a\u015f\u0131 b\u0131ça\u011f\u0131 yard\u0131m\u0131 ile daha önce çizilen T’ ye, yaprak sap\u0131ndan tutularak yerle\u015ftirilir. A\u015f\u0131 gözünün üst taraf\u0131 ile T’ nin üst taraf\u0131 aras\u0131nda bo\u015fluk kalmamal\u0131d\u0131r. A\u015f\u0131 yap\u0131ld\u0131ktan sonra, hafif \u0131slat\u0131lm\u0131\u015f rafya, plastik a\u015f\u0131 band\u0131 veya pamuk ipli\u011fi ile ba\u011flanmal\u0131d\u0131r. Ba\u011flama i\u015fine üstten ba\u015flan\u0131r, sarma yap\u0131larak alttaki çizginin sonuna kadar inilir. Sonunda ilmek yap\u0131larak hava almayacak \u015fekilde ba\u011flama yap\u0131l\u0131r. A\u015f\u0131 yap\u0131l\u0131p ba\u011fland\u0131ktan sonra üzerinden 30-40 cm’lik t\u0131rnak b\u0131rak\u0131larak üst taraf kesilir. T\u0131rna\u011f\u0131n ucunda, özellikle güney taraf\u0131nda soluk dal\u0131 b\u0131rak\u0131l\u0131r.
\n
\n A\u015f\u0131lar\u0131n tutup tutmad\u0131\u011f\u0131, 10-15 gün sonra belli olabilir. E\u011fer göz irile\u015fmi\u015f, kabarm\u0131\u015f, kabuk rengi parlak ve dokunuldu\u011funda yaprak sap\u0131 dü\u015füyor ise, a\u015f\u0131 tutmu\u015f demektir. Göz buru\u015fmu\u015f, kahverengile\u015fmi\u015f, yaprak sap\u0131 kurumu\u015f ve dokunuldu\u011funda kopmuyor ise a\u015f\u0131 tutmam\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131lan a\u015f\u0131n\u0131n tutmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda, a\u011façta kabuk kalk\u0131yor ise hemen a\u015f\u0131 yap\u0131lan yerin alt\u0131na tekrar a\u015f\u0131 yap\u0131labilir.
\n
\n
\n A\u015f\u0131 Sonras\u0131 Bak\u0131m
\n A\u015f\u0131 sonras\u0131 bak\u0131m\u0131 mutlaka yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. A\u015f\u0131dan 20-25 gün sonra a\u015f\u0131 ba\u011f\u0131 gev\u015fetilmeli, a\u015f\u0131 sürgünleri 20-25 cm. olunca a\u015f\u0131 ba\u011flar\u0131 sökülerek, a\u015f\u0131 sürgünü anaca yat\u0131k sekiz (∞)biçiminde ba\u011flanmal\u0131, a\u015f\u0131 yerinin alt\u0131ndan ç\u0131kan sürgünlerin tamam\u0131 ve a\u015f\u0131 yerinin üstünden ç\u0131kanlar\u0131n ise bir k\u0131sm\u0131 temizlenmeli, a\u015f\u0131 sürgünü kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n anaç kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131na yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 sonbaharda, t\u0131rnaklar mutlaka kesilmelidir.
\n
\n TOPRAK \u0130\u015eLEME
\n Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 yeti\u015ftiricili\u011finin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alanlarda, sulama imkan\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, gerek ya\u011f\u0131\u015f\u0131n azl\u0131\u011f\u0131 ve gerekse kurakl\u0131ktan dolay\u0131 toprak i\u015fleme büyük önem kazanmaktad\u0131r. Bu durumda ya sulama yapmak ya da ya\u011f\u0131\u015fla dü\u015fen suyu toprakta muhafaza etmek gerekir. Bu amaçla da toprak i\u015fleme yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131nda toprak i\u015fleme \u015fu \u015fekilde yap\u0131lmaktad\u0131r:
\n K\u0131\u015f aylar\u0131na girerken 3 veya 5 soklu pullukla derin olarak yap\u0131lan kontur (çapraz) sürüm, ya\u011fmur sular\u0131n\u0131n topra\u011f\u0131n alt katmanlar\u0131na inmesini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131ndan, yap\u0131lmas\u0131 gereken önemli bir sürümdür. Bu sürümün kontur olarak yap\u0131lmas\u0131 ve son sürümün e\u011fime dik olmas\u0131, suyun toprakta tutulmas\u0131n\u0131 artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi, yüzey ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve erozyonla toprak kayb\u0131n\u0131 da azaltmaktad\u0131r.
\n \u0130lkbaharda 5 soklu pulluk, kültivatör veya kazaya\u011f\u0131yla yüzeysel olarak yap\u0131lan kontur sürüm, yabanc\u0131 ot kontrolünü sa\u011flar. \u0130lkbahar sürümü genellikle 2 kez yap\u0131l\u0131r. Bunlar\u0131n birincisi Nisan ay\u0131nda yap\u0131l\u0131r. Bu sürüm, k\u0131\u015f ya\u011fmurlar\u0131ndan sonra bol miktarda ç\u0131kan yabanc\u0131 otlar\u0131n temizlenmesini sa\u011flamaya yöneliktir. \u0130lkbaharda yap\u0131lan ikinci sürüm ise yine kültivatör veya kazaya\u011f\u0131yla, ya\u011fmurlar\u0131n kesilmesinden hemen sonra (May\u0131s ay\u0131) ve toprak tav\u0131nda iken yap\u0131l\u0131r. Bu sürümle birlikte bahçeye tapan çekilmelidir.
\n Killi toprak yap\u0131s\u0131na sahip bahçelerde toprak neminin azalmas\u0131yla birlikte, özellikle Temmuz ay\u0131nda yüzeyden ba\u015flayarak a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru toprakta yar\u0131lmalar meydana gelmektedir. Bu yar\u0131klardan toprak neminin kaybolmamas\u0131 için, Temmuz ay\u0131nda kültüvatör veya kazaya\u011f\u0131yla birlikte tapan çekilerek, yap\u0131lacak olan son bir sürümle toprak i\u015fleme tamamlanm\u0131\u015f olur.
\n Sürüm yap\u0131lamayan yerler (a\u011façlar\u0131n gövde çevresi) ilkbaharda bellenmeli veya çapalanmal\u0131d\u0131r.
\n
\n GÜBRELEME
\n Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 meyvesini, yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f enerji hap\u0131 olarak tan\u0131mlamak mümkündür. Bu kayna\u011f\u0131n olu\u015fumu için, bitkinin yeterince beslenmesi gerekmektedir. Bilindi\u011fi gibi antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131nda düzensiz meyve verme (periyodisite) ve buna ba\u011fl\u0131 olarak ürün azl\u0131\u011f\u0131, yeti\u015ftiricilikte kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan önemli sorunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelmektedir. Bitkinin yeterli ve dengeli beslenememesi sonucunda, bitki geli\u015fiminin tam olmamas\u0131, verim dü\u015füklü\u011fü ve kalite bozuklu\u011fu gibi sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmaktad\u0131r.
\n Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131nda görülen periyodisitenin (düzensiz verim), bitkinin beslenmesi ile ilgili oldu\u011funu belirten birçok ara\u015ft\u0131rma mevcuttur. Besin elementlerince fakir, k\u0131raç ve susuz arazilerde yeti\u015fen antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131n\u0131n mutlaka gübrelenmesi gerekir.
\n Yap\u0131lacak toprak ve yaprak analiz sonuçlar\u0131na göre en uygun gübre dozlar\u0131 ortaya ç\u0131kar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ancak yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda 35-40 ya\u015flar\u0131ndaki bir antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 a\u011fac\u0131na saf olarak verilen 800 gram azot, 600 gram fosfor, 400 gram potasyum ve 50-60 kg ah\u0131r gübresi, verimi % 40 civar\u0131nda artt\u0131rmaktad\u0131r.
\n \u015eubat ay\u0131nda a\u011faç gövdesinin yakla\u015f\u0131k 1 m çap\u0131ndaki k\u0131sm\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalan taç izdü\u015füm alan\u0131na 2-5 kg aras\u0131nda olmak üzere, amonyum sülfat gübresi serpilerek, hemen topra\u011fa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ya\u011f\u0131\u015f\u0131n az oldu\u011fu bölgelerde Ocak ay\u0131nda da verilebilir.
\n Ocak ay\u0131nda, mümkün oldu\u011fu kadar derine verilmek üzere, ya a\u011fac\u0131n taç iz dü\u015fümüne aç\u0131lacak 20-30 cm derinli\u011finde ve 25-30 cm geni\u015fli\u011findeki banta, ya da bahçelerde a\u011fac\u0131n taç izdü\u015füm kenar\u0131na traktöre ba\u011fl\u0131 pullukla aç\u0131lacak hatlara, fosforlu ve potasyumlu gübre ve bunlar\u0131n üzerine de ah\u0131r gübresi uygulan\u0131p, üzeri toprakla kapat\u0131lmal\u0131d\u0131r. Tam verimdeki a\u011façlara fosforlu gübre olarak, a\u011faç ba\u015f\u0131na 2 kg triple süper fosfat uygulanabilir. Aç\u0131lan bant, triple süper fosfat gübresi üzerine 60 kg yanm\u0131\u015f ah\u0131r gübresi verilerek kapat\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bölge topra\u011f\u0131 potasyum yönünden genellikle yeterli olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, eksikli\u011fin oldu\u011fu yerler de vard\u0131r. Yap\u0131lacak toprak ve yaprak analizlerine göre eksikli\u011fin görüldü\u011fü bahçelerde, fosfor uygulamas\u0131yla birlikte a\u011faç ba\u015f\u0131na 0.5-1.5 kg potasyum sülfat verilmelidir.
\n
\n Bunlar\u0131n yan\u0131s\u0131ra ticari olarak piyasada bulunan 15-15-15 kompoze gübresi de azot, fosfor ve potasyum kayna\u011f\u0131 olarak kullan\u0131labilmektedir.
\n Çiftçilerimiz genellikle gübre kullanmaktan kaç\u0131nmaktad\u0131rlar. Ancak, zaman\u0131nda ve tekni\u011fine uygun olarak yap\u0131lacak gübreleme, antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131n\u0131n geli\u015fiminde büyük oranda katk\u0131 sa\u011flamakta, verimi artt\u0131r\u0131p periyodisiteyi azaltmaktad\u0131r.
\n Uygulamada görülen hatalar\u0131n ba\u015f\u0131nda fosforlu gübrelerin derine verilmedi\u011fi, çiftlik gübresinin toprak yüzeyine serpilip, öylece b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131, azotlu gübrelerin de topra\u011fa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 görülmü\u015ftür. Bu \u015fekilde yanl\u0131\u015f uygulama sonras\u0131nda "Ben a\u011façlar\u0131m\u0131 gübreledim, ama netice alamad\u0131m" denilmektedir. Uygulamalar zaman\u0131nda ve tam olarak yap\u0131l\u0131rsa önemli faydalar sa\u011flanacakt\u0131r.
\n
\n BUDAMA
\n Budama, a\u011faca \u015fekil vermek, verilen \u015feklin devam\u0131n\u0131 sa\u011flamak a\u011façta fizyolojik dengeyi olu\u015fturarak düzenli bir verim almak ve ya\u015flanm\u0131\u015f a\u011façlar\u0131 gençle\u015ftirerek bunlardan bir süre daha verim almak amac\u0131yla yap\u0131lmaktad\u0131r. Tüm meyve a\u011façlar\u0131nda oldu\u011fu gibi, antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 a\u011façlar\u0131nda da budama üç a\u015famada yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n Genç A\u011façlarda \u015eekil Budamas\u0131
\n Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 a\u011façlar\u0131 reçineli olduklar\u0131ndan, a\u015f\u0131r\u0131 dal kesiminden ho\u015flanmazlar. Bu nedenle ileri dönemlerde kal\u0131n dal kesimine meydan vermemek için budaman\u0131n fidan devresinde ba\u015flat\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.
\n Bahçe tesisi a\u015f\u0131l\u0131 tüplü fidan ile yap\u0131lm\u0131\u015f ise, dikimden 2-3 y\u0131l sonra, çö\u011für dikilerek yap\u0131lan tesislerde ise a\u015f\u0131lamadan 2-3 y\u0131l sonra \u015fekil budamas\u0131 yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n Fidan fazla boylanm\u0131\u015fsa, birinci y\u0131l\u0131n sonbahar\u0131nda 80-90 cm’den tepesi kesilir. Ertesi y\u0131l sürgünler olu\u015fur. Bunlarda \u015fekil budamas\u0131 2. y\u0131lda yap\u0131labilir. Fidan fazla boylanmam\u0131\u015f ise, bu i\u015flemler birer y\u0131l sonraya b\u0131rak\u0131l\u0131r. Bir y\u0131l önce tepesi kesilen fidan, ertesi y\u0131l fazla say\u0131da sürgün vermektedir.
\n
\n
\n Bu sürgünlerden gövde üzerinde 15-20 cm aral\u0131klarla, mümkün oldu\u011funca e\u015fit da\u011f\u0131lanlardan üç tanesi, bir de dik geli\u015fen doruk dal b\u0131rak\u0131larak di\u011ferleri kesilir. A\u011faç üzerinde b\u0131rak\u0131lan dallar\u0131n düzenli geli\u015fmesi sa\u011flan\u0131r. Seçilen her ana dal, bir a\u011faç gibi dü\u015fünülerek, ayn\u0131 sistem bunlara da uygulan\u0131r.
\n
\n Geli\u015fmi\u015f A\u011façlarda Ürün Budamas\u0131
\n Geli\u015fmi\u015f antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 a\u011façlar\u0131nda budama, genel olarak verimli y\u0131l\u0131n sonunda, ya\u015flanm\u0131\u015f, zay\u0131f geli\u015fen 3-4 ya\u015fl\u0131 dal ç\u0131karma ve kuru dal seyreltme \u015feklinde yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu \u015fekilde yap\u0131lan budama a\u011façta genç dal geli\u015fimini te\u015fvik etmektedir. Antepf\u0131st\u0131klar\u0131nda ürün 1 ya\u015fl\u0131 dallardan al\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan, a\u011faç sürgün olu\u015fturmaya te\u015fvik edilmelidir. Bunun için mutlaka her y\u0131l düzenli budama yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n Yap\u0131lan düzenli budamalar neticesinde hem a\u011fac\u0131n ekonomik ömrü uzamakta, hem verim k\u0131smen artmakta (% 12 kadar), hem de kalite iyile\u015fmektedir.
\n Antepf\u0131st\u0131\u011f\u0131 bahçelerinde görülen önemli budama hatalar\u0131ndan biri, sürümde kolayl\u0131k sa\u011flamas\u0131 aç\u0131s\u0131ndan topra\u011fa yak\u0131n dallar\u0131n sürekli olarak ç\u0131kar\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu \u015fekilde kesilen a\u011façlarda taç yüksekli\u011fi çok fazla olmakta, a\u011faç dibini gölgeleyememekte ve toprak neminin kaybolmas\u0131n\u0131 engelleyememektedir. Halbuki yere yak\u0131n, taç olu\u015fturularak ve doruk dal\u0131 korunarak budanan a\u011façlar, hem dibini gölgelemekte, hem a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklar\u0131n gövde ana dallar\u0131 yakmas\u0131 veya dolu zarar\u0131ndan dolay\u0131 zararlanma engellenmektedir.
\n
\n Gençle\u015ftirme Budamas\u0131
\n Ya\u015fl\u0131 ve zay\u0131f geli\u015fen a\u011façlarda kuvvetli geli\u015fen sürgün az olaca\u011f\u0131ndan, yeni sürgün olu\u015fumunu te\u015fvik etmek amac\u0131yla ya\u015fl\u0131 dal kesimi yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu i\u015flem 2-3 y\u0131lda tamamlanmal\u0131d\u0131r. Sürgün<\/p>\n
<\/p>\n