{"id":9893,"date":"2009-01-28T17:27:00","date_gmt":"2009-01-28T17:27:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2025-10-23T09:58:31","modified_gmt":"2025-10-23T09:58:31","slug":"bitkilerde-ekonomik-kriz-ve-careleri-9893","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/bitkilerde-ekonomik-kriz-ve-careleri-9893","title":{"rendered":"Bitkilerde Ekonomik Kriz ve \u00c7areleri"},"content":{"rendered":"
Prof. Dr. \u0130smail Kocaçal\u0131\u015fkan<\/span>\/\/ YAKIN ZAMANDA ABD de patlak veren ekonomik kriz küresel bir hal alarak bütün dünya ülkelerini etkiledi. Az çok her ülke krizden nasibini ald\u0131. Bankalar batt\u0131. \u015eirketler iflas etti. Dolar tavan yapt\u0131. Borsalar çöktü. Bu haberleri günlerdir bas\u0131ndan takip ediyoruz. Kriz kamuoyunun gündemini devaml\u0131 me\u015fgul ediyor ve uzunca bir süre daha me\u015fgul edece\u011fe benziyor. Uzmanlar krize çözüm önerilerinde bulunuyorlar. Hükümetler kendilerine göre gerekli tedbirleri almaya çal\u0131\u015f\u0131yorlar. Dünyada ekonomik krizler zaman zaman ya\u015fan\u0131yor.<\/span><\/div>\n
Bitkiler de insanlar gibi canl\u0131lar aleminin bir üyesidir ve yeryüzünde topluluklar halinde ya\u015f\u0131yorlar. Bitkilerin de bazen strese ve krize girdiklerini bildi\u011fim için acaba bu durumda bitkiler nas\u0131l davran\u0131yorlar? Ne gibi tedbirlere ba\u015fvuruyorlar? Bu hususta bitkilerden hangi mesajlar\u0131 alabiliriz gibi sorular\u0131n cevaplar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rd\u0131m. <\/span><\/div>\n
 <\/div>\n
Bitkiler aç\u0131s\u0131ndan tabiatta hayat \u015fartlar\u0131 sabit olmay\u0131p de\u011fi\u015fkendir. Normal hayat sürerken baz\u0131 zamanlarda anormal \u015fartlar hükmeder bitkiler üzerinde. Bu durumlarda bitkiler strese girerler. Son y\u0131llarda çevre kirlili\u011finin artmas\u0131 ve küresel \u0131s\u0131nma gibi sebeplerden ötürü kurakl\u0131k stresi etkisini daha çok göstermektedir. Bundan ba\u015fka tabiatta bitkilerin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 so\u011fuk, s\u0131cak, tuzluluk, f\u0131rt\u0131nalar, elektromanyetik alanlar, zirai ilaçlamalar gibi birçok stres kayna\u011f\u0131 mevcuttur. Ancak kurakl\u0131k stresi di\u011ferlerine göre daha yayg\u0131n ve etkilidir. Kurakl\u0131k stresi \u015fiddetlendi\u011finde bitkide susuzluk krizi ba\u015f gösterir. Anormal çevre \u015fartlar\u0131na maruz kalan di\u011fer canl\u0131lar göç ederek kurtulabilirler. Bitkiler ise kökleriyle topra\u011fa ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131ndan böyle bir kaç\u0131\u015f yolu yoktur. Ancak Yüce Yaratan krize kar\u015f\u0131 koyabilmek için bitkilere birçok uyum ve direnç mekanizmalar\u0131 bah\u015fetmi\u015ftir. Susuzluk krizine giren bitkide acil önlemler paketi ve uzun vadeli önlemler paketi olmak üzere iki a\u015famal\u0131 mekanizmalar devreye sokulur. <\/span><\/div>\n
 <\/div>\n
Acil önlemler bitkinin yapraklar\u0131nda uygulan\u0131r. Yapraklar\u0131n alt yüzeyinde stoma ad\u0131 verilen gözenekler vard\u0131r. Bunlar bitkinin d\u0131\u015fa aç\u0131lan otomatik pencereleridir. Normal \u015fartlarda gündüz aç\u0131l\u0131r gece kapan\u0131rlar. Ancak kriz zaman\u0131nda gündüz de kapat\u0131l\u0131rlar. Bu gözeneklerden fotosentez ve solunum için gerekli O2 ve CO2 gazlar\u0131n\u0131n al\u0131\u015f veri\u015fi yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi topraktan al\u0131nan suyun fazlas\u0131 buhar halinde havaya verilir. Bu s\u0131rada yaprak yüzeyinde bir serinleme olur ki bu güne\u015fin yak\u0131c\u0131 etkisini gideren bir vantilatör görevi yapar. Ancak susuzluk krizi ba\u015f gösterdi\u011finde gözenekler küçülür ve gerekti\u011finde tamamen kapat\u0131l\u0131r. Çünkü kurakl\u0131k durumunda toprakta yeterli su bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan kökler suyu emmede s\u0131k\u0131nt\u0131ya girer ve kök hücrelerinden yapraklara kimyevi bir mesaj iletilerek “su alam\u0131yorum pencereleri kapat” denir. Mesaj\u0131 alan gözenekler tedricen kapanmaya ba\u015flar. Bu \u015fekilde bitkide su kayb\u0131 önlenmi\u015f olur. <\/span><\/div>\n
 <\/div>\n
Gözeneklerin kapal\u0131 olmas\u0131 halinde gaz giri\u015fi olmad\u0131\u011f\u0131ndan bitkide fotosentez azal\u0131r. Buna ba\u011fl\u0131 olarak bitkide büyüme de azal\u0131r. Fakat bir ehvenü\u015f\u015fer kaidesi olarak bu tercih yap\u0131lmak zorundad\u0131r. Bitkideki bu davran\u0131\u015ftan ilham almak gerekirse günümüz ekonomik krizine kar\u015f\u0131 ilk yap\u0131lacak i\u015f lüks tüketimi azalt\u0131p israf\u0131 önlemektir. Vatanda\u015flar iktisatl\u0131 ya\u015famal\u0131. Resmi ve sivil kurumlar da yetki alanlar\u0131nda israf\u0131 önleyici tedbirleri almal\u0131 ve çe\u015fitli kanallarla halk\u0131 bu hususta bilgilendirmelidir. <\/span><\/div>\n
 <\/div>\n
SUSUZLUK krizine giren bitkide gözeneklerin kapat\u0131lmas\u0131 yan\u0131nda yaprakta bulunan epiderma hücreleri de ayn\u0131 mesaj\u0131 ald\u0131klar\u0131ndan bu hücrelerde mum sentezi ba\u015flar ve üretilen mum yaprak yüzeyine salg\u0131lanarak burada bir mum tabakas\u0131n\u0131n olu\u015fumu sa\u011flan\u0131r. Baz\u0131 bitkilerde ise mum tabakas\u0131 yerine yaprak yüzeyinde tüy say\u0131s\u0131nda art\u0131\u015f olur. Tah\u0131l bitkileri gibi \u015ferit yaprakl\u0131 bitkilerde ise yapraklar rulo \u015feklinde k\u0131vr\u0131larak yüzey küçültmesi yap\u0131l\u0131r. Bütün bu mekanizmalar\u0131n amac\u0131 yapra\u011f\u0131 güne\u015fin yak\u0131c\u0131 etkisinden korumak ve su kayb\u0131n\u0131 önlemektir. Çünkü gözenekler kapal\u0131 oldu\u011fundan suyun buharla\u015farak serinleme yapma imkan\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumda güne\u015fin yak\u0131c\u0131 tesirine kar\u015f\u0131 mum tabakas\u0131 bir yal\u0131t\u0131m malzemesi gibi mantolama görevi yapar. <\/span><\/div>\n
 <\/div>\n
Yaprak tüyleri ise güne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 k\u0131ran bir kalkan görevi yapar. Böylece gözeneklerin kapanmas\u0131ndan do\u011facak mahzurlar en aza indirilmi\u015f olur. Bu durumdan alaca\u011f\u0131m\u0131z mesaja göre ekonomik krize kar\u015f\u0131 hükümet yetkililerinin ve sivil toplum örgütlerinin bir araya gelerek ekonominin zarar görmesini önleyecek acil önlem paketi haz\u0131rlay\u0131p kamuoyunu bilgilendirerek rahatlatmalar\u0131 ve her türlü spekülatif söz ve faaliyete kar\u015f\u0131 ekonomiyi koruyucu tedbirleri almalar\u0131 gerekir. <\/span><\/div>\n
 <\/div>\n
Yapraklarda bu tedbirler al\u0131n\u0131rken toprak alt\u0131nda da bo\u015f durulmaz uzun vadeli önlemler paketi uygulamaya konulur. Kurakl\u0131ktan dolay\u0131 toprak gözeneklerinde su yok denecek kadar azalm\u0131\u015f oldu\u011fundan az miktardaki bu sudan istifade için köklerde emici tüy say\u0131s\u0131 art\u0131r\u0131l\u0131r. Böylece topra\u011f\u0131n en ücra gözeneklerindeki suyun emilme imkan\u0131 do\u011far. Bu da çare olmazsa kök parankim hücrelerinde önceden depolanm\u0131\u015f olan ni\u015fasta taneleri enzimler taraf\u0131ndan parçalanarak enerji elde edilir. Bu enerji kullan\u0131larak kök hücre zarlar\u0131nda bulanan ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 enzimler vas\u0131tas\u0131yla toprak gözeneklerine ba\u011fl\u0131 olan su molekülleri aktif transport yoluyla al\u0131nmaya çal\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Di\u011fer taraftan bitkilerin ço\u011fu kaz\u0131k kök ad\u0131 verilen bir ana köke sahiptirler. Susuzluk krizinde bu kök daha fazla uzayarak kök seviyesinin çok a\u015fa\u011f\u0131s\u0131ndaki derinliklerde bulunan taban suyuna ula\u015fmaya çal\u0131\u015f\u0131r. <\/span><\/div>\n
 <\/div>\n
Mesela deve dikeni denilen bir bozk\u0131r bitkisinin toprak üstü k\u0131sm\u0131 çok k\u0131sa oldu\u011fu halde kurakl\u0131k durumunda kaz\u0131k kökü 10 metreden fazla derinlere kadar uzayabilmektedir. Kökteki büyüme hemen gerçekle\u015fecek bir \u015fey olmay\u0131p uzun vadeli tedbirlerdendir. Böylece bitkinin kök sistemi daha güçlü hale gelir ve bir daha krizle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda bunu kolayca atlatmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bitkide toprak alt\u0131nda meydana gelen bu tedbirleri dikkate ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ekonomik krize kar\u015f\u0131 toplumda at\u0131l durumda olan ve yast\u0131k alt\u0131 tabir edilen rezervlerin kullan\u0131m\u0131 te\u015fvik edilmeli ve üretimi art\u0131rmada kullan\u0131lmas\u0131 için çareler aranmal\u0131d\u0131r. Bitkiler krizi a\u015fmada kendi iç yap\u0131lar\u0131ndaki mekanizmalar\u0131 devreye sokuyorlar. <\/span><\/div>\n
 <\/div>\n
B\u0130Z DE kriz döneminde kendi iç dinamiklerimizi harekete geçirmeliyiz. Bitkide uzun vadeli çözümler ço\u011funlukla toprak alt\u0131nda köklerde al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 gibi biz de köklerimizden alaca\u011f\u0131m\u0131z güçle kollar\u0131 s\u0131vamal\u0131 ve toprak alt\u0131 zenginliklerimiz olan madenler, do\u011fal gaz ve petrol gibi kaynaklar\u0131m\u0131za ula\u015fmaya ve onlar\u0131 ç\u0131kar\u0131p kullanmaya çaba harcamal\u0131y\u0131z. <\/span><\/div>\n
 <\/div>\n
Bitkilerde ilginç olan bir di\u011fer husus da kriz s\u0131ras\u0131nda bitkilerin gövdeleri ve yapraklar\u0131 büyümedi\u011fi halde bitkilerde üreme organlar\u0131 geli\u015fir ve bitkiler çiçek açarak tohum verirler. <\/span><\/div>\n
 <\/div>\n
Tohumlar topra\u011fa dü\u015fer ve böylece bitkinin nesli devam eder. Bu, uzun vadeli, gelece\u011fe yönelik bir yat\u0131r\u0131md\u0131r ve ben ölürsem çocuklar\u0131m ya\u015fas\u0131n hissiyle yap\u0131lan bir davran\u0131\u015ft\u0131r. Krizin kelime anlam\u0131 iki yönlü olup hem tehlike hem de f\u0131rsat anlam\u0131na gelir. Bu sebeple kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ekonomik krizde ülkemiz için gerekli tedbirleri zaman\u0131nda al\u0131rsak krizi f\u0131rsata dönü\u015ftürebilir ve krizden güçlenmi\u015f olarak ç\u0131kabiliriz. <\/span><\/div>\n
 <\/div>\n
Bitkiler hal dilleriyle daha nice mesajlar veriyorlar da fark\u0131nda de\u011filizdir. Bakmay\u0131n onlar\u0131n sessiz ve sakin duru\u015flar\u0131na. Onlar hal ve davran\u0131\u015flar\u0131yla konu\u015farak bize de dikkat edin diyorlar. De\u011fil mi!<\/span><\/div>\n
 <\/div>\n
Prof. Dr. \u0130smail Kocaçal\u0131\u015fkan<\/span> <\/div>\n

<\/p>\n

Bu yaz\u0131 AYIN KONU\u011eU<\/strong> kategorisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. Dr. \u0130smail Kocaçal\u0131\u015fkan\/\/ YAKIN ZAMANDA ABD de patlak veren ekonomik kriz küresel bir hal alarak bütün dünya ülkelerini etkiledi. Az çok her ülke krizden nasibini ald\u0131. Bankalar batt\u0131. \u015eirketler iflas etti. Dolar tavan yapt\u0131. Borsalar çöktü. Bu haberleri günlerdir bas\u0131ndan takip ediyoruz. Kriz kamuoyunun gündemini devaml\u0131 me\u015fgul ediyor ve uzunca bir süre daha me\u015fgul edece\u011fe […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"fp_columnist":[],"class_list":["post-9893","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kose-yazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9893","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9893"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9893\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":170810,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9893\/revisions\/170810"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9893"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9893"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9893"},{"taxonomy":"fp_columnist","embeddable":true,"href":"https:\/\/gardensel.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/fp_columnist?post=9893"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}